৪. গতি

কতচত্থসমাসাতি কতো চত্থসমাসো যেসু তে তথা ৰুত্তা, অঞ্ঞপদত্থৰুত্তযোতি অঞ্ঞপদত্থে ৰুত্তি যেসন্তি ব্যধিকরণঞ্ঞপদত্থসমাসো, চত্তসমাসে গত্যাদীনং ৰিসুংৰিসুং পধানত্তা তেহি পরং পযুজ্জমানো অত্থসদ্দো গত্যাদীহি পচ্চেকমভিসম্বজ্ঝতীতি মঞ্ঞতে, অথ সুত্তে ‘পযোজ্জে’ইচ্চেতাৰত্যুচ্চমানে পযোজ্জো সযং কত্তাতি কথং ৰিঞ্ঞাযতি যেন ‘পযোজ্জে কত্তরী’তি ৰিৰরণং কতমিচ্চাসঙ্কিযাহ-‘গত্যাদ্যত্থ’মিচ্চাদি, আদিসদ্দেন বোধা দীনং গহণং, তক্কিরিযাসমত্থোৰাতি তস্সা গত্যাদিকায কিরিযায সমত্থো এৰ নিযুজ্জতেতি সম্বন্ধো, কিরিযাকরণে সমত্থো নাম কত্তাৰাতি আহ-‘সোচ কত্তা’তি. দুতিযায সিদ্ধাযাতি ৰক্খমাননযেন পযোজ্জস্স কত্তুনো কম্মত্তসিদ্ধিযা ‘‘কম্মে দুতিযা’’তি সুত্তেনেৰ কম্মে দুতিযায সিদ্ধায. কিং লক্খণো-যং নিযমো যদত্থমি দমারভীযতিচ্চাহ-‘গত্যাদ্যত্থান’মিচ্চাদি, পচ্চুদাহরীযিস্সতে ‘এতেসমেৰে’চ্চাদিনা, তথাচাব্ভুপগমে, পযোজ্জো কত্তা ন কম্মং ত্যব্ভুপগম্ম পযোজ্জে কত্তরী’তি ৰিৰরিতন্তি অত্থো, সামত্থিযম্পনইচ্চাদিনা সামত্থিযসরূপমাহ, গতি আদ্যত্থানন্তি পদচ্ছেদো, নিযুজ্জমানো পযোজকব্যাপারসঙ্খাতায কিরিযায সম্বন্ধীযমানত্তা কম্মভূতোৰ ভৰতীতি অত্থো, অযমেত্থাধিপ্পাযো ‘‘গমনাদিকিরিযায সাধনত্তা যদিপি পযোজ্জো কত্তা, তথাপি সো পযোজকেন গমনাদীসু ব্যাপারিযমানো পযোজকস্স ব্যাপারলক্খণায কিরিযায সম্বন্ধীযমানো যদি কম্মং ন হোতি অঞ্ঞথা কিং হোতীতি অঞ্ঞথানুপপত্তিলক্খণেন সামত্থিযেন কম্মভূতোৰ হোতী’’তি [(অত্থো) (পোত্থকে)] ( ), পতীযতেতি ইমিনা পতীতিৰসেনেৰাস্স কম্মতা, সভাৰতো তু পযোজ্জো কত্তাৰাতিপি ঞাপেতি, পযোজকোতি সব্বত্থ দেৰদত্তাদিকো ৰিঞ্ঞেয্যো, অত্থগহণস্সাতি ‘‘সদ্দাকম্মকভজ্জাদীন’’ন্তি অৰত্ৰা ‘‘সদ্দত্থাকম্মকভজ্জাদীন’’ন্তি অত্থগ্গহণস্স, বোধত্থস্স উদাহরণন্তি সেসো, ননু ৰচনপ্পযোজনং দস্সযতা ৰচনমেৰোপদস্সিয পঞ্হো কাতব্বো, অথ ‘এতেসমেৰা’ত্যৰিজ্জমানেনেৰ কথং ত্যাসঙ্কিযাহ ‘এতেসমেৰে’চ্চাদি, হেট্ঠা ৰুত্তক্কমেন নিযমত্থত্তা ৰচনস্স এৰকারো লব্ভতি, সম্বন্ধিৰচনত্তা এতসদ্দস্স তেন যথাপঠিতা গত্যাদযোৰ ৰিসেস্সভূতা সঙ্খেপেন পরামসীযন্তীতি এতে সমেৰাতি কতন্তি মঞ্ঞতে [এৰোসঞ্চাতি মঞ্ঞতে (পোত্থকে)], (গচ্ছতি দেৰদত্তোতি…পে… নহোতীতি) ইমিনা ইমমত্থঞ্চ জোতেতি ‘‘যদিপি কিরিযাভিসম্বন্ধা পযোজ্জস্স ৰিয কত্তুনোপি কম্মত্তম্পসজ্জতি, তথাপি পযোজ্জেতি ৰুত্তত্তা কত্তরি দেৰদত্তে দুতিযা নপ্পসজ্জতী’’তি, অভিমতাতি ‘‘গতিবুদ্ধ্যা’’দি (১-৪-৫২) সুত্তেন পযোজ্জস্স কত্তুনো কম্মসঞ্ঞং ৰিধায তস্মিং পযোজ্জেদুতিযাভিমতা, চরহিসদ্দো পুচ্ছাযং, পযোজেতীতি অস্মিং উদ্দেসে তদা কথং ভৰিতব্বন্তি সেসোতি যদাচরহিচ্চাদিৰাক্যস্সাৰসানে পযোজেতীতি অস্মিং উদ্দেসে ৰচনসমীপে’তদা কথম্ভৰিতব্ব’ন্তি পাঠসেসো হোতীতি অত্থো ৰেদিতব্বো, যাৰতাতি ততিযন্তপটীরূপকো নিপাতো, যস্মা দত্থো ৰত্ততে, যস্মা দুতিযা পপ্পোতি তস্মা ‘যঞ্ঞদত্তেনে’তি ভৰিতব্বন্তি সম্বন্ধো.