২. নামকণ্ড
পুল্লিঙ্গ
৪৭. ‘‘জিনৰচনযুত্তং হী’’তি সব্বত্থাধিকারো.
লিঙ্গঞ্চ নিপচ্চতে.
ধাতুপ্পচ্চযৰিভত্তিৰজ্জিতমত্থযুত্তং সদ্দরূপং লিঙ্গং নাম, জিনৰচনযোগ্গং লিঙ্গং ইধ ঠপীযতি নিপ্ফাদীযতি চ.
৪৮. বুদ্ধইতি ঠিতে –
ততো চ ৰিভত্তিযো.
তস্মা লিঙ্গা পরা ৰিভত্তিযো হোন্তি. চকারেন তাসং একৰচনাদিপঠমাদিসঞ্ঞা চ.
‘‘সি যো অং যো না হি স নং স্মা হি স নং স্মিং সূ’’ তি ৰিভত্তিযো. সি যো ইতি পঠমা, অং যো ইতি দুতিযা, না হি ইতি ততিযা, স নং ইতি চতুত্থী, স্মা হি ইতি পঞ্চমী, স নং ইতি ছট্ঠী, স্মিং সু ইতি সত্তমী.
লিঙ্গত্থে পঠমা.
যো কম্মকত্তাদিৰত্তন্তরমপ্পত্তো সস্সরূপট্ঠো সুদ্ধো, সো লিঙ্গত্থো নাম, তস্সাভিধানমত্তে পঠমাৰিভত্তি হোতি. তস্সাপনিযমে একম্হি ৰত্তব্বে একৰচনং সি, ৰুচ্চতে নেনেতিৰচনং, একস্সত্থস্স ৰচনং একৰচনং. এৰং বহুৰচনং.
অতোত্ৰেৰ.
সো.
অকারন্তা পরস্স সিস্স ও হোতি.
সরলোপো মাদেসপ্পচ্চযাদিম্হি সরলোপে তু পকতি.
অংআদীসু পরেসু সরস্স লোপো হোতি, তস্মিং কতে তু ক্ৰচাদিনা অসৰণ্ণে পত্তে পকতি হোতি.
নযে পরং যুত্তে. এৰমুপরি সরলোপাদি. বুদ্ধো.
বহুম্হি ৰত্তব্বে বহুৰচনং যো.
অতো ৰাত্ৰেৰ.
সব্বযোনীনমাএ.
অকারন্তা পরেসং পঠমদুতিযাযোনীনং যথাসঙ্খ্যং আএ ৰা হোন্তি. বুদ্ধা.
ৰাতি কিং. অগ্গযো.
৪৯. লিঙ্গত্থে পঠমাত্ৰেৰ.
আলপনে চ.
অভিমুখীকরণমালপনং, তদধিকে লিঙ্গত্থে পঠমা হোতি.
‘‘আলপনে সি গসঞ্ঞো’’তি সিস্স গসঞ্ঞা. গেইত্ৰেৰ.
অকারা পিতাদ্যন্তানমা.
গে পরে অকারো পিতুসত্থুঅত্তরাজাদীনমন্তো চ আত্তং যাতি.
‘‘আকারো ৰা’’তি গে পরে আকারস্স রস্সো ৰা.
সেসতো লোপং গসীপি.
সো সিং স্যা চ সখাতো গস্সেৰাত্যাদিনিদ্দিট্ঠেহঞ্ঞে অৰণ্ণিৰণ্ণুৰণ্ণোকারন্তা সেসা, তেহি পরে গসী লুপ্যন্তে. হে - বুদ্ধ, বুদ্ধা. যো - বুদ্ধা.
৫০. কম্মত্থে দুতিযা.
যং করোতি, তং কম্মং নাম. তত্থ দুতিযা হোতি. অংবুদ্ধং. যোস্স এ-বুদ্ধে.
৫১. ততিযাত্ৰেৰ.
কত্তরি চ.
যো করোতি, স কত্তা নাম. তত্থ ততিযা হোতি. না.
অতো নেন.
অকারা পরো না এনং যাতি. বুদ্ধেন.
হি.
সুহিস্ৰকারো এ.
সুহিসু পরেস্ৰকারস্স এ হোতি.
স্মাহিস্মিন্নং ম্হাভিম্হি ৰা.
সব্বসদ্দেহি পরেসং স্মাহিস্মিন্নং যথাসঙ্খ্যং ম্হাভিম্হিইচ্চেতে ৰা হোন্তি. বুদ্ধেভি, বুদ্ধেহি.
৫২. করণে ততিযা.
যেন ৰা কযিরতে, তং করণং নাম. তত্থ ততিযা হোতি. সব্বং কত্তুসমং.
৫৩. সম্পদানে চতুত্থী.
যস্স দাতুকামো রোচতে, ধারযতে ৰা, তং সম্পদানং নাম. তত্থ চতুত্থী হোতি. স.
অতো ৰাত্ৰেৰ.
আয চতুত্থেকৰচনস্স তু.
অকারা পরস্স চতুত্থেকৰচনস্স আযো ৰা হোতি. বুদ্ধায.
‘‘সাগমো সে’’তি সে সকারাগমো. বুদ্ধস্স. নং.
দীঘন্ত্ৰেৰ.
সুনংহিসু চ.
সুনংহিসু পরেসু সরাদীনং দীঘো হোতি. চসদ্দেন ক্ৰচি ন. বুদ্ধানং.
৫৪. অপাদানে পঞ্চমী.
যস্মাদপেতি, ভযমাদত্তে ৰা, তদপাদানং নাম, তত্থ পঞ্চমী হোতি. স্মা.
অতো আএত্ৰেৰ.
৫৫. স্মাস্মিন্নং ৰা.
অকারা পরেসং স্মাস্মিন্নং আএ ৰা হোন্তি. বুদ্ধা, বুদ্ধম্হা, বুদ্ধস্মা. বুদ্ধেভি, বুদ্ধেহি.
৫৬. সামিস্মিং ছট্ঠী.
যস্স ৰা পরিগ্গহো, তং সামী নাম. তত্থ ছট্ঠী হোতি. বুদ্ধস্স. বুদ্ধানং.
৫৭. ওকাসে সত্তমী.
যোধারো, তমোকাসং নাম. তত্থ সত্তমী হোতি. স্মিং-বুদ্ধে, বুদ্ধম্হি, বুদ্ধস্মিং. সু-বুদ্ধেসু.
৫৮. বুদ্ধো বুদ্ধ সুখং দদাতি সরতো বুদ্ধং ততো দুক্করং,
কিং বুদ্ধেন মহিদ্ধযোপি মুনযো বুদ্ধেন জাতাসুখী;
বুদ্ধস্সেৰ মনং দদে পদমহং বুদ্ধা লভেয্যাচ্চুতং,
বুদ্ধস্সিদ্ধি ন কিং করে ভৰভৰে ভত্ত্যত্থু বুদ্ধে মম.
৫৯. ইতো পরং ততিযাপঞ্চমীনঞ্চ চতুত্থীছট্ঠীনঞ্চ সরূপত্তা পঞ্চমীছট্ঠিযো ভীযো উপেক্খন্তে.
৬০. অত্ত, সি.
ব্রহ্মত্তসখরাজাদিতো ত্ৰেৰ.
স্যা চ.
ব্রহ্মাদিতো সিস্স আ হোতি. অত্তা.
‘‘যোনমানো’’তি ব্রহ্মাদিতো যোনং আনোত্তং. অত্তানো.
৬১. হে - অত্ত, অত্তা. যো, অত্তানো.
৬২. ‘‘ব্রহ্মত্তসখরাজাদিতো অমান’’ন্তি ব্রহ্মাদিতো অংৰচনস্স আনং ৰা হোতি. অত্তানং, অত্তং. অত্তানো.
৬৩. অত্তেন, অত্তনা. পক্খে-জিনৰচনানুরোধেন এনাভাৰো.
‘‘অত্তান্তো হিস্মিমনত্তং’’তি হিম্হি অত্তন্তস্স অনো. অত্তনেহি. এৰং করণে.
৬৪. ‘‘সস্স নো’’তি নোকারো. অত্তনো. অত্তানং.
৬৫. অম্হতুম্হন্তু রাজব্রহ্মত্তসখ সত্থুপিতাদীহি স্মা নাৰ.
অম্হাদিতো স্মা না ইৰ হোতি. অত্তনা.
৬৬. ‘‘ততো স্মিন্নী’’তি স্মিনো নি. অত্তনি. ‘‘অনত্ত’’ন্তি ভাৰনিদ্দেসেন সুম্হি চ অনো. অত্তনেসু.
৬৭. রাজা অত্তাৰ. না.
সৰিভত্তিস্স রাজস্সেত্ৰেৰ.
নাম্হি রঞ্ঞা ৰা.
নাম্হি সৰিভত্তিস্স রাজসদ্দস্স রঞ্ঞা ৰা হোতি. রঞ্ঞা, রাজেন.
রাজস্স রাজু সুনংহিসু চ.
সুনং হিসু পরেসু রাজস্স রাজু হোতি, চকারেন ক্ৰচি ন.
‘‘সুনংহিসু চেতি’’ দীঘে - রাজূভি, রাজূহি, রাজেভি, রাজেহি.
৬৮. সৰিভত্তিস্সেত্যধিকারো.
‘‘রাজস্স রঞ্ঞো রাজিনো সে’’তি সে রঞ্ঞো রাজিনো হোন্তি. রঞ্ঞো, রাজিনো.
‘‘রঞ্ঞং নম্হি ৰা’’তি নম্হি রঞ্ঞং ৰা. রঞ্ঞং, রাজূনং, রাজানং.
৬৯. স্মাস্সনাতুল্যত্তা-নাম্হি রঞ্ঞা ৰা. রঞ্ঞা, রাজম্হা, রাজস্মা.
৭০. ‘‘স্মিম্হি রঞ্ঞে রাজিনী’’তি স্মিম্হি রঞ্ঞে রাজিনি হোন্তি. রঞ্ঞে, রাজিনি. রাজূসু, রাজেসু.
৭১. গুণৰন্তু, সি.
সৰিভত্তিস্স ন্তুস্সেত্ৰেৰ.
‘‘আ সিম্হী’’তি সিম্হি সৰিভত্তিস্স ন্তুস্স আ. গুণৰা.
যোম্হি পঠমেত্ৰেৰ.
ন্তুস্স ন্তো.
পঠমে যোম্হি সৰিভত্তিস্স ন্তুস্স ন্তোকারো হোতি. গুণৰন্তো.
সুনংহিসু অত্তংত্ৰেৰ.
ন্তুস্সন্তো যোসু চ.
সুনংহিসু, যোসু, চকারেন অঞ্ঞেসুপি পরেসু ন্তুস্সন্তো অত্তং যাতি. গুণৰন্তা.
৭২. সৰিভত্তিস্সেত্যধিকারো. অংইত্ৰেৰ.
অৰণ্ণো চ গে.
গে পরে সৰিভত্তিস্স ন্তুস্স অংঅআ হোন্তি. হেগুণৰং,গুণৰ, গুণৰা. যো - গুণৰন্তো, গুণৰন্তা.
৭৩. অত্তং – গুণৰন্তং. গুণৰন্তে.
৭৪. ‘‘তোতিতা সস্মিং নাস্ৰী’’তি সৰিভত্তিস্স ন্তুস্স নাম্হি তা, সে তোকারো, স্মিম্হি তি চ ৰা. গুণৰতা, গুণৰন্তেন. গুণৰন্তেভি, গুণৰন্তেহি.
৭৫. গুণৰতো, গুণৰন্তস্স.
‘‘নম্হি তং ৰা’’তি নম্হি ন্তুস্স তং ৰা. গুণৰতং, গুণৰন্তানং. স্মা নাৰ.
৭৬. গুণৰতি, গুণৰন্তে, গুণৰন্তম্হি, গুণৰন্তস্মিং, গুণৰন্তেসু.
৭৭. গচ্ছন্ত, সি.
‘‘সিম্হি গচ্ছন্তাদীনং ন্তসদ্দো অ’’ন্তি ন্তসদ্দস্স অংৰা, সিলোপো. গচ্ছং, সিস্স ও – গচ্ছন্তো.
গচ্ছন্তাদীনং ন্তসদ্দোত্ৰেৰ.
সেসেসুন্তুৰ.
ৰুত্তং হিত্ৰা সেসেসু গচ্ছন্তাদীনং ন্তসদ্দো ন্তু ইৰ দট্ঠব্বো. গচ্ছন্তো, গচ্ছন্তাইচ্চাদি.
সেসং গুণৰন্তুসমং.
৭৮. গচ্ছন্তাদযো নাম অন্তপ্পচ্চযন্তা.
৭৯. অগ্গি, সিলোপো.
‘‘ইৰণ্ণুৰণ্ণা ঝলা’’তি ইৰণ্ণুৰণ্ণানং যথাসঙ্খ্যং ঝলসঞ্ঞা.
ঝলতো ৰাত্ৰেৰ.
ঘপতো চ যোনং লোপো.
ঘপঝলতো যোনং লোপো ৰা হোতি.
যোসু কতনিকারলোপেসু দীঘং.
কতো নিকারো লোপো চ যেসং তেসু যোসু সরানং দীঘো হোতি. অগ্গী. পক্খে-অত্তন্ত্ৰেৰ.
যো স্ৰকতরস্সো ঝো.
যোসু অকতরস্সো ঝো অত্তং যাতি. অগ্গযো. তথালপনে.
৮০. অং মো নিগ্গহীতং ঝলপেহি.
ঝলপতো অং মো চ বিন্দুং যন্তি. অগ্গিং. অগ্গী, অগ্গযো.
৮১. অগ্গিনা. দীঘে-অগ্গীভি, অগ্গীহি.
৮২. ‘‘ঝলতো সস্স নো ৰা’’তি সস্স নোত্তং ৰা. অগ্গিনো, অগ্গিস্স. অগ্গীনং.
৮৩. ‘‘ঝলতো চে’’তি স্মাস্স না. অগ্গিনা.
৮৪. অগ্গিম্হি, অগ্গিস্মিং. অগ্গীসু.
৮৫. আদি অগ্গীৰ. স্মিংনো পন ‘‘আদিতো ও চে’’তি অং, ও চ ৰা. আদি, আদো, আদিম্হি, আদিস্মিং. আদীসু.
৮৬. দণ্ডী, সি.
‘‘অঘো রস্স’’মাদিনা রস্সে সম্পত্তে ‘‘ন সিস্মিমনপুংসকানী’’তি সিম্হি অনপুংসকানং ন রস্সো. সিলোপো, দণ্ডী, যোলোপে – দণ্ডী. পক্খে –
অঘো রস্সমেকৰচনযোস্ৰপি চ.
একৰচনযোসু ঝলপা রস্সং যন্তি.
ঝতো কতরস্সাত্ৰেৰ.
যোনং নো.
কতস্সা ঝতো যোনং নোত্তং হোতি. দণ্ডিনো.
৮৭. ‘‘ঝলপা রস্স’’ন্তি গে পরে ঝলপানং রস্সো. হেদণ্ডি. দণ্ডী, দণ্ডিনো.
৮৮. ৰা অংইত্ৰেৰ.
‘‘নং ঝতো কতরস্সা’’তি অংইচ্চস্স নং ৰা. দণ্ডিনং, দণ্ডিং. দণ্ডী, দণ্ডিনো.
৮৯. দণ্ডিনা. দণ্ডীভি, দণ্ডীহি.
৯০. দণ্ডিনো, দণ্ডিস্স. দণ্ডীনং.
৯১. ঝতো কতরস্সাত্ৰেৰ.
‘‘স্মিন্নী’’তি স্মিনো নি. দণ্ডিনি. দণ্ডীসু.
৯২. ভিক্খু, সিলোপো.
ৰা যোনংত্ৰেৰ.
‘‘লতো ৰো কারো চে’’তি লতো যোনং ৰোত্তং ৰা.