২. দুতিযপণ্ণাসকং
(৬) ১. গোতমীৰগ্গো
১. গোতমীসুত্তং
৫১. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো মহাপজাপতী [মহাপজাপতি (স্যা.) চূল়ৰ. ৪০২] গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.
দুতিযম্পি খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি. ‘‘ততিযম্পি খো মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, গোতমি! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.
অথ খো মহাপজাপতী গোতমী ‘‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.
অথ খো ভগৰা কপিলৰত্থুস্মিং যথাভিরন্তং ৰিহরিত্ৰা যেন ৰেসালী তেন চারিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চারিকং চরমানো যেন ৰেসালী তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী কেসে ছেদাপেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা সম্বহুলাহি সাকিযানীহি সদ্ধিং যেন ৰেসালী তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰেসালী মহাৰনং কূটাগারসালা তেনুপসঙ্কমি. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠাসি.
অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো মহাপজাপতিং গোতমিং সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খিং দুম্মনং অস্সুমুখিং রুদমানং বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতং. দিস্ৰান মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু ত্ৰং, গোতমি, সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা’’তি? ‘‘তথা হি পন, ভন্তে আনন্দ, ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৰং, গোতমি, মুহুত্তং ইধেৰ তাৰ হোহি, যাৰাহং ভগৰন্তং যাচামি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘এসা, ভন্তে, মহাপজাপতী গোতমী সূনেহি পাদেহি রজোকিণ্ণেন গত্তেন দুক্খী দুম্মনা অস্সুমুখী রুদমানা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা – ‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’ন্তি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. ‘‘অলং, আনন্দ! মা তে রুচ্চি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জা’’তি.
অথ খো আযস্মতো আনন্দস্স এতদহোসি – ‘‘ন ভগৰা অনুজানাতি মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং. যংনূনাহং অঞ্ঞেনপি পরিযাযেন ভগৰন্তং যাচেয্যং মাতুগামস্স তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ভব্বো নু খো, ভন্তে, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলং ৰা সকদাগামিফলং ৰা অনাগামিফলং ৰা অরহত্তফলং ৰা সচ্ছিকাতু’’ন্তি? ‘‘ভব্বো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলম্পি সকদাগামিফলম্পি অনাগামিফলম্পি অরহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতু’’ন্তি. ‘‘সচে, ভন্তে, ভব্বো মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা সোতাপত্তিফলম্পি…পে… অরহত্তফলম্পি সচ্ছিকাতুং, বহুকারা, ভন্তে, মহাপজাপতী গোতমী ভগৰতো মাতুচ্ছা আপাদিকা পোসিকা খীরস্স দাযিকা; ভগৰন্তং জনেত্তিযা কালঙ্কতায থঞ্ঞং পাযেসি. সাধু, ভন্তে, লভেয্য মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জ’’ন্তি.
‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৰস্সা হোতু উপসম্পদা –
[পাচি. ১৪৯; চূল়ৰ. ৪০৩] ‘‘ৰস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহূপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা [গরুকত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘ন ভিক্খুনিযা অভিক্খুকে আৰাসে ৰস্সং উপগন্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘অন্ৰড্ঢমাসং ভিক্খুনিযা ভিক্খুসঙ্ঘতো দ্ৰে ধম্মা পচ্চাসীসিতব্বা [পচ্চাসিংসিতব্বা (সী. স্যা. পী.)] – উপোসথপুচ্ছকঞ্চ, ওৰাদূপসঙ্কমনঞ্চ. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘ৰস্সংৰুট্ঠায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে তীহি ঠানেহি পৰারেতব্বং – দিট্ঠেন ৰা সুতেন ৰা পরিসঙ্কায ৰা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নায ভিক্খুনিযা উভতোসঙ্ঘে পক্খমানত্তং চরিতব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘দ্ৰে ৰস্সানি ছসু ধম্মেসু সিক্খিতসিক্খায সিক্খমানায উভতোসঙ্ঘে উপসম্পদা পরিযেসিতব্বা. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘ন কেনচি পরিযাযেন ভিক্খুনিযা ভিক্খু অক্কোসিতব্বো পরিভাসিতব্বো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘অজ্জতগ্গে ওৰটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৰচনপথো, অনোৰটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৰচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো.
‘‘সচে, আনন্দ, মহাপজাপতী গোতমী ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হাতি, সাৰস্সা হোতু উপসম্পদা’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰতো সন্তিকে ইমে অট্ঠ গরুধম্মে উগ্গহেত্ৰা যেন মহাপজাপতী গোতমী তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা মহাপজাপতিং গোতমিং এতদৰোচ –
‘‘সচে খো ত্ৰং, গোতমি, অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৰ তে ভৰিস্সতি উপসম্পদা –
‘‘ৰস্সসতূপসম্পন্নায ভিক্খুনিযা তদহূপসম্পন্নস্স ভিক্খুনো অভিৰাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং কত্তব্বং. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো…পে….
‘‘অজ্জতগ্গে ওৰটো ভিক্খুনীনং ভিক্খূসু ৰচনপথো, অনোৰটো ভিক্খূনং ভিক্খুনীসু ৰচনপথো. অযম্পি ধম্মো সক্কত্ৰা গরুং কত্ৰা মানেত্ৰা পূজেত্ৰা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযো. সচে খো ত্ৰং, গোতমি, ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হেয্যাসি, সাৰ তে ভৰিস্সতি উপসম্পদা’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে আনন্দ, ইত্থী ৰা পুরিসো ৰা দহরো যুৰা মণ্ডনকজাতিকো [মণ্ডনকজাতিযো (সী. পী.)] সীসংন্হাতো [সীসংনহাতো (সী. পী.), সীসনহাতো (স্যা.)] উপ্পলমালং ৰা ৰস্সিকমালং ৰা অধিমুত্তকমালং [অতিমুত্তকমালং (সী.)] ৰা লভিত্ৰা উভোহি হত্থেহি পটিগ্গহেত্ৰা উত্তমঙ্গে সিরস্মিং পতিট্ঠাপেয্য; এৰমেৰং খো অহং, ভন্তে আনন্দ, ইমে অট্ঠ গরুধম্মে পটিগ্গণ্হামি যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযে’’তি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘পটিগ্গহিতা, ভন্তে, মহাপজাপতিযা গোতমিযা অট্ঠ গরুধম্মা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযা’’তি.
‘‘সচে, আনন্দ, নালভিস্স মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, চিরট্ঠিতিকং, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং অভৰিস্স, ৰস্সসহস্সমেৰ সদ্ধম্মো তিট্ঠেয্য. যতো চ খো, আনন্দ, মাতুগামো তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো, ন দানি, আনন্দ, ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং ভৰিস্সতি. পঞ্চেৰ দানি, আনন্দ, ৰস্সসতানি সদ্ধম্মো ঠস্সতি.
‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, যানি কানিচি কুলানি বহুত্থিকানি [বহুকিত্থিকানি (সী. পী.), বহুইত্থিকানি (স্যা.)] অপ্পপুরিসকানি, তানি সুপ্পধংসিযানি হোন্তি চোরেহি কুম্ভত্থেনকেহি; এৰমেৰং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.
‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে সালিক্খেত্তে সেতট্ঠিকা নাম রোগজাতি নিপততি, এৰং তং সালিক্খেত্তং ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.
‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, সম্পন্নে উচ্ছুক্খেত্তে মঞ্জিট্ঠিকা [মঞ্জেট্ঠিকা (সী. স্যা.)] নাম রোগজাতি নিপততি, এৰং তং উচ্ছুক্খেত্তং ন চিরট্ঠিতিকং হোতি; এৰমেৰং খো, আনন্দ, যস্মিং ধম্মৰিনযে লভতি মাতুগামো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজ্জং, ন তং ব্রহ্মচরিযং চিরট্ঠিতিকং হোতি.
‘‘সেয্যথাপি, আনন্দ, পুরিসো মহতো তল়াকস্স পটিকচ্চেৰ [পটিগচ্চেৰ (সী. পী.)] আল়িং বন্ধেয্য যাৰদেৰ উদকস্স অনতিক্কমনায; এৰমেৰং খো, আনন্দ, মযা পটিকচ্চেৰ ভিক্খুনীনং অট্ঠ গরুধম্মা পঞ্ঞত্তা যাৰজীৰং অনতিক্কমনীযা’’তি. পঠমং.
২. ওৰাদসুত্তং
৫২. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মন্নিতব্বো’’তি?
[পাচি. ১৪৭] ‘‘অট্ঠহি খো, আনন্দ, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মন্নিতব্বো. কতমেহি অট্ঠহি? ইধানন্দ, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা; উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৰিত্থারেন স্ৰাগতানি হোন্তি সুৰিভত্তানি সুপ্পৰত্তীনি সুৰিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; কল্যাণৰাচো হোতি কল্যাণৰাক্করণো, পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায [ৰিসট্ঠায (ক.)] অনেলগল়ায [অনেল়গল়ায (সী. ক.)] অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; পটিবলো হোতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স ধম্মিযা কথায সন্দস্সেতুং সমাদপেতুং সমুত্তেজেতুং সম্পহংসেতুং; যেভুয্যেন ভিক্খুনীনং পিযো হোতি মনাপো; ন খো পনেতং ভগৰন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতায কাসাযৰত্থনিৰসনায গরুধম্মং অজ্ঝাপন্নপুব্বো হোতি; ৰীসতিৰস্সো ৰা হোতি অতিরেকৰীসতিৰস্সো ৰা. ইমেহি খো, আনন্দ, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভিক্খুনোৰাদকো সম্মন্নিতব্বো’’তি. দুতিযং.
৩. সংখিত্তসুত্তং
৫৩. [চূল়ৰ. ৪০৬] একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো মহাপজাপতী গোতমী যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতা খো সা মহাপজাপতী গোতমী ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একা ৰূপকট্ঠা অপ্পমত্তা আতাপিনী পহিতত্তা ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘যে খো ত্ৰং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা সরাগায সংৰত্তন্তি, নো ৰিরাগায; সংযোগায সংৰত্তন্তি, নো ৰিসংযোগায; আচযায সংৰত্তন্তি, নো অপচযায; মহিচ্ছতায সংৰত্তন্তি, নো অপ্পিচ্ছতায; অসন্তুট্ঠিযা সংৰত্তন্তি, নো সন্তুট্ঠিযা; সঙ্গণিকায সংৰত্তন্তি, নো পৰিৰেকায; কোসজ্জায সংৰত্তন্তি, নো ৰীরিযারম্ভায; দুব্ভরতায সংৰত্তন্তি, নো সুভরতাযা’তি, একংসেন, গোতমি, ধারেয্যাসি – ‘নেসো ধম্মো, নেসো ৰিনযো, নেতং সত্থুসাসন’’’ন্তি.
‘‘যে চ খো ত্ৰং, গোতমি, ধম্মে জানেয্যাসি – ‘ইমে ধম্মা ৰিরাগায সংৰত্তন্তি, নো সরাগায; ৰিসংযোগায সংৰত্তন্তি, নো সংযোগায; অপচযায সংৰত্তন্তি, নো আচযায; অপ্পিচ্ছতায সংৰত্তন্তি, নো মহিচ্ছতায; সন্তুট্ঠিযা সংৰত্তন্তি, নো অসন্তুট্ঠিযা; পৰিৰেকায সংৰত্তন্তি, নো সঙ্গণিকায; ৰীরিযারম্ভায সংৰত্তন্তি, নো কোসজ্জায; সুভরতায সংৰত্তন্তি, নো দুব্ভরতাযা’তি, একংসেন, গোতমি, ধারেয্যাসি – ‘এসো ধম্মো, এসো ৰিনযো, এতং সত্থুসাসন’’’ন্তি. ততিযং.
৪. দীঘজাণুসুত্তং
৫৪. একং সমযং ভগৰা কোলিযেসু ৰিহরতি কক্করপত্তং নাম কোলিযানং নিগমো. অথ খো দীঘজাণু কোলিযপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দীঘজাণু কোলিযপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মযং, ভন্তে, গিহী কামভোগিনো [কামভোগী (সী. স্যা. পী.)] পুত্তসম্বাধসযনং অজ্ঝাৰসাম, কাসিকচন্দনং পচ্চনুভোম, মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযাম, জাতরূপরজতং সাদযাম. তেসং নো, ভন্তে, ভগৰা অম্হাকং তথা ধম্মং দেসেতু যে অম্হাকং অস্সু ধম্মা দিট্ঠধম্মহিতায দিট্ঠধম্মসুখায, সম্পরাযহিতায সম্পরাযসুখাযা’’তি.
‘‘চত্তারোমে, ব্যগ্ঘপজ্জ, ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৰত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায. কতমে চত্তারো? উট্ঠানসম্পদা, আরক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৰিতা [সমজীৰিকতা (সী.) অ. নি. ৮.৭৫]. কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, উট্ঠানসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো যেন কম্মট্ঠানেন জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৰণিজ্জায, যদি গোরক্খেন, যদি ইস্সত্তেন [ইস্সত্থেন (সী. স্যা. পী.)], যদি রাজপোরিসেন, যদি সিপ্পঞ্ঞতরেন – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রুপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, উট্ঠানসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, আরক্খসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৰীরিযাধিগতা বাহাবলপরিচিতা, সেদাৰক্খিত্তা, ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা. তে আরক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি – ‘কিন্তি মে ইমে ভোগে নেৰ রাজানো হরেয্যুং, ন চোরা হরেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৰহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হরেয্যু’ন্তি! অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, আরক্খসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কল্যাণমিত্ততা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো যস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা পটিৰসতি, তত্থ যে তে হোন্তি – গহপতী ৰা গহপতিপুত্তা ৰা দহরা ৰা ৰুদ্ধসীলিনো, ৰুদ্ধা ৰা ৰুদ্ধসীলিনো, সদ্ধাসম্পন্না, সীলসম্পন্না, চাগসম্পন্না, পঞ্ঞাসম্পন্না – তেহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি; যথারূপানং সদ্ধাসম্পন্নানং সদ্ধাসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং সীলসম্পন্নানং সীলসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং চাগসম্পন্নানং চাগসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং পঞ্ঞাসম্পন্নানং পঞ্ঞাসম্পদং অনুসিক্খতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, কল্যাণমিত্ততা.
‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সমজীৰিতা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, সমং জীৰিকং [সমজীৰিকং (স্যা.), সমজীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, তুলাধারো ৰা তুলাধারন্তেৰাসী ৰা তুলং পগ্গহেত্ৰা জানাতি – ‘এত্তকেন ৰা ওনতং [ওণতং (ক.)], এত্তকেন ৰা উন্নত’ন্তি [উণ্ণতন্তি (ক.)]; এৰমেৰং খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. সচাযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো অপ্পাযো সমানো উল়ারং জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘উদুম্বরখাদীৰাযং [উদুম্বরখাদিকং ৰাযং (সী. পী.), উদুম্বরখাদকং চাযং (স্যা.)] কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’তি. সচে পনাযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো মহাযো সমানো কসিরং জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘অজেট্ঠমরণংৰাযং [অজদ্ধুমারিকং ৰাযং (সী. পী.), অদ্ধমারকং চাযং (স্যা.), এত্থ জদ্ধূতি অসনং = ভত্তভুঞ্জনং, তস্মা অজদ্ধুমারিকন্তি অনসনমরণন্তি ৰুত্তং হোতি. ম. নি. ১.৩৭৯ অধোলিপিযা ‘‘অজদ্ধুক’’ন্তি পদং দস্সিতং] কুলপুত্তো মরিস্সতী’তি. যতো চ খোযং, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা, সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সমজীৰিতা.
‘‘এৰং সমুপ্পন্নানং, ব্যগ্ঘপজ্জ, ভোগানং চত্তারি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুরাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স চত্তারি চেৰ আযমুখানি, চত্তারি চ অপাযমুখানি. তস্স পুরিসো যানি চেৰ আযমুখানি তানি পিদহেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি ৰিৰরেয্য; দেৰো চ ন সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য. এৰঞ্হি তস্স, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স পরিহানিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো ৰুদ্ধি; এৰমেৰং, ব্যগ্ঘপজ্জ, এৰং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তারি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুরাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো.
‘‘এৰং সমুপ্পন্নানং, ব্যগ্ঘপজ্জ, ভোগানং চত্তারি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুরাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স চত্তারি চেৰ আযমুখানি, চত্তারি চ অপাযমুখানি. তস্স পুরিসো যানি চেৰ আযমুখানি তানি ৰিৰরেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি পিদহেয্য; দেৰো চ সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য. এৰঞ্হি তস্স, ব্যগ্ঘপজ্জ, মহতো তল়াকস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি; এৰমেৰং খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, এৰং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তারি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুরাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. ইমে খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, চত্তারো ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৰত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায.
‘‘চত্তারোমে, ব্যগ্ঘপজ্জ, ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পরাযহিতায সংৰত্তন্তি সম্পরাযসুখায. কতমে চত্তারো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা. কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সদ্ধাসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, সীলসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, সীলসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, চাগসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো ৰিগতমলমচ্ছেরেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৰোস্সগ্গরতো যাচযোগো দানসংৰিভাগরতো. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, চাগসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্যগ্ঘপজ্জ, পঞ্ঞাসম্পদা? ইধ, ব্যগ্ঘপজ্জ, কুলপুত্তো পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অযং ৰুচ্চতি, ব্যগ্ঘপজ্জ, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমে খো, ব্যগ্ঘপজ্জ, চত্তারো ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পরাযহিতায সংৰত্তন্তি সম্পরাযসুখাযা’’তি.
‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৰিধানৰা;
সমং কপ্পেতি জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)], সম্ভতং অনুরক্খতি.
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৰদঞ্ঞূ ৰীতমচ্ছরো;
নিচ্চং মগ্গং ৰিসোধেতি, সোত্থানং সম্পরাযিকং.
‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘরমেসিনো;
অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৰহা.
‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পরাযসুখায চ;
এৰমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তি. চতুত্থং;
৫. উজ্জযসুত্তং
৫৫. অথ খো উজ্জযো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উজ্জযো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘মযং, ভো গোতম, পৰাসং গন্তুকামা. তেসং নো ভৰং গোতমো অম্হাকং তথা ধম্মং দেসেতু – যে অম্হাকং অস্সু ধম্মা দিট্ঠধম্মহিতায, দিট্ঠধম্মসুখায, সম্পরাযহিতায, সম্পরাযসুখাযা’’তি.
‘‘চত্তারোমে, ব্রাহ্মণ, ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৰত্তন্তি, দিট্ঠধম্মসুখায. কতমে চত্তারো? উট্ঠানসম্পদা, আরক্খসম্পদা, কল্যাণমিত্ততা, সমজীৰিতা. কতমা চ, ব্রাহ্মণ, উট্ঠানসম্পদা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো যেন কম্মট্ঠানেন জীৰিকং কপ্পেতি – যদি কসিযা, যদি ৰণিজ্জায, যদি গোরক্খেন, যদি ইস্সত্তেন, যদি রাজপোরিসেন, যদি সিপ্পঞ্ঞতরেন – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রুপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, উট্ঠানসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্রাহ্মণ, আরক্খসম্পদা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তস্স ভোগা হোন্তি উট্ঠানৰীরিযাধিগতা, বাহাবলপরিচিতা, সেদাৰক্খিত্তা, ধম্মিকা ধম্মলদ্ধা. তে আরক্খেন গুত্তিযা সম্পাদেতি – ‘কিন্তি মে ইমে ভোগে নেৰ রাজানো হরেয্যুং, ন চোরা হরেয্যুং, ন অগ্গি ডহেয্য, ন উদকং ৰহেয্য, ন অপ্পিযা দাযাদা হরেয্যু’ন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, আরক্খসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্রাহ্মণ, কল্যাণমিত্ততা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো যস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা পটিৰসতি তত্র যে তে হোন্তি – গহপতী ৰা গহপতিপুত্তা ৰা দহরা ৰা ৰুদ্ধসীলিনো, ৰুদ্ধা ৰা ৰুদ্ধসীলিনো, সদ্ধাসম্পন্না, সীলসম্পন্না, চাগসম্পন্না, পঞ্ঞাসম্পন্না – তেহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠতি সল্লপতি সাকচ্ছং সমাপজ্জতি; যথারূপানং সদ্ধাসম্পন্নানং সদ্ধাসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং সীলসম্পন্নানং সীলসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং চাগসম্পন্নানং চাগসম্পদং অনুসিক্খতি, যথারূপানং পঞ্ঞাসম্পন্নানং পঞ্ঞাসম্পদং অনুসিক্খতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, কল্যাণমিত্ততা.
‘‘কতমা চ, ব্রাহ্মণ, সমজীৰিতা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, তুলাধারো ৰা তুলাধারন্তেৰাসী ৰা তুলং পগ্গহেত্ৰা জানাতি – ‘এত্তকেন ৰা ওনতং, এত্তকেন ৰা উন্নত’ন্তি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি. সচাযং, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো অপ্পাযো সমানো উল়ারং জীৰিকং কপ্পেতি, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘উদুম্বরখাদীৰাযং কুলপুত্তো ভোগে খাদতী’তি. সচে পনাযং, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো মহাযো সমানো কসিরং জীৰিকং কপ্পেতি, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘অজেট্ঠমরণংৰাযং কুলপুত্তো মরিস্সতী’তি. যতো চ খোযং, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো আযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা ৰযঞ্চ ভোগানং ৰিদিত্ৰা সমং জীৰিকং কপ্পেতি নাচ্চোগাল়্হং নাতিহীনং – ‘এৰং মে আযো ৰযং পরিযাদায ঠস্সতি, ন চ মে ৰযো আযং পরিযাদায ঠস্সতী’তি, অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, সমজীৰিতা.
‘‘এৰং সমুপ্পন্নানং, ব্রাহ্মণ, ভোগানং চত্তারি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুরাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, মহতো তল়াকস্স চত্তারি চেৰ আযমুখানি, চত্তারি চ অপাযমুখানি. তস্স পুরিসো যানি চেৰ আযমুখানি তানি পিদহেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি ৰিৰরেয্য; দেৰো চ ন সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য. এৰঞ্হি তস্স ব্রাহ্মণ, মহতো তল়াকস্স পরিহানিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো ৰুদ্ধি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, এৰং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তারি অপাযমুখানি হোন্তি – ইত্থিধুত্তো, সুরাধুত্তো, অক্খধুত্তো, পাপমিত্তো পাপসহাযো পাপসম্পৰঙ্কো.
‘‘এৰং সমুপ্পন্নানং, ব্রাহ্মণ, ভোগানং চত্তারি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো, ন সুরাধুত্তো, ন অক্খধুত্তো, কল্যাণমিত্তো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, মহতো তল়াকস্স চত্তারি চেৰ আযমুখানি চত্তারি চ অপাযমুখানি. তস্স পুরিসো যানি চেৰ আযমুখানি তানি ৰিৰরেয্য, যানি চ অপাযমুখানি তানি পিদহেয্য; দেৰো চ সম্মা ধারং অনুপ্পৰেচ্ছেয্য. এৰঞ্হি তস্স, ব্রাহ্মণ, মহতো তল়াকস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা, নো পরিহানি; এৰমেৰং খো, ব্রাহ্মণ, এৰং সমুপ্পন্নানং ভোগানং চত্তারি আযমুখানি হোন্তি – ন ইত্থিধুত্তো…পে… কল্যাণসম্পৰঙ্কো. ইমে খো, ব্রাহ্মণ, চত্তারো ধম্মা কুলপুত্তস্স দিট্ঠধম্মহিতায সংৰত্তন্তি দিট্ঠধম্মসুখায.
‘‘চত্তারোমে, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তস্স ধম্মা সম্পরাযহিতায সংৰত্তন্তি সম্পরাযসুখায. কতমে চত্তারো? সদ্ধাসম্পদা, সীলসম্পদা, চাগসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদা. কতমা চ, ব্রাহ্মণ, সদ্ধাসম্পদা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো সদ্ধো হোতি, সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা…পে… সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰা’তি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, সদ্ধাসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্রাহ্মণ, সীলসম্পদা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, সীলসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্রাহ্মণ, চাগসম্পদা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো ৰিগতমলমচ্ছেরেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি মুত্তচাগো পযতপাণি ৰোস্সগ্গরতো যাচযোগো দানসংৰিভাগরতো. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, চাগসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ব্রাহ্মণ, পঞ্ঞাসম্পদা? ইধ, ব্রাহ্মণ, কুলপুত্তো পঞ্ঞৰা হোতি…পে… সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. অযং ৰুচ্চতি, ব্রাহ্মণ, পঞ্ঞাসম্পদা. ইমে খো, ব্রাহ্মণ, চত্তারো ধম্মা কুলপুত্তস্স সম্পরাযহিতায সংৰত্তন্তি সম্পরাযসুখাযা’’তি.
‘‘উট্ঠাতা কম্মধেয্যেসু, অপ্পমত্তো ৰিধানৰা;
সমং কপ্পেতি জীৰিকং, সম্ভতং অনুরক্খতি.
‘‘সদ্ধো সীলেন সম্পন্নো, ৰদঞ্ঞূ ৰীতমচ্ছরো;
নিচ্চং মগ্গং ৰিসোধেতি, সোত্থানং সম্পরাযিকং.
‘‘ইচ্চেতে অট্ঠ ধম্মা চ, সদ্ধস্স ঘরমেসিনো;
অক্খাতা সচ্চনামেন, উভযত্থ সুখাৰহা.
‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পরাযসুখায চ;
এৰমেতং গহট্ঠানং, চাগো পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তি. পঞ্চমং;
৬. ভযসুত্তং
৫৬. ‘‘‘ভয’ন্তি [চূল়নি. খগ্গৰিসাণসুত্তনিদ্দেস ১৩৭], ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘দুক্খ’ন্তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘রোগো’তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘গণ্ডো’তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘সল্ল’ন্তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘সঙ্গো’তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘পঙ্কো’তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. ‘গব্ভো’তি, ভিক্খৰে, কামানমেতং অধিৰচনং. কস্মা চ, ভিক্খৰে, ‘ভয’ন্তি কামানমেতং অধিৰচনং? যস্মা চ কামরাগরত্তাযং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগৰিনিবদ্ধো দিট্ঠধম্মিকাপি ভযা ন পরিমুচ্চতি, সম্পরাযিকাপি ভযা ন পরিমুচ্চতি, তস্মা ‘ভয’ন্তি কামানমেতং অধিৰচনং. কস্মা চ, ভিক্খৰে, ‘দুক্খ’ন্তি…পে… ‘রোগো’তি… ‘গণ্ডো’তি… ‘সল্ল’ন্তি… ‘সঙ্গো’তি… ‘পঙ্কো’তি… ‘গব্ভো’তি কামানমেতং অধিৰচনং? যস্মা চ কামরাগরত্তাযং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগৰিনিবদ্ধো দিট্ঠধম্মিকাপি গব্ভা ন পরিমুচ্চতি, সম্পরাযিকাপি গব্ভা ন পরিমুচ্চতি, তস্মা ‘গব্ভো’তি কামানমেতং অধিৰচনং’’.
‘‘ভযং দুক্খঞ্চ রোগো চ, গণ্ডো সল্লঞ্চ সঙ্গো চ;
পঙ্কো গব্ভো চ উভযং, এতে কামা পৰুচ্চন্তি;
যত্থ সত্তো পুথুজ্জনো.
‘‘ওতিণ্ণো সাতরূপেন, পুন গব্ভায গচ্ছতি;
যতো চ ভিক্খু আতাপী, সম্পজঞ্ঞং [সম্পজঞ্ঞো (স্যা. ক.) সং. নি. ৪.২৫১ পস্সিতব্বং] ন রিচ্চতি.
‘‘সো ইমং পলিপথং দুগ্গং, অতিক্কম্ম তথাৰিধো;
পজং জাতিজরূপেতং, ফন্দমানং অৰেক্খতী’’তি. ছট্ঠং;
৭. পঠমআহুনেয্যসুত্তং
৫৭. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি …পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা; কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো; সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সম্মাদস্সনেন সমন্নাগতো; চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী; অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি; দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি; আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযআহুনেয্যসুত্তং
৫৮. ‘‘অট্ঠহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি অট্ঠহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি …পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা; আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু; আরঞ্ঞিকো হোতি পন্তসেনাসনো; অরতিরতিসহো হোতি, উপ্পন্নং অরতিং অভিভুয্য অভিভুয্য ৰিহরতি; ভযভেরৰসহো হোতি, উপ্পন্নং ভযভেরৰং অভিভুয্য অভিভুয্য ৰিহরতি; চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী; আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, অট্ঠহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমপুগ্গলসুত্তং
৫৯. ‘‘অট্ঠিমে ভিক্খৰে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকরণীযা অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স? কতমে অট্ঠ? সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, সকদাগামী, সকদাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, অনাগামী, অনাগামিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো, অরহা, অরহত্তায পটিপন্নো. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি.
‘‘চত্তারো চ পটিপন্না, চত্তারো চ ফলে ঠিতা;
এস সঙ্ঘো উজুভূতো, পঞ্ঞাসীলসমাহিতো.
‘‘যজমানানং মনুস্সানং, পুঞ্ঞপেক্খান পাণিনং;
করোতং ওপধিকং পুঞ্ঞং, সঙ্ঘে দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি. নৰমং;
১০. দুতিযপুগ্গলসুত্তং
৬০. ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে অট্ঠ? সোতাপন্নো, সোতাপত্তিফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো…পে… অরহা, অরহত্তায পটিপন্নো. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি.
‘‘চত্তারো চ পটিপন্না, চত্তারো চ ফলে ঠিতা;
এস সঙ্ঘো সমুক্কট্ঠো, সত্তানং অট্ঠ পুগ্গলা.
‘‘যজমানানং মনুস্সানং, পুঞ্ঞপেক্খান পাণিনং;
করোতং ওপধিকং পুঞ্ঞং, এত্থ দিন্নং মহপ্ফল’’ন্তি. দসমং;
গোতমীৰগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
গোতমী ওৰাদং সংখিত্তং, দীঘজাণু চ উজ্জযো;
ভযা দ্ৰে আহুনেয্যা চ, দ্ৰে চ অট্ঠ পুগ্গলাতি.
(৭) ২. ভূমিচালৰগ্গো
১. ইচ্ছাসুত্তং
৬১. [অ. নি. ৮.৭৭] ‘‘অট্ঠিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে অট্ঠ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৰাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি কিলমতি পরিদেৰতি, উরত্তাল়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পরিদেৰী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৰাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি পমজ্জতি পমাদমাপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায, লাভী চ মদী চ পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৰাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো অঘটতো অৰাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন সোচতি, কিলমতি, পরিদেৰতি, উরত্তাল়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৰাযমতি লাভায, ন চ লাভী, সোচী চ পরিদেৰী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৰাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৰাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন মজ্জতি, পমজ্জতি, পমাদমাপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, ন উট্ঠহতি ন ঘটতি ন ৰাযমতি লাভায, লাভী চ মদী চ, পমাদী চ, চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৰাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি ন কিলমতি ন পরিদেৰতি, ন উরত্তাল়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পরিদেৰী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায. তস্স উট্ঠহতো ঘটতো ৰাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি, ন পমজ্জতি, ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, উট্ঠহতি ঘটতি ৰাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৰাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো, অঘটতো, অৰাযমতো লাভায লাভো নুপ্পজ্জতি. সো তেন অলাভেন ন সোচতি, ন কিলমতি, ন পরিদেৰতি, ন উরত্তাল়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৰাযমতি লাভায, ন চ লাভী, ন চ সোচী ন চ পরিদেৰী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা’’’.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পৰিৰিত্তস্স ৰিহরতো নিরাযত্তৰুত্তিনো ইচ্ছা উপ্পজ্জতি লাভায. সো ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৰাযমতি লাভায. তস্স অনুট্ঠহতো অঘটতো অৰাযমতো লাভায লাভো উপ্পজ্জতি. সো তেন লাভেন ন মজ্জতি, ন পমজ্জতি, ন পমাদমাপজ্জতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে – ‘ভিক্খু ইচ্ছো ৰিহরতি লাভায, ন উট্ঠহতি, ন ঘটতি, ন ৰাযমতি লাভায, লাভী চ, ন চ মদী ন চ পমাদী, অচ্চুতো চ সদ্ধম্মা ’. ইমে খো, ভিক্খৰে, অট্ঠ পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঠমং.
২. অলংসুত্তং
৬২. ‘‘ছহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পরেসং. কতমেহি ছহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধারণজাতিকো [ধারকজাতিকো (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ৮.৭৮] হোতি; ধাতানঞ্চ [ধতানঞ্চ (সী. স্যা. পী.)] ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা [অত্থূপৰরিক্খী (সী. স্যা. পী.)] হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৰাচো চ হোতি কল্যাণৰাক্করণো, পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো [সমাদাপকো (?)] সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, ছহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পরেসং.
‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পরেসং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; কল্যাণৰাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো অলং পরেসং.
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পরেসং. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৰাচো হোতি কল্যাণৰাক্করণো, পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পরেসং.
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পরেসং নালং অত্তনো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; ন চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৰাচো চ হোতি কল্যাণৰাক্করণো…পে… অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি…পে… সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পরেসং, নালং অত্তনো.
‘‘তীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো নালং পরেসং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৰাচো হোতি কল্যাণৰাক্করণো, পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পরেসং.
‘‘তীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পরেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; সুতানঞ্চ ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৰাচো চ হোতি…পে… অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পরেসং, নালং অত্তনো.
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পরেসং. কতমেহি দ্ৰীহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; ধাতানঞ্চ ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো চ হোতি; নো চ কল্যাণৰাচো হোতি…পে… অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; নো চ সন্দস্সকো হোতি…পে… সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং অত্তনো, নালং পরেসং.
‘‘দ্ৰীহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পরেসং, নালং অত্তনো. কতমেহি দ্ৰীহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন হেৰ খো খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু; নো চ সুতানং ধম্মানং ধারণজাতিকো হোতি; নো চ ধাতানং ধম্মানং অত্থূপপরিক্খিতা হোতি; নো চ অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি; কল্যাণৰাচো চ হোতি কল্যাণৰাক্করণো, পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগল়ায অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; সন্দস্সকো চ হোতি সমাদপকো সমুত্তেজকো সম্পহংসকো সব্রহ্মচারীনং. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং পরেসং, নালং অত্তনো’’তি. দুতিযং.
৩. সংখিত্তসুত্তং
৬৩. অথ খো অঞ্ঞতরো ভিক্খু যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং দেসেতু, যমহং ভগৰতো ধম্মং সুত্ৰা একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরেয্য’’ন্তি. ‘‘এৰমেৰং পনিধেকচ্চে মোঘপুরিসা মমঞ্ঞেৰ অজ্ঝেসন্তি. ধম্মে চ ভাসিতে মমঞ্ঞেৰ অনুবন্ধিতব্বং মঞ্ঞন্তী’’তি. ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন ধম্মং, দেসেতু সুগতো সংখিত্তেন ধম্মং. অপ্পেৰ নামাহং ভগৰতো ভাসিতস্স অত্থং আজানেয্যং, অপ্পেৰ নামাহং ভগৰতো ভাসিতস্স দাযাদো অস্স’’ন্তি. ‘‘তস্মাতিহ তে, ভিক্খু এৰং সিক্খিতব্বং – ‘অজ্ঝত্তং মে চিত্তং ঠিতং ভৰিস্সতি সুসণ্ঠিতং, ন চ উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পরিযাদায ঠস্সন্তী’তি. এৰঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং’’.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অজ্ঝত্তং চিত্তং ঠিতং হোতি সুসণ্ঠিতং, ন চ উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা চিত্তং পরিযাদায তিট্ঠন্তি, ততো তে, ভিক্খু, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘মেত্তা মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা ভৰিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা’তি. এৰঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৰিতক্কম্পি সৰিচারং [সৰিতক্কসৰিচারম্পি (ক.)] ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কম্পি ৰিচারমত্তং [অৰিতক্কৰিচারমত্তম্পি (ক.) ৰিসুদ্ধি. ১.২৭১ পস্সিতব্বং] ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কম্পি অৰিচারং [অৰিতক্কঅৰিচারম্পি (ক.)] ভাৰেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি.
‘‘যতো খো, তে ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘করুণা মে চেতোৰিমুত্তি… মুদিতা মে চেতোৰিমুত্তি… উপেক্খা মে চেতোৰিমুত্তি ভাৰিতা ভৰিস্সতি বহুলীকতা যানীকতা ৰত্থুকতা অনুট্ঠিতা পরিচিতা সুসমারদ্ধা’তি. এৰঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ততো ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৰিতক্কসৰিচারম্পি ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কৰিচারমত্তম্পি ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কঅৰিচারম্পি ভাৰেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘কাযে কাযানুপস্সী ৰিহরিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি. এৰঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৰিতক্কসৰিচারম্পি ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কৰিচারমত্তম্পি ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কঅৰিচারম্পি ভাৰেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ততো তে, ভিক্খু, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘ৰেদনাসু ৰেদনানুপস্সী ৰিহরিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি; চিত্তে চিত্তানুপস্সী ৰিহরিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি; ধম্মেসু ধম্মানুপস্সী ৰিহরিস্সামি আতাপী সম্পজানো সতিমা, ৰিনেয্য লোকে অভিজ্ঝাদোমনস্স’ন্তি. এৰঞ্হি তে, ভিক্খু, সিক্খিতব্বং.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি বহুলীকতো, ততো ত্ৰং, ভিক্খু, ইমং সমাধিং সৰিতক্কসৰিচারম্পি ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কৰিচারমত্তম্পি ভাৰেয্যাসি, অৰিতক্কঅৰিচারম্পি ভাৰেয্যাসি, সপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, নিপ্পীতিকম্পি ভাৰেয্যাসি, সাতসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি, উপেক্খাসহগতম্পি ভাৰেয্যাসি.
‘‘যতো খো তে, ভিক্খু, অযং সমাধি এৰং ভাৰিতো হোতি সুভাৰিতো, ততো ত্ৰং, ভিক্খু, যেন যেনেৰ গগ্ঘসি ফাসুংযেৰ গগ্ঘসি, যত্থ যত্থ ঠস্সসি ফাসুংযেৰ ঠস্সসি, যত্থ যত্থ নিসীদিস্সসি ফাসুংযেৰ নিসীদিস্সসি, যত্থ যত্থ সেয্যং কপ্পেস্সসি ফাসুংযেৰ সেয্যং কপ্পেস্সসী’’তি.
অথ খো সো ভিক্খু ভগৰতা ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিতো উট্ঠাযাসনা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি. অথ খো সো ভিক্খু একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পন সো ভিক্খু অরহতং অহোসীতি. ততিযং.
৪. গযাসীসসুত্তং
৬৪. একং সমযং ভগৰা গযাযং ৰিহরতি গযাসীসে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘পুব্বাহং, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধো বোধিসত্তোৰ সমানো ওভাসঞ্ঞেৰ খো সঞ্জানামি, নো চ রূপানি পস্সামি’’.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানেয্যং রূপানি চ পস্সেয্যং; এৰং মে ইদং ঞাণদস্সনং পরিসুদ্ধতরং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, অপরেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি, রূপানি চ পস্সামি; নো চ খো তাহি দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানেয্যং, রূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং; এৰং মে ইদং ঞাণদস্সনং পরিসুদ্ধতরং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, অপরেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি, রূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি; নো চ খো তা দেৰতা জানামি – ইমা দেৰতা অমুকম্হা ৰা অমুকম্হা ৰা দেৰনিকাযাতি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানেয্যং, রূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং, তা চ দেৰতা জানেয্যং – ইমা দেৰতা অমুকম্হা ৰা অমুকম্হা ৰা দেৰনিকাযা’তি; এৰং মে ইদং ঞাণদস্সনং পরিসুদ্ধতরং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, অপরেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি, রূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি, তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা অমুকম্হা ৰা অমুকম্হা ৰা দেৰনিকাযা’তি; নো চ খো তা দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা ইমস্স কম্মস্স ৰিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি…পে… তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা ইমস্স কম্মস্স ৰিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি; নো চ খো তা দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা ইমস্স কম্মস্স ৰিপাকেন এৰমাহারা এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদিনিযো’তি …পে… তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা ইমস্স কম্মস্স ৰিপাকেন এৰমাহারা এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদিনিযো’তি; নো চ খো তা দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা এৰংদীঘাযুকা এৰংচিরট্ঠিতিকা’তি…পে… তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা এৰংদীঘাযুকা এৰংচিরট্ঠিতিকা’তি; নো চ খো তা দেৰতা জানামি যদি ৰা মে ইমাহি দেৰতাহি সদ্ধিং সন্নিৰুত্থপুব্বং যদি ৰা ন সন্নিৰুত্থপুব্বন্তি.
‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘সচে খো অহং ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানেয্যং, রূপানি চ পস্সেয্যং, তাহি চ দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠেয্যং সল্লপেয্যং সাকচ্ছং সমাপজ্জেয্যং, তা চ দেৰতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৰতা অমুকম্হা ৰা অমুকম্হা ৰা দেৰনিকাযা’তি, তা চ দেৰতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৰতা ইমস্স কম্মস্স ৰিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি, তা চ দেৰতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৰতা এৰমাহারা এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদিনিযো’তি, তা চ দেৰতা জানেয্যং – ‘ইমা দেৰতা এৰংদীঘাযুকা এৰংচিরট্ঠিতিকা’তি, তা চ দেৰতা জানেয্যং যদি ৰা মে ইমাহি দেৰতাহি সদ্ধিং সন্নিৰুত্থপুব্বং যদি ৰা ন সন্নিৰুত্থপুব্বন্তি; এৰং মে ইদং ঞাণদস্সনং পরিসুদ্ধতরং অস্সা’’’তি.
‘‘সো খো অহং, ভিক্খৰে, অপরেন সমযেন অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো ওভাসঞ্চেৰ সঞ্জানামি, রূপানি চ পস্সামি, তাহি চ দেৰতাহি সদ্ধিং সন্তিট্ঠামি সল্লপামি সাকচ্ছং সমাপজ্জামি, তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা অমুকম্হা ৰা অমুকম্হা ৰা দেৰনিকাযা’তি, তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা ইমস্স কম্মস্স ৰিপাকেন ইতো চুতা তত্থ উপপন্না’তি, তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা এৰমাহারা এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদিনিযো’তি, তা চ দেৰতা জানামি – ‘ইমা দেৰতা এৰংদীঘাযুকা এৰংচিরট্ঠিতিকা’তি, তা চ দেৰতা জানামি যদি ৰা মে দেৰতাহি সদ্ধিং সন্নিৰুত্থপুব্বং যদি ৰা ন সন্নিৰুত্থপুব্বন্তি.
‘‘যাৰকীৰঞ্চ মে, ভিক্খৰে, এৰং অট্ঠপরিৰট্টং অধিদেৰঞাণদস্সনং ন সুৰিসুদ্ধং অহোসি, নেৰ তাৰাহং, ভিক্খৰে, ‘সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. পী.)] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খো মে, ভিক্খৰে, এৰং অট্ঠপরিৰট্টং অধিদেৰঞাণদস্সনং সুৰিসুদ্ধং অহোসি, অথাহং, ভিক্খৰে, ‘সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং; ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি; অকুপ্পা মে চেতোৰিমুত্তি [ৰিমুত্তি (ক. সী. ক.)]; অযমন্তিমা জাতি নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’তি. চতুত্থং.