দুতীযগাথা-পরমত্থদীপনী

১১. এৰং আদিগাথাযতংতং পযোজন সহিতে পঞ্চ অত্থে দস্সেত্ৰা ইদানি তে অভিধম্মত্থে উদ্দেসতো দস্সেন্তো দুতীযগাথমাহ. তত্থ তত্থাতি ভাসিস্সং অভিধম্মত্থ সঙ্গহন্তি ৰুত্তে তস্মিং অভিধম্মত্থসঙ্গহপদে মযা ৰুত্তা অভিধম্মত্থা সব্বথাপরমত্থতো চতুধা হোন্তীতি যোজনা. এত্থচ -

[১২] টীকাযং তাৰ

তত্থ তস্মিং অভিধম্মত্থসঙ্গহপকরণেতিৰা অভিধম্মত্থ পদেতিৰা অভিধম্মেতিৰা তসদ্দত্থো নিদ্দিট্ঠো. ৰিভাৰনিযং পন তস্মিং অভিধম্মেতি. সব্বং নসুন্দরং.

ন হি অভিধম্মত্থ সঙ্গহপকরণে মযা ৰুত্তা অভিধম্মত্থাতি যুজ্জতি. পকরণংপি হি উপরি ৰুচ্চমানমেৰ হোতি. নতু ৰুত্তং. কুতো অভিধম্মত্থাতি. ন চ সংৰণ্ণনাপকরণেসু আদিম্হিযেৰ তাৰ তসদ্দো অপ্পধানপদানি পচ্চামসতীতি অত্থি. তস্মা অট্ঠসালিনিযং আদিম্হি তত্থ কেন ট্ঠেন অভিধম্মোতি ৰাক্যেৰিয ইধ তসদ্দত্থো ৰেদিতব্বোতি. এৰঞ্হি সতি –

[১৩] টীকাসু

সব্বথা ৰুত্তাতি যোজনাপি পটিক্খিত্তা হোতি.

সা হি ৰক্খমানেহি সব্বযাপি দ্ৰাদস, সব্বথাপি অট্ঠারসাতিআদীহি নসমেতীতি. তত্ত সব্বথাতি ধম্মসঙ্গণিযং ৰুত্তেন কুসলাদিনা সব্বপ্পকারেনপি চতুধাৰ হোন্তি, ৰিভঙ্গে ৰিভত্তে ন খন্ধাদিনা সব্বপ্পকারেনপি চতুধাৰ হোন্তীতি অত্থো. ধাতু কথাযং ৰুত্তেনাতিআদিনাপি ৰত্তব্বং.

১২. পরমত্থতোতি পরমত্থ সচ্চতো. দ্ৰে হি সচ্চানি সম্মুতিসচ্চং, পরমত্থসচ্চন্তি, তত্থ সত্ত পুগ্গল অত্ত জীৰাদিকা পঞ্ঞত্তিঅত্থা সভাৰতো অৰিজ্জমানাযেৰ হোন্তি. ধম্মৰৰত্থানঞ্ঞাণরহিতানংপন মহাজনানং চিত্তে মহন্তমহন্তাপি হুত্ৰা ৰিজ্জমানাৰিয পঞ্ঞাযন্তি, তেচ মহাজনা সমগ্গা হুত্ৰা তেসং একন্তেন অত্থিভাৰং গহেত্ৰা তথা তথা ৰোহরন্তি চেৰ সম্পটিচ্ছন্তিচ. তস্মা তে মহাজনেহি সমগ্গেহি সম্মতত্তাততোযেৰচ ৰচীসচ্চৰিরতিসচ্চানং ৰত্থুভূতত্তাসম্মুতি সচ্চন্তি ৰুচ্চন্তি. তস্মিং সম্মুতিসচ্চে ঠত্ৰা সম্মা পটিপজ্জন্তা সব্ব লোকিযসম্পত্তিযোচ সব্ববোধিসম্ভার ধম্মেচ আরাধেন্তি. মিচ্ছাপটিপজ্জন্তা অপাযপূরকা হোন্তি. এৰং মহন্তঞ্হি সম্মুতি সচ্চন্তি. পরমত্থসচ্চং পন পত্ৰা তং সচ্চমেৰ নহোতি. তঞ্হি সযং অৰিজ্জমানংযেৰ সমানং মহাজনে ৰিজ্জমানন্ত্ৰেৰ গণ্হাপেতি. সক্কাযদিট্ঠি দ্ৰাসট্ঠিদিট্ঠি তিৰিধমিচ্ছাদিট্ঠীনং ৰত্থু হুত্ৰা বালজনানং ৰট্টদুক্খতো নিয্যাতুং নদেতি. এৰং ৰিপরীতঞ্হি সম্মুতিসচ্চং. এৰং মহাসাৰজ্জঞ্চাতি. পরমত্থসচ্চংপন দুৰিধং সভাৰসচ্চং অরিযসচ্চন্তি. তত্থ ধম্মসঙ্গণিআদীসু সত্তসু পকরণেসু ৰিভত্তা কুসলাদযো ধম্মা সভাৰসচ্চংনাম. তে হি সযং সভাৰতো ৰিজ্জমানত্তা কুসলানাম ধম্মা অত্থি সুখানাম ৰেদনা অত্থীতি গণ্হন্তেন ৰিসংৰাদেন্তীতি. তং পন অরিযসচ্চং পত্ৰা কিঞ্চি অসচ্চংপি হোতিযেৰ. তথাহি অনুভৰনভেদমত্তং উপাদাযেৰ ৰেদনা সুখা দুক্খা অদুক্খমসুখাতি ৰুত্তা. ন সব্বাকারতো সুখভূতত্তা. সব্বেহি পন অনিচ্চতা সঙ্খততাদীহি অনেকসতেহি আকারেহি সব্বাপি ৰেদনা দুক্খাএৰ. তথা অনৰজ্জসুখৰিপাকট্ঠেন কুসলভাৰোপি অকুসলং উপাদাযেৰ ৰুত্তো. সব্বেপি হি তেভূমকা কুসলসম্মতা ধম্মা সাসৰতা সংকিলেসিকতা ওঘনিয যোগনিয উপাদানিযতা সঙ্খাতেহি ৰজ্জেহি সাৰজ্জাএৰ হোন্তি. দুক্খসচ্চভূতানঞ্চ ৰিপাকানং জননট্ঠেন একন্তেন দুক্খৰিপাকাএৰ হোন্তি. অজ্ঝত্তত্তিকঞ্চ সব্বলোকিযসম্মতং উপাদায ৰুত্তং. সব্বেপি হি চতুব্ভূ মকধম্মা একন্তেন অত্তাপিনাম নত্থি. কুতো অজ্ঝত্তানাম. বহিদ্ধাএৰ হোন্তি. সঙ্খারে পরতো পস্সাতি হি ৰুত্তন্তি. অযং নযো সেসত্তিক দুকধম্মেসুপি যথারহং নেতব্বো. অরিয সচ্চংনাম সব্বেসং তেভূমকধম্মানং একন্ত দুক্খভাৰো তণ্হায একন্ত দুক্খসমুদয ভাৰো নিব্বানস্সেৰ দুক্খনিরোধ ভাৰো অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্সেৰ দুক্খনিরোধমগ্গভাৰোচাতি. ইধমেৰ হি পরিসুদ্ধবুদ্ধীনং অরিযানং ঞাণে অচলমানং সব্বাকারপরিপুণ্ণং নিপ্পরিযাযসচ্চং হোতীতি. তেসু ইধ সম্মুতিসচ্চং নিৰত্তেন্তো পরমত্থতোতি ইদ মাহ. তেন ৰুত্তং পরমত্থতোতি পরমত্থসচ্চতোতি. তত্থ অত্থো দুৰিধো সভাৰসিদ্ধোচ পরিকপ্পসিদ্ধোচ. তত্থ যো ৰিনা অঞ্ঞাপদেসেন কেৰলং ৰিসুং ৰিসুং অত্তনো লক্খণেন ৰিজ্জমানো হুত্ৰা সিদ্ধো. সো চিত্তাদিকো অত্থো সভাৰসিদ্ধোনাম. যোপন অত্তনো লক্খণেন ৰিজ্জমানোযেৰ নহোতি. ৰিজ্জমানস্সপন অত্থস্স নানা পৰত্তিআকারে উপাদায চিত্তেন পরিকপ্পেত্ৰা সৰিগ্গহং কত্ৰা গহিতো চিত্তমযো চিত্তনিম্মিতো হুত্ৰা চিত্তেএৰ উপলব্ভমানো হোতি. সো সত্তপুগ্গলাদিকো অত্থো পরিকপ্পসিদ্ধো নাম. তেসু সভাৰসিদ্ধোযেৰ পরমত্থোনাম. সো হি সন্তি ভৰন্তি বুদ্ধিসদ্দা এত্থাতি অত্থো. একন্তৰিজ্জমানট্ঠেন ইতরতো পরমো উক্কংসগতো অত্থোতি পরমত্থো. অপি চ, যে অযং অত্থি অযং উপলব্ভতীতি গহেত্ৰা তস্স অভিঞ্ঞেয্যস্স অভিঞ্ঞত্থায, পরিঞ্ঞেয্যস্স পরিঞ্ঞত্থায, পহাতব্বস্স পহানত্থায, সচ্ছিকাতব্বস্স সচ্ছিকরণত্থায, ভাৰেতব্বস্স ভাৰনত্থায পটিপজ্জন্তি. তেসং তদত্থসাধনে অৰিসংৰাদকট্ঠেন পরমো উত্তমো অত্থোতি পরমত্থো. ইতরোপন অৰিজ্জমানত্তা তস্স অভিঞ্ঞাদিঅত্থায পটিপজ্জন্তানং তদত্থসাধনে ৰিসংৰাদকোযেৰ ভৰিস্সতি. নপন তদত্থং সাধেস্স তীতি পরমত্থোতি ৰত্তুং নারহতীতি.

[১৪] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘পরমস্সৰা উত্তমস্স ঞাণস্স অত্থো গোচরোতি পরমত্থো’’তিপি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

ন হি পরমসদ্দোঞাণে ৰত্তমানো দিস্সতি. নচ অত্থসদ্দো গোচরেতি. যঞ্চ অনুটীকাযং সচ্চমেৰ সচ্চিকং. সো এৰ অত্থো অৰিপরীতস্স ঞাণস্স ৰিসযভাৰট্ঠেনাতি সচ্চিকট্ঠোতি ৰুত্তং. তংপি অৰিপরীতেন ঞাণেন অরণীযতো উপগন্তব্ব তো অত্থোতি ইমমত্থং দস্সেতি. নপরমসদ্দস্স অত্থন্তি. [পরমত্থপদং]

১৩. চিত্তন্তি এত্থ চিন্তেতীতি চিত্তং. এত্থচ চিন্তনক্রিযা নাম নিচ্চং আরম্মণাপেক্খা হোতি. ন হি সা আরম্মণেন ৰিনা লব্ভতীতি. তস্মা আরম্মণগ্গহণ আরম্মণুপলদ্ধিযেৰ ইধ চিন্তনাতি দট্ঠব্বাতি. এৰঞ্হি সতি ভৰঙ্গসময ৰিসঞ্ঞিসমযেসু চিত্তং আরম্মণেন ৰিনাপি পৰত্ততীতি এৰং ৰাদীনং ৰাদো পটিক্খিত্তো হোতি. সন্তেসুপিচ নিস্সয সমনন্তরাদীসু তস্স পচ্চযেসু তেহি নামং অলভিত্ৰা আরম্মণপচ্চযৰসেনেৰস্স নামং সিদ্ধন্তি দট্ঠব্বং. চিন্তেন্তি সম্পযুত্তকা ধম্মা এতেনাতি চিত্তং. তঞ্হি আরম্মণগ্গহণকিচ্চে পুব্বঙ্গমভূতন্তি তং সম্পযুত্তধম্মাপি আরম্মণং গণ্হন্তা তস্স ৰসেনেৰ গণ্হন্তীতি. চিন্তনমত্তংৰা চিত্তং. সব্বেপি হি ধম্মা তংতং ক্রিযামত্তাৰ হোন্তি. ন তেসু দব্বংৰা সণ্ঠানং ৰা ৰিগ্গহোৰা উপলব্ভতি. পচ্চযাযত্ত ৰুত্তিনো চ হোন্তি. ন তে অত্তনো থামেনৰা বলেনৰা ৰসেনৰা সত্তিযাৰা উপ্পজ্জিতুংপি সক্কোন্তি. পগেৰ চিন্তেতুংৰা ফুসেতুংৰাতি. খণমত্তট্ঠাযিনোচ হোন্তি, ন কদাচি কস্সচি ৰসে ৰত্তিতুং সক্কোন্তীতি. তস্মা তেসু ইদং দব্বং, অযং সত্তি, অয ক্রিযাতি এৰং ৰিভাগো নলব্ভতীতি দট্ঠব্বং. এৰঞ্চ কত্ৰা সব্বেসু পরমত্থপদেসু একং ভাৰসাধনমেৰ পধানতো লব্ভতি. তদঞ্ঞ সাধনানিপন পরিযাযতোৰ লব্ভন্তীতি ৰেদিতব্বং. এত্থ চ দব্বাদিৰসেন অভেদস্স চিন্তনস্স অত্থৰিসেসঞাপনত্থং ৰিভাগ কপ্পনাৰসেন ভেদকরণং পরিযাযকথাতি দট্ঠব্বং. যথা সিলা পুত্তকস্সসরীরন্তি, তথা করণঞ্চ তং তং ক্রিযাসঙ্খাত ধম্মৰিমুত্তস্স পরপরিকপ্পিতস্স কারকভূতস্স অত্ত জীৰ সত্ত পুগ্গলস্স সব্বসো অভাৰদীপনত্থং. সতি হি অত্তাদিম্হি কিং অভেদস্স ভেদকপ্পনাযাতি.

ৰিভাৰনিযং পন

সসৰিসাণং ৰিয অভূতস্স ভূত কপ্পনা ৰুত্তা ৰিয দিস্সতি. অযমস্সাধিপ্পাযো-ধম্মেসু কত্তাৰা কারে তাৰা কোচি নত্থি. লোকেপন অত্তপ্পধানো ক্রিযা নিপ্ফাদকো কত্তানাম সিদ্ধো. তস্মা চিন্তনকিচ্চে অত্তপ্পধানতা দীপনত্থং তং কত্তুভাৰং চিত্তে আরোপেত্ৰা চিন্তেতীতি চিত্তন্তি ৰুত্তং.

চিত্তস্সচ বলেন তংসম্পযুত্তানংপি তস্মিং কিচ্চে তদনুকূলপ্পৰত্তিদীপনত্থং পুনকরণভাৰং চিত্তে কত্তুভাৰঞ্চ তেসু আরোপেত্ৰা চিন্তেন্তি সম্পযুত্তকা ধম্মা এতেনাতি চিত্তন্তি ৰুত্তন্তি. অপি চেত্থ চিত্তসদ্দো ৰিচিত্রত্থৰাচকো দট্ঠব্বো. ৰুত্তঞ্হে তং সংযুত্তকে –

দিট্ঠং ৰো ভিক্খৰে চরণংনাম চিত্তন্তি. এৰং ভন্তে. তম্পি খো ভিক্খৰে চরণং চিত্তং চিত্তেনেৰ চিন্তিতন্তি. তেনাপি খো ভিক্খৰে চরণেন চিত্তেন চিত্তঞ্ঞেৰ চিত্ততরন্তি, না হং ভিক্খৰে অঞ্ঞং একনিকাযংপি সমনুপস্সামি যং এৰং চিত্তং. যথযিদং ভিক্খৰে তিরচ্ছানগতা পাণা. তেপি খো ভিক্খৰে তিরচ্ছানগতা পাণা চিত্তেনেৰ চিত্তিকতা. তেহিপি খো ভিক্খৰে তিরচ্ছান গতেহি পাণেহি চিত্তঞ্ঞেৰ চিত্ততরন্তি.

তত্থ চরণংনাম চিত্তন্তি যত্থৰিচিত্রানি দিব্বৰিমানাদীনি চিত্তকম্মানি কত্ৰা ইদঞ্চিদঞ্চ পুঞ্ঞং করোন্তা ইধচিধচ নিব্বত্তাতি দস্সেন্তো ৰিচরন্তি. তস্স পটকোট্ঠকস্সেতং নামং. চিত্তেনাতি নিস্সক্কে করণৰচনং. যথযিদন্তি যথা ইমে. চিত্তিকতাতি ৰিচিত্রা কতা. এত্থচ চিত্তৰিচিত্তকায সঞ্ঞাৰিচিত্তা. সঞ্ঞাৰিচিত্ততায তণ্হাৰিচিত্তা. তণ্হাৰিচিত্ততায কম্মানি ৰিচিত্তানি. কম্মৰিচিত্ত তায যোনিযো ৰিচিত্তা. যোনিৰিচিত্ততায তেসং তিরচ্ছা নগতানং ৰিচিত্ততা ৰেদিতব্বা. [ৰচনত্থো]

তং তং সভাৰো লক্খণং, কিচ্চসম্পত্তিযো রসো;

গয্হাকারো ফলংৰাপি, পচ্চুপট্ঠান সঞ্ঞিতং.

আসন্নকারণং যং তং, পদট্ঠানন্তি তং মতং;

ধম্মানং ৰৰত্থানায, অলং এতে ৰিবুদ্ধিনো.

আরম্মণৰিজাননলক্খণং চিত্তং, পুব্বঙ্গমরসং, সন্ধানপচ্চুপট্ঠানং, নামরূপপদট্ঠানং. [চিত্তং]

১৪. চেতসিকন্তি এত্থ চেতসি ভৰং তদাযত্তৰুত্তিতাযাতি চেতসিকং. ফস্সাদি ধম্মজাতং. এত্থচ তদাযত্তৰুত্তিতা নাম একুপ্পাদতাদীহি লক্খণেহি চিত্তেন সহ একী ভূতস্স ৰিয পৰত্তি. এতেন যা চিত্তস্স জাতি. সাএৰ ফস্সাদীনং. যা চিত্তস্স জরা, যং চিত্তস্স মরণং, যং চিত্তস্স আরম্মণং, যং চিত্তস্স ৰত্থু, তদেৰ ফস্সাদীনন্তি এৰং একপুপ্ফ মঞ্জরিযং একৰণ্টুপনিব্বন্ধানি পুপ্ফানি ৰিয চিত্তেন সহ একজাতিযাদি উপনিব্বন্ধা ফস্সাদযো ধম্মা ইধ চেতসিকংনামাতি সিদ্ধা হোন্তি. এৰঞ্চ সতি চিত্তংপি তেহি ফস্সাদীহি সহ তথেৰ আযত্তং পৰত্ততীতি তংপি ফস্সিকং ৰেদনিকন্তিআদিনা ৰত্তব্বন্তি চে. ন. চিত্তস্সেৰ জেট্ঠকত্তা. মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা, মনোসেট্ঠা মনোমযাতি হি ৰুত্তং. এত্থচ মনোমযাতি মনসাএৰ পকতা নিম্মিতা চিত্তক্রিযা ভূতাতি অত্থো. এতেন তে ফস্সাদযো ধম্মা চিত্তেন ৰিনা নুপলব্ভন্তীতি দস্সেতি. চিত্তংপন তেহি কেহিচি ৰিনাপি পৰত্ততিযেৰ. পঞ্চৰিঞ্ঞাণ চিত্তঞ্হিতেহি কেহিচি ৰিতক্কাদীহি ৰিনা উপ্পজ্জতীতি. তস্মা তেসঞ্ঞেৰ তদাযত্ত ৰুত্তিতা ৰত্তব্বা ন চিত্তস্সাতি.

[১৫] ৰিভাৰনিযং পন

একালম্বণতা মত্তেন তেসং তদাযত্তৰুত্তিতং চেতসি কত্তঞ্চ ৰিভাৰেতি. তং ন সুন্দরং.

ন হি একালম্বণতামত্তেন চেতসিকংনাম জাতন্তি. এত্থ চ লোকে নানাৰণ্ণধাতুযো উদকে ঘংসিত্ৰা ৰত্থুম্হি নানা চিত্তকম্মানি করোন্তি, তত্থ ৰত্থুম্হি ফরণং বন্ধনঞ্চ উদকস্সেৰ কিচ্চং, ন ৰণ্ণধাতূনং. নানারূপ দস্সনং ৰণ্ণধাতূনমেৰ কিচ্চং, ন উদকস্স. তত্থ ৰত্থুৰিয আরম্মণং দট্ঠব্বং. উদকংৰিয চিত্তং. নানা ৰণ্ণধাতুযোৰিয চেতসিকধম্মাতি. [চেতসিকং]

১৫. রূপন্তি এত্থ রুপ্পতীতি রূপং. সীতুণ্হাদীহি ৰিরোধি পচ্চযেহি ৰিসম পৰত্তি ৰসেন ৰিকারং আপজ্জতি, তেহি ৰা ৰিকারং আপাদীযতীতি অত্থো. যথাহ –

রুপ্পতীতি খো ভিক্খৰে তস্মা রূপন্তি ৰুচ্চতি. কেন রুপ্পতি. সিতেনপি রুপ্পতি. উণ্হেনপি রুপ্পতি. জিঘচ্ছাযপি রুপ্পতি. ৰিপাসাযপি রুপ্পতি. ডংস মকস ৰাতাতপ সরিং সপ সপ্ফস্সেহিপি রুপ্পতীতি. রুপ্পতীতিচ রুপ্পতি, কুপ্পতি, ঘট্টীযতি, পিল়ী যতি, ভিজ্জতীতি.

মহানিদ্দেসে ৰুত্তং. অযমেত্থ পিণ্ডত্থো, যে ধম্মা চিরট্ঠিতিকাচ হোন্তি সপ্পটিঘসভাৰাচ. তেসঞ্ঞেৰ ঠিতিক্খণেসু ৰিরোধিপচ্চযেহি সমাগমোনাম হোতি. নপনঞ্ঞেসং পরিত্তক্খণানং অপ্পটিঘসভাৰানন্তি. তেসঞ্হি অপ্পটিঘসভাৰানং সুখুম রূপানংপি বহিদ্ধা সীতাদীহি সমাগমোনাম নত্থি. কুতো পরিত্তক্খণানং অপ্পটিঘসভাৰানঞ্চ অরূপধম্মানন্তি. যদিএৰং সুখুমরূপানং অরূপতাপত্তি সিযাতি. নসিযা. ওল়ারিকরূপেহি সমানগতি কত্তা. তানিহি ওল়ারিকেসু রুপ্পমানেসু রুপ্পন্তিযেৰাতি. সমাগমোচ নাম ইধ থপেত্ৰা আপাতগমনং আরম্মণকরণঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞৰিরুদ্ধানং ঠিতিপত্তানং ওল়ারিকরূপানং মহাভূতানমেৰৰা অঞ্ঞমঞ্ঞাভিঘট্টনং ৰুচ্চতি, রুপ্পতি ঘট্টীযতি পীল়ীযতীতি হি ৰুত্তং. রুপ্পনঞ্চনাম পরসেনাযুদ্ধেন রট্ঠখোভোৰিয কলাপন্তরগতধাতূনং কুপ্পনং ভিজ্জনংচ ৰুচ্চতি. কুপ্পতি ভিজ্জতীতি হি ৰুত্তং. এত্থচ কুপ্পতীতি খোভতি চঞ্চলতি, ভিজ্জতীতি ৰিকারং আপজ্জতি. যস্মিং খণে ৰিরোধিপচ্চযসমাগমং লভন্তি. ততো পট্ঠায সযংপি ৰিকারপত্তা হোন্তি. ওমত্তাধিমত্তরূপসন্ততীনং উপ্পত্তিযা পচ্চযভাৰং পত্তা হোন্তীতি অত্থো. অপিচেত্থ রুপ্পনং দুৰিধং ৰড্ঢনং, হাযনঞ্চ. তদুভযংপি কপ্পৰুট্ঠানে কপ্পসণ্ঠানে নানাআযুকপ্প সংৰচ্ছর উতু মাস রত্তি দিৰাদীনং পরিৰত্তনেচ পাকটং হোতীতি. কস্মা পন রূপন্তি নামং ঘট্টনৰসেন রুপ্পনধম্মানমেৰ সিদ্ধন্তি. তেসমেৰ সৰিগ্গহত্তা. রূপধম্মা হি সমূহসণ্ঠানাদি ভাৰপত্তিযা সৰিগ্গহা হোন্তি. তস্মা তেসমেৰ রুপ্পনং পচ্চক্খতোপি লোকস্স পাকটন্তি তেস্ৰেৰ রূপন্তি নামং সিদ্ধন্তি দট্ঠব্বং. অরূপধম্মা পন অৰিগ্গহাতি ন তেসং ৰিকারো পচ্চক্খতো লোকস্স পাকটো হোতি. তং তং রূপৰিকারং দিস্ৰাৰা সুত্ৰা ৰা পুচ্ছিত্ৰাযেৰ ৰা সো লোকেন জানিতব্বো অঞ্ঞত্র পরচিত্তৰিদূহি. তস্মা তেসং রূপতাপত্তি নত্থীতি.

[১৬] ৰিভাৰনিযং পন

তেসং রূপতাপত্তিপ্পসঙ্গো সীতাদিগ্গহণ সামত্থিযেন নিৰত্তিতো. যস্মা পন ৰোহারোনাম লোকোপচারেন ৰিনা নসিজ্ঝতি. লোকোপচারোচ পাকটনিমিত্তৰসে নেৰ পৰত্তো. তস্মা ইধ সীতাদিগ্গহণেন ৰিনাপি তপ্পসঙ্গনিৰত্তি লোকতোৰ সিদ্ধাতি দট্ঠব্বা.

যস্মা চ ব্রহ্মলোকে ব্রহ্মানং কাযৰিকার ৰচীৰিকারা চ ইদ্ধিৰিকুপ্পনাৰসপ্পৰত্তা নানারূপৰিকারাচ দিস্সন্তিযেৰ. তেচ একেন পরিযাযেন রুপ্পনাকারাএৰ নাম হোন্তি, তস্মা তেসং ৰসেন তত্থ রূপানং রূপতাসিদ্ধি হোতীতি ৰেদিতব্বং. রূপযতি ৰা অত্তনো সভাৰেন পকাসতীতি রূপং. অরূপধম্মা হি ন অত্তনো সভাৰেন পাকটা হোন্তি. রূপসন্নিস্সযেনেৰ গহেতব্বা. ইদং পন অত্তনো সভাৰেনেৰ পাকটং পঞ্চৰিঞ্ঞাণেহিপি গহেতব্বন্তি. ইমস্মিং অত্থে সতি ব্রহ্মলোকে রূপানংপি উজু কতোৰ রূপতাসিদ্ধি হোতীতি.

[১৭] ৰিভাৰনিযং পন

অনুগ্গাহকানং সীতাদীনং ৰসেন তং সভাৰা নাতিৰত্তন ৰসেনচ তত্থ রূপতাসিদ্ধি ৰিভাৰিতা. যস্মাপন সীতে নাপি উণ্হেনাপীতিআদিৰচনং নিদস্সনমত্তং হোতি. কম্ম চিত্তাহারানংপি ৰসেন রুপ্পনস্স সম্ভৰতো, তথাহি সঞ্ঞা ৰিঞ্ঞাণানিপি রূপারম্মণরসারম্মণেহি এৰ পাল়িযং নিদ্দিট্ঠানি. ন হি সঞ্ঞা রূপংএৰ সঞ্জানাতি. ন চ ৰিঞ্ঞাণং রস মেৰ ৰিজানাতি. নিদস্সনমত্তেন দেসনা হোতীতি ৰিঞ্ঞাযতীতি. তস্মা সীতাদিগ্গহণং অমুঞ্চিত্ৰাৰ তত্থ রূপতাসিদ্ধিৰিভাৰনেন পযোজন নত্থীতি. [রূপং]

১৬. নিব্বানন্তি এত্থ নিব্বাযন্তি সব্বে ৰট্টদুক্খসন্তাপা এতস্মিন্তি নিব্বানং. নিব্বাযন্তীতি যে কিলেসাৰা খন্ধাৰা অভাৰিতমগ্গস্স আযতিং উপ্পজ্জনারহপক্খে ঠিতা হোন্তি. তেযেৰ ভাৰিতমগ্গস্স অনুপ্পজ্জনারহপক্খং পাপুণন্তীতি অত্থো. ন হি খণত্তযং পত্ৰা নিরুদ্ধা অতীতধম্মা নিব্বাযন্তি নাম. পচ্চুপ্পন্নেসু আযতিং অৰস্সং উপ্পজ্জমানেসুচ ধম্মেসু ৰত্তব্বমেৰ নত্থীতি. ৰট্টদুক্খসন্তাপাতি কিলেসৰট্ট কম্মৰট্ট ৰিপাকৰট্ট দুক্খসন্তাপা. ন হি তিৰিধ ৰট্টদুক্খসন্তাপরহিতানং রুক্খাদীনং অনুপ্পাদনিরোধো নিব্বানংনাম হোতীতি. এতস্মিন্তি ৰিসযে ভুম্মং. যথা আকাসে সকুণা পক্খন্তীতি. যেহি তে নিব্বাযন্তি. তেসং তব্বিনিমুত্তং অঞ্ঞং নিব্বুতিট্ঠানংনাম কিঞ্চি নত্থীতি. নিব্বাযন্তি ৰা অরিযজনা এতস্মিন্তি নিব্বানং. নিব্বন্তি ধীরা যথযং পদীপোতি হি ৰুত্তং. নিব্বাযন্তীতি তং তং কিলেসানংৰা খন্ধানংৰা পুন অপ্পটিসন্ধিকভাৰং পাপুণন্তীতি অত্থো. একস্মিন্তি ৰিসযেএৰ ভুম্মং, এতস্মিং অধি গতেতিপি যোজেন্তি. টীকাসুপন ভৰাভৰং ৰিননতো সংসিব্বন তো ৰানং ৰুচ্চতি তণ্হা. ততো নিক্খন্তন্তি নিব্বানন্তি ৰুত্তং.

[১৮] ৰিভাৰনিযং পন

‘‘নিব্বাভিৰা এতেন রাগগ্গিআদিকোতি নিব্বান’’ন্তিপি ৰুত্তং. তং ন সুন্দরং.

ন হি মগ্গেৰিয নিব্বানে কত্থচি করণসাধনং দিট্ঠং, নচ নিব্বানং নিব্বূতি ক্রিযাসাধনে রাগাদিকস্স কত্তুনো সহ কারিপচ্চযো হোতীতি. [নিব্বানং]

দুতীযগাথায পরমত্থদীপনা নিট্ঠিতা.