চিত্তসঙ্গহ-পরমত্থদীপনী

১৭. ইদানি উদ্দেসক্কমেন চিত্তং তাৰ নিদ্দিসন্তো তত্থ চিত্তন্তিআদিমাহ. তত্থাতি তেসু চতূসু অভিধম্মত্থেসু. তাৰ পথমং. চত্তারো ৰিধা পকারা যস্স তং চতুব্বিধং.

১৮. কামাৰচরন্তি এত্থ কামীযতীতি কামো. কামেন্তিৰা এত্থ সত্তা অৰিক্খম্ভিতকামরাগত্তা কামরতিযাএৰ রমন্তি. ন উপরিভূমীসু ৰিয ঝানরতিযাতি কামো. একাদসৰিধা কামভূমি. ননু চেত্থ ঝানলাভিনোপি সন্তীতি. ন ন সন্তি. তেপন কদাচি দেৰাতি নত্থেত্থ দোসো. অৰীচিনিরযাদযো কথং কামীযন্তি. কথঞ্চ তত্থ সত্তা কামরতিযা রমন্তীতি. নিমিত্তস্সাদৰসেনৰা ভৰনিকন্তিৰসেনৰাতি. মরণকালে হি উপট্ঠিতা নিরযগ্গিজালা সুৰণ্ণৰণ্ণাৰিয খাযন্তি. একো কির মিচ্ছাদিট্ঠিকো ব্রাহ্মণো মরণমঞ্চে নিপ্পন্নো হোতি. তস্স আচরিযব্রাহ্মণা সমীপে ঠত্ৰা ব্রহ্মলোকং ভো গচ্ছাতি ৰদন্তি. তস্সপন অৰীচিনিরযে অগ্গিজালা উপট্ঠহন্তি. তদা সো ভো আচরিযা সুৰণ্ণৰণ্ণা পঞ্ঞাযন্তীতি আহ. এস ভো ব্রহ্মলোকো. তত্থ গচ্ছাতি ৰদন্তি. সো কালঙ্কত্ৰা অৰীচিম্হি উপ্পজ্জি. এৰং নিমিত্তস্সাদৰসেন তে কামীযন্তি. তত্থ উপ্পন্নানংপি ভৰনিকন্তিনাম হোতীতি. অপিচ, তত্থ উপ্পন্না অৰিক্খম্ভিতকামরাগাএৰ হোন্তি, ওকাসে সতি কামরতিযা রমিস্সন্তি যেৰাতি. তস্মিং কামে অৰচরতীতি কামাৰচরং. এত্থচ অৰচরতীতি পদস্স উপ্পজ্জতীতি অত্থো ন গহেতব্বো. সো হি অত্থো পাল়িযাচ নসমেতি. নানাদোসযুত্তোচ হোতীতি. যং এতস্মিং অন্তরে এত্থাৰচরা এত্থ পরিযাপন্নাতি হি পাল়িযং ৰুত্তং. যদি চেত্থ সো অত্থো অধিপ্পেতো সিযা. এৰং সভি এত্থাৰচরা এত্থুপ্পন্নাতি ৰুত্তং সিযা. নপন ৰুত্তং. নচ পরিযাপন্নসদ্দো উপ্পন্নসদ্দেন সহ সমানত্থোতি সক্কা ৰত্তুং. ন হি লোকুত্তরচিত্তানি তীসু ভৰেসু উপ্পন্না নিপি তত্র পরিযাপন্নানিযেৰ হোন্তীতি. এৰং তাৰ পাল়িযা নসমেতীতি.

যদিচ সো অত্থো গহিতো সিযা. এৰঞ্চ সতি তস্মিং কামে যে মহগ্গত লোকুত্তরধম্মা উপ্পজ্জন্তি. তেসংপি কামা ৰচরতাপত্তিদোসো রূপাৰচরতাদি মুত্তিদোসোচ আপজ্জতি. যেচ কামাৰচরধম্মা রূপারূপভূমীসু উপ্পজ্জন্তি. তেসঞ্চ রূপারূপা ৰচরতা পত্তিদোসো কামাৰচরতা মুত্তিদোসোচ আপজ্জতীতি. ননু যেভুয্যৰুত্তিৰসেনপি কেসঞ্চি নামলাভো হোতি. যথা ৰনচরকো সঙ্গামাৰচরোতি. তস্মা ইধপি তেসং ধম্মানং অত্তনো অত্তনো ভুম্মীসু উপ্পন্নবহুলত্তা কামাৰচরাদি নামলাভে সতি ন কোচি দোসোতি.ন. এৰঞ্হি সতি লোকুত্তর ধম্মানং কামাৰচরতাদি মুচ্চনত্থং যেভুয্যেন উপ্পন্নভূমি ৰিসুং ৰত্তব্বা সিযা. ন চ সা নামভূমি অত্থি. যত্থ তে যেভুয্যেন উপ্পজ্জন্তীতি. তেহি উপ্পজ্জন্তা তীসু ভৰেসু এৰ উপ্পজ্জন্তি. তস্মা তেসং কাম রূপারূপাৰচরতাপত্তিদোসো দুন্নিৰারো সিযাতি. এৰং নানাদোসযুত্তো হোতীতি. তস্মাস্স তথা অত্থং অগ্গহেত্ৰা এত্থাৰচরা এত্থ পরিযাপন্নাতি ভগৰতা সংৰণ্ণিতেন পাল়িনযেনেৰস্স অত্থো গহেতব্বোতি. অযঞ্হেত্থ অত্থো. কামে অৰচরতি পরিযাপন্নভাৰেন তস্মিং অজ্ঝোগাহেত্ৰা চরতি পৰত্ততীতি কামাৰচরন্তি. পরিযাপন্নভাৰোচনাম অত্তনো আধারভূতেন তেন কামেন সহ সমানজাতিগোত্তনামতা সঙ্খাতেহি পরিতোভাগেহি তস্মিং কামে আপন্নভাৰো অনুপ্পৰিট্ঠ ভাৰো. অন্তোগধভাৰোতি ৰুত্তং হোতি. সোচ তথা পরিযাপন্নভাৰো পরিগ্গাহিনিযা কামতণ্হায কতোতি দট্ঠব্বো. এত্তাৰতা যেধম্মা রূপারূপসত্তসন্তানভূতাপি ময্হং এতেতি কাম তণ্হায পরিগ্গহিতা কামে পরিযাপন্নাৰ হোন্তি. তে কামাৰচরানামাতি সিদ্ধা হোন্তি. রূপারূপা ৰচরেসুপি অযং নযো নেতব্বো. তেসুপন রূপতণ্হা অরূপতণ্হাচ পরিগ্গাহিনী তণ্হা দট্ঠব্বা.

যেপন ধম্মা তিণ্ণং তণ্হানং পরিগ্গহৰিমুত্তা হোন্তি. তে তীসু ভৰেসু উপ্পন্নাপি তত্র অপরিযাপন্নাএৰ হোন্তীতি লোকুত্তরা নাম জাতাতি ৰেদিতব্বা. এত্থচ পট্ঠানে আরুপ্পে কামচ্ছন্দং নীৰরণং পটিচ্চ উদ্ধচ্চনীৰরণন্তিআদিনা অরূপসত্তসন্তানেপি কামচ্ছন্দসঙ্খাতায কামতণ্হায উপ্পত্তি ৰুত্তা. তস্মা রূপারূপ ভূমীসু উপ্পন্নানং কামধম্মানং পরিগ্গাহিনীতণ্হা রূপারূপসত্তসন্তান গতাপি দট্ঠব্বা. পাল়িযং কামচ্ছন্দনীৰরণন্তি ইদং নীৰরণজাতিকত্তা ৰুত্তং. ন হি ঝানভূমীসু একন্তনীৰরণকিচ্চানি নীৰরণানি সক্কা লদ্ধুন্তি. অত্র কামভেদো ৰত্তব্বো. দ্ৰেকামা কিলে সকামোচ, ৰত্থুকামোচাতি. তত্থ থপেত্ৰা রূপারূপরাগে অঞ্ঞো সব্বোপি লোভো ইমস্মিং চতুব্ভূমিপরিচ্ছেদে কিলে সকামোনাম. থপেত্ৰাচ রূপারূপাৰচরধম্মে অঞ্ঞে সব্বেপি তীসু ভূমীসু উপ্পন্না কামাৰচরধম্মা ৰত্থুকামোনামাতি. যংপন অট্ঠসালিনিযং সব্বেপি তেভূমকা ধম্মা ৰত্থুকামোতি ৰুত্তং. তং মহানিদ্দেসে নিদ্দিট্ঠেন সুত্তন্তিকপরিযাযেন ৰুত্তন্তি গহেতব্বং. ন হি রূপারূপাৰচরধম্মা অভিধম্মে কামনামেন ৰুত্তা অত্থীতি. [কামাৰচরপদং]

১৯. রূপাৰচরং অরূপাৰচরন্তি এত্থ রূপারূপসদ্দা তাসু ভূমীসু নিরুল়্হাতি দট্ঠব্বা. অপিচ দ্ৰে ভূমিযো রূপভূমি, অরূপভূমীতি. তত্থ রুপ্পনলক্খণং রূপং যত্থ নত্থি, সা চতুব্বিধা ভুম্মি অরূপভূমিনাম. সেসা সত্তৰীসতিৰিধা ভুম্মি রূপভূমিনাম. তত্থচ হেট্ঠা একাদসৰিধা ভুম্মি ওল়ারিকেন কামেন ৰিসেসেত্ৰা কাম ভূমীতি ৰুত্তা. উপরি সোল়সৰিধা ভুম্মি রূপভূমিইচ্চেৰ ৰুত্তাতি দট্ঠব্বা. যত্থপন তণ্হাৰা ঝানানিৰা রূপারূপসদ্দেহি ৰুত্তানি. তত্থ নিস্সযস্সনামং নিস্সিতে আরোপনৰসেন নিস্সযোপচারো ৰেদিতব্বো. যত্থচ কামাৰচরাদিসদ্দেহি ভূমিএৰ ৰুত্তা. তত্থ নিস্সিতস্স নামং নিস্সযে আরোপনৰসেন নিস্সিতো পচারোতি. যমেত্থ ৰত্তব্বং, তং কামাৰচরপদে ৰুত্তনযমেৰাতি. অযমেত্থ তেভূমক পরিচ্ছেদে পাল়িঅনুগতা পরমত্থদীপনা. যথাহ –

কতমে ধম্মা কামাৰচরা. হেট্ঠতো অৰীচিনিরযং পরিযন্তং করিত্ৰা উপরিতো পরনিম্মিতৰসৰত্তীদেৰে অন্তো করিত্ৰা যং এতস্মিং অন্তরে এত্থাৰচরা এত্থ পরিযাপন্না খন্ধধাতুআযতনা রূপা ৰেদনা সঞ্ঞা সঙ্খারা ৰিঞ্ঞাণং. ইমেধম্মা কামাৰচরা. কতমে ধম্মা রূপাৰচরা. হেট্ঠতো ব্রহ্মলোকং পরিযন্তং করিত্ৰা উপরিতো অকনিট্ঠে দেৰে অন্তো করিত্ৰা যং এতস্মিং অন্তরে এত্থাৰচরা এত্থ পরিযাপন্না সমাপন্নস্সৰা উপপন্নস্সৰা দিট্ঠধম্মসুখৰিহারিস্সৰা চিত্তচেতসিকা ধম্মা, ইমে ধম্মা রূপাৰচরা. কতমে ধম্মা অরূপাৰচরা. হেট্ঠতো আকাসানঞ্চাযতনুপগে দেৰে পরিযন্তং করিত্ৰা উপরিতো নেৰসঞ্ঞা নাসঞ্ঞা যতনুপগে দেৰে অন্তো করিত্ৰা যং এতস্মিং অন্তরে. ল. ইমে ধম্মা অরূপাৰচরাতি.

[১৯] টীকাসু পন

যথাৰুত্তং সুৰিসদং পাল়িনযং অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞথা ৰচনত্থাচ ৰিনিচ্ছযাচ এত্থ ৰুত্তা. সব্বে তে সারতো ন পচ্চেতব্বাতি.

ননু অট্ঠসালিনিযমেৰ তেচ অঞ্ঞেচ অত্থা ৰুত্তাতি. সচ্চং. ভূতংপন সুৰিসদং পাল়িঅনুগতং অত্থং ঞত্ৰা কিংৰিক্খেপেনাতি.

২০. লোকুত্তরন্তি এত্থ লুজ্জনপলুজ্জনট্ঠেন লোকো ৰুচ্চতি যথাৰুত্তো তেভূমকধম্মো. যথাহ লুজ্জতি পলুজ্জতীতি খো ভিক্খৰে তস্মা লোকোতি ৰুচ্চতীতি. এৰং সন্তে লোকুত্তরধম্মানংপি নিব্বানৰজ্জানং লোকতাপত্তি সিযা. কস্মা, তেসংপি লুজ্জনপলুজ্জনধম্মত্তাতি. নসিযা. যত্থ হি নিচ্চো ধুৰো সস্সতোতি মহাজনস্স মিচ্ছাগাহো নিৰিসতি. তত্থেৰ তস্স নিৰারণত্থং অযং লোকসমঞ্ঞা নিযমীযতি. তস্মা সব্বসো মিচ্ছাগাহৰিমুত্তানং তেসং লোকতাপত্তি নত্থীতি ৰদন্তি. যেসংৰা লুজ্জনংপলুজ্জনঞ্চ মহাজনস্স পাকটং. তেসঞ্ঞেৰ লোকতাসিদ্ধীতি নত্থি লোকুত্তরানং লোকত্তপ্পসঙ্গোতি. লোকতো উত্তরতীতি লোকুত্তরং. মগ্গচিত্তং. ততো উত্তিণ্ণন্তি লোকুত্তরং. ফলচিত্তং. নিব্বানংপন ইধ নলব্ভতীতি. উত্তরণঞ্চেত্থ তণ্হাত্তযগ্গাহ ৰিমুত্তিযা তীসু লোকেসু অপরিযাপন্নভাৰোযেৰ. সোচ অপরিযাপন্নভাৰো কেসং ধম্মানং অধিট্ঠান ভূতোৰিয গয্হতীতি ৰিসুং একা চতুত্থী অৰত্থাভূমিনামাতি.

চতুব্ভূমিৰিভাগস্স পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.

২১. এৰং চিত্তং ভূমিভেদেন হীনপণীতা নুক্কমতো চতুধা নিদ্দিসিত্ৰা ইদানি তদেৰ চতুব্বিধং চিত্তং যথানিদ্দিট্ঠক্কমেন ৰিভজন্তো পথমং কামাৰচরচিত্তং. তত্থচ হীনং অসোভণচিত্তং. তত্থচ সব্বহীনং অকুসলচিত্তং তাৰ দস্সেতুং সোমনস্সসহ গতন্তিআদিমাহ. এত্থচ কামাৰচরচিত্তস্সপি অকুসলাহেতুক সহেতুকানুক্কমো হীন পণীতানুক্কমৰসেন ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো.

[২০] ৰিভাৰনিযং পন

উপরি ৰুচ্চমানানং বহূনং চিত্তানং সোভণসঞ্ঞাকরণসুখত্থং অপ্পকে পাপাহেতুকেযেৰ পথমং দস্সেন্তোতি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

তদত্থো হি যথাৰুত্তহীনাদিক্কমেনেৰ সিদ্ধোতি.

[২১] যঞ্চ তত্থ

তেসু তেসুচ ভৰেসু গহিতপ্পটিসন্ধিকস্স সত্তস্স আদিতো ৰীথিচিত্তৰসেন লোভসহগত চিত্তুপ্পাদান মেৰ সম্ভৰতো তেযেৰ পথমন্তি ৰুত্তং. তংপি নযুজ্জতি.

আদিতো ৰীথিচিত্তৰসেন মনোদ্ৰারা ৰজ্জনস্সেৰ সব্বপথমং উপ্পজ্জনতোতি. অকুসলেসু পন লোভমূল চিত্তং বহুকঞ্চ হোতি. দ্ৰীহি ৰট্টমূলেহি যুত্তত্তা পধানং পাকটঞ্চ হোতীতি তদেৰ পথমং ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

২২. তত্থ সুন্দরং মনোতি সুমনো. সিনিদ্ধচিত্তং. ন হি অনৰজ্জট্ঠেন সুন্দরতা ইধ যুত্তাতি. সুন্দরং মনো এতস্সাভিৰা সুমনো. সিনিদ্ধচিত্তসমঙ্গী পুগ্গলো. সুমনস্স ভাৰো সোমনস্স. মানসিকসুখৰেদনাযেতং নামং. এত্থচ সুমনস্স ভাৰোতি তস্মিং চিত্তে পুগ্গলেৰা সুমনাভিধানস্সৰা অযং সো সুমনোতি সুমনবুদ্ধিযাৰা পৰত্তিনিমিত্তন্তি অত্থো. ভাৰোতি হি অভিধানবুদ্ধীনং পৰত্তিনিমিত্তং ৰুচ্চতি. ভৰন্তি পৰত্তন্তি অভিধানবুদ্ধিযো এতস্মিন্তি কত্ৰা. এতস্মিন্তি চ নিমিত্তে ভুম্মং. যথা নাগো দন্তেসু হঞ্ঞতেতি. যথা হি তত্থ অত্তনো দন্তনিমিত্তং দন্তযুত্তে নাগে হননপ্পৰত্তি হোতি, এৰমিধপি তং ৰেদনানিমিত্তং ৰেদনাযুত্তে মনস্মিং পুগ্গলেৰা অভিধানবুদ্ধিযো পৰত্তন্তীতি. ভৰন্তি বুদ্ধিসদ্দা এতেনাতি ভাৰোতিচ ৰদন্তি. এতস্মাতি চ অপরে. সোমনস্সেন সহ একতো গতং পৰত্তন্তি সোমনস্সসহগতং. সোমনস্সৰেদনাসম্পযুত্তন্তি অত্থো. দস্সনং দিট্ঠি. সা পন সম্মাদিট্ঠি, মিচ্ছাদিট্ঠিৰসেন দুৰিধা. ইধ মিচ্ছাদিট্ঠিযুত্তা. অকুসলাধিকারত্তা. দিট্ঠিযেৰ দিট্ঠিগতং. যথা গূথগতং মুত্তগতন্তি. দিট্ঠিগতেন সমং পকারেহি যুত্তন্তি দিট্ঠিগত সম্পযুত্তং. দিট্ঠিগতেন একুপ্পাদতাদীহি পকারেহি সমং একীভূত মিৰ যুত্তং সংসট্ঠন্তি অত্থো. অসঙ্খারিকমেকং সসঙ্খারিকমেকন্তি এত্থ সঙ্খারোতি পুব্বাতিসঙ্খারো. সোচ দুৰিধো পযোগো, উপাযোচাতি. তত্থ আণত্তিযাৰা অজ্ঝেসনাযৰা তজ্জেত্ৰা ৰা ইদং করোহীতি পরেহি কতো কাযৰচীপযোগো পযোগোনাম. আণত্তাদিনাপন ৰিনাৰ কম্মস্স করণত্থং তং তং উপাযং পরে আচিক্খন্তি. অকরণে আদীনৰং করণেচ আনিসংসং দস্সেন্তি, কতিকংৰা করোন্তি, দণ্ডংৰা থপেন্তি, সযমেৰ ৰা তং তং কারণং অনুস্সরতি, পচ্চৰেক্খতি. এৰমাদিনা নযেন উপাযো অনেকৰিধো. সো দুৰিধোপি ইধ সঙ্খারো নাম. সঙ্খরোতি অত্তনো পকতিযা কাতুং অনিচ্ছমানং চিত্ত সন্তানং অকাতুং অদত্ৰা করণত্থায সংৰিদহতি তস্মিং তস্মিং কম্মে পযোজেতীতি কত্ৰা. যোপন পচ্চযগণো তেন সঙ্খারেন ৰিরহিতো হোতি. সো অসঙ্খারো. যোপন তেনসহিতো হোতি. সো সসঙ্খারোতি. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং –

সহ সঙ্খারেনাতি সসঙ্খারো. তেন সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন সউপাযেন পচ্চযগণেনাতি অত্থোতি.

এত্থচ পচ্চযগণোতি আরম্মণাদিকো সাধারণো পচ্চয গণো অট্ঠকথাযং ৰুত্তো. অসাধারণোপন কুসলকম্মেসু সপ্পুরিসুপনিস্সযাদিকো অকুসলকম্মেসু অসপ্পুরিসুপনিস্সযাদিকো পচ্চযগণো ৰিসেসেত্ৰা যোজেতুং যুত্তো. সোপন যদা দুৰিধেন সঙ্খারেন ৰিনা সযমেৰ চিত্তং অসংসীদমানং কত্ৰা উট্ঠাপেতি সমুট্ঠাপেতি, তদা সোঅসঙ্খারোনাম. যদাপন তেন ৰিনা সযমেৰ চিত্তং উট্ঠাপেতুং সমুট্ঠাপেতুং নসক্কোতি, সঙ্খারং সহাযং লভিত্ৰাৰ সক্কোতি, তদা সো সসঙ্খারোনাম. ইতি অসঙ্খারো সসঙ্খারোতিচ ইদং পচ্চয গণস্সেৰ নামং. ন চিত্তস্স. চিত্তংপন অসঙ্খারেন সুদ্ধেন পচ্চযগণেন উপ্পন্নং অসঙ্খারিকং. সসঙ্খারেন পচ্চযগণেন উপ্পন্নং সসঙ্খারিকং, উপ্পন্নত্থে হি অযং ইকপচ্চযোতি. যস্মিং সমযে অকুসলং চিত্তং উপ্পন্নং হোতি সোমনস্সসহগতং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং সসঙ্খারেনাতি হি পাল়িযং ৰুত্তন্তি. এত্থচ সসঙ্খারেন পচ্চযগণেন উপ্পন্নং হোতীতি যোজেতব্বন্তি. অযমেত্থ অসঙ্খারিকসসঙ্খারিকপদেসু পরমত্থদীপনা.

[২২] টীকাসু পন

ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৰা চিত্তমেৰ অসঙ্খারং সসঙ্খারন্তি চ গহেত্ৰা যং ৰুত্তং, ‘‘নত্থি সঙ্খারো অস্সাতি অসঙ্খারং. তদেৰ অসঙ্খারিকং. সহ সঙ্খারেন ৰত্ততীতি সসঙ্খারং. সসঙ্খারমেৰ সসঙ্খারিকন্তি চ. সো যস্স নত্থি. তং অসঙ্খারং. তদেৰ অসঙ্খারিকং. সঙ্খারেন সহিতং সসঙ্খারি কন্তি চ’’. সব্বমেতং ন যুজ্জতিযেৰ.

[২৩] যঞ্চ ৰিভাৰনিযং

সঙ্খরোতি চিত্তং তিক্খভাৰসঙ্খাতমণ্ডনৰিসেসেন সজ্জেতি. সঙ্খরীযতিৰা তং এতেন যথাৰুত্তনযেন সজ্জীযতীতি সঙ্খারোতি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং.

এৰঞ্হি সতি সসঙ্খারিকপি চিত্তং তিক্খংনাম সিযাতি.

[২৪] যঞ্চ তত্থ

‘‘সো পন অত্তনো পুব্বভাগপ্পৰত্তে চিত্তসন্তানেচেৰ পরসন্তানেচ পৰত্ততীতি তং নিব্বত্তিতো চিত্তস্স তিক্খভাৰ সঙ্খাতো ৰিসেসোৰ ইধ সঙ্খারোতি’’ ৰুত্তং. তংপি অসঙ্খারিক সসঙ্খারিকপদানং ৰচনত্থেসু ৰিরজ্ঝিত্ৰা তদনু রূপস্স সঙ্খারস্স পরিকপ্পনাৰসেন ৰুত্তত্তা নযুত্তমেৰ.

[২৫] এতেন

পুব্বপ্পযোগসম্ভূতো, ৰিসেসো চিত্তসম্ভপী;

সঙ্খারো তং ৰসেনেত্থ, হোত্যাসঙ্খারিকাদিতাতি.

সাধকগাথাপি পটিক্খিত্তা হোতীতি.

[২৬] যঞ্চ তত্থ

‘‘অথৰা, সসঙ্খারিকং অসঙ্খারিকন্তি চে তং কেৰলংসঙ্খারস্স ভাৰাভাৰং সন্ধায ৰুত্তং. নতস্স সহপৰত্তিসব্ভা ৰা ভাৰতোতি. ভিন্নসন্তানপ্পৰত্তিনোপি সঙ্খারস্স ইধমত্থিতায তং ৰসেন নিব্বত্তং চিত্তং সঙ্খারো অস্স অত্থীতি সসঙ্খারিকং. সলোমকো সপক্খকোত্যাদীসুৰিয সহ সদ্দস্স ৰিজ্জমানত্থপরিদীপনতো. তব্বিপরীতম্পন তদভাৰতো ৰুত্তনযেন অসঙ্খারিক’’ন্তি ৰুত্তং. তংপি পাল়িঅট্ঠকথাসিদ্ধং উজুং ৰিসদং অত্থং মুঞ্চিত্ৰা অত্তনো পরিকপ্পনা ৰসেন ৰুত্তত্তা ন গহেতব্বমেৰ.

এত্থচ অত্তনো ইচ্ছায ৰিনা পরেসং আণত্তিযাৰা অজ্ঝে সনাযৰা যাচনাযৰা পৰত্তিতং চিত্তং পযোগসমুট্ঠিতং নাম. তথা অত্তনো ইচ্ছায ৰিনা পরেসং ভযেনৰা লজ্জাযৰা গারৰেনৰা কথিকাযৰা দণ্ডভযেনৰা পৰত্তিতং উপাযসমুট্ঠিতং নাম. সযমেৰৰা অত্তনো লীনং চিত্তং ঞত্ৰা তেন তেন উপাযেন অত্তানং ওৰদিত্ৰাৰা তং তং উপাযং অনুস্সরিত্ৰাৰা পৰত্তিতং চিত্তং উপাযসমুট্ঠিতং নাম. ইদঞ্চ নযদস্সনমেৰাতি. দিট্ঠিগতেন ৰিপ্পযুত্তং দিট্ঠিগতৰিপ্পযুত্তং. উদাসিনভাৰেন পেক্খতি অনুভৰনাকারেন আরম্মণং পস্সতীতি উপেক্খা. উপপত্তিতো যুত্তিতো ইক্খতি পস্সতীতিৰা উপেক্খা. যথাহি সোমনস্স দোমনস্সানি আরম্মণং অধিমত্ততো পস্সন্তি. যতো সোমনস্সিতো পুগ্গলো তেন আরম্মণেন ৰিযোগে ৰিকারপত্তো হোতি. দোমনস্সিতোচ তেন আরম্মণেন সংযোগে ৰিকারপত্তো হোতি. ন তথা অযং, অযং পন যুত্তিতোৰ পস্সতি ন আরম্মণসংযোগ ৰিযোগহেতু পুগ্গলং ৰিকারং পাপেতীতি. কেচিপন উপপত্তিতো যুত্তিতো ইক্খতীতি ইদং ইধ নসম্ভৰতি. ন হি অকুসলং যুত্তরূপং নাম হোতীতি ৰদন্তি. উপেক্খায সহগতন্তি সমাসো.

২৩. এত্থচ কিঞ্চাপি ফস্সাদযো ৰিতক্কাদযো মোহাদযোচ ধম্মা ইমিনা সকলেন অট্ঠৰিধেন চিত্তেন সহ গতা সম্পযুত্তাচ হোন্তি, ন পন তে ৰেদনাৰিয সযংপি ভেদৰন্তা হোন্তি. নচ দিট্ঠিসঙ্খারানং ৰিযতেসং ইমস্মিং চিত্তে কত্থচি হোন্তি কত্থচিনহোন্তীতি অযং ৰিকপ্পো অত্থি. তস্মাতে ইমস্সচিত্তস্স ভেদকরা নহোন্তীতি ইধ নগহিতাতি দট্ঠব্বা. লোভোপন অঞ্ঞেহি ইমস্স অট্ঠৰিধস্স ভেদকরো হোতি. ৰেদনাদিট্ঠি সঙ্খারাচ ইমস্স অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ভেদকরা হোন্তীতি তেএৰ ইধ গহিতাতি দট্ঠব্বা. ননু পীতি মান থিনমিদ্ধানিপি ভেদকরানি হোন্তীতি তানিপি ইধ সপীতিকং অপীতিকন্তি মানসম্পযুত্তং মানৰিপ্পযুত্তন্তি থিনমিদ্ধসম্পযুত্তং থিনমিদ্ধৰিপ্পযুত্তন্তি চ গহেতব্বা নীতি. ন. তেসু হি সোমনস্সে গহিতে পীতি গহিতাৰ হোতি. ইতরানিচ তীণি অনিযতযোগীনিচ হোন্তি, যেৰাপন কানিচাতি নগহিতানীতি.

[২৭] ৰিভাৰনিযং পন

ফস্সাদিৰিতক্কাদিমোহাদিধম্মা ইতো অঞ্ঞেহিপি চিত্তে হি যুত্তা হোন্তীতি নতে অঞ্ঞেহি ইমস্স ৰিসেসং করোন্তি. তস্মা তে ইধ ন গহিতাতি ইমিনা অধিপ্পাযেন যং ৰুত্তং ‘‘কস্মা পনেত্থ অঞ্ঞেসুপি ফস্সাদীসু সম্পযুত্তধম্মেসু ৰিজ্জমানেসু সোমনস্সসহগতাদিভাৰোৰ ৰুত্তোতি. সোমনস্সাদীনমেৰ অসাধারণ ভাৰতোতি. ফস্সাদযোহি কেচি সব্বচিত্ত সাধারণা কেচি কুসলাদি সাধারণা. মোহাদযোচ সব্বা কুসলসাধারণাতি ন তেহি সক্কা চিত্তং ৰিসেসেতু’’ন্তি. তং ৰিচারেতব্বং.

এৰঞ্হি সতি সোমনস্সুপেক্খা সঙ্খারাপি অঞ্ঞেসু দিস্সন্তীতি তেপি অঞ্ঞেহি ইমস্স ৰিসেসং নকরোন্তি. তস্মা তেপি ইধ নগহেতব্বা সিযুন্তি.

২৪. এত্থচ সোমনস্সপ্পটিসন্ধিকতা, অগম্ভীরপ্পকতিতা, ইট্ঠারম্মণসমাযোগো, ব্যসনমুত্তিচ সোমনস্সস্স কারণং. সোমনস্সপ্পটিসন্ধিকোহি সদা ভৰঙ্গসোমনস্সেন পরিভাৰিত সন্তানো হোতীতি তস্স চিত্তং উপ্পজ্জমানং যেভুয্যেন সোমনস্সসহগতং উপ্পজ্জতীতি. অগম্ভীরপ্পকতিকোচ হীনজ্ঝাসযো অপ্পকংপি মহন্তং মঞ্ঞতি. হীনংপি পণীতং মঞ্ঞতি. তস্মা তস্সপি চিত্তং উপ্পজ্জমানং যেভুয্যেন সোমনস্সসহগতং হোতীতি. ইট্ঠারম্মণসমাযোগোতি অত্তনা ইচ্ছিতেন হীনেনৰা পণীতেনৰা আরম্মণেন সমাযোগো. ব্যসনমুত্তীতি ঞাতিব্যসনাদিতো মুত্তি. উপেক্খাপটিসন্ধিকতা, গম্ভীরপ্পকতিতা, মজ্ঝত্তারম্মণসমাযোগো, ব্যসনমুত্তিচ উপেক্খায কারণং. এত্থচ গম্ভীরপ্পকভিতানাম মহজ্ঝাসযতা. তাদিসো হি পুগ্গলো মহন্তংপি অপ্পকং মঞ্ঞতি, পণীতংপি হীনং মঞ্ঞতীতি. দিট্ঠজ্ঝাসযতা, দিট্ঠিৰিপন্নপুগ্গলসেৰনা, সদ্ধম্মৰিমুখতা, মিচ্ছাৰিতক্কবহুলতা, অযোনিসো উম্মুজ্জনঞ্চ দিট্ঠিযা কারণং. তত্থ দিট্ঠজ্ঝাসযতাতি কাণারিট্ঠস্সৰিয সুনক্খত্তস্সৰিযচ পুরিমভৰে দিট্ঠি গতিকভাৰেন আগতত্তা ইমস্মিং ভৰেপি সস্সতুচ্ছেদাসয ভাৰো. সদ্ধম্মৰিমুখতাতি চিরংপি কালং সদ্ধম্মেন ৰিনা আগততা. মিচ্ছাৰিতক্কবহুলতাতি অত্তনো অৰিসযেসু সব্বঞ্ঞুৰিসযেসু ঠানেসু অত্তনো পমাণং অজানিত্ৰা চিন্তাপসুতৰসেন মিচ্ছাৰিতক্কবহুলভাৰো. অযোনিসো উম্মুজ্জনন্তি অত্তনাদিট্ঠকারণমেৰ সারতো সচ্চতো উম্মুজ্জনং. তব্বিপরীতেন দিট্ঠিৰিপ্পযুত্তকারণং ৰেদিতব্বং. অসঙ্খারিককম্মজনিতপ্পটিসন্ধি কতা, কল্লকায চিত্ততা, খন্তি বহুলতা, পুরিসকারেসু দিট্ঠানিসংসতা, কম্মপ্পসুততা, উতুভোজনাদি সপ্পায লাভোতি ইদং অসঙ্খারিককারণং. তত্থ খন্তিবহুলতাতি সীতুণ্হাদীনং খমনবহুলতা. পুরিসকারেসূতি পুরিসেহি কত্তব্বেসু কম্মেসু. কম্মপ্পসুতভাতি কম্মেসু চিণ্ণৰসিতা. তব্বিপরী তেন সসঙ্খারিককারণং ৰেদিতব্বং. ইমেসংপন চিত্তানং উপ্পত্তি ৰিধানং ৰিসুদ্ধিমগ্গে গহেতব্বং. অট্ঠপীতি পিসদ্দেন নেসং লব্ভমানকম্মপথভেদতো কাল সন্তানা রম্মণাদি ভেদতোচ অনেকৰিধত্তং সম্পিণ্ডেতীতি.

লোভমূলচিত্তস্স পরমত্থদিপনা নিট্ঠিতা.

২৫. দোসমূলচিত্তে দুট্ঠুমনোভি দুম্মনো. ৰিরূপং চিত্তং. দুট্ঠুমনো এতস্সাতিৰা দুম্মনো. ৰিরূপচিত্তসমঙ্গীপুগ্গলো. দুম্মনস্স ভাৰো দোমনস্সং. মানসিকদুক্খৰেদনাযেতং অধিৰচনং. সা হি অত্তনা সহগতে চিত্তেৰা তং সমঙ্গীপুগ্গলেৰা দুম্মনা ভিধানস্সৰা অযং সো দুম্মনোতি দুম্মনবুদ্ধিযাৰা পৰত্তিনিমিত্তং হোতীতি. সেসং হেট্ঠা ৰুত্তনযমেৰ. দোমনস্সেন সহ গতন্তি সমাসো. পটিহঞ্ঞতীতি পটিঘো. দোসো. সোহি উপ্পজ্জমানো সম্পযুত্তধম্মেপি পটিহনতি. লূখে সন্তত্তে করোতি. অত্তনো ৰত্থুম্পি পটিহনতি. হদযপ্পদেসং দহতি. তং পুগ্গলং দুম্মুখং করোতি, অত্তনো আরম্মণংপি পটিহনতি. তং বাধয মানো গণ্হাতি. তস্মা পটিঘোতি ৰুচ্চতীতি.

২৬. এত্থ সিযা. সঙ্খারো তাৰ ইমস্স চিত্তস্স ভেদ করোতি তস্স ইধ গহণং যুত্তং. ৰেদনা পটিঘাপন ভেদকরা ন হোন্তীতি তে ইধ ন গহেতব্বাতি. ৰুচ্চতে, দোমনস্সগ্গহণং তাৰ ইমস্স চিত্তস্স কদাচি অঞ্ঞৰেদনাযোগতা পসঙ্গনিৰত্তনত্থন্তি. যদাহি রাজানো হসমানাযেৰ চোরৰধং পেসেন্তি. যদাচ জনা অত্তনো ৰেরীনং মরণে তুট্ঠিং পৰেদেন্তি. মরণং অভিনন্দন্তি. যদাচ বালজনা হসমানাৰ মিগপক্খিনো মারেন্তি. তদা ইদং নুখো সোমনস্সেন যুত্তন্তি অত্থেৰ পসঙ্গো. উপেক্খাযোগেপন ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. তপ্পসঙ্গনিৰত্তনত্থং দোমনস্সগ্গহণন্তি. পটিঘগ্গহণংপি অঞ্ঞধম্মসম্পযুত্ততা পসঙ্গনিৰত্তনত্থং. তথাহি যে নত্থিকাহেতুকা কিরিযমিচ্ছা দিট্ঠিকা পাণৰধে অপুঞ্ঞংনাম নত্থীতি গণ্হন্তি. যেচ মনুস্সপাণ ৰধেএৰ অপুঞ্ঞং হোতি, তিরচ্ছানগতপাণৰধে অপুঞ্ঞং নত্থীতি গণ্হন্তি. যেচ পাণৰধং কত্ৰা যঞ্ঞং যজন্তানং মহন্তং পুঞ্ঞং হোতি, দিব্বসংৰত্তনিকন্তি গণ্হন্তি. তে সক্কাযদিট্ঠিযা ৰিস্সট্ঠা পাণৰধং সযংৰা করোন্তি. অঞ্ঞেৰা পেসেন্তি. তদা ইদং দিট্ঠিযাপি সম্পযুত্তং সিযাতি পসঙ্গো হোতিযেৰ. যেপন সম্মাদিট্ঠিকেসু বালা অব্যত্তা, তে কদাচি তেসং মিচ্ছাদিট্ঠিকানং লদ্ধিং গহেত্ৰা পাণং ৰধন্তা আদিতো ৰেমতিকজাতাৰ হোন্তি. তদাতেসং ইদং ৰিচিকিচ্ছাযপি যুত্তং সিযাতি পসঙ্গো হোতি. তপ্পসঙ্গ নিৰত্তনত্থং পটিঘগ্গহণন্তি. ইতরথা পুরিম চিত্তস্স লোভসহগতভাৰোৰিয ইমস্স পটিঘসম্পযুত্তভাৰো চূল়নিগমেনেৰ সিদ্ধোতি তেসং গহণং নিরত্থকং সিযাতি. এত্থচ ইস্সামচ্ছরিযকুক্কুচ্চানং থিনমিদ্ধস্সচ অগ্গহণং পুরিমচিত্তে মানথিনমিদ্ধনযেন ৰেদিতব্বং. অযমেত্থ পরমত্থদীপনা.

[২৮] ৰিভাৰনিযং পন মহাটীকাযঞ্চ

‘‘অসাধারণ ধম্মৰসেন চিত্তস্স উপলক্খণত্থং দোমনস্সগ্গহণ’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ অসাধারণধম্মৰসেনাতি ইদং তাৰ নযুজ্জতি.

[২৯] সতিপি ইমস্স সোমনস্সুপেক্খাসহগতভাৰে অনঞ্ঞসাধারণেনেৰ দোমনস্সেন ইমস্স উপলক্খণত্থন্তি অত্থস্স আপজ্জনতো. যথাতং সতিপি পুরিমস্স ইমস্সচ চিত্তস্স মোহসহগতভাৰে অনঞ্ঞসাধারণেনেৰ লোভেন পটিঘেনচ উপলক্খণত্থং লোভসহগতপটিঘ সম্পযুত্তগ্গহণন্তি. উপলক্খণত্থন্তি চ ন ৰত্তব্বং.

এৰঞ্হি সতি পাকটেন দোমনস্সেন অপাকটানং অঞ্ঞৰেদনা নংপি ইধ লদ্ধভাৰং উপলক্খেতীতি আপজ্জতি. যথা লদ্ধাতপত্তো রাজকুমারোতি.

[৩০] যঞ্চ ৰিভাৰনিযং

‘‘পটিঘসম্পযুত্তভাৰোপন উভিন্নং একন্ত সহচারিতা দস্সনত্থং ৰুত্তো’’তি ৰুত্তং. তংপি ন সুন্দরং.

ইমস্স চূল়নিগমেনেৰ তদত্থসিদ্ধিতোতি.

২৭. এত্থচ দোসজ্ঝাসযতা, অগম্ভীরপ্পকতিতা, অপ্পস্সুকতা, আঘাতৰত্থুসমাযোগোৰা, অনিট্ঠারম্মণসমাযো গোৰা দোমনস্সস্স পটিঘস্সচ কারণং. তত্থ দোস বহুল ভাৰতো আগতৰসেন দোসজ্ঝাসযতা দট্ঠব্বা. অগম্ভীরপ্পকতিতা হীনজ্ঝাসযতা. অপ্পস্সুতস্সচ অনিট্ঠ লোক ধম্মেহিফুট্ঠস্স তংকুতেত্থলব্ভাতি পচ্চৰেক্খনা নত্থীতি. ইমেসম্পি দ্ৰিন্নং উপ্পত্তিৰিধানং ৰিসুদ্ধিমগ্গে গহেতব্বং. পিসদ্দস্স অত্থোপি ৰুত্তনযোএৰাতি.

দোসমূলচিত্তস্স পরমত্থদিপনা নিট্ঠিতা.

২৮. মোহমূলচিত্তে ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চানং পদত্থো উপরি আগমিস্সতি. যস্মাপন ইদং চিত্তং মূলন্তরৰিরহেন লদ্ধোকাসেন সুট্ঠুবলৰন্তেন মোহেনচেৰ সংসপ্পমানৰিক্খিপমানেহি ৰিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চেহি চ যুত্তং হোতি. তস্মা ইধ ৰেদনাপি আরম্মণং অধিমত্ততো অনুভৰিতুং ন সক্কোতীতি উপেক্খাৰেদনাৰ যুত্তা হোতি. এৰং সন্তেপি ইদং চিত্তং সোমনস্স দোমনস্স সহগতানংপি অনন্তরে উপ্পজ্জতি. তস্মা তদুভযৰেদনাহিপি ইদং যুত্তং সিযাতি পসঙ্গো হোতীতি তপ্পসঙ্গনিৰত্তনত্থং ইধ উপেক্খাগহণং কতং. অনঞ্ঞচিত্তসাধারণেন ধম্মেন চিত্তস্স নিযমনত্থং ৰিচিকিচ্ছাগহণং. উদ্ধচ্চং পন সব্বাকুসলেসু যুত্তংপি ইধ লদ্ধোকাসং হুত্ৰা সুট্ঠু বলৰং হোতীতি দস্সনত্থং ইধেৰ গহিতন্তি দট্ঠব্বং. তেনেৰহি ধম্মসঙ্গণিযং ধম্মুদ্দেসৰারে উদ্ধচ্চং অঞ্ঞেসু পাপচিত্তেসু সরূপতো অনুদ্ধরিত্ৰা যেৰাপনকভাৰেনেৰ ৰুত্তং. ইমস্মিং অন্তিমচিত্তেএৰ সরূপতো উদ্ধটন্তি দট্ঠব্বং. যস্মাচ ইদংচিত্তদ্ৰযং সত্তানং পকতিসভাৰভূতন্তি পযোগেন ৰা উপাযেন ৰা কেনচি উপ্পাদেতব্বং নাম নত্থি. সব্বকালম্পি ভৰঙ্গচিত্তংৰিয অনোসক্কমানং অসংসীদমানং অকিচ্ছেন অকসিরেন পৰত্ততি. তস্মা একন্তেন অসঙ্খারিকমেৰ হোতীতি কত্ৰা ইধ সঙ্খারভেদো ন গহিতোতি দট্ঠব্বং. তেনেৰচ পাল়িযংপি পুরিমচিত্তেসুৰিয ইধ সসঙ্খারেনাতি দুতীযচিত্তৰারো নৰুত্তোতি. অযমেত্থ পরমত্থদীপনা.

[৩১] ৰিভাৰনিযং পন

ইমানি দ্ৰে চিত্তানি অতিসম্মুল়্হতায অতিচঞ্চলতায চ সব্বত্থপি রজ্জনদুস্সনরহিতানি হোন্তি. তস্মা উপেক্খা সহগতানেৰ পৰত্তন্তীতি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

রজ্জন সহিতানংপি লোভমূল চিত্তানং উপেক্খা যোগস্স দিট্ঠত্তাতি.

[৩২] যঞ্চ তত্থ মহাটীকাযঞ্চ

‘‘ততোযেৰচ সভাৰতিক্খতায উস্সাহেতব্বতাযচ অভাৰতো সঙ্খারভেদোপি নেসং নত্থী’’তি ৰুত্তং. তত্থ সভাৰতিক্খতায অভাৰতোতি ইমিনা ইমস্স অসঙ্খারিকভাৰং পটিক্খিপতি. উস্সাহেতব্বতায অভাৰতোতি ইমিনা সসঙ্খারিকভাৰং পটিক্খিপতি. তদুভযে পন ইদং চিত্তদ্ৰযং সব্বসো সঙ্খারৰিমুত্তং হোতীতি দস্সেতি. তং অট্ঠকথাযপি তাৰ ন সমেতি.

পটিচ্চসমুপ্পাদৰিভঙ্গঅট্ঠকথাযঞ্হি সঙ্খারভেদেন অৰিজ্জায দুৰিধভাৰোৰ ৰুত্তো. যদিচ ইদংদ্ৰযং সঙ্খারমুত্তং সিযা. এৰং সতি ইধ মোহোপি সঙ্খারমুত্তো সিযা. সোচ অৰিজ্জাযেৰাতি তিৰিধভাৰোৰ অৰিজ্জায তত্থ ৰত্তব্বো. নচ ৰুত্তোতি. এৰং তাৰ অট্ঠকথায নসমেতি.

[৩৩] যস্মাচ ইধ তিক্খভাৰোনাম ৰিনা সঙ্খারেন কেৰলং পকতি পচ্চয গণ ৰসেনেৰ পৰত্তনসমত্থতা ৰুচ্চতি. ইদঞ্চ চিত্তং তথেৰ পৰত্ততি. তস্মা ইদং সভাৰতিক্খং ন হোতীতি ন সক্কা ৰত্তুন্তি.

লদ্ধোকাসেন মোহেন সুট্ঠু মুয্হন্তীতি মোহমূহানীতি ৰত্তব্বে নিরুত্তনযেন মোমূহানীতি ৰুত্তং.

২৯. ইচ্চেৰন্তিআদি মহানিগমনং. তত্থ ইচ্চেৰন্তি ইতি এৰং. নিপাতসমুদাযো হেস. পচ্ছিমোৰা এৰং সদ্দো পুরিমস্স ইতিসদ্দস্স অত্থৰচনো. ইচ্চেৰন্তিৰা ৰিসুং একো নিপাতো. সব্বথাপি ইমিনা সোমনস্সসহগতন্তিআদিনা ৰুত্তপ্পকারে নাতি অত্থো দট্ঠব্বো. ইদঞ্চ দ্ৰাদসাতি এত্থ ৰিসেসনং ৰেদিতব্বং. সব্বথাপীতি ধম্মসঙ্গণীযং ৰুত্তেন পকারেনাপি দ্ৰাদসেৰ. ৰিভঙ্গে ৰিভত্তেন পকারেনাপি দ্ৰাদসেৰ. ধাতুকথাদীসু ৰুত্তেন পকারেনাপি দ্ৰাদসেৰ. তেসু তেসু সুত্তন্তেসু ৰুত্তেন পকারেনাপি দ্ৰাদসেৰ. কালদেস সন্তানাদি ভেদভিন্নেন পকারেনাপি দ্ৰাদসেৰ. কথং দ্ৰাদসেৰাতি. ইচ্চেৰং দ্ৰাদসেৰাতি যোজেতব্বং.

[৩৪] ৰিভাৰনিযং পন

হেট্ঠা ৰুত্তো সম্পযোগাদি আকারোৰ ৰিভাৰিতো. সোপন ইচ্চেৰন্তি ইমিনাৰ সিদ্ধোতি.

অকুসলচিত্তানীতি কুসলপটিৰিরুদ্ধসভাৰত্তা এৰং লদ্ধনা মানি চিত্তানি. এত্থচ একন্তেন সদ্ধাদযোএৰ কুসলানাম. মোহাদযোএৰ অকুসলা নাম. চিত্তংপন ফস্সাদযো ৰিয অঞ্ঞসমানমেৰ হোতি, ন হি আরম্মণ ৰিজাননংৰা একন্তেন মুয্হনাদিৰিয সাৰজ্জংৰা হোতি. সদ্দহনাদিৰিয অনৰজ্জংৰাতি. তংপন অকুসলেহি যুত্তং অকুসলন্তি ৰুচ্চতি. কুসলেহি যুত্তং কুসলন্তি. সদ্ধাদীনংপন মোহাদীনঞ্চ পটিৰিরুদ্ধভাৰো যথাক্কমং পহাযকপহাতব্বভাৰেন ৰেদিতব্বো. অকুসলধম্মাহি দুব্বলা হোন্তি. সুৰণ্ণপ্পটিরূপকাৰিয ফেগ্গুভূতা অভাৰনারহা পুনপ্পুনং আসেৰীযমানাপি চঞ্চলন্তিযেৰ ৰিক্কিরন্তিযেৰ. নিযামং ওক্কমন্তাপি একস্মিংভৰে এৰ অপাযভাগিতায ওক্কমন্তি. নপন কুসলমূলানি সব্বসো পচ্ছিন্দিত্ৰা সত্তে ৰট্টসোতনিযতে কাতুং সক্কোন্তি. কুসলধম্মাপন বলৰন্তা হোন্তি. জাতিসুৰণ্ণাৰিয সারভূতা ভাৰনারহা পুনপ্পুনং আসেৰীযমানা থিরতরপত্তা লোকিযেসু যাৰ ইদ্ধিৰিধানা লোকুত্তরেসুচ যাৰ অরহত্তমগ্গা ৰুদ্ধিৰিরুল়্হীধম্মা হোন্তি. নিযামং ওক্কমন্তা অপাযসোতংৰা ৰট্টসো তংৰা সব্বসো সমুচ্ছিন্দিত্ৰা অনুপাদিসেসনিব্বানভাগিতায ওক্কমন্তি. তস্মা কুসল ধম্মাএৰ পহাযকানাম. ইতরেপন পহাতব্বাএৰ নামাতি ৰেদিতব্বা. অপিচ কুসলধম্মানাম অন্তমসো আলোপভিক্খা দানমত্তাপি লোকেভেসজ্জৰিধানানিৰিযঅকুসলপ্পহানায এৰ পণ্ডিতেহিপঞ্ঞপীযন্তি করীযন্তি চ, তস্মা তেএৰ পহাযকা. অকুসলধম্মাপন লোকে নানারোগজাতিযোৰিয সকললোকস্স পকতিসভাৰভূতাএৰ হোন্তীতি তে পহাতব্বাএৰাতি. সমন্ততো অনৰসেসতো আদিযিংসু গণ্হিযিংসূতি সমত্তানি. অপিচ সমত্তানীতি নিট্ঠিতানি পরিপুণ্ণানিৰা. অট্ঠধাতিআদিসঙ্গহগাথা. লোভোমূলং এতেসন্তি সমাসো. দ্ৰাদসা কুসলা সিযুন্তি এত্থ সিযুন্তি নিপাতপদং ইধ দট্ঠব্বং. অকুসল চিত্তানি দ্ৰাদস ভৰন্তীতি অত্থো.

ইতি পরমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৰণ্ণনায অকুসলচিত্তস্স

পরমত্থদিপনা নিট্ঠিতা.

৩১. এৰং সব্বনিহীনং অকুসলং সঙ্গহেত্ৰা ইদানি অহেতুকং সঙ্গণ্হন্তো তত্থচ সব্বনিহীনং অকুসলৰিপাকং তাৰ দস্সেতুং উপেক্খাসহগতন্তিআদিমাহ.

[৩৫] ৰিভাৰনিযং পন

তং অকুসল ৰিপাকত্তাযেৰ অকুসলানন্তরং পথমং দস্সিতন্তি অধিপ্পাযেন যং ৰুত্তং ‘‘তেসং অকুসলৰিপাকা দিৰসেন তিৰিধভাৰেপি অকুসলানন্তরং অকুসলৰিপাকেযেৰ ৰিভজিতু’’ন্তি. তং ন সুন্দরং.

এৰঞ্হি সতি কুসলৰিপাকানিপি কুসলা নন্তরেএৰ ৰত্তব্বানি সিযুন্তি.

৩১. চক্খুসোতাদীনং পদত্থো উপরি আগমিস্সতি. ৰিজানাতীতি ৰিঞ্ঞাণং. যথাহ-ৰিজানাতি ৰিজানাতীতি খো ভিক্খৰে তস্মাৰিঞ্ঞাণন্তি ৰুচ্চতীতি. চক্খুং নিস্সিতং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. চক্খুনাৰা পচ্চযভূতেন জনিতং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. কম্মেনৰা চক্খুস্স উপনীতং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. চক্খুতোৰা জাতং ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. চক্খুস্সৰা ইন্দ্রিযভাৰেন সামি ভূতস্স ৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. চক্খুস্মিংৰা উপ্পন্নংৰিঞ্ঞাণং চক্খুৰিঞ্ঞাণং. এসনযো সোতৰিঞ্ঞাণাদীসুপি. পাল়িযংপন মহা তণ্হাসঙ্খযসুত্তে –

সেয্যথাপি ভিক্খৰে কট্ঠঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. কট্ঠগ্গীত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সকলিকঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. সকলি কগ্গীত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. তিণঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. তিণগ্গী ত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. গোমযঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. গোমযগ্গীত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. থুসঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. থুসগ্গীত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সঙ্কারঞ্চ পটিচ্চ অগ্গি জলতি. সঙ্কারগ্গীত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. এৰমেৰখো ভিক্খৰে চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপেচ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং. চক্খুৰিঞ্ঞাণন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. সোতঞ্চ পটিচ্চ সদ্দে চ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং. সোতৰিঞ্ঞাণন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ঘানঞ্চ পটিচ্চ গন্ধেচ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং. ঘানৰিঞ্ঞাণন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. জিৰ্হঞ্চ পটিচ্চ রসেচ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং. জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. কাযঞ্চ পটিচ্চ ফোট্ঠব্বেচ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং. কাযৰিঞ্ঞাণন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. মনঞ্চ পটিচ্চ ধম্মেচ উপ্পজ্জতি ৰিঞ্ঞাণং. মনো ৰিঞ্ঞাণন্তেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতীতি ৰুত্তং.

তথাতি ইমিনা উপেক্খাসহগতন্তি পদং আকড্ঢতি. দুক্খযতীতি দুক্খং. সম্পযুত্তধম্মে তং সমঙ্গিপুগ্গলংৰা বাধতি হিংসতীতি অত্থো. দুট্ঠুৰা খনতি কাযিকসুখন্তি দুক্খং. দুক্করেনৰা খমিতব্বন্তি দুক্খং. দুক্করং ওকাসদানং এতস্সাতিৰা দুক্খং. কাযিকদুক্খৰেদনাযেৰ নামং. সুট্ঠু পটিমুখঞ্চ ইচ্ছতীতি সম্পটিচ্ছনং. সুট্ঠূতি অমুঞ্চমানং. পটিমুখন্তি অনঞ্ঞাপেক্খং. ইচ্ছতীতি কামেতি অভিনন্দতি পটিগ্গণ্হতি. তেনেৰহি ভাসিতং অভিনন্দুন্তি এত্থ সম্পটিচ্ছিং সূতি ৰণ্ণযিংসু. সুট্ঠু তীরেতি তুলেতি ৰিচারেতীতি সন্তীরণং. টীকাযং তীরেতি নিট্ঠাপেতীতি ৰুত্তং. ৰিভাৰনিযং তীরেতি ৰীমংসতীতি ৰুত্তং.

৩২. এত্থচ চক্খুস্স অসম্ভিন্নতা, আলোক সন্নিস্সযপ্পটিলাভো, রূপানং আপাতাগমনং, মনসিকারোতি চত্তারো পচ্চযা চক্খুৰিঞ্ঞাণস্স উপ্পত্তিকারণানি. সোতস্স অসম্ভিন্নতা আকাসসন্নিস্সযপ্পটিলাভো, সদ্দানং আপাতাগমনং মনসিকারোতি সোতৰিঞ্ঞাণস্স. ঘানস্স অসম্ভিন্নতা, ৰাসুসন্নিস্সযপ্পটিলাভো, গন্ধানং আপাতাগমনং মনসিকারোতি ঘানৰিঞ্ঞাণস্স. জিৰ্হায অসম্ভিন্নতা আপোসন্নিস্সযপ্পটিলাভো. রসানং আপাতাগমনং, মনসিকারোতি জিৰ্হাৰিঞ্ঞাণস্স. কাযস্স অসম্ভিন্নতা, পথৰিসন্নিস্সযপ্পটিলাভো, তিণ্ণং ফোট্ঠব্বানং অঞ্ঞতরস্স আপাতাগমনং, মনসিকারোতি কাযৰিঞ্ঞাণস্সাতি. এত্থচ আলোক আকাসাদীনং সন্নিস্সযানং গহণং তেহি ৰিনা রূপাদীনং পসাদেসু আপাতাগমনস্সেৰ অভাৰতোতি দট্ঠব্বং, ন হি আলোকে সতি রূপানি সন্নিহিতানিপি চক্খুম্হি আপাতমাগচ্ছন্তি. এসনযো সেসেসুপীতি. যংপন অট্ঠকথাযং -

চক্খুস্মিংপন অসম্ভিন্নেপি বহিদ্ধারূপারম্মণে আপাতং অনা গচ্ছন্তে চক্খুৰিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতি. তস্মিং পন আপাতং আগচ্ছন্তেপি আলোকসন্নিস্সযে অসতি নুপ্পজ্জতীতি ৰুত্তং.

তং ৰিনা আলোকেন ৰিঞ্ঞাণুপ্পত্তিযা অভাৰদস্সনপরং. নপন আপাকাগমনংনাম আলোকে অসতিপি সম্ভৰতীতি দস্সনপরন্তি দট্ঠব্বং. ইতরথা রত্তন্ধকারেপি রূপানি চক্খুম্হি আপাতং আগচ্ছন্তীতি আপজ্জতীতি. অকুসলস্স ৰিপাকানি অকুসল ৰিপাকানি.

৩৩. এত্থা কেনট্ঠেন ৰিপাকংনামাতি. ৰিপচ্চনট্ঠেন. কিঞ্চ ৰিপচ্চনন্তি. যথা লোকে অম্বফলাদীনং তরুণভাৰং অতিক্কম্ম পরিণতভাৰপ্পত্তিৰিপচ্চনন্তি ৰুচ্চতি. এৰমেৰং ইধপি ৰিপচ্চনং ৰেদিতব্বন্তি. অযঞ্চ অত্থো চতূহি সমঙ্গীতাহি দীপেতব্বো. চতস্সোহি সমঙ্গীতানাম চেতনাসমঙ্গিতা, কম্মসমঙ্গিতা, উপট্ঠানসমঙ্গিতা, ৰিপাকসমঙ্গিতাতি. তত্থ পুব্বে তং তং কম্মাযূহনকালেযা কুসলাকুসলচেতনায খণত্তযসমঙ্গিতা. অযং চেতনাসমঙ্গীতানাম. সাপন চেতনা নিরুজ্ঝমানা সব্বসো অভাৰং পত্ৰা ননিরুজ্ঝতি. আযতিংপন ৰিপাকপাতুভাৰায অত্তনো সব্বাকারপরিপূরং ক্রিযাৰিসেসং তস্মিং চিত্তসন্তানে নিদহিত্ৰাৰ নিরুজ্ঝতি. সোচ ক্রিযাৰিসেসো যাৰ ওকাসং নলভতি. তাৰ কপ্পসংতসহস্সংপি তংসন্তানং অনুগতোযেৰ হোতি. যং সন্ধায ধম্মপদে –

ন হি পাপং কতং কম্মং, সজ্জুখীরংৰ মুচ্চতি;

দহন্তং বালমন্ৰেতি, ভস্মা ছন্নোৰ পাৰকোতি ৰুত্তং.

সোপন ৰিসুং একো পরমত্থধম্মোতিপি সঙ্খ্যং নগচ্ছতি, অনুসযধাতুযোৰিযাতি. অযং কম্মসমঙ্গিতানাম. সোপন যদা অত্তনো অনুরূপে পচ্চযে লভতি. তদা ৰিপচ্চনত্থায ওকাসং করোতি. কথং করোতীতি. সো আসন্নমরণস্স সত্তস্স অত্তানংৰা পচ্চুপট্ঠাপেতি. অত্তনো নিমিত্তংৰা পচ্চুপট্ঠাপেতি. গতিনিমিত্তংৰা পচ্চুপট্ঠাপেতি. সোচ সত্তো তং অমুঞ্চমানো যদি গণ্হাতি. তদা ওকাসং লভতি. অযং উপট্ঠানসমঙ্গিতানাম. তং অমুঞ্চিত্ৰা চুতস্সপন চুতিঅনন্তরমেৰ সো কম্মসঙ্খাতো ক্রিযা ৰিসেসো ৰিসুং একো সসম্পযুত্তো পরমত্থধম্মরাসি হুত্ৰা একং ভৰং পূরযমানো ৰিপচ্চতি, একং ভৰং পূরযমানোতিচ যাৰ তাযুকং ভৰঙ্গকিচ্চং ছসু দ্ৰারেসু তং তং দ্ৰারিকৰিপাককিচ্চানি পরিযোসানে চুতিকিচ্চঞ্চ সাধযমানোতি অত্থো. তত্থ পুরিমা তিস্সো সমঙ্গীতা তরুণা ৰত্থানাম হোন্তি. পচ্ছিমা ৰিপাকসমঙ্গীতা পরিণতাৰত্থানামাতি ৰেদিতব্বা. ইতি ৰিপচ্চন্তীতি ৰিপাকানি মুদুতরুণাৰত্থং অতিক্কমিত্ৰা পরিণকাৰত্থসঙ্খাতং ৰিপক্কভাৰং আপজ্জন্তীতি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো. এৰঞ্চ কত্ৰা পাল়িযং কুসলাকুসলকম্মসমুট্ঠানানংপি কটত্তারূপানং ৰিপাকপদে অগ্গহণং হোতীতি. তানিহি কম্মসন্তানতো ৰিসুং সিদ্ধত্তা ৰিসুং কম্মতো জাতানিযেৰ নাম হোন্তি, নৰিপক্কানি নামাতি. অঞ্ঞংহি অরূপধম্মানং সন্তানং. অঞ্ঞং রূপধম্মানন্তি. অযমেত্থ ৰিপাকপদে পরমত্থদীপনা.

যেপন অরূপভাৰেন সারম্মণভাৰেনচ কম্মেন সদিস তামত্তং গহেত্ৰা অরূপধম্মানমেৰ ৰিপাকত্তং সাধেন্তি. তেসং ৰিপাকসদ্দো অরূপধম্মেসু রুল়্হীৰসেন পৰত্তোতি আপজ্জতীতি. যঞ্চ তত্থ সালিবীজনিব্বত্তেসু নাল়পত্তপুপ্ফফলেসু বীজসদিসানং ফলানমেৰ সালিফলসালিপক্কনামং সিদ্ধং ৰিযাতি উপমং দস্সেন্তি, সাপি নসমেতি. ন হি ফলানিপি তরুণকালে পাকনামং লভন্তি. নচ নাল়পত্তপুপ্ফানিপি পরিণতকালে পাকনামং নলভন্তীতি. তানি পিহি তদা নাল়ং পক্কং, পত্তং পক্কং, পুপ্ফং পক্কন্তি ন নৰুচ্চন্তীতি. সুখযতীতি সুখং, সম্পযুত্তধম্মে তংসমঙ্গীপুগ্গলংৰা লদ্ধসাতং করোতীতি অত্থো.

৩৪. সুট্ঠুৰা খনতি কাযিকদুক্খং. সুখেনচ খমিতব্বং. সুকরং ওকাসদানং এতস্সাতিৰা সুখং. কুসলস্স ৰিপাকানি সম্পযুত্ত হেতুৰিরহতো অহেতুকানিচাতি কুসলৰিপাকা হেতুক চিত্তানি.

[৩৬] ৰিভাৰনিযং পন

পুব্বকম্মসহজাতেন নিব্বত্তকহেতুনাপি ইধ ৰিপাকস্স সহেতুকতাপসঙ্গোকতো. সো ন সুন্দরো.

ন হি অভিধম্মে কত্থচি পুব্বকম্মসহজাতেন নিব্বত্তকহেতুনা ৰিপাকস্স সহেতুকাহেতুকতা সম্ভৰোনাম অত্থি. অসতিচ সম্ভৰে ব্যভিচারস্সপি অভাৰতো সো পসঙ্গো নিরত্থকোৰাতি. তত্থ ব্যভিচারস্সাতি পসঙ্গস্স ইচ্চেৰত্থো. এত্থচ অকুসলৰিপাকানং সযং অব্যাকতধম্মত্তা লোভাদীহি অকুসলহেতূহিচ সযং অকুসলৰিপাকত্তা অলোভাদীহি অনৰজ্জহেতূহিচ সহেতুকতা সম্ভৰো নত্থি. অসতি চ তং সম্ভৰে তেসং অহেতুকভাৰো অব্যভিচারোযেৰ হোতীতি তত্থ অহেতুকগ্গহণং ন কতং. কুসলৰিপাকানং পন সযং কুসলৰিপাকত্তাযেৰ অলোভাদীহি কুসলা ব্যাকতযোগীহি অনৰজ্জহেতূহি সহেতুকতা সম্ভৰো অত্থিযেৰ. সতিচ তস্মিং সম্ভৰে তেসং অহেতুকভাৰো ব্যভিচারসহিতো হোতীতি তত্থেৰ অহেতুকগ্গহণং কতন্তি দট্ঠব্বং.

৩৫. চক্খাদিকে পঞ্চদ্ৰারে উপ্পন্নং আৰজ্জনং পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনং, তঞ্হি পঞ্চদ্ৰারে ঘট্টিতং আরম্মণং গহেত্ৰা আৰজ্জনং উপ্পজ্জতীতি. ভৰঙ্গসঙ্খাতে মনোদ্ৰারে উপ্পন্নং আৰজ্জনং মনোদ্ৰারাৰজ্জনং. তঞ্হি তস্মিং আপাতং আগচ্ছন্তং আরম্মণং গহেত্ৰা আৰজ্জন্তং পৰত্ততীতি. এত্থচ মনোদ্ৰারন্তি সকলং ভৰঙ্গচিত্তং দট্ঠব্বং.

[৩৭] যংপন টীকাযং

তাৰ ‘‘মনোদ্ৰারন্তি এত্থ আৰজ্জনস্স অনন্তর পচ্চযভূতং ভৰঙ্গচিত্তং মনোতি ৰুচ্চতি. তদেৰ দ্ৰারং আৰজ্জনজৰনাদি থিচিত্ত পৰত্তিযা মুখত্তা’’তি ৰুত্তং.

যঞ্চ ৰিভাৰনিযং

‘‘আৰজ্জনস্স অনন্তর পচ্চযভূতং ভৰঙ্গচিত্তং মনোদ্ৰারং, পীথিচিত্তানং পৰত্তিমুখভাৰতো’’তি ৰুত্তং. তং সব্বংপি ন যুজ্জতিযেৰ.

যদিহি যস্স ভৰঙ্গস্স অনন্তরং ৰীথিচিত্তানি পৰত্তন্তি. তদেৰ একন্তেন তেসং পৰত্তিমুখত্তা মনোদ্ৰারংনাম হোতি. ন ততো পুরিমানীতি অযমত্থো সিযা. এৰঞ্চসতি যেসু চক্খাদীসু রূপা দীনং ঘট্টিতত্তা আৰজ্জনাদীনি ৰীথিচিত্তানি পৰত্তন্তি. তানেৰ একন্তেন তেসং পৰত্তিমুখত্তা দ্ৰারানিনাম হোন্তি. ন ততো অঞ্ঞানীতি অযমত্থো আপজ্জতি. নচ তানি চক্খাদীনি নাম অত্থি. যানি চক্খাদীনি দ্ৰাররূপানিনাম ন হোন্তীতি. সব্বমেতং উপরি দ্ৰার সঙ্গহে আৰিভৰিস্সতীতি. হসনং হসিতং. মুখস্স পহট্ঠাকারপ্পৰত্তি. তং উপ্পাদেতি জনেতীতি হসিতুপ্পাদো. তংৰা উপ্পাদেন্তি খীণাসৰা এতেনাতি হসিভুপ্পাদো. তংৰা উপ্পজ্জতি এতেনাতি হসিতুপ্পাদো. সোএৰ চিত্তন্তি সমাসো. খীণাসৰানং অনোল়ারিকেসু আরম্মণেসু যেন চিত্তেন সিতং পাতুকরোন্তি, তস্সেতং নামং. ন হি খীণাসৰা লোকিয মহা জনাৰিয রজ্জনীযাদি ভাৰেন ওল়ারিকেসু হসনিয ৰত্থূসু হসন্তীতি. টীকাসু পন চিত্তং অপেক্খিত্ৰা হসিতুপ্পাদন্তি নিদ্দিট্ঠং সিযাতি. ৰুত্তনযেন অহেতুকানিচ তানি ৰিপচ্চন ৰিপাকুপ্পাদন কিচ্চরহিতত্তা তং তং ক্রিযামত্তভূতানি চিত্তানিচাতি অহেতুকক্রিযচিত্তানি. এত্থচ ৰীথিমুত্তচিত্তানি কিচ্চদুব্বলত্তা পঞ্চৰিঞ্ঞাণানি ৰত্থুদুব্বলত্তা সম্পটিচ্ছনাদীনিচ কিচ্চট্ঠানদুব্বলত্তা অত্তনো উস্সাহেন ৰিনা কেৰলং ৰিপচ্চনমত্তেন পৰত্তন্তীতি তানি সব্বানি ৰিপাকানিএৰ হোন্তি. যানিপন বলৰকিচ্চত্তা অত্তনো উস্সাহেন পৰত্তন্তি. আযতিংচ ৰিপাকুপ্পাদনত্থং উস্সাহসহিতানি হোন্তি. তানি কুসলাকুসলানিনাম হোন্তি. যানি পন চিত্তানি ৰিপচ্চনমত্তং অতিক্কম্ম অত্তনো উস্সাহেনেৰ পৰত্তন্তি. তেসু আৰজ্জনদ্ৰযং ৰিপাকসন্তানতো লদ্ধপচ্চযত্তা থোকং দুব্বলভাৰতো ইতরানিচ নিরানুসযসন্তানে পৰত্তত্তা সব্বসো ৰিপাকুপ্পাদনত্থং উস্সাহরহিতানিএৰ হোন্তীতি তানি সব্বানি ক্রিযানিনাম জাতানীতি দট্ঠব্বং.

৩৬. ইদানি আদিতো পট্ঠায ৰেদনাৰিচারণা ৰুচ্চতি. তথাহি চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনং তাৰ ৰত্থূনিচ আরম্মণানিচ উপাদারূপানেৰ হোন্তি, উপাদারূপানঞ্চ ৰিচুপিণ্ডকানংৰিয অঞ্ঞমঞ্ঞসঙ্ঘট্টনং দুব্বলমেৰাতি তানি ইট্ঠে অনিট্ঠেচ আরম্মণে উপেক্খা সহগতানেৰ হোন্তীতি. কাযৰিঞ্ঞাণস্সপন আরম্মণানি মহাভূতানি হোন্তীতি যথা অধিকরণিমত্থকে থপিতং পিচুপিণ্ডকং অযোকূটেন পহরন্তানং অযোকূটস্স পিচুপিণ্ডকং অতিক্কম্ম অখিকরণিঘট্টনং বলৰতরং হোতি. তথা তেসং আরম্মভূতানং কাযৰত্থুং অতিক্কম্ম কাযনিস্সয ভূতেসু সঙ্ঘট্টনং বলৰতরং. তস্মা কাযৰিঞ্ঞাণং ইট্ঠে সুখসহগতং অনিট্ঠে দুখসহগতং হোতীতি. সম্পটিচ্ছনচিত্তংপন সব্বদুব্বলানং পঞ্চৰিঞ্ঞাণানং অনন্তরং উপ্পজ্জতীতি নিচ্চং দুব্বলং হুত্ৰা সব্বত্থ উপেক্খাসহগতমেৰাতি. ৰিভাৰনিযং পন অসমাননিস্সযে হি তেহি লদ্ধপচ্চযতাৰসেন অযমত্থো ৰিভাৰিতো, সন্তীরণংপন সযংপি বলৰৰত্থুং নিস্সায পৰত্ততি. তাদিসেনচ বলৰৰত্থুনিস্সযেন পুরিমচিত্তেন লদ্ধপচ্চযং হোতীতি থোকং বলৰং হোতি. তস্মা তং কুসলৰিপাকং ইট্ঠে উপেক্খাসহগতং অভিইট্ঠে সোমনস্সসহগতং হোতি. অকুসলৰিপাকংপন অনিট্ঠেপি অভিঅনিট্ঠেপি উপেক্খাসহগতমেৰ হোতি. কস্মা ইতিচে. যদিহি তং অতিঅনিট্ঠারম্মণৰসেন ৰেদনা ভেদযুত্তং সিযা. দুক্খেনৰা দোমনস্সেনৰা যুত্তং সিযা. তত্থ দুক্খেন তাৰ ন যুজ্জতি, কস্মা, একন্তকাযিকত্তা দুক্খস্সাতি. দোমনস্সেনপি ন যুজ্জতি. কস্মা, পটিঘেন পটিহঞ্ঞত্তাএৰ দোমনস্সভাৰং পত্তা দোমনস্সৰেদনা পটিঘেন ৰিনা নপ্পৰত্ততীতি. একন্তাকুসলভূতেন পটিঘেন নিচ্চযোগিনো দোমনস্সস্স অব্যাকতেসু অসম্ভৰতোতি. আৰজ্জনদ্ৰযংপন সন্তীরণতোপি থোকং বলৰং হোতি. ৰিপাকানঞ্হি পৰত্তিতুংপি অত্তনো উস্সাহবলংনাম নত্থি. বলৰন্তেহিপন কম্মাদিপচ্চযেহি জাতানি বলৰন্তানিনাম হোন্তি. দুব্বলেহি জাতানি দুব্বলানি নামাতি. এৰং সন্তেপি তং আৰজ্জনদ্ৰযং কম্মানুভাৰতোচ মুচ্চিত্ৰা ৰিপাকসন্তানতোচ পচ্চযং গহেত্ৰা উট্ঠিতত্তা দুব্বলমেৰ হোতীতি সদাপি উপেক্খাসহগতমেৰাতি.

[৩৮] ৰিভাৰনিযং পন

পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনং পুব্বে কেনচি অগ্গহিতে আরম্মণে একৰা রমেৰ পৰত্তত্তা মনোদ্ৰারাৰজ্জনঞ্চ ৰিসদিসচিত্তসন্তানপরাৰত্তনৰসেন ব্যাপারন্তরসাপেক্খত্তা আরম্মণরসং অধিমত্ততো অনুভৰিতুং নসক্কোতীতি সব্বত্থপি মজ্ঝত্ত ৰেদনাযুত্তমেৰাতি ৰুত্তং. তত্থ ব্যাপারন্তরসাপেক্খত্তাতি ইদং ন যুজ্জতি.

ন হি চিত্তানং বলৰদুব্বলতাৰিসেসোঅত্তনোপচ্ছা পৰত্তস্স চিত্তস্স ৰসেন সক্কা ৰত্তুং. অত্তনোপন পচ্চযেহিএৰ সো সক্কা ৰত্তুন্তি. ইতরথা সন্তীরণস্সপি ব্যাপারন্তরসাপেক্খতা সিযা. তংপি হি ৰিসদিসচিত্তসন্তানং অত্তনাপরং ৰত্তেতি যেৰাতি.

৩৭. ইমানি চিত্তানি অত্তনো পকতি পচ্চযগণসমাযোগে সতি নুপ্পজ্জন্তীতি নত্থি. তস্মা অসঙ্খারিকানেৰাতি ৰদন্তি. মূলটীকাযং পন ৰিপাকুদ্ধারে –

অহেতুকৰিপাকানং অপরিব্যত্তকিচ্চত্তা সসঙ্খারিক কম্ম ৰিরুদ্ধো অসঙ্খারিকভাৰোপি নত্থি. অসঙ্খারিককম্মৰিরুদ্ধো সসঙ্খারিককাৰোপি নত্থি. তস্মা তেসং উভযকম্মেনপি উপ্পত্তি থেরেন অনুঞ্ঞাতাতি ৰুত্তং.

এতেন তিণ্ণং ক্রিযচিত্তানংপি তদুভযভাৰাভাৰো ৰুত্তো হোতি. তানিপিহি অপরিব্যত্তকিচ্চানিযেৰাতি. অথৰা. রূপদস্স ন সদ্দস্সৰনাদীনি সত্তা কদাচি অত্তনো ইচ্ছায করোন্তি. কদাচি পরেহি উস্সাহিতা করোন্তীতি পচ্চক্খতোৰ সিদ্ধমেতং. তত্থ যদা অত্তনো ইচ্ছায করোন্তি. তদা পঞ্চদ্ৰারাৰজ্জনাদীনি সব্বানি ৰীথিচিত্তানি অসঙ্খারিকানিনাম হোন্তি. যদা পরেহি উস্সাহিতা করোন্তি. তদা সসঙ্খারিকানিনাম হোন্তি. দ্ৰার ৰিমুত্তেসুপন দ্ৰীসু উপেক্খাসন্তীরণেসু অট্ঠমহাৰিপাকেসুৰিয ৰত্তব্বো. ইতি সব্বানি অহেতুকচিত্তানি তেন পরিযাযেন সঙ্খারভেদেন পচ্চেকং ভিন্নানিএৰ হোন্তি. এৰং সন্তেপি অপরি ব্যত্তকিচ্চত্তাযেৰ তেসং সঙ্খারভেদো পাল়িযং নৰুত্তোতি ৰেদিতব্বো.

৩৮. যস্মাপন হেতুযোনাম মহন্তধম্মা হোন্তি. তস্মা তে দুব্বলকম্মনিব্বত্তেসু দুব্বলৰত্থুকিচ্চট্ঠানেসুচ ইমেসু চিত্তেসু নুপ্পজ্জন্তি. তত্থ সব্বং পাপকম্মং ৰিক্খেপযুত্তং সযংপি চঞ্চলতি দুব্বলং হোতি. তস্মা তং কপ্পট্ঠিতিকংপি সমানং কালন্তরে হেতুযুত্তং ৰিপাকং জনেতুং নসক্কোতি. তিহেতুককম্মংপি সমানং দুব্বলেসু চক্খাদিৰত্থূসুচ দস্সনাদীসু কিচ্চট্ঠানেসুচ হেতুযুত্তং ৰিপাকং জনেতুং নসক্কোতি. আৰজ্জনহসনকিচ্চা নিচ দুব্বলকিচ্চানিএৰ হোন্তি. তস্মা ইমানি সব্বানি সম্পযুত্তহেতুরহিতানি জাতানীতি দট্ঠব্বং.

৩৯. সব্বথাপীতি পদস্স অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো.

[৩৯] ৰিভাৰনিযং পন

সব্বথাপীতি অকুসলৰিপাক কুসলৰিপাক ক্রিযভেদে নাতি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

সোহি ভেদো ইচ্চেৰন্তি ইমিনাৰ গহিতোতি. সঙ্গহগাথাযং অকুসলৰিপাকানি ৰত্থুকিচ্চভেদেন সত্ত, পুঞ্ঞপাকানি ৰত্থুকিচ্চৰেদনাভেদেন অট্ঠধা, ক্রিযচিত্তানি কিচ্চদ্ৰারভেদেন তীণীতি অহেতুকচিত্তানি অট্ঠারস হোন্তীতি যোজনা. এত্থচ পুঞ্ঞপাকেসু ৰেদনাভেদোপি ৰত্তব্বো. ইতরথা সন্তীরণস্স অভেদো সিযা. তথা ক্রিযাসু দ্ৰারভেদোপি ৰত্তব্বো. অঞ্ঞথা আৰজ্জনস্স অভেদো সিযাতি. টীকাসুপন সো ন ৰুত্তোতি.

অহেতুকচিত্তস্স পরমত্থদীপনা.

৪০. ইদানি হেট্ঠা ৰুত্তানং চিত্তানং অসোভণনামং উপরি ৰুচ্চমানানঞ্চ সোভণনামং থপেন্তো গাথমাহ. উপরি ৰুচ্চমানানঞ্হি সোভণত্তে ৰুত্তে হেট্ঠা ৰুত্তানং অসোভণতা অৰুত্তাপি সিদ্ধা হোতীতি. তত্থ পাপাহেতুকমুত্তানীতি পাপেহি অহেতুকেহিচ মুত্তানি একূনসট্ঠিচিত্তানি. অথৰা. একনৰুতিচিত্তানিপি সোভণানীতি ৰুচ্চরে ৰুচ্চন্তীতি যোজনা. তত্থ পাপেহীতি অকুসলেহি. অকুসলানিহি অত্তসমঙ্গিনো সত্তে অনিচ্ছন্তেযেৰ অপাযং পাপেন্তি. তস্মা পাপানীতি ৰুচ্চন্তি. এতেন পুঞ্ঞানংপি সুগতিপাপনট্ঠেন পাপতা পসঙ্গো নিৰত্তিতো হোতি. ন হি ইচ্ছন্তানং পাপনে পাপনব্যাপারো পাকটো হোতীতি. লামকট্ঠেনৰা তানিযেৰ পাপানীতি ৰুচ্চন্তীতি. সোভণেহি সদ্ধাদিগুণধম্মেহি যুত্তিযা ততোযেৰ চ সযংপি সোভগ্গপত্তিযা সোভণানীতি.

৪১. ইদানি তানি সোভণানি হীন পণীতা নুক্কমেন দস্সেন্তো সোমনস্সসহগতন্তিআদিমাহ. তত্থ জানাতীতি ঞাণং, যাথাৰতো পটিৰিজ্ঝতীতি অত্থো. ঞাণেন সম্পযুত্তং ৰিপ্পযুত্তন্তি সমাসো. নত্থি সঙ্খারো অস্সাতি অসঙ্খারো. সংৰিজ্জতি সঙ্খারো অস্সাতি সসঙ্খারো. সপ্পুরিসুপনিস্স যাদিকো কুসলুপ্পত্তিযা পকতিপচ্চযগণো. সোহি যদা দুৰিধেন সঙ্খারেন ৰিনা কেৰলং অত্তনো বলেন কুসলচিত্তং সমুট্ঠাপেতি. তদা অসঙ্খারোনাম. সোযেৰ যদা অত্তনো বলেন কুসলচিত্তং সমুট্ঠাপেতুং ন সক্কোতি. সঙ্খারসহাযং লভিত্ৰাৰ তং সমুট্ঠাপেতি. তদা সসঙ্খারোনাম. অসঙ্খারেন উপ্পন্নং অসঙ্খারিকং. সসঙ্খারেন উপ্পন্নং সসঙ্খারিকন্তি সব্বং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. এত্থচ সোমনস্সাদীনং উপ্পত্তিকারণং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. অপিচ সদ্ধাসম্পত্তি দস্সনসম্পত্তি দেয্যধম্ম পটিগ্গাহক সম্পত্তীতি এৰমাদি সোমনস্সকারণং, তব্বিপরীতং উপেক্খাকারণং. যানিচ পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্সচ কারণানিঅট্ঠকথাসু ৰুত্তানি. তানিপি ইমস্মিং ঠানে ৰত্তব্বানীতি. পঞ্ঞা সংৰত্তনিক কম্মুপনিস্সযতা, অব্যাপজ্জলোকুপপত্তিতা ইন্দ্রিযপরিপাকতা, কিলেসদূরতাচ ঞাণুপ্পত্তিযা কারণং. তিহেতুকপটিসন্ধিকতা, অমোহজ্ঝাসযতা, পঞ্ঞৰন্তপুগ্গলসেৰনা. সুতচিন্তাপসুতাতিপিৰত্তুং যুজ্জতি. যানিচধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স কারণানি অট্ঠকথাসু ৰুত্তানি. তানিপি ইধ ৰত্তব্বানি. তব্বিপরীতং ঞাণৰিপ্পযুত্তকারণং. সঙ্খারকারণংপি পুব্বে ৰুত্তমেৰ. যানিচ ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্সচ কারণানি অট্ঠকথাসু ৰুত্তানি. তানিপি ইধ ৰত্তব্বানীতি. ইমেসংপি উপ্পত্তি ৰিধানং ৰিসুদ্ধিমগ্গে গহেতব্বন্তি.

৪২. অট্ঠপীতি এত্থ পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেন ইমেসং ইধ ৰুত্তপ্পকারতো অঞ্ঞেহি পকারেহি অনেকৰিধতং সম্পিণ্ডেতি. তত্রাযং নযো. ইমানি অট্ঠচিত্তানি দসহি পুঞ্ঞক্রিযাৰত্থূহি গুণিতানি অসীতি হোন্তি. পুন তানি ছহি আরম্মণেহি গুণিতানি চত্তারিসতানিচেৰ অসীতি চ হোন্তি. পুন তানি তীহি কম্মেহি গুণিতানি সহস্সং চত্তারি সতানি চত্তালীসংচ হোন্তি. পুন তানি তীহি হীনমজ্ঝিমপণীতেহি গুণিতানি চত্তারি সহস্সানি তীণি সতানি ৰীসতিচ হোন্তি. তানি ইমানি সুদ্ধিকানীতি কত্ৰা দ্ৰীসু ঠানেসু থপেতব্বানি. ততো একং ঠানং গহেত্ৰা দ্ৰিধা করোন্তস্স ঞাণসম্পযুত্তানি দ্ৰেসহস্সানি সতং সট্ঠিচ হোন্তি. তথা ঞাণৰিপ্পযুত্তানীতি. পুন তত্থ ঞাণসম্পযুত্তানি চতূহি অধিপতীহি গুণিতানি অট্ঠসহস্সানি ছসতানি চত্তালীসংচ হোন্তি. ঞাণৰিপ্পযুত্তানিপন ৰীমংসাৰজ্জিতেহি তীহি অধিপতীহি গুণিতানি ছসহস্সানি চত্তারিসতানি অসীতিচ হোন্তি. পুন তদুভযানি সম্পিণ্ডিতানি দসসহস্সং পঞ্চসহস্সানি সতং ৰীসতিচ হোন্তি. পুন তানি পুব্বে ৰিসুং থপিতেহি সুদ্ধিকেহি সম্পিণ্ডিতানি দসসহস্সং নৰসহস্সানি চত্তারি সতানি চত্তালীসঞ্চ হোন্তীতি. যংপন টীকাযং ইধ ৰুত্তনযেন সুদ্ধিকানিচ ঞাণৰিপ্পযুত্তানি চ ৰিসুং অকত্ৰা সব্বানি পুঞ্ঞক্রিযাদীহি সমং গুণিতানি সত্তরস সহস্সানি দ্ৰে সতানি অসীতিচ হোন্তীতি ৰুত্তং.

[৪০] যঞ্চ ৰিভাৰনিযং

সুদ্ধিকানি ৰিসুং অকত্ৰা ঞাণৰিপ্পযুত্তানিএৰ ৰিসুং কত্ৰা তথা গুণিতানি ৰীস সতাধিক পন্নরস সহস্সানি হোন্তীতি ৰুত্তং. তং সব্বং ন যুত্তং.

এৰঞ্হি সতি ইমানি কামাৰচরকুসলানি নিচ্চং সাধিপতিকানি হুত্ৰা নিযতাধিপতিকানিনাম ভৰেয্যুং. নচ ইমানি উপরি মহগ্গত কুসলানি ৰিয লোকুত্তরানি ৰিয চ নিযতা ধিপতিকানি হোন্তীতি. টীকানযেনপন ঞাণৰিপ্পযুত্তানিপি ৰীমংসাসহগতানীতি আপজ্জতীতি. যথাৰা কোসল্লসম্ভূতট্ঠেন কুসলাতিএত্থ ঞাণৰিপ্পযুত্তানিপি কোসল্লেন নানাৰজ্জনৰীথিযং পৰত্তেন উপনিস্সযঞাণেন সম্ভূতত্তা কুসলানি এৰ নাম হোন্তি. এৰমিধপি তানি তেনেৰ ৰীমংসাধিপতিভূতেন সম্ভূতত্তা ৰীমংসাধিপতেয্যানিপি নাম হোন্তীতি ন নসক্কা ৰত্তুন্তি ইমিনা অধিপ্পাযেন তানি ৰিসুং অকতানি সিযুন্তি. এৰংসন্তেপি কামকুসলানিনাম অধিপতিৰিমুত্তানি এৰ বহুতরানি হোন্তি. তস্মা নসক্কা সব্বানি কামকুসলানি ৰীমংসাধিপতিমূলিকানি ভৰিতুন্তি.

৪৩. কামাৰচরানিচ তানি কুসলানি চিত্তানিচাতি ৰিগ্গহো. তত্থ কেনট্ঠেন কুসলানীতি. আরোগ্যট্ঠেন, সুন্দরট্ঠেন, ছেকট্ঠেন, অনৰজ্জট্টেন, সুখৰিপাকট্ঠেনচাতি. রাগাদযোহি ধম্মা চিত্তসন্তানস্স রুজ্জনট্ঠেন রোগানাম. অহিতট্ঠেন অসুন্দরা নাম. অনিপুণট্ঠেন অছেকানাম. গারয্হট্ঠেন ৰজ্জানাম. অনিট্ঠ ৰিপাকট্ঠেন দুক্খৰিপাকানাম হোন্তি. ইমানিপন তেহি ৰুট্ঠিতত্তা কুসলানিনাম অরোগানি নামাতি অত্থো. তপ্পটিপক্খত্তাচ সুন্দরানি ছেকানি অনৰজ্জানি সুখৰিপাকানি চ নাম হোন্তীতি. কুচ্ছিতে পাপধম্মে সলযন্তি চালেন্তি কম্পেন্তি ৰিদ্ধংসেন্তীতি কুসলানি. কুচ্ছিতেনৰা আকারেন সত্তসন্তানে সেন্তি অনুসেন্তীতি কুসা. রাগাদযো. তে লুনন্তি ছিন্দন্তীতি কুসলানি. কুসংৰা ৰুচ্চতি ঞাণং কুচ্ছিতানং সানট্ঠেন তনুকরণট্ঠেন অন্তকরণট্ঠেনৰা. কুসেন লাতব্বানীতি কুসলানি. কুসাৰিয হত্থপ্পদেসং সংকিলেসপক্খং লুনন্তীতিৰা কুসলানি. অপিচ, কুচ্ছিতে পাপধম্মে সরন্তি হিংসন্তীতি কুসলানি. রকারস্স লকারো. কোসল্লসম্ভূতট্ঠেনৰা কুসলানীতি.

৪৪. মহাৰিপাকেসু পদত্থতো ৰত্তব্বং নত্থি. ৰেদনাভেদো আরম্মণৰসেন ৰত্তব্বো. তানিহি অতিইট্ঠে ইট্ঠমজ্ঝত্তে চ আরম্মণে যথাক্কমং সোমনস্সেন উপেক্খায চ যুত্তানীতি. সম্পযোগভেদো কম্মৰসেন জৰনৰসেনচ ৰত্তব্বো. তানিহি বলৰকম্মেন জনিতানি ঞাণসম্পযুত্তানি হোন্তি. দুব্বলকম্মেন জনিতানি ঞাণৰিপ্পযুত্তানি. কদাচিপন তদারম্মণৰসেন পৰত্তিকালে যেভুয্যেন তিহেতুকজৰনানুবন্ধানি ঞাণসম্পযুত্তানি হোন্তি. ইতরজৰনানুবন্ধানি ঞাণৰিপ্পযুত্তানীতি. সঙ্খারভেদোপি কেহিচি আচরিযেহি কম্মৰসেনেৰ কথিতো. অসঙ্খারিককম্মজনিতানি অসঙ্খারিকানি. সসঙ্খারিককম্মজনিতানি সসঙ্খারিকানীতি. সঙ্গহকারেনপন সন্নিহিতপচ্চযৰসেন ৰুত্তো. তানিহি পটিসন্ধিযং পুরিমভৰে মরণাসন্নকালে ঞাতকাদীহি তেন তেন পযোগেন উপট্ঠাপিতানি কম্মাদীনি আরম্মণানি গহেত্ৰা পৰত্তানি সসঙ্খারিকানিনাম হোন্তি. তাদিসেন পযোগেন ৰিনা সযমেৰ কম্মবলেন উপট্ঠিতানি গহেত্ৰা পৰত্তানি অসঙ্খারিকানিনাম হোন্তি. তদারম্মণ কালেপন অসঙ্খারিকজৰনানুবন্ধানি অসঙ্খারিকানিনাম. সসঙ্খারিক জৰনানুবন্ধানি সসঙ্খারিকানি নামাতি. এত্থপি সম্পিণ্ডনত্থো ৰিসদ্দো. তেন আরম্মণছক্ক হীনত্তিকৰসেনেৰ কালদেস সন্তানাদিৰসেনচ তেসং অনেকভেদত্তং সম্পিণ্ডেতি. যস্মা পনেতানি দানাদিৰসেন কাযকম্মাদিৰসেন ছন্দাদীনি ধুরং কত্ৰা চ ন পৰত্তন্তি. তস্মা তানি পুঞ্ঞক্রিযাৰত্থূনং কম্মাধিপতীনঞ্চ ৰসেন ৰড্ঢনং নলভন্তীতি.

[৪১] ৰিভাৰনিযং পন

ইমানি ৰিঞ্ঞত্তিসমুট্ঠাপনাভাৰতো কম্মদ্ৰার ৰসেন ন পৰত্তন্তি. অৰিপাকসভাৰতোচ কম্মৰসেন নপৰত্তন্তীতি ৰুত্তং. তং ৰিচারেতব্বং.

হেট্ঠাহি কুসলেসু কম্মত্তিকৰসেনেৰ ৰড্ঢনং ৰুত্তং. নপন ৰিসুং কম্মদ্ৰারৰসেন. কম্মত্তিকঞ্চনাম তিৰিধ কম্মদ্ৰার ৰসেনেৰ সিদ্ধন্তি. ননু অট্ঠকথাযং যোহি কামাৰচরকুসলেসু কম্মদ্ৰার কম্মপথ পুঞ্ঞক্রিযাৰত্থুভেদো ৰুত্তো. সো ইধ নত্থি. কস্মা. অৰিঞ্ঞত্তিজনকতো অৰিপাক ধম্মতো তথা অপ্পৰত্তিযাচাতি ৰুত্তন্তি. সচ্চং. তত্থ পন অৰিঞ্ঞত্তিজনকতো কম্মদ্ৰার ভেদো ইধ নত্থীতি এতেন কাযকম্মং ৰচীকম্মং মনোকম্মন্তি এৰং ভেদস্স অভাৰং ৰদতি. অৰিপাকধম্মতো কম্মপথভেদো ইধ নত্থীতি এতেন দসৰিধস্স কম্মপথভেদস্স অভাৰং ৰদতি. ইধপন কুসলেসুপি কম্মপথভেদং অগ্গহেত্ৰা তিৰিধকম্মদ্ৰার ভেদভিন্নং কম্মত্তিকমেৰ গহিতং. তঞ্চ ৰিঞ্ঞত্তি সমুট্ঠাপনা ভাৰতো তিৰিধকম্মদ্ৰারৰসেন নপৰত্তন্তীতি ইমিনাৰ সিদ্ধং. যদিচ হেট্ঠা কুসলেসুপি দসৰিধকম্মপথভেদৰসেন ৰিসুং ৰড্ঢনং ৰুত্তং সিযা. এৰংসতি ইধপি অৰিপাকসভাৰতো কম্মপথৰসেন নপৰত্তন্তীতি ইদং ৰত্তব্বমেৰাতি.

৪৫. মহাক্রিযচিত্তেসুপি মহাৰিপাকেসুৰিয আরম্মণ ৰসেনেৰ ৰেদেনাভেদো উপরি সযমেৰ ৰক্খতি. ঞাণসম্পযুত্ত, ৰিপ্পযুত্ত, অসঙ্খারিক, সসঙ্খারিকভেদোপন যথারহং কুসলেসু ৰুত্তনযেন ৰেদিতব্বো.

[৪২] ৰিভাৰনিযং পন

তথা অৰিচারেত্ৰা ক্রিযচিত্তানংপি কুসলে ৰুত্তনযেন যথারহং সোমনস্স সহগতাদিতা ৰেদিতব্বাতি ৰুত্তং. তং ন যুজ্জতি.

ইচ্চেৰং সব্বথাপীতি পদানং অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰ. সহেতুক কামাৰচর কুসল ৰিপাক ক্রিয চিত্তানীতি এত্থ সহেতু কগ্গহণং কুসল সদ্দ সম্বন্ধে ভূতকথন ৰিসেসনং. তেনেৰহি তং কুসলচিত্তানং চূল়নিগমেন গহিতং. ৰিপাক ক্রিয সদ্দসম্বন্ধেপন ব্যৰচ্ছেদকৰিসেসনং দট্ঠব্বং.

[৪৩] ৰিভাৰনিযং পন

সক্খরকথলিকংপি মচ্ছগুম্বংপি তিট্ঠন্তংপি চরন্তংপি পস্সতীতি সুত্তপদে ৰিয ইধ যথালাভ যোজনাতি ৰুত্তং. তং ন সমেতি. তত্থহি সক্খরকথলিকংনাম নচরতীতি যুত্তং. ইধপন কুসলং সহেতুকং নহোতীতি নযুত্তমেতন্তি.

৪৬. সঙ্গহগাথাযং ৰেদনা ঞাণ সঙ্খার ভেদেনাতি ৰেদনাভেদেন, ঞাণভেদেন, সঙ্খারভেদেনচ. তত্থ ৰেদনা ভেদেনাতি ৰেদনাভেদসিদ্ধেন চিত্তভেদেন, ঞাণভেদেনাতি ঞাণযোগা যোগসিদ্ধেনচিত্তভেদেন. সঙ্খারভেদেনাতি সঙ্খারেন ৰিনা সহচ পৰত্তপচ্চযগণভেদসিদ্ধেন চিত্তভেদেনাতি অত্থো. ইদঞ্হি সমাসপদানং সামত্থিযং, যদিদং সুৰিঞ্ঞাতানং নানাপ্পকারানং পদত্থানং অপ্পকেন ব্যঞ্জনেন দীপনসমত্থতাতি.

[৪৪] এতেন ৰিভাৰনিযং

সযং অভিন্নানং ঞাণসঙ্খারানং ভেদৰচনে চিত্তস্স ভেদকর ভাৰে চ চোদনায অনোকাসতা সাধিতা হোতীতি.

তত্রাযং যোজনা. সহেতু কামাৰচর পুঞ্ঞপাকক্রিযা ৰেদনাঞাণসঙ্খারভেদেন যথাক্কমং ছচ দ্ৰাদসচ চতুৰীসতি চ মতাতি. এত্থচ –

ৰেদনাঞাণসঙ্খার, ভেদেনেতানি অট্ঠধা;

পুঞ্ঞপাকক্রিযাভেদা, চতুৰীসতিৰিধা মকা তিপি.

ৰত্তব্বা. এৰঞ্হি সতি অত্থগতিচ ৰিসদা হোতি. উপরি ৰক্খ, মানাহিচ সঙ্গহগাথাহি সদ্ধিং সমেতীতি.

৪৭. কামেতিআদি সব্বেসং কামচিত্তানং সঙ্গহগাথা. তত্থ কামে কামভূমিযং পাকানি সহেতুকাহেতুকৰসেন সব্বানি ৰিপাকচিত্তানি তেৰীস. পুঞ্ঞাপুঞ্ঞানি কুসলাকুসলচিত্তানিচ ৰীসতি. ক্রিযাচ সহেতুকাহেতুকৰসেন সব্বানি ক্রিযচিত্তানি পন একাদস হোন্তি. ইচ্চেৰং সব্বথাপি চতুপ্পঞ্ঞাস হোন্তীতি যোজনা. সব্বথাতি চেত্থ ৰিসদ্দো লুত্ত নিদ্দিট্ঠো. ধম্মসঙ্গণিযং ৰুত্তেন সব্বপ্পকারেনপি চতুপ্পঞ্ঞাসএৰ. ৰিভঙ্গে ৰিভত্তেন সব্বপ্পকারেনপি চতুপ্পঞ্ঞাস এৰাতিআদিনা তস্স অত্থো হেট্ঠা ৰুত্তোযেৰাতি.

[৪৫] এতেন ৰিভাৰনিযং

ইধ ৰুত্তানং কুসলাদীনং অন্তোগধভেদৰসেন তস্স অত্থৰিভাৰনা পটিসিদ্ধা হোতি.

[৪৬] যঞ্চ ৰিভাৰনিযং

কামে ভৰেতি ৰুত্তং. তংপি ৰিচারেতব্বং.

ভৰসদ্দো হি কুসলাকুসলকম্মেসু কম্মনিব্বত্তেসুচ ৰিপাক কটত্তারূপেসু ৰত্তমানো অভিধম্মে দিট্ঠো. ন তদঞ্ঞেসু নামরূপধম্মেসূথি. ভূমিপরিযাযোচ ইধ কামসদ্দো. ভূমীতিচ সহোকাসো ইন্দ্রিযা নিন্দ্রিযবদ্ধধম্মসমূহো ৰুচ্চতীতি কামে কামভূমিযন্তি অযমত্থো দট্ঠব্বো. ভৰোতিৰা ভূমিএৰ ৰুচ্চতি সুত্তন্তপরিযাযেন ভৰন্তি এত্থ সত্তা সঙ্খারাচাতি কত্ৰা. এসনযো পরত্থপীতি.

ইতি পরমত্থদীপনিযানাম অভিধম্মত্থসঙ্গহস্স

চতুত্থৰণ্ণনায কামচিত্তস্স

পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.

৪৮. এৰং কামচিত্তসঙ্গহং দস্সেত্ৰা ইদানি যথানুপ্পত্তং রূপচিত্তসঙ্গহং দস্সেন্তো ৰিতক্কৰিচারপীতিসুখেকগ্গতাসহিতন্তিআদিমাহ. ৰিতক্কোচ ৰিচারোচ পীতিচ সুখঞ্চ একগ্গতাচাতি দ্ৰন্দো. তাহি সহিতন্তি সমাসো. ৰিতক্কৰিচারপীতিসুখে কগ্গতা সঙ্খাতেনসমুদিতেনপথমজ্ঝানেন সম্পযুত্তংকুসলচিত্তং পথমজ্ঝানকুসলচিত্তং. তত্থ কেনট্ঠেনপথমং, কেনট্ঠেনচ ঝানন্তি. আদিতো পটিপজ্জিতব্বত্তা পথমং. কসিণাদিকস্স আরম্মণস্স অনিচ্চাদিলক্খণস্সচ উপনিজ্ঝাযনতো পচ্চনীকধম্মানঞ্চ ঝাপনতো দয্হনতো ঝানং. ইমেসু দ্ৰীসু অত্থেসু একগ্গতাএৰ সাতি সযযুত্তাতি দট্ঠব্বা. সাহি একত্তারম্মণসঙ্খাতো একো অগ্গোকোটিকোট্ঠাসোৰা অস্সাতি অত্থেন একগ্গসঙ্খাতস্স চিত্তস্স তথাপৰত্তনে আধিপচ্চগুণযোগেন একগ্গতাতি চ ৰুচ্চতি. সাযেৰ চিত্তং নানারম্মণেসু ৰিক্খিপিতুং অদত্ৰা একস্মিং যেৰারম্মণে পটিপক্খধম্মানং দূরীভাৰেন সম্মাচ আধিযতি থপেতি. ইন্দ্রিযানঞ্চ সমভাৰং কত্ৰা তত্থেৰ লীনুদ্ধচ্চাভাৰাপাদনেন সমঞ্চ আধিযতি থপেতীতি অত্থেন সমাধীতিচ ৰুচ্চতি. সাযেৰচ পাল়িযং অৰিক্খেপো অৰিসাহারো সণ্ঠিতি অৰট্ঠিতীতি নিদ্দিট্ঠাতি. ৰিতক্কাদযোপি পন তস্সা সাতিসযং উপকারকত্তা ঝানন্তেৰ ৰুত্তা. তথা হি ৰিতক্কো তাৰ চিত্তং থিনমিদ্ধৰসেন ওসক্কিতুং অদত্ৰা দল়্হং আরম্মণাভিমুখমেৰ করোতি. আরম্মণাভিনিরোপন লক্খণোহি ৰিতক্কো. থিন মিদ্ধনীৰরণস্সচ উজুপ্পটিপক্খোতি. ৰিচারোচ নং ৰিচিকিচ্ছাৰসেন সংসপ্পিতুং অদত্ৰা দল়্হং আরম্মণানুবন্ধমেৰ করোতি. আরম্মণানুমজ্জনলক্খণো হি ৰিচারো পঞ্ঞাপকতিকো. ৰিচিকিচ্ছানীৰরণস্সচ উজুপ্পটিপক্খোতি. পীতিচ চিত্তং ব্যাপাদৰসেন উক্কণ্ঠিতুং অদত্ৰা আরম্মণে পরিতুট্ঠমেৰ করোতি. আরম্মণসংপি যাযনলক্খণা হি পীতি. ব্যাপাদনীৰরণস্সচ উজুপ্পটিপক্খাতি. তথা সুখঞ্চ নং উদ্ধচ্চ কুক্কুচ্চৰসেন অৰূপসমিতুং অদত্ৰা আরম্মণে লদ্ধসাতং উপব্রূহিতং করোতি. সাকলক্খণঞ্হি সুখং, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চনীৰরণস্সচ উজুপ্পটিপক্খন্তি.

উপেক্খাচ সন্তসভাৰত্তা সুখেএৰ সঙ্গহিতাতি. এৰং করোন্তাচ তে ধম্মা তস্মিং আরম্মণে তস্স চিত্তস্স সুট্ঠু একগ্গভাৰত্থাযচ হোন্তি. একগ্গভাৰোতিচ একগ্গতাযেৰ. সাচ একগ্গতা তেহি ধম্মেহি তথা অনুগ্গহিতা সুট্ঠু বলৰতী হুত্ৰা সযং কামচ্ছন্দৰসেন নানারম্মণেসু চিত্তৰিধাৰনং নীৰারেত্ৰা কসিণনিমিত্তাদিকে তস্মিং আরম্মণে নিচ্চলং ঠত্ৰা তংআরম্মণং উপগন্ত্ৰা নিজ্ঝাযতি ওলোকেতি. তস্মা তে সব্বেপি ধম্মা উপনিজ্ঝাযনট্ঠেনপি ঝানন্তি ৰুত্তাতি. তেসুচ তথা পৰত্তমানেসু তপ্পচ্চনীকা নীৰরণধম্মা ওকাসং অলভিত্ৰা মনস্মিংপি পরিযুট্ঠিতুং নসক্কোন্তি. ঝাপিতানাম হোন্তি. তস্মা তে পচ্চনীকজ্ঝাপনট্ঠেনপি ঝানন্তি ৰুত্তাতি. এৰং সন্তেপি যস্মা ঝান মগ্গ সম্বোধিসঙ্খাতেসু তীসু ঠানেসু ধম্মসামগ্গী পধানং হোতি. অঙ্গানং সমগ্গভাৰেএৰ অপ্পনাপত্তিৰসেন উপনিজ্ঝায নাদি কিচ্চসংসিদ্ধিতো. যস্মাচ এতে ধম্মা ৰুত্তনযেন ৰিসুংৰিসুং অত্তনো কিচ্চং করোন্তাপি চিত্তস্স আরম্মণে নিচ্চলপ্পৰত্তি সঙ্খাতং একমেৰ উপনিজ্ঝানকিচ্চং সাধেন্তি. তস্মা রথঙ্গানং সমুদাযেএৰ রথৰোহারোৰিয তেসং সমুদাযেএৰ ঝান ৰোহারো সিদ্ধোতি ৰেদিতব্বো. অপরেপন পঞ্চন্নংপি তেসং আরম্মণাভিনিরোপনাদীনি যথাসকং কিচ্চানিযেৰ ৰিসুং ৰিসুং উপনিজ্ঝানকিচ্চানিনাম হোন্তীতি পট্ঠানে ঝানপচ্চযং পত্ৰা সব্বেপেতে ৰিসুং ৰিসুং ঝানপচ্চযং সাধেন্তিযেৰ. তস্মা তে ৰিসুং ৰিসুংপি ঝানানিযেৰ হোন্তীতি সক্কা ৰত্তুং. যথাচ পঞ্চঙ্গিকং সীলং দসঙ্গিকং সীলন্তি এত্থ পঞ্চসমুদিতাদীনি তেসং সীলানং পঞ্চঙ্গিকা দিনামলাভস্সেৰ কারণানি হোন্তি. ন সীলভাৰস্স. ন হি পাণাতিপাতা ৰেরমণাদিকং একংপি সমানং সীলংনাম ন হোতীতি. এৰমেৰং ইধপি পঞ্চসমুদিতাদীনি পঞ্চঙ্গিকাদি ভাৰস্সেৰ পথমজ্ঝানাদি ভাৰস্সেৰচ কারণানি. নপন ঝানভাৰস্সাতি নসক্কা ৰিঞ্ঞাতুং. ইতরথা ঝানপচ্চযে ঝানঙ্গানি পচ্চনিযানিযেৰ সিযুন্তিপি ৰদন্তি. এত্তাৰতা সতিপি ইমস্স চিত্তস্স ফস্সাদীহিপি সহিতভাৰে তেসং তথাৰিধকিচ্চৰিসেসাভাৰা ইধ অগ্গহণন্তিপি সিদ্ধং নহোতীতি. ৰিচারপীতিসুখেকগ্গতা সঙ্খাতেন দুতীযজ্ঝানেন সম্পযুত্তং কুসলচিত্তং দুতীযজ্ঝান কুসলচিত্তং, এৰং সেসেসুপি.

৪৯. এত্থ সিযা. কেনপন ইমেসং ঝানানং অঙ্গভেদো কতোতি. পুগ্গলজ্ঝাসযেন কতোতি. যোহি ৰিতক্কসহাযো হুত্ৰা পঞ্চঙ্গিকং পথমজ্ঝানং উপ্পাদেত্ৰা তত্থ ৰসীভাৰং কত্ৰা পুনৰিতক্কে নিব্বিন্দতি. তস্স ৰিতক্কং সমতিক্কমিত্ৰা অৰিতক্কং চতুরঙ্গিকং ঝানং অধিগন্তুং অজ্ঝাসযো সণ্ঠাতি. তদা সো তমেৰ পথমজ্ঝানং পাদকভাৰত্থায দল়্হং সমাপজ্জিত্ৰা ৰুট্ঠায তেন অজ্ঝাসযেন সহেৰ পুনভাৰনং অনুযুঞ্জন্তো অৰিতক্কং চতুরঙ্গিকং ঝানং অধিগচ্ছতি. তত্থ সা ভাৰনাসযং ৰিতক্কযুত্তাপি তেন অজ্ঝাসযেন পরিভাৰিতত্তা ৰিতক্কৰিরাগ ভাৰনানাম হোতি. তস্সা ভাৰনায. বলেন তং ঝানং উপ্পজ্জ মানং অৰিতক্কং চতুরঙ্গিকং উপ্পজ্জতি. সেসজ্ঝানাধিগমেসুপি এসেৰনযোতি. এৰং পুগ্গলজ্ঝাসযেন তেসং ঝানানং অঙ্গভেদো কতোতি ৰেদিতব্বো. এত্থচ উত্তরুত্তরজ্ঝানা ধিগমনে পাদকভাৰত্থায পুরিমপুরিমজ্ঝানস্স সমাপজ্জনং অৰস্সং ইচ্ছিতব্বং. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমং পগুণজ্ঝানং উপরিমস্স উপরিমস্স পদট্ঠানং হোতীতি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. অজ্ঝাসযবলেনপন উত্তরজ্ঝানং উপ্পজ্জমানং পাদকজ্ঝানসদিসং নহোতি. পাদকজ্ঝানতোহি পুগ্গলজ্ঝাসযোৰ বলৰতরো. তেনাহ ভগৰা ইজ্ঝতি ভিক্খৰে সীলৰতো চেতোপণিধি ৰিসুদ্ধত্তাতি. অযঞ্চ অত্থো উপরি লোকুত্তরচিত্তং পত্ৰা আৰি ভৰিস্সতীতি.

৫০. এত্থ সিযা. কস্মা ইধ সঙ্খারভেদো নৰুত্তোতি. পাল়িযমেৰ অৰুত্তত্তা. কস্মাচ সো পাল়িযং অৰুত্তোতি. পটিপদা ভেদৰচনেনেৰ সিদ্ধত্তাতি. তথাহি সব্বেসংপি লোকিয লোকুত্তরজ্ঝানানং সুখপ্পটিপদভাৰে সিদ্ধে অসঙ্খারিকভাৰো সিদ্ধোযেৰ হোতি. দুক্খপ্পটিপদভাৰেচ সিদ্ধে তেসং সসঙ্খারিকভাৰো সিদ্ধোযেৰ হোতীতি. কথং ৰিঞ্ঞাযতীতি চে. অট্ঠকথাদস্সনতো. ৰুত্তঞ্হেতং অট্ঠসালিনিযং -

যো আদিতো কিলেসে ৰিক্খম্ভেন্তো দুক্খেন সসঙ্খারেন সপ্পযোগেন কিলমন্তো ৰিক্খম্ভেতি. তস্স দুক্খা পটিপদা হোতি. যো কিলেসে ৰিক্খম্ভেন্তো সুখেন অকিলমন্তো ৰিক্খম্ভেতি. তস্স সুখাপটিপদা হোতীতি.

তথা সম্মোহৰিনোদনী ৰিসুদ্ধিমগ্গেসুপীতি. এত্থচ পুব্বৰাক্যে দুক্খেন সসঙ্খারেন সপ্পযোগেনাতি দিট্ঠত্তা পরৰাক্যেপি সুখে ন অসঙ্খারেন অপ্পযোগেনাতি দিট্ঠমেৰ হোতি. তত্থ সসঙ্খারেন সপ্পযোগেনাতি সঙ্খারপ্পযোগসহিতেন কামাদীনৰদস্সনাদিনা পচ্চযগণেনাতি অত্থো. এতেন সব্বেসং দুক্খপ্পটিপদজ্ঝানানং সসঙ্খারিকভাৰো ৰুত্তো হোতি. অসঙ্খারেন অপ্পযোগেনাতি সঙ্খারপ্পযোগরহিতেন তেনেৰ পচ্চযগণেন. এতেন সব্বেসং সুখপ্পটিপদজ্ঝানানং অসঙ্খারিকভাৰো ৰুত্তো হোতীতি. খিপ্পাভিঞ্ঞজ্ঝানানংপিহি দুক্খপ্পটিপদভাৰে সতি সসঙ্খারিকতাৰ ৰিঞ্ঞাযতি. দন্ধভিঞ্ঞজ্ঝানানংপি সুখপ্পটিপদভাৰে সতি অসঙ্খারিকতাৰ ৰিঞ্ঞাযতীতি. যদিএৰং পটিপদারহিতানং মগ্গ সিদ্ধউপপত্তিসিদ্ধজ্ঝানানং কথং সঙ্খারভেদো সিদ্ধোতি. তেসংপি ৰল়ঞ্জনকালে সমাপত্তিপ্পটিবন্ধকানং পচ্চযানং সন্নিহিতা সন্নিহিতৰসেন দুক্খসুখপ্পটিপদভাৰসম্ভৰো হোতিযেৰাতি. তত্থ মগ্গসিদ্ধজ্ঝানংনাম সুদ্ধৰিপস্সনাযানিকানং মগ্গপ্পটিলাভেন সহেৰ সিদ্ধজ্ঝানং. তং দুৰিধং হেট্ঠিমমগ্গসিদ্ধং, অরহত্তমগ্গসিদ্ধন্তি. তত্থ মহাসমযসুত্তে আগতানং পঞ্চসতানং ভিক্খূনং ঝানং হেট্ঠিম মগ্গসিদ্ধং. আনন্দত্থেরস্স ঝানং অরহত্তমগ্গসিদ্ধং. যংপি অনাগামীনং অজানন্তানঞ্ঞেৰ সত্থেন হনিত্ৰা সহসা মরন্তানং উপ্পন্নং. তংপি মগ্গসিদ্ধগতিকং. যোপন অট্ঠসমাপত্তিযো ভাৰেত্ৰা অঞ্ঞতরস্মিং রূপি ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তি. তস্স তা সমাপত্তি যো তত্থ পাকতিকাএৰ হোন্তি. ইদং উপপত্তিসিদ্ধন্তি. একস্মিং ভৰেপি হি লদ্ধজ্ঝানানি ৰল়ঞ্জনকালে সন্নিহিতপচ্চযৰসেন নানাপটিপদাযুত্তানি হোন্তীতি. ঝানুপ্পত্তিপ্পটিপদা রহিতত্তাৰা অসঙ্খারিকজ্ঝানেসু তেসং সঙ্গহো যুত্তো সিযাতি. অপিচ, নেত্তিপাল়িযং সব্বেসং লোকিয লোকুত্তরসমাধীনং সঙ্খারভেদো সরূপতোৰ নিদ্দিট্ঠো. যথাহ-দ্ৰে সমাধযো সসঙ্খারো সমাধি অসঙ্খারো সমাধীতি. অট্ঠকথাযঞ্চ সুখপ্পটিপদা পুব্বকানং দ্ৰিন্নং দন্ধাভিঞ্ঞখিপ্পাভিঞ্ঞসমাধীনং অসঙ্খারভাৰো দুক্খপ্পটিপদা পুব্বকানং দ্ৰিন্নং সসঙ্খারভাৰোচ ৰুত্তোতি. এত্তাৰতা সব্বেসং মহগ্গতলোকুত্তরজ্ঝানচিত্তানং অসঙ্খারিক সসঙ্খারিকৰসেন ৰিসুং ৰিসুং দুৰিধভাৰো সিদ্ধো হোতি. যস্মাপন অযং সঙ্খারৰোহারো অকুসলানংপি সাধারণো. পটিপদাৰোহারোপন ৰিসেসেন পটিপত্তিধম্মেস্ৰেৰ পাকটো. মহগ্গত লোকুত্তরধম্মাচ একন্তং পটিপত্তিধম্মাএৰ. তস্মা তেসং ভেদং সঙ্খারৰসেন অৰত্ৰা পটিপদাৰসেনেৰ ধম্মসঙ্গণি পাল়িযংপি ৰুত্তোতি দট্ঠব্বো. অযমেত্থ পরমত্থদীপনা.

৫১. [৪৭] যংপন ৰিভাৰনিযং

‘‘সব্বস্সপি ঝানস্স পরিকম্মসঙ্খাতপুব্বাভিসঙ্খারেন ৰিনা কেৰলং অধিকারৰসেন অনুপ্পজ্জনতো অসঙ্খারিকন্তিপি. অধিকারেনচ ৰিনা কেৰলং পরিকম্মাভিসঙ্কারৰসেনেৰ অনুপ্পজ্জনতো সসঙ্খারিকন্তিপি নসক্কা ৰত্তু’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ পরিকম্মসঙ্খাত.ল. অসঙ্খারিকন্তিপি নসক্কা ৰত্তুন্তি ইদং তাৰ নযুজ্জতি.

ন হি পরিকম্মসঙ্খাত পুব্বাভিসঙ্খারো ইমস্মিং সঙ্খারভেদে সঙ্খারো এৰনাম হোতি. কস্মা, ঝানুপ্পত্তিযা পকতিপচ্চয ভূতত্তা, তথাহি লোকে সাসনেচ সব্বংপি কুসলাকুসল কম্মং অত্তনো অনুরূপেন পরিকম্মসঙ্খাত পুব্বাভিসঙ্খারেন ৰিনা উপ্পন্নংনাম নত্থি. অন্তমসো আলোপভিক্খাদানমত্তংপীতি. যঞ্চ চিত্তং যেন অত্তনো অনুরূপেন পরিকম্মসঙ্খাতপুব্বা ভিসঙ্খারেন ৰিনা ন উপ্পজ্জতি. সো তস্স চিত্তস্স পকতিপচ্চযগণেএৰঅন্তো গধো হোতি. ঝানানিচ লোকিয লোকুত্তর ভূতানি সব্বানি অত্তনো অনুরূপেন পরিকম্মসঙ্খাত পুব্বভাগভাৰনা ভিসঙ্খারেন ৰিনা উপ্পন্নানিনাম নত্থীতি সো তেসং পকতিপচ্চযগণেসুএৰ অন্তোগধো হোতীতি. ইতরথা সব্বংপি কুসলাকুসল কম্মং অসঙ্খারিকং নামনত্থীতি আপজ্জতীতি.

[৪৮] যঞ্চ তত্থ