১. গোতমীসুত্তং

৫১. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহাপজাপতী [মহাপজাপতি (স্যা.) চূল়ৰ. ৪০২] গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.

দুতিযম্পি খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি. ‘‘ততিযম্পি খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.

অথ খো মহাপজাপতী গোতমী ‘‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

অথ খো ভগৰা কপিলৰত্থুস্মিং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ৰেসালী তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী কেসে ছেদাপেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা সম্বহুলাহি সাকিযানীহি সদ্ধিং যেন ৰেসালী তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰেসালী মহাৰনং কূটাগারসালা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি.

অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো মহাপজাপতিং গোতমিং সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খিং দুম্মনং অস্সুমুখিং রুদমানং বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতং. দিস্ৰান মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু ত্ৰং, গোতমি, সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা’’তি? ‘‘তথা হি পন, ভন্তে আনন্দ, ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, গোতমি, মুহুত্তং ইধেৰ তাৰ হোহি, যাৰাহং ভগৰন্তং যাচামি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এসা, ভন্তে, মহাপজাপতী গোতমী সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা – ‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’ন্তি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.

দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.

অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং. যংনূনাহং অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন ভগৰন্তং যাচেয্যং মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভব্বো নু খো, ভন্তে, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলং ৰা সকদাগামিফলং ৰা অনাগামিফলং ৰা অরহত্তফলং ৰা সচ্ছিকাতু’’ন্তি? ‘‘ভব্বো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলম্পি সকদাগামিফলম্পি অনাগামিফলম্পি অরহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতু’’ন্তি. ‘‘সচে, ভন্তে, ভব্বো মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলম্পি…পে… অরহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতুং, বহুকারা, ভন্তে, মহাপজাপতী গোতমী ভগৰতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীরস্স দাযিকা; ভগৰন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.

‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৰস্সা হোতু উপসম্পদা –

[পাচি. ১৪৯; চূল়ৰ. ৪০৩] ‘‘ৰস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহূপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা [গরুকত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৰাসে ৰস্সং উপগন্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অন্ৰড্ঢমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৰে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা [পচ্চাসিংসিতব্বা (সী. স্যা. পী.)] – উপোসথপুচ্ছকঞ্চ, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ৰস্সংৰুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৰারেতব্বং – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চরিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘দ্ৰে ৰস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পরিযেসিতব্বা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘ন কেনচি পরিযাযেন ভিক্খুনিযা ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পরিভাসিতব্বো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘অজ্জতগ্গে ওৰটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৰচনপথো, অনোৰটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৰচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.

‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৰস্সা হোতু উপসম্পদা’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো সন্তিকে ইমে অট্ঠ গরুধম্মে উগ্গহেত্ৰা যেন মহাপজাপতী গোতমী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ –

‘‘সচে খো ত্ৰং, গোতমি, অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৰ তে ভৰিস্সতি উপসম্পদা –

‘‘ৰস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহূপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো…পে….

‘‘অজ্জতগ্গে ওৰটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৰচনপথো, অনোৰটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৰচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো. সচে খো ত্ৰং, গোতমি, ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৰ তে ভৰিস্সতি উপসম্পদা’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে আনন্দ, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো [মণ্ডনকজাতিযো (সী. পী.)] সীসংন্হাতো [সীসংনহাতো (সী. পী.), সীসনহাতো (স্যা.)] উপ্পলমালং ৰা ৰস্সিকমালং ৰা অধিমুত্তকমালং [অতিমুত্তকমালং (সী.)] ৰা লভিত্ৰা উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেত্ৰা উত্তমঙ্গে সিরস্মিং পতিট্ঠাপেয্য; এৰমেৰং খো অহং, ভন্তে আনন্দ, ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হামি যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযে’’তি.

অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিগ্গহিতা, ভন্তে, মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠ গরুধম্মা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযা’’তি.

‘‘সচে, আনন্দ, নালভিস্স মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, চিরট্ঠিতিকং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং অভৰিস্স, ৰস্সসহস্সমেৰ সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য. যতো চ খো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো, ন দানি, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং ভৰিস্সতি. পঞ্চেৰ দানি, আনন্দ, ৰস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, যানি কানিচি কুলানি বহুত্থিকানি [বহুকিত্থিকানি (সী. পী.), বহুইত্থিকানি (স্যা.)] অপ্পপুরিসকানি, তানি সুপ্পধংসিযানি হোন্তি চোরেহি কুম্ভত্থেনকেহি; এৰমেৰং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে সালিক্খেত্তে সেতট্ঠিকা নাম রোগজাতি নিপততি, এৰং তং সালিক্খেত্তং ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে উচ্ছুক্খেত্তে মঞ্জিট্ঠিকা [মঞ্জেট্ঠিকা (সী. স্যা.)] নাম রোগজাতি নিপততি, এৰং তং উচ্ছুক্খেত্তং ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.

‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, পুরিসো মহতো তল়াকস্স পটিকচ্চেৰ [পটিগচ্চেৰ (সী. পী.)] আল়িং বন্ধেয্য যাৰদেৰ উদকস্স অনতিক্কমনায; এৰমেৰং খো, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৰ ভিক্খুনীনং অট্ঠ গরুধম্মা পঞ্ঞত্তা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযা’’তি. পঠমং.