১০. নন্দমাতাসুত্তং
৫৩. এৰং মে সুতং – একং সমযং আযস্মা চ সারিপুত্তো আযস্মা চ মহামোগ্গল্লানো দক্খিণাগিরিস্মিং চারিকং চরন্তি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং. তেন খো পন সমযেন ৰেল়ুকণ্ডকী [ৰেল়ুকণ্ডকী (স্যা.) অ. নি. ৬.৩৭; ২.১৩৪; সং. নি. ২.১৭৩ পস্সিতব্বং] নন্দমাতা উপাসিকা রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায পারাযনং [চূল়নি. পারাযনৰগ্গ, ৰত্থুগাথা] সরেন ভাসতি.
তেন খো পন সমযেন ৰেস্সৰণো মহারাজা উত্তরায দিসায দক্খিণং দিসং গচ্ছতি কেনচিদেৰ করণীযেন. অস্সোসি খো ৰেস্সৰণো মহারাজা নন্দমাতায উপাসিকায পারাযনং সরেন ভাসন্তিযা, সুত্ৰা কথাপরিযোসানং আগমযমানো অট্ঠাসি.
অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা পারাযনং সরেন ভাসিত্ৰা তুণ্হী অহোসি. অথ খো ৰেস্সৰণো মহারাজা নন্দমাতায উপাসিকায কথাপরিযোসানং ৰিদিত্ৰা অব্ভানুমোদি – ‘‘সাধু ভগিনি, সাধু ভগিনী’’তি! ‘‘কো পনেসো, ভদ্রমুখা’’তি? ‘‘অহং তে, ভগিনি, ভাতা ৰেস্সৰণো, মহারাজা’’তি. ‘‘সাধু, ভদ্রমুখ, তেন হি যো মে অযং ধম্মপরিযাযো ভণিতো ইদং তে হোতু আতিথেয্য’’ন্তি. ‘‘সাধু, ভগিনি, এতঞ্চেৰ মে হোতু আতিথেয্যং. স্ৰেৰ [স্ৰে চ (সী.)] সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতরাসো ৰেল়ুকণ্ডকং আগমিস্সতি, তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা মম দক্খিণং আদিসেয্যাসি. এতঞ্চেৰ [এৰঞ্চ (সী. স্যা.), এতঞ্চ (?)] মে ভৰিস্সতি আতিথেয্য’’ন্তি.
অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন সকে নিৰেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেসি. অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতরাসো যেন ৰেল়ুকণ্ডকো তদৰসরি. অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা অঞ্ঞতরং পুরিসং আমন্তেসি – ‘‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, আরামং গন্ত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কালং আরোচেহি – ‘কালো, ভন্তে, অয্যায নন্দমাতুযা নিৰেসনে নিট্ঠিতং ভত্ত’’’ন্তি. ‘‘এৰং, অয্যে’’তি খো সো পুরিসো নন্দমাতায উপাসিকায পটিস্সুত্ৰা আরামং গন্ত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘস্স কালং আরোচেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, অয্যায নন্দমাতুযা নিৰেসনে নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন নন্দমাতায উপাসিকায নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেসি সম্পৰারেসি.
অথ খো নন্দমাতা উপাসিকা আযস্মন্তং সারিপুত্তং ভুত্তাৰিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো নন্দমাতরং উপাসিকং আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ – ‘‘কো পন তে, নন্দমাতে, ভিক্খুসঙ্ঘস্স অব্ভাগমনং আরোচেসী’’তি?
‘‘ইধাহং, ভন্তে, রত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায পারাযনং সরেন ভাসিত্ৰা তুণ্হী অহোসিং. অথ খো, ভন্তে, ৰেস্সৰণো মহারাজা মম কথাপরিযোসানং ৰিদিত্ৰা অব্ভানুমোদি – ‘সাধু, ভগিনি, সাধু, ভগিনী’তি! ‘কো পনেসো, ভদ্রমুখা’তি? ‘অহং তে, ভগিনি, ভাতা ৰেস্সৰণো, মহারাজা’তি. ‘সাধু, ভদ্রমুখ, তেন হি যো মে অযং ধম্মপরিযাযো ভণিতো ইদং তে হোতু আতিথেয্য’ন্তি. ‘সাধু, ভগিনি, এতঞ্চেৰ মে হোতু আতিথেয্যং. স্ৰেৰ সারিপুত্তমোগ্গল্লানপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো অকতপাতরাসো ৰেল়ুকণ্ডকং আগমিস্সতি, তঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘং পরিৰিসিত্ৰা মম দক্খিণং আদিসেয্যাসি. এতঞ্চেৰ [এতঞ্চ (সী.), এৰঞ্চ (স্যা.)] মে ভৰিস্সতি আতিথেয্য’ন্তি. যদিদং [যমিদং (ম. নি. ১.৩৬৩)], ভন্তে, দানে [পুঞ্ঞং হি তং (সী.), পুঞ্ঞং পুঞ্ঞমহিতং (স্যা.), পুঞ্ঞং ৰা পুঞ্ঞমহং ৰা (পী.), পুঞ্ঞং ৰা পুঞ্ঞমহী ৰা (ক.)] পুঞ্ঞঞ্চ পুঞ্ঞমহী চ তং [পুঞ্ঞং হি তং (সী.), পুঞ্ঞং পুঞ্ঞমহিতং (স্যা.), পুঞ্ঞং ৰা পুঞ্ঞমহং ৰা (পী.), পুঞ্ঞং ৰা পুঞ্ঞমহী ৰা (ক.)] ৰেস্সৰণস্স মহারাজস্স সুখায হোতূ’’তি.
‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্র হি নাম ৰেস্সৰণেন মহারাজেন এৰংমহিদ্ধিকেন এৰংমহেসক্খেন দেৰপুত্তেন সম্মুখা সল্লপিস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৰ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধ মে, ভন্তে, নন্দো নাম একপুত্তকো পিযো মনাপো. তং রাজানো কিস্মিঞ্চিদেৰ পকরণে ওকস্স পসয্হ জীৰিতা ৰোরোপেসুং. তস্মিং খো পনাহং, ভন্তে, দারকে গহিতে ৰা গয্হমানে ৰা ৰধে ৰা ৰজ্ঝমানে ৰা হতে ৰা হঞ্ঞমানে ৰা নাভিজানামি চিত্তস্স অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং নন্দমাতে! যত্র হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি [চিত্তুপ্পাদমত্তম্পি (স্যা.)] পরিসোধেস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৰ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধ মে, ভন্তে, সামিকো কালঙ্কতো অঞ্ঞতরং যক্খযোনিং উপপন্নো. সো মে তেনেৰ পুরিমেন অত্তভাৰেন উদ্দস্সেসি. ন খো পনাহং, ভন্তে, অভিজানামি ততোনিদানং চিত্তস্স অঞ্ঞথত্ত’’ন্তি. ‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্র হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পরিসোধেস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৰ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. যতোহং, ভন্তে, সামিকস্স দহরস্সেৰ দহরা আনীতা নাভিজানামি সামিকং মনসাপি অতিচরিতা [অতিচরিতুং (স্যা.), অতিচারিত্তং (ক.)], কুতো পন কাযেনা’’তি! ‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে! যত্র হি নাম চিত্তুপ্পাদম্পি পরিসোধেস্সসী’’তি.
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৰ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. যদাহং, ভন্তে, উপাসিকা পটিদেসিতা নাভিজানামি কিঞ্চি সিক্খাপদং সঞ্চিচ্চ ৰীতিক্কমিতা’’তি. ‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৰ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. ইধাহং, ভন্তে, যাৰদেৰ [যাৰদেৰ (সী. স্যা.) সং. নি. ২.১৫২ পাল়ি চ অট্ঠকথাটীকা চ পস্সিতব্বা] আকঙ্খামি ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খিকা চ ৰিহরামি সতা চ সম্পজানা সুখঞ্চ কাযে পটিসংৰেদেমি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরামী’’তি. ‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!
‘‘ন খো মে, ভন্তে, এসেৰ অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. অত্থি মে অঞ্ঞোপি অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো. যানিমানি, ভন্তে, ভগৰতা দেসিতানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি নাহং তেসং কিঞ্চি অত্তনি অপ্পহীনং সমনুপস্সামী’’তি. ‘‘অচ্ছরিযং, নন্দমাতে, অব্ভুতং, নন্দমাতে’’তি!
অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো নন্দমাতরং উপাসিকং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. দসমং.
মহাযঞ্ঞৰগ্গো পঞ্চমো.