৭. মজ্ঝেসুত্তং
৬১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা বারাণসিযং ৰিহরতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলানং থেরানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং মণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘ৰুত্তমিদং, আৰুসো, ভগৰতা পারাযনে মেত্তেয্যপঞ্হে –
[চূল়নি. তিস্সমিত্তেয্যমাণৰপুচ্ছা ৬৭] ‘‘যো উভোন্তে ৰিদিত্ৰান, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি [ন লিম্পতি (ক.)];
তং ব্রূমি মহাপুরিসোতি, সোধ সিব্বিনি [সিব্বনি (সী. স্যা. কং. পী.)] মচ্চগা’’তি.
‘‘কতমো নু খো, আৰুসো, একো অন্তো, কতমো দুতিযো অন্তো, কিং মজ্ঝে, কা সিব্বিনী’’তি? এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘ফস্সো খো, আৰুসো, একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো, ফস্সনিরোধো মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো [অভিজানিত্ৰা (ক.)] পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো [পরিজানিত্ৰা (ক.)] দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘অতীতং খো, আৰুসো, একো অন্তো, অনাগতং দুতিযো অন্তো, পচ্চুপ্পন্নং মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সুখা, আৰুসো, ৰেদনা একো অন্তো, দুক্খা ৰেদনা দুতিযো অন্তো, অদুক্খমসুখা ৰেদনা মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘নামং খো, আৰুসো, একো অন্তো, রূপং দুতিযো অন্তো, ৰিঞ্ঞাণং মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘ছ খো, আৰুসো, অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি একো অন্তো, ছ বাহিরানি আযতনানি দুতিযো অন্তো, ৰিঞ্ঞাণং মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো আৰুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘সক্কাযো খো, আৰুসো, একো অন্তো, সক্কাযসমুদযো দুতিযো অন্তো, সক্কাযনিরোধো মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো, আৰুসো, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো [সব্বত্থপি এৰমেৰ দিস্সতি] দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি.
এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু থেরে ভিক্খূ এতদৰোচ – ‘‘ব্যাকতং খো, আৰুসো, অম্হেহি সব্বেহেৰ যথাসকং পটিভানং. আযামাৰুসো, যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো এতমত্থং আরোচেস্সাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো থেরা ভিক্খূ তস্স ভিক্খুনো পচ্চস্সোসুং. অথ খো থেরা ভিক্খূ যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো থেরা ভিক্খূ যাৰতকো অহোসি সব্বেহেৰ সদ্ধিং কথাসল্লাপো, তং সব্বং ভগৰতো আরোচেসুং. ‘‘কস্স নু খো, ভন্তে, সুভাসিত’’ন্তি? ‘‘সব্বেসং ৰো, ভিক্খৰে, সুভাসিতং পরিযাযেন, অপি চ যং মযা সন্ধায ভাসিতং পারাযনে মেত্তেয্যপঞ্হে –
‘‘যো উভোন্তে ৰিদিত্ৰান, মজ্ঝে মন্তা ন লিপ্পতি;
তং ব্রূমি মহাপুরিসোতি, সোধ সিব্বিনিমচ্চগা’’তি.
‘‘তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো থেরা ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘ফস্সো খো, ভিক্খৰে, একো অন্তো, ফস্সসমুদযো দুতিযো অন্তো, ফস্সনিরোধো মজ্ঝে, তণ্হা সিব্বিনী; তণ্হা হি নং সিব্বতি তস্স তস্সেৰ ভৰস্স অভিনিব্বত্তিযা. এত্তাৰতা খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানাতি, পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানাতি, অভিঞ্ঞেয্যং অভিজানন্তো পরিঞ্ঞেয্যং পরিজানন্তো দিট্ঠেৰ ধম্মে দুক্খস্সন্তকরো হোতী’’তি. সত্তমং.