৪. অব্যযৰগ্গৰণ্ণনা

১১৩৬-১১৩৭. চিরস্সাদযো চত্তারো চিরত্থকা. চিরায, চিরা চাত্র. সহাদযোপি চত্তারো সহত্থা. পুনপ্পুনমাদযো পঞ্চ পুনপ্পুনত্থা. ৰিনাদযো পঞ্চ ৰজ্জনত্থা.

১১৩৮. বলৰং সুট্ঠু অতীৰ কিমুত সু অতি এতে ছ অতিসযত্থে. পসংসাযঞ্চ সুট্ঠু. পঞ্হেপি কিমুত. আহো কিং কিমু উদাহু কিমুত উদ এতে ছ ৰিকপ্পে ৰিতক্কে. তত্র আহোসদ্দো দীঘাদি. ‘‘দিট্ঠো আহো উদাহু চ, ৰিকপ্পত্থে ৰিভাৰনে’’তি হি ভাগুরি. খাণুরযমাহো পুরিসো. রুদ্দো তু রস্সাদিমাহ ‘‘ইস্সরেপ্যধিকেপি চ, ৰিকপ্পেৰিম্হযেপ্যহো’’তি. কিমুসদ্দো রস্সন্তো. কিমাযং খাণু, কিমু পুরিসো. উদসদ্দো রস্সাদি. ধূমোযমোদ কাপোতং, সমূহত্থে ণো. কিঞ্চসদ্দোপি ৰিকপ্পে. কিমুতসদ্দো অতিসযেতি ৰুত্তো.

১১৩৯. ভো অরে অম্ভো হম্ভো রে জে অঙ্গ আৰুসো হে হরে এতে দস অৰ্হানে. হং হোসদ্দাপ্যত্র. কথং কিংসু ননু কচ্চি নু কিং এতে ছ সমা সমানত্থা.

১১৪০. অধুনা, এতরহি, ইদানি, সম্পতি চাতি চত্তারো ইদানীত্যত্থে. অঞ্ঞদত্থু তগ্ঘ সসক্কং অদ্ধা কামং জাতু ৰে হৰে এতে অট্ঠ একংসে একংসত্থে.

১১৪১. যাৰতাদযো সত্ত পরিচ্ছেদৰাচকা. তত্র যাৰতা, যাৰাতি দ্ৰে অনিযমপরিচ্ছেদত্থৰাচকা. তাৰতা, তাৰ, এত্তাৰতাতি নিযমপরিচ্ছেদত্থৰাচকা. কিত্তাৰতা, কীৰেতি পরিচ্ছেদপুচ্ছনত্থৰাচকা.

১১৪২-১১৪৩. যথা তথা যথেৰ এৰং যথানাম যথাহি সেয্যথাপি এৰমেৰং ৰা তথেৰ যথাপি এৰম্পি সেয্যথাপি নাম যথরিৰ যথা চ ৰিয তথরিৰ ইচ্চেতে সত্তরস পটিভাগত্থে সদিসত্থে ভৰন্তি.

১১৪৪. সং, সামং, সযঞ্চেতি তযো সযমিচ্চত্থে. আম সাহু লহু ওপাযিকং পতিরূপং সাধু এৰং এতে সত্ত সম্পটিচ্ছনত্থে. আমন্তাপ্যত্র.

১১৪৫. যমাদযো ছ কারণত্থেসিযুং. চনসদ্দো, চিসদ্দো চাতি দ্ৰে অসাকল্যে অসকলত্থে. কদাচনং, কদাচীত্যাদি পযোগো. মুধাসদ্দো নিপ্ফলে ফলরহিতে, নিপ্পযোজনেত্যত্থো. অমূলেপি চ মুধা.

১১৪৬. জাতুসদ্দো একংসেপি. সব্বতো, সমন্ততো, পরিতো, সমন্তা চাতি চত্তারো তুল্যত্থা.

১১৪৭. ন অ নো মা অলং নহি ইচ্চেতে ছ নিসেধে. চে, সচে, যদীতি তযো যদ্যত্থে. সদ্ধংসদ্দো অনুকূলত্থে. নত্তং দোসো চ রজনীযমিচ্চত্থে. দিৰাসদ্দো অহে অহনীত্যত্থে.

১১৪৮. ঈসং, কিঞ্চি, মনং ইচ্চেতে অপ্পত্থে. অতক্কিতে অৰিতক্কিতে. বলক্কারে তু সাহসং. অগ্গতো, পুরতো চ পুরেইচ্চত্থে. পেচ্চ অমুত্রসদ্দা ভৰন্তরে.

১১৪৯. অহো চ হি চাতি এতে ৰিম্হযে. ৰিকপ্পেপি অহো. সম্মোদেপি হি. তুণ্হীসদ্দো মোনে অভাসনে. আৰি, পাতু চ পাকটত্থে. সজ্জু সপদিসদ্দা তঙ্খণেত্যত্থে.

১১৫০. সুদং খো অস্সু যগ্ঘে ৰে হাদযো হকারাদযো চ পদপূরণে সিযুং. অন্তরেন, অন্তরা, অন্তো চাতি এতে অব্ভন্তরেইচ্চত্থে. অৰস্সং, নূন চ নিচ্ছযত্থে.

১১৫১. সংসদ্দো দিট্ঠাসদ্দো আনন্দত্থে. সমুপজো, সংপ্যত্র. কামপ্পৰেদনে ইচ্ছায অক্খানে কচ্চি জীৰতি তে মাতা, মমেদমভিমতমিচ্চত্থে. উসূযোপগমে উসূযাপুব্বকে উপগমে.

‘‘কামানুমতিযং কামো,

উসূযোপগমেপি চা’’তি রুদ্দো.

উসূযোপগমানুঞ্ঞাণেপিচাযং অত্থো দিস্সতে.

১১৫২-১১৫৩. যথাত্তন্তি সচ্চং. তথস্স অনতিক্কমো যথাতথং, যথাত্থে অব্যযীভাৰো. তথসদ্দোযং ভূতপরিযাযো. সদাসদ্দো, সনংসদ্দো চাতি নিচ্চে. সনসদ্দোপ্যত্র. পাযো, বাহুল্যঞ্চ সমা. পঞ্চকং বাহ্যে. সণিকংসদ্দো অসীঘে.

১১৫৪. সম্মা, সুট্ঠূতি দ্ৰে অভিধানানি.

১১৫৫. সাযং সাযে সাযন্হে. অত্রাহেতি ইমস্মিং অহনি অজ্জসদ্দো.

১১৫৬. যত্থাদযো তযো অনিযমট্ঠানাদিৰাচকা. তত্থাদযো নিযমট্ঠানাদিৰাচকা.

১১৫৭. সম্মুখা, আৰি, পাতু চ সমানত্থা.

১১৫৮. অপ্পেৰাদযো তযো সংসযত্থম্হি. ইতি ইত্থং এৰংসদ্দা নিদস্সনে ৰত্তন্তি. কথঞ্চিসদ্দো কিচ্ছত্থে.

১১৫৯. খেদো খিন্নতা. পচ্চক্খে সচ্ছিসদ্দো. থিরে, অৰধারণে চ ধুৰং. তিরো তিরিযংসদ্দা সমা. দুট্ঠুকুসদ্দা কুচ্ছাযং.

১১৬০. আসিট্ঠত্থম্হি সুৰত্থি. ধিসদ্দো নিন্দাযং. কুহিঞ্চনাদযো সত্ত ঠানাদিপুচ্ছনত্থা.

১১৬১. ইহ ইধ অত্র এত্থ অত্থ এতে ওকাসত্থাদিৰাচকা. সব্বস্মিং কালাদিকে সব্বত্রাদিদ্ৰযং. কিস্মিং কালে কদা. কস্মিং কালে কুদাচনং.

১১৬২-১১৬৩. ৰিভত্যন্তনামসরাখ্যাতপতিরূপকে অব্যযে দস্সেত্ৰা তদঞ্ঞভাৰে অব্যযে দস্সেতুমাহ ‘‘আদিকম্মে’’ইচ্চাদি. তত্র ৰিভত্যন্তপতিরূপকং যথা – ‘‘চিরস্সং, চিরং, চিরেনি’’চ্চাদি. নামপতিরূপকং যথা – ‘‘আম, সাহু, লহু, ওপাযিক’’মিচ্চাদি. সরপতিরূপকং যথা – ‘‘অ’’-ইচ্চাদি. আখ্যাতপতিরূপকং যথা – ‘‘অত্থি’’ইচ্চাদি.

সম্ভৰো পভৰো. উদিণ্ণে পৰুদ্ধে ৰড্ঢনে. তিস পীণনে,তি, তিত্তি. নিযোগে নিযোজনে. অগ্গে উত্তমে. তপ্পরে তপ্পধানে. সঙ্গে লগ্গনে. পকারে সদিসে, ভেদে ৰা. অন্তোভাৰে পক্খিত্তে. ৰিযোগে পৰাসে. অৰযৰে পদেসে. ধিতিযং ৰীরিযে পধানে. এতে চত্থা ধাতুসংযোগত্থা ৰা নামসংযোগত্থা ৰা ভৰন্তি. অসংযোগস্স পন নামপদস্স অত্থো ‘‘পো সিযা পরমত্থস্মিং, পাতু ৰাতেসু পা ভৰে’’তি একক্খরকোসে [একক্খরকোস ৭৩ গাথা] ৰুত্তো.

১১৬৪. ৰিক্কমো পধানং.

১১৬৫-১১৬৭. সন্যাসে নিক্খিত্তে. মোক্খো নিব্বানং. রাসি নিকরো. গেহে নিলযে. আদেসো আচিক্খনং. উপমায সন্নিভে. অচ্চযো অতিক্কমো. সামীপ্যে সমীপভাৰে. উপরতি উপসমো. নীহরণং অপনযনং. আৰরণং নীৰরণং [আহরণং গহণং (ক.)].

১১৬৮. উদ্ধকম্মে উয্যানে. ৰিযোগে উপ্পাসিতে. অত্থলাভো উপ্পত্তি. পবলত্তে মহাবহলত্তে. দক্খগ্গতাসূতি দক্খভাৰে, অগ্গভাৰে চ. সত্তিযং, মোক্খে নিব্বানে চ.

১১৬৯. দু চ অভাৰে দুস্সীলো, দুপ্পঞ্ঞো. অসমিদ্ধিযং দুব্ভিক্খং. অনন্দনং অমোদনং.

১১৭০. সমন্তত্তসমিদ্ধীসূতি সমন্তভাৰে, সমিদ্ধিযঞ্চ. সঙ্গতে সহিতে. ৰিধানে করণে. পভৰো সম্ভৰো. পুনপ্পুনক্রিযা পুনপ্পুনকরণং.

১১৭১-১১৭২. অতিসযো অত্র অধিমত্তং. ভুসত্থো সমন্তত্থো, তেন সমন্ত পরিযাযোপি ভুসসদ্দো অত্থীতি ৰেদিতব্বো. ইস্সরিযো পভূতি. অচ্চযে অতিক্কমে. কলহে ৰিগ্গহে. ভাসে কথনে, ‘‘ভাসাযা’’তিপি পাঠো. কুচ্ছনে কুচ্ছাযং. অনভিমুখত্থে ৰিমুখো. মোহো ৰিমতি. পধানে ৰিসিট্ঠে. দক্খতা ছেকতা. খেদে পরিস্সমে.

১১৭৩. জাননে অৰগতে. অধোভাগে অৰংসিরে. অনিচ্ছযে অনিণ্ণযে. পরিভৰে অৰঞ্ঞাতে. দেসো চ ব্যাপনঞ্চ হানি চাতি দ্ৰন্দো. ৰচোক্রিযায ৰচনক্রিযাযং. থেয্যে চোরিযে. অঞ্ঞাণে চ পত্তিআদিকে চ.

১১৭৪. পচ্ছাত্থে অনুচরো. ভুসত্থে অনুগ্গতো. সদিসে অনুরূপো. অনুৰত্তিযং অন্ৰেতি. হীনে অনু সারিপুত্তং পঞ্ঞৰন্তো. ততিযত্থে নদিমন্ৰৰসিতা বারাণসী. দেসে, লক্খণে, ৰিচ্ছাযং, ইত্থম্ভূতে, ভাগাদিকে চ অনু. লক্খণে রুক্খ’মনু ৰিজ্জোততে চন্দো. ৰিচ্ছাযং রুক্খং রুক্খমনু তিট্ঠতি. ইত্থম্ভূতে সাধু দেৰদত্তো মাতর’মনু. ভাগে যদেত্থ মং অনু সিযা.

১১৭৫. আলিঙ্গনে পরিস্সজতি. দোসক্খানে পরিভাসেত্ৰা. নিৰাসনে ৰত্থং পরিদহিত্ৰা. অৰঞ্ঞো পরিভৰো. আধারে ভোজনে সোকে ব্যাপনে. তত্ৰে সভাৰে. লক্খণাদো লক্খণৰিচ্ছাইত্থম্ভূতভাগে.

১১৭৬. ৰিসিট্ঠে অভিধম্মো. উদ্ধকম্মে সারুপ্পে ৰুদ্ধিযং পূজাযং অধিকে. কুলে অভিজনো. অসচ্চে লক্খণাদিম্হি চতুব্বিধে [‘অভিরভাগে (পা.১.৪.৯১)’ তি অভিস্স ভাগৰজ্জিতেসু লক্খণাদীসু কম্মপ্পৰচনীযসঞ্ঞা ৰুত্তা (রূপসিদ্ধি-কারকতণ্ডে)].

১১৭৭. অধিকে ইস্সরে পাঠে উচ্চারণে, অধিট্ঠানে পাপুণনে নিচ্ছযে উপরিভাগাদিকে ভটনে ভত্তিযং ৰিসেসনে চ অধি.

১১৭৮-১১৭৯. ৰামাদানে ইতি পাঠে ৰামে পটিলোমে, আদানে গহণে. ৰাচাদানে পচ্চস্সোসি. পটিনিধিম্হি মুখ্যসদিসে বুদ্ধস্মা পতি. পটিবাধে নিৰত্তনে. পটিচ্চত্থে ‘‘পটিচ্চা’’তি পদস্স অত্থে. লক্খণাদিকে চতুব্বিধে.

১১৮০-১১৮১. সমীপে আদিকম্মনি মরিযাদে উদ্ধকম্মনি ইচ্ছাযং বন্ধনে অভিৰিধিম্হি চ আ. কিচ্ছে ঈসত্থে নিৰত্তিযঞ্চ অপ্পসাদে আসীসনে সরণে ৰাক্যসরণে আ এৰং অনুস্সরং. পতিট্ঠাযং, ৰিম্হযাদীসু চ আ.

১১৮২. ভূতভাৰে অতীতো.

১১৮৩. সম্ভাৰনে অপি দিব্বেসু কামেসু, রতিং সো নাধিগচ্ছতি [ধ. প. ১৮৭]. সম্ভাৰনমধিকত্থৰচনেন অঞ্ঞত্র সত্তিযা অৰিঘাতো. সংৰরণে অপিধানং.

১১৮৪-১১৮৫. অপগতো অপেতো. উপপত্তিযং যুত্তিযং উপেক্খা. আধিক্যে উপখারিযং দোণো. পুব্বকম্মনি বুদ্ধোপক্কমং কিলেসচ্ছেদো. গয্হাকারে পচ্চুপট্ঠানং. উপরিত্তে উপরিভাৰে উপপন্নো. অনসনে উপৰাসো.

১১৮৬. উপদেসে এৰং তে অভিক্কমিতব্বং, এৰং তে পটিক্কমিতব্বং. ৰচনপটিগ্গাহে এৰং হোতু. ইদমত্থে ইদংসদ্দস্স অত্থে.

১১৮৭. সমুচ্চযে কেৰলসমুচ্চযে –

চীৰরং পিণ্ডপাতঞ্চ, পচ্চযং সযনাসনং;

অদাসি উজুভূতেসু, ৰিপ্পসন্নেন চেতসা [জা. ২.২২.৫৫১].

সমাহারে চক্খু চ সোতঞ্চ চক্খুসোতং. অন্ৰাচযো একং পধানভাৰেন ৰত্ৰা ইতরস্স অপ্পধানভাৰেন ৰচনং, তস্মিং. সীলং রক্খাহি, দানঞ্চ দেহি. ইতরীতরে সমণো চ ব্রাহ্মণো চ সমণব্রাহ্মণা. তত্র কেৰলসমুচ্চযো চ অন্ৰাচযো চ সমাসে নত্থি, ইতরদ্ৰযং সমাসেযেৰ.

১১৮৮. পকারো তুল্যো, ভেদো চ. পদত্থস্স ৰিপল্লাসে গোতি অযমাহেতি. সমাপনে ইচ্ছিতস্স পদস্স পরিনিট্ঠাপনে.

১১৮৯. পজ্জং ৰাসদ্দস্সত্থে. ৰৰত্থিতৰিভাসাযং ৰা পরো অসরূপা. ৰিঅৰপুব্বো ঠা গতিনিৰত্তিযং, তো, ঠাতিস্স থো, অসরূপদ্ৰিত্তঞ্চ. ৰৰত্থিতা নিযমিতা ৰিভাসা ৰৰত্থিতৰিভাসা. অৰস্সগ্গেতি অৰপুব্বো সজ ৰিস্সজ্জনালিঙ্গননিম্মানেসু.

১১৯০. ভূসনে অলঙ্কারে. ৰারণে নিৰারণে. পরিযত্তি পরিযাপুণনতা, যুত্তত্থেপি অলং. অথো অথসদ্দা অনন্তরাদীসু চতূসু অত্থেসু সিযুং.

১১৯১. পসংসাদীসু তীসু. স্ৰীকারে পটিঞ্ঞাণে. আদিনা পকাসত্থসম্ভাব্যাকোধাদিকে চত্থে নামসদ্দো. অৰধারণমেৰত্থো.

১১৯২. অনুঞ্ঞা অনুমতি. সন্তানং অনুনযো. আলপনং সম্বোধনং. ৰতসদ্দো একংসে দযাযং করুণাযং হাসে পহাসে খেদে পরিস্সমে আলপনে ৰিম্হযে অচ্ছরিযে চ সিযা.

১১৯৩. ৰাক্যারম্ভে ‘‘হন্দ ৰদামি তে’’তি. ৰিসাদে খেদে. যাৰ তাৰ তূতি যাৰতাৰসদ্দা সাকল্যে নিরৰসেসে. যাৰদত্থং তাৰ গহিতং. মানে পমাণে. ‘‘যাৰ পমাণমরিযাদা-ৰধারণত্থকং মত’’মিতি ভাগুরি. অৰধিম্হি পরিচ্ছিন্নে.

১১৯৪. পুরত্থাসদ্দো পাচিযং দিসাযং ইচ্চত্থে, পুরত্থে ৰক্খমানে, অগ্গতো সমুদ্ধে ইচ্চত্থে চ পঠমেপি আদিম্হি ৰত্ততি. পবন্ধে ৰাক্যরচনাযং ৰাক্যপবন্ধে পুরাণাদিকে. চিরন্তরে অতীতভূতে. নিকটে সন্নিহিতে. আগামিকে অনাগতে.

১১৯৫. খলুসদ্দো নিসেধে ৰাক্যালঙ্কারে ৰাক্যভূসাযং অৰধারণে এৰত্থে, পসিদ্ধিযঞ্চ ৰত্ততি. অভিতোসদ্দো আসন্নে অভিমুখে উভযতো ইচ্চত্থে, আদিনা সীঘে, সাকল্যে চ অত্থে ৰত্ততি. আসন্নে অভিতোযং নদী. অভিমুখে অভিতোৰ তাতা. উভযতোইচ্চত্থে অভিতো মগ্গস্স. সীঘে অভিতো অধীযিত্ৰা. সাকল্যে অভিতো ৰনং দড্ঢং.

১১৯৬. যদ্যপিসদ্দত্থে অনুগ্গহণগরহত্থে. একংসত্থে অৰিতথত্থে. অথো পনসদ্দো ৰিসেসস্মিং অত্থে, পদপূরণত্থে চ সিযা.

১১৯৭. হিসদ্দো কারণাদীসু চতূসু অত্থেসু ৰত্ততি. তুসদ্দো পন তত্থ চতূসু অত্থেসু মজ্ঝে হেতুৰজ্জে তিকে অত্থে ৰত্ততি. কুসদ্দো পাপে ঈসত্থে কুচ্ছনে জিগুচ্ছাযঞ্চ.

১১৯৮. নুকারো সংসযে, পঞ্হে চ. নানাসদ্দো অনেকত্থে, ৰজ্জনে চ. কিংসদ্দো পুচ্ছাযং, জিগুচ্ছাযঞ্চ, অব্যযো. তিলিঙ্গো চ, নিযমে তু তিলিঙ্গোৰ. ৰারিম্হি উদকে. মুদ্ধনি সীসে চ, কং সুখেপি, ৰুত্তঞ্চ নানত্থসঙ্গহে –

‘‘কো ব্রহ্মত্তানীলক্কেসু, সমানে সব্বনামিকে;

পাৰকে চ মযূরে চ, সুখসীসজলেসু ক’’ন্তি.

১১৯৯. অমাসদ্দো সহত্থে, সমীপত্থে চ, অমাৰাসী, অমাগতো চ. পুনসদ্দো ভেদে ৰিসেসে. অপঠমে পুন দদাতি. কিরসদ্দো অনুস্সৰে অনুক্কমেন সৰনে, অরুচিযঞ্চ. উদসদ্দো অপ্যত্থে পঞ্হে. ৰিকপ্পনে অত্থন্তরস্স ৰিকপ্পনে চ.

১২০০. পচ্ছাসদ্দো পতীচিযং দিসাযং. চরিমে অনাগতে কালে. সামিসদ্দো তু অদ্ধে ভাগে, জিগুচ্ছনে নিন্দাযঞ্চ. অদ্ধে ভাগে সামি ৰুত্তং, জিগুচ্ছনেপি তদেৰ. পাতু পকাসে পকাসনীযে, সম্ভৰে উপ্পত্তিযঞ্চ. মিথোসদ্দো অঞ্ঞোঞ্ঞেইচ্চত্থে, রহোইচ্চত্থে চ.

১২০১. হাসদ্দো খেদে, সোকে, দুক্খে চ. অহহসদ্দো খেদে, ৰিম্হযে অব্ভুতে চ. ধিসদ্দো হিংসাপনে, নিন্দাযঞ্চ. তিরিযং তিরোসদ্দা পিধানে ৰত্তন্তি. তিরিযং কত্ৰা কণ্ডঙ্গতো, তিরোকত্ৰা ৰা.

১২০২-১২০৩. সঙ্খ্যাতাসঙ্খ্যাতত্থানং উপসগ্গনিপাতসঙ্খ্যাতানং অব্যযানং পসিদ্ধে পচুরপ্পযোগে একচ্চে ৰা দস্সেত্ৰা তদঞ্ঞেপি সঙ্খেপনযেন দস্সেতুমাহ ‘‘তুনি’’চ্চাদি. এত্থ চ তুনাদিসদ্দেহি জ্জুপরিযন্তেহি তদন্তাৰ গহিতা, ন হি কেৰলানং এতেসং অব্যযভাৰো সম্ভৰতি. তস্সত্থো – তুনপচ্চযন্তো চ তথা ত্ৰান তৰে ত্ৰা তুং ধা সো থা ক্খত্তুং তো থ ত্র হিঞ্চনং হিং হং ধি হ যকারতো হিংধ ধুনা রহি দানি, কিংস্মা ৰো দাচনং দাজ্জথং থত্তং জ্ঝজ্জুপচ্চযন্তো চ অব্যযীভাৰসমাসো চ তুনাদীনং যাদেসন্তো চ অব্যযং নাম ভৰেতি. পযোগো যথা – ‘‘কাতুন, কত্ৰান, কাতৰে, কত্ৰা, কাতুং, সব্বধা, সব্বসো, সব্বথা, চতুক্খত্তুং, সব্বতো, সব্বত্থ, সব্বত্র, কুহিঞ্চনং, কুহিং, কুহং, সব্বধি, ইহ, যহিং, ইধ, অধুনা, এতরহি, ইদানি, ক্ৰ, কুদাচনং, কদা, অজ্জ, কথং, অঞ্ঞথত্তং, একজ্ঝং, সজ্জু, উপনগরং, অন্তোপাসাদং, অভিৰন্দিয’’ইচ্চাদি. ইদং পন সব্বেসম্পি অব্যযানং সঙ্খেপলক্খণং.

‘‘সদিসং তীসু লিঙ্গেসু, সব্বাসু চ ৰিভত্তিসু;

ৰচনেসু চ সব্বেসু, যং ন ব্যেতি তদব্যয’’ন্তি.

অব্যযৰগ্গৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ইতি সকলব্যাকরণমহাৰনাসঙ্গঞাণচারিনা কৰিকুঞ্জরকেসরিনা ধীমতা সিরিমহাচতুরঙ্গবলেন মহামচ্চেন ৰিরচিতাযং অভিধানপ্পদীপিকাৰণ্ণনাযং সামঞ্ঞকণ্ডৰণ্ণনা সমত্তা.

নিগমনৰণ্ণনা

১. ‘‘সগ্গকণ্ডো চা’’ত্যাদিনা অভিধানপ্পদীপিকাযং কপালতেলৰট্টিসদিসেন কণ্ডত্তযেন সমঙ্গিতা দীপিতা.

২. ‘‘তিদিৰে’’ত্যাদিনা তোটকেন তস্সা পযোজনং কথিতং. তস্সত্থো – যো নরো কত্তুভূতো তিদিৰে দেৰলোকে, ব্রহ্মলোকে চ মহিযং মনুস্সলোকে, ভুজগাৰসথে নাগলোকে চাতি এতেসু তীসু ঠানেসু সন্নিহিতানং সকলত্থানং সব্বেসং অভিধেয্যানং সমৰ্হযস্স অভিধানস্স দীপনিযং পকাসনিযং ইহ অভিধানপ্পদীপিকাযং সৰনধারণাদিনা কুসলো ছেকো হোতি, স নরো মহামুনিনো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰচনে সুত্তাভিধম্মৰিনযসঙ্খাতে ৰচনে পটু ছেকো হোতি, পটুত্তাযেৰ মতিমা নাম হোতীতি.

৩-৯. ইদানি যস্স রঞ্ঞো ৰিহারে ৰসিত্ৰা অযং গন্থো ৰিরচিতো, তস্স নামগুণনিৰাসকরণপ্পকারৰিহারগুণনামাদীনি দস্সেত্ৰা অত্তনো চ নামগুণে দস্সেতুং সত্ত গাথা ৰুত্তা.

তত্র দুতিযা ভুজঙ্গপ্পযাতং নাম. তাসং অযং সম্বন্ধাধিপ্পাযা অত্থৰণ্ণনা – যো পরক্কমভুজো নাম ভূপালো রাজা কারেসি, রক্খেসীতি চ ইমিনা সম্বন্ধো. কিংগুণো সো রাজা? গুণভূসনো সদ্ধাদিগুণালঙ্কারধরো. তেজস্সী তেজোযুত্তো. জযী অরিজযেন যুত্তো. কেসরিৰিক্কমো কেসরসীহো ৰিয সূরগুণযুত্তো, ৰীরিযৰা চ. স কত্থ নিৰাসী? সো রাজা লঙ্কাযমাসি লঙ্কানামকে দীপে নিৰাসনসীলো. চিরং চিরকালং ৰিভিন্নং তিধা ৰিভিন্নং নিকাযত্তযস্মিং নিকাযত্তযং ভিক্খুসঙ্ঘং সম্মা নযেন হেতুনা সমগ্গে সমগ্গং কারেসি, কারিতন্তোযং করোতীতি কম্মিকো, তথা সদেহংৰ অত্তনো কাযং ইৰ নিচ্চাদরো হুত্ৰা দীঘকালং মহগ্ঘেহি চ পচ্চযেহি তং নিকাযত্তযং রক্খেসি.

তথা যেন রঞ্ঞা যথা কিত্তিযা অত্তনো সদ্ধাদিকিত্তিযা করণভূতায লঙ্কা অত্তনো নিৰাসনট্ঠানভূতা কম্মভূতা সম্বাধীকতা সঙ্কটীকতা অনোকাসীকতা, তথা ৰিহারেহি গামেহি আরামেহি খেত্তেহি ৰাপীহি চ লঙ্কা সম্বাধীকতা.

তথা যস্স রঞ্ঞো সব্বকামদদং অঞ্ঞেহি অসাধারণং অনুগ্গহং পত্ৰা পাপুণনহেতু অহং ৰিবুধগোচরং পণ্ডিতৰিসযং গন্থকারত্তং পত্তো, তেন রঞ্ঞা কারিতে পাসাদগোপুরাদিৰিভূসিতে, সগ্গকণ্ডে দেৰলোকস্স কণ্ডসদিসে, সতোযাসযস্মিং সাদুসলিলাসযসমন্নাগতে, পটিবিম্বিতে ভগৰতো নিৰাসনট্ঠানজেতৰনমহাৰিহারস্স পটিবিম্বভূতে, সাধুসম্মতে সাধুৰিহারোতি সম্মতে, সাধূহি ৰা সম্মতে সরোগামসমূহম্হি সলিলাসযভিক্খাচারযুত্তগামসমূহসমন্নাগতে মহাজেতৰনাখ্যম্হি ৰিহারে ৰসতা নিৰাসং কুব্বতা সন্তৰুত্তিনা সন্তচারিনা সদ্ধম্মট্ঠিতিকামেন ধীমতা অতিসযঞাণযুত্তেন মোগ্গল্লানেন সম্মাসম্বুদ্ধস্স দুতিযঅগ্গসাৰকভূতস্স আযস্মতো ইদ্ধিমতো মহামোগ্গল্লানস্স নামধেয্যেন থেরেন এসা অভিধানপ্পদীপিকা রচিতাতি.

নিগমনকথা

যদ্যত্র দোসোণুপমাণসম্ভৰো,

গুণীসু ৰীধিম্পি তথা ৰিগাহতে;

যথা জলং ভোজনম্পি জন্তুৰা,

চতুপ্পদো ৰাপ্যচরো কণণ্যপি.

অসম্পৰেদিদস্সনায ভাসিতে,

গুণো চ দোসো চ সদা ৰিৰিজ্জরে;

ততো বুধা মে নৰধানতা ভৰং,

খমন্তু দোসং গুণতং নযন্তু ৰা.

যো সীহসূরো সিতকুঞ্জরিন্দো,

রাজাধিরাজা অহু তম্বদীপে;

দুব্বারনাগাদিজিতো নরিন্দো,

সুকন্তভীমাদিগুণোপপন্নো.

তন্নামধেয্যো তদনুব্বাদজাতো,

সদ্ধাদিযুত্তো চতুসেতিভিন্দো;

নাগাদিথামো অতিদুপ্পসয্হো,

উল়ারপঞ্ঞো ধিতিমা যসস্সী.

তেনাহমচ্চন্তমনুগ্গহীতো,

অনঞ্ঞসাধারণসঙ্গহেন;

সঙ্খেপতোকাসিমিমং ৰিসুদ্ধি-

সংৰণ্ণনং সোতুহিতং সুবোধং.

রাজা পজং রক্খতু সপ্পজংৰ,

ধম্মঞ্চ লোকাপি সমাচরন্তু;

পূরেন্তু অত্থা সুপকপ্পিতা চ,

কালেন দেৰোপি পৰস্সতূতি.

অভিধানপ্পদীপিকাটীকা নিট্ঠিতা.