১১৪. লোপো

অকারস্সন্তরঙ্গত্তে কারণমাহ-‘পকতিনিস্সিতত্তা’তি, পকতিযা ইদং পাকতং ‘‘ণো’’তি (৪-৩৪) ণো, লোপস্স বহিরঙ্গত্তে কারণমাহ-‘পচ্চযনিস্সিতত্তা’তি, অন্তরঙ্গেচ্চাদিনা ‘‘অন্তরঙ্গবহিরঙ্গেস্ৰন্তরঙ্গৰিধি বলৰা’’তি পরিভাসমুপলক্খেতি, অঙ্গসদ্দো-ৰযৰৰাচী, অন্তে সদ্দো সত্তম্যত্থে, অঙ্গে ভৰমন্তরঙ্গং ৰিভত্থ্যত্থে-সঙ্খ্যসমাসো ‘‘এওনম ৰণ্ণে’’তি (১-৩৭) অত্তং রাগমো, অঙ্গতো বহি বহিরঙ্গং ‘‘পয্যপাবহিতিরো পুরেপচ্ছা ৰা পঞ্চম্যা’’তি (৩-৫) অসঙ্খ্যসমাসো, অত্র চান্তরঙ্গং বহিরঙ্গন্তি নাঙ্গেভৰমন্তরঙ্গং, অপিত্ৰন্তরঙ্গনিস্সিতং কারিযমন্তরঙ্গং, নাপ্যঙ্গতো বহিভূতো সমুদাযো বহিরঙ্গং, কিন্তু বহিরঙ্গনিস্সিতং কারিযম্বহিরঙ্গং যথা মঞ্চনিস্সিতেসু সদ্দাযন্তেসু ‘মঞ্চা সদ্দাযন্তী’ত্যুচ্চতে তং ৰিযেতি অতোযেৰা সঙ্খ্যসমাসেপি লিঙ্গৰিভত্তিৰচনন্তরযোগো ‘অন্তরঙ্গো অন্তরঙ্গা’তি, সঙ্কেতিকো হ্যযমসঙ্খ্যসমাসো, ন পুব্বপদত্থপ্পধানো, যথা-পচ্চক্খস্সাক্খনিস্সিতত্তাৰবোধত্থং ‘অক্খমক্খম্পতি ৰত্ততে’তি ৰিচ্ছায-মসঙ্খ্যসমাসেপি কতে পচ্চক্খ ঞাণস্সাক্খনিস্সিতত্তঞাপনত্থং সঙ্কেতৰসেন কতো-যমসঙ্খ্য সমাসো, ন পুব্বপদত্থপ্পধানোতি‘পচ্চক্খো পচ্চক্খা’তি লিঙ্গৰিভত্তি ৰচনন্তরযোগো, তথেৰায-মন্তরঙ্গনিস্সিতো-যং সমুদাযনিস্সিতোতি ঞাপনত্থং সঙ্কেতৰসেন কতো-যমসঙ্খ্যসমাসোতি লিঙ্গৰিভত্তিৰচনন্তরযোগো ন ৰিরুজ্ঝতে, অথৰা অন্তরমঙ্গমস্স কারিযস্সাত্থীতি ‘‘সদ্ধাদিত্ৰ’’ (৪-৮৪) তথা বহিরঙ্গন্তি, অন্তরঙ্গঞ্চ বহিরঙ্গঞ্চ অন্তরঙ্গবহিরঙ্গানি, তেস্ৰন্তরঙ্গো বলৰাতি. অন্তরঙ্গ কারিযস্স বলৰত্তং সাধেতুং ‘সব্বপঠমং ৰিধেয্যত্তা’তিআদি ৰুত্তং, ইদম্পন অন্তরঙ্গকারিযস্স বলৰভাৰসাধনে কারণং ন হোতি, অন্তরঙ্গত্তা বলৰভাৰোযেৰ হি সব্বপঠমং ৰিধেয্যত্ত কারণং, তথা চাহ-‘যো লোপতো অকারস্স পঠমমেৰ ভৰনে কারণমাহ অন্তরঙ্গত্তা অকারস্সা’তি, তস্মা নাযং পাঠো ঘটতে, অন্তরঙ্গবলৰভাৰসাধনস্স পন লোকতো ইচ্ছিতত্তা অযমেৰত্থে পাঠো ঘটতে’’অন্তরঙ্গমেৰ কারিযম্বলৰং লোকে তথাদিট্ঠত্তা, তথা হি লোকো পাতোৰা’’ত্যাদি, লোকে তথাদিট্ঠত্তাতি অন্তরঙ্গবলৰভাৰস্স লোকে এৰং ৰক্খমাননযেন দিট্ঠত্তা, অথৰা কেনচি ৰিধুরপ্পচ্চযোপনিপাতেন কারণৰে কল্লেন ৰা কদাচি কত্তুমসক্কুণেয্যত্তেপি অন্তরঙ্গস্স অৰস্সং ৰিধেয্যত্তং দস্সেতুমাহ সব্বপঠমং ৰিধেয্যত্তা’তি, সতিসম্ভৰেতি নিমিত্তস্সানুপহতত্তা কারিযস্স সম্ভৰে সতি.