৬. দুতিযসঞ্ঞাসুত্তং

৪৯. ‘‘সত্তিমা, ভিক্খৰে, সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা. কতমা সত্ত? অসুভসঞ্ঞা, মরণসঞ্ঞা, আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, অনিচ্চসঞ্ঞা, অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা. ইমা খো, ভিক্খৰে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানাতি.

‘‘‘অসুভসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি. ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? অসুভসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুক্কুটপত্তং ৰা ন্হারুদদ্দুলং ৰা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং অনুসন্দহতি [অনুসণ্ঠাতি (সী.)] অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে অসুভসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অসুভসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো মেথুনধম্মসমাপত্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে অসুভসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অসুভসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘মরণসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? মরণসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো জীৰিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুক্কুটপত্তং ৰা ন্হারুদদ্দুলং ৰা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মরণসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো জীৰিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মরণসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো জীৰিতনিকন্তিযা চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে মরণসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মরণসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো জীৰিতনিকন্তিযা চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে মরণসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘মরণসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? আহারে পটিকূলসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো রসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি …পে… উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুক্কুটপত্তং ৰা ন্হারুদদ্দুলং ৰা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো আহারে পটিকূলসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো রসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো আহারে পটিকূলসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো রসতণ্হায চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো আহারে পটিকূলসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো রসতণ্হায চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘আহারে পটিকূলসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো লোকচিত্রেসু চিত্তং পতিলীযতি…পে… সেয্যথাপি ভিক্খৰে…পে… পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো লোকচিত্রেসু চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো লোকচিত্রেসু চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো লোকচিত্রেসু চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘সব্বলোকে অনভিরতসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? অনিচ্চসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো লাভসক্কারসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কুক্কুটপত্তং ৰা ন্হারুদদ্দুলং ৰা অগ্গিম্হি পক্খিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি ন সম্পসারিযতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো লাভসক্কারসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি…পে… উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো লাভসক্কারসিলোকে চিত্তং অনুসন্দহতি অপ্পটিকুল্যতা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে অনিচ্চসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অনিচ্চসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো লাভসক্কারসিলোকে চিত্তং পতিলীযতি পতিকুটতি পতিৰত্ততি, ন সম্পসারিযতি উপেক্খা ৰা পাটিকুল্যতা ৰা সণ্ঠাতি; ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে অনিচ্চসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অনিচ্চসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো আলস্যে কোসজ্জে ৰিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৰেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উক্খিত্তাসিকে ৰধকে.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো আলস্যে কোসজ্জে ৰিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৰেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা, ন পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উক্খিত্তাসিকে ৰধকে. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো আলস্যে কোসজ্জে ৰিস্সট্ঠিযে পমাদে অননুযোগে অপচ্চৰেক্খণায তিব্বা ভযসঞ্ঞা পচ্চুপট্ঠিতা হোতি, সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উক্খিত্তাসিকে ৰধকে. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘অনিচ্চে দুক্খসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘‘দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি খো পনেতং ৰুত্তং. কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৰুত্তং? দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপরিচিতেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো চেতসা বহুলং ৰিহরতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কারমমঙ্কারমানাপগতং মানসং হোতি ৰিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৰিমুত্তং.

‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু ন অহঙ্কারমমঙ্কারমানাপগতং মানসং হোতি ৰিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৰিমুত্তং. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘অভাৰিতা মে দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, নত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, অপ্পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি.

‘‘সচে পন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো দুক্খে অনত্তসঞ্ঞাপরিচিতেন চেতসা বহুলং ৰিহরতো ইমস্মিঞ্চ সৰিঞ্ঞাণকে কাযে বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কারমমঙ্কারমানাপগতং মানসং হোতি ৰিধাসমতিক্কন্তং সন্তং সুৰিমুত্তং. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা ‘সুভাৰিতা মে দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, অত্থি মে পুব্বেনাপরং ৰিসেসো, পত্তং মে ভাৰনাবল’ন্তি. ইতিহ তত্থ সম্পজানো হোতি. ‘দুক্খে অনত্তসঞ্ঞা, ভিক্খৰে, ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোতি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’তি, ইতি যং তং ৰুত্তং ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্তং.

‘‘ইমা খো, ভিক্খৰে, সত্ত সঞ্ঞা ভাৰিতা বহুলীকতা মহপ্ফলা হোন্তি মহানিসংসা অমতোগধা অমতপরিযোসানা’’তি. ছট্ঠং.