১২. নঞ
এত্থেৰাতি ‘‘ট নঞ্স্স’’ইতি (৩-৭৪) সুত্তেএৰ. পামনপুত্তোতিপামা কুট্ঠৰিসেসো অস্স অত্থীতি পামসদ্দা ‘‘দিস্সন্তঞ্ঞেপি পচ্চযা’’তি (৪-১২০) নপ্পচ্চযো, পামনস্স পুত্তো, যদি হেত্থ ঞকারো ৰিসেসনত্থো ন করীযেথ, তদা ‘‘ট নস্সা’’তি সুত্তং করীযেথ, তথা চ সত্যুত্তরপদে পরতো পামনসদ্দে নকারস্সাপি টো
সিযাতি ভাৰো, ননু চিহ সমাসৰিধিম্হি ঞ কারোচ্চারণা ঞ লোপ রহিতস্স সমাসো ন ভৰতীতি ৰত্তুমুচিতং, ন তু ‘‘ট নঞ্স্সা’’তি ৰিসেসনত্থোতি [ঞ্ঞকারো এত্থোৰ ৰিসেসনত্থো, তি ভৰিতব্ব] সচ্চং, কিন্ত্ৰিহ সমাসৰিধিম্হি ঞ কারস্স ব্যৰচ্ছজ্জং ন দিস্সতে.
পরিযুদাসৰুত্তীতি পরি তুলিতমুগ্গয্হ নিসেধনীযস্স অসনং খেপনং ৰজ্জনং পরিযুদাসো, তেন পরিযুদাসেন ৰিসিট্ঠে-ত্থে ৰুত্তি অস্সেতি পরিযুদাসৰুত্তি, পসজ্জপ্পটিসেধৰুত্তীতি পটিসেধনীযমেৰ পসজ্জ পত্ৰা তংসদিসমনপেক্খিয নিসেধো, তেন ৰুত্তি অস্সেতি পসজ্জপ্পটিসেধ ৰুত্তি.
যত্থ ব্রাহ্মণা অঞ্ঞোৰ ভৰতীত্যেৰং ৰাক্যেনাত্থন্তরৰিধানা ৰিধিনো পধানত্তং, অত্থন্তরৰিধানসামত্থিযেনেৰ ব্রাহ্মণস্স পটিসেধো পতীযতে, ব্রাহ্মণস্স [ব্রাহ্মণস্সা (পোত্থকে)] নিৰত্তনে তদপেক্খাযাঞ্ঞস্স ৰিধানযোগতো সকপদেন নঞ্খ্যেন ৰিধিভাগী ন ৰুচ্চতে, কিঞ্চরহি অঞ্ঞসদ্দেন… পরিযুদাসনিস্সযিনোঞ্ঞসদ্দস্সেৰ ৰাক্যে পযোগতো’ অঞ্ঞো ব্রাহ্মণা অব্রাহ্মণো’তি, নঞ্স্সচ স্যাদ্যন্তেন সামত্থিযং, ন ত্যাদ্যন্তেনেত্যেকৰাক্যতা… অঞ্ঞো ব্রাহ্মণা অব্রাহ্মণোতি তত্থ তত্থ পরিযুদাসৰুত্তিত্তা.
পসজ্জপ্পটিসেধেতু পটিসেধস্স পধানত্তা ব্রাহ্মণো ন ভৰতীতি ৰাক্যেন ব্রাহ্মণস্স পটিসেধো ৰিধি অত্থগম্মো ৰাক্যভেদো, সকপদেন চ নঞ্খ্যেন পটিসেধভাগিৰাচী সম্বজ্ঝতে. কো সো ব্রাহ্মণা অঞ্ঞোতি আহ- ‘ব্রাহ্মণত্তানজ্ঝাসিতো’চ্চাদি.
ইতরস্মিন্তি পসজ্জপ্পটিসেপেক্খে, কেনচি সংসযনিমিত্তেনাতি উপৰীতদস্সনাদিনা কেনচি সংসযকারণেন, সব্বম্পি পদং সকত্থে পযোগম্পতি ঞাণমপেক্খতে, তঞ্চ ঞাণং দ্ৰিধা সম্মাঞাণং মিচ্ছা ঞাণঞ্চ. উভযম্পেতব্রাহ্মণসদ্দং পৰত্তযতি. তত্থ সম্মাঞাণ পুব্বকে অব্রাহ্মণসদ্দপ্পযোগে নত্থি নঞ্স্স ব্যাপারো, ন হি তত্থ তেন কিঞ্চি করীযতি. মিচ্ছাঞাণপুব্বকে তু ৰিজ্জতে তস্স ব্যাপা রো তত্থ হি তেন মিচ্ছাঞাণপ্পভৰতা পরস্সাখ্যাযতে, মিচ্ছাঞাণং চেন্দ্রিযহেতুকং, ৰিনা সদিসত্তং ন ভৰতীতি পটিসেধে সতি উত্তরপদত্থসদিসো সমাসত্থো জাযতেচ্চাহ- ‘তত্থ সদিসত্তং ৰিনে’চ্চাদি. রজ্জুযং হি সপ্পবুদ্ধি সদিসত্তা.
পযোগসামত্থিযাচেতি অব্রাহ্মণমানযেচ্চাদিপযোগসামত্থিযা চ. এৰম্মঞ্ঞতে- ‘‘যদ্যত্র ব্রাহ্মণমত্তস্সানযনং সিযা পুব্বপদস্সুচ্চারণমনত্থকং সিযা, অথ ন কস্সচি আনযনং এৰম্পি সব্বস্সেৰা ব্রাহ্মণসদ্দস্সানত্থকত্তং, তস্মা পযোগসামত্থিযাপি সদিসপ্পটিপত্তী’’তি.
তগ্গতাতি সদিসত্থগতা. যথাৰুত্তস্সেৰা-ত্থস্সুপব্রূহনায ৰিঞ্ঞূৰচনমুপঞ্ঞস্সতি ‘অতোযেৰ ৰুচ্চতে’চ্চাদি. অযঞ্চেত্থ অত্থো ‘‘নঞ্ৰচনেন ইৰসদ্দেন চ যং যুত্তং তদঞ্ঞস্মিং তপ্পদত্থসদিসে-ত্থে পটিপত্তিং জনেতি, তথাহ্যত্থসম্পচ্চযো লোকে দিস্সতি ‘অব্রাহ্মণমানযা’তি ব্রাহ্মণসদিসো খত্তিযাদি আনীযতীতি, অধিকরীযতি নিযুজ্জতে সদ্দো-স্মিন্ত্যধিকরণং. যথাৰুত্তেন চ ব্যাখ্যানেন কিমিট্ঠং সিদ্ধন্ত্যাহ- ‘তদেৰ’মিচ্চাদি. কেচি পন উত্তরপদত্থপ্পধানত্তমিহ ৰণ্ণেন্তি.
সমত্থৰাদীনন্তি ‘‘সমত্থো পদৰিধি’’ (পা ২-১-১) ত্ৰেৰং ৰাদীনং. সমত্থ ৰাদীনং সমাসো ৰিধেয্যোতি সম্বন্ধো, ৰিধেয্যোতি ৰচনন্তরেন ৰিধেয্যো, তথাহি অপুনগেয্যাতি গাযনেন নঞ্স্স সম্বন্ধো, ন তু পুনসদ্দত্থেন. অনোকাসং কারেত্ৰাতি করণেন সম্বন্ধো ন ওকাসেন. অমূলামূলং গন্ত্ৰাতি গমনেন, ন মূলেনাতি অসামত্থিযং. গমকত্তৰাদিনোতি অসামত্থিযেপি যত্র গমকত্তং তত্থ সমাসো হোতেৰ, ততো গমকত্তঞ্চ সমাসস্স নিবন্ধনন্তি যো ৰদতি তস্সেত্যত্থো. এত্থাপীতি অপুনগেয্যাত্যাদোপি, নন্ৰযমপ্যাচরিযো গমকত্তৰাদী, তথাসতি গমকত্তাইচ্চনভিধায বহুলাধিকারাতি কস্মাৰুত্তন্তি আহ-‘সো চে’চ্চাদি.
কেহিচীতি ৰুত্তিগ্গন্থেন ব্যৰচ্ছিন্নমত্থং দস্সেন্তো আহ- ‘কেহিচিযেৰ ন সব্বেহী’তি, অপুনগেয্যাতি ‘‘ট নঞ্স্সা’’তি (৩-৭৪) নস্সটো, অতিপ্পসঙ্গাভাৰতোতি সুত্তন্তরেন সমাসে অৰিহিতেপি অনভিমতত্থানম্পতীতিযা অভাৰতো.