২. ফগ্গুনসুত্তং
৫৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ফগ্গুনো [ফেগ্গুনো (ক.), ফগ্গুণো (সী. স্যা.)] আবাধিকো হোতি দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ফগ্গুনো আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো. সাধু, ভন্তে, ভগৰা যেনাযস্মা ফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমতু অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. অধিৰাসেসি ভগৰা তুণ্হীভাৰেন. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেনাযস্মা ফগ্গুনো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আযস্মা ফগ্গুনো ভগৰন্তং দূরতোৰ আগচ্ছন্তং. দিস্ৰান মঞ্চকে সমধোসি [সমঞ্চোপি (সী. স্যা. পী.), সং + ধূ + ঈ = সমধোসি]. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং ফগ্গুনং এতদৰোচ – ‘‘অলং, ফগ্গুন, মা ত্ৰং মঞ্চকে সমধোসি. সন্তিমানি আসনানি পরেহি পঞ্ঞত্তানি, তত্থাহং নিসীদিস্সামী’’তি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং ফগ্গুনং এতদৰোচ –
‘‘কচ্চি তে, ফগ্গুন, খমনীযং কচ্চি যাপনীযং? কচ্চি তে দুক্খা ৰেদনা পটিক্কমন্তি, নো অভিক্কমন্তি; পটিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো অভিক্কমো’’তি? ‘‘ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৰা পুরিসো তিণ্হেন সিখরেন মুদ্ধনি [মুদ্ধানং (সী. পী.)] অভিমত্থেয্য [অভিমট্ঠেয্য (স্যা.)]; এৰমেৰং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা ৰাতা মুদ্ধনি [হনন্তি (সী. পী.), ওহনন্তি (স্যা.)] ঊহনন্তি. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, বলৰা পুরিসো দল়্হেন ৰরত্তক্খণ্ডেন সীসৰেঠনং দদেয্য; এৰমেৰং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা সীসে সীসৰেদনা. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, দক্খো গোঘাতকো ৰা গোঘাতকন্তেৰাসী ৰা তিণ্হেন গোৰিকন্তনেন কুচ্ছিং পরিকন্তেয্য; এৰমেৰং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তা ৰাতা কুচ্ছিং পরিকন্তন্তি. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো.
‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, দ্ৰে বলৰন্তো পুরিসা দুব্বলতরং পুরিসং নানাবাহাসু গহেত্ৰা অঙ্গারকাসুযা সন্তাপেয্যুং সম্পরিতাপেয্যুং; এৰমেৰং খো মে, ভন্তে, অধিমত্তো কাযস্মিং ডাহো. ন মে, ভন্তে, খমনীযং ন যাপনীযং. বাল়্হা মে দুক্খা ৰেদনা অভিক্কমন্তি, নো পটিক্কমন্তি; অভিক্কমোসানং পঞ্ঞাযতি, নো পটিক্কমো’’তি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং ফগ্গুনং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৰা সমাদপেত্ৰা সমুত্তেজেত্ৰা সম্পহংসেত্ৰা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
অথ খো আযস্মা ফগ্গুনো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো কালমকাসি. তম্হি চস্স সমযে মরণকালে ইন্দ্রিযানি ৰিপ্পসীদিংসু. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, ফগ্গুনো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো কালমকাসি. তম্হি চস্স সমযে মরণকালে ইন্দ্রিযানি ৰিপ্পসীদিংসূ’’তি.
‘‘কিং হানন্দ, ফগ্গুনস্স [ফেগ্গুনস্স আনন্দ (ক.)] ভিক্খুনো ইন্দ্রিযানি ন ৰিপ্পসীদিস্সন্তি! ফগ্গুনস্স, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৰিমুত্তং অহোসি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৰা পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুত্তং.
‘‘ছযিমে, আনন্দ, আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৰনে [ধম্মসৰণে (সী.)] কালেন অত্থুপপরিক্খায. কতমে ছ? ইধানন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৰিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মরণকালে লভতি তথাগতং দস্সনায. তস্স তথাগতো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৰা পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, পঠমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৰনে.
‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৰিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মরণকালে ন হেৰ খো [নো চ খো (ক.)] লভতি তথাগতং দস্সনায, অপি চ খো তথাগতসাৰকং লভতি দস্সনায. তস্স তথাগতসাৰকো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৰা পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, দুতিযো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৰনে.
‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং অৰিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মরণকালে ন হেৰ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, নপি তথাগতসাৰকং লভতি দস্সনায; অপি চ খো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি মনসানুপেক্খতি. তস্স যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো মনসানুপেক্খতো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, ততিযো আনিসংসো কালেন অত্থুপপরিক্খায.
‘‘ইধানন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, অনুত্তরে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৰিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মরণকালে লভতি তথাগতং দস্সনায. তস্স তথাগতো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং…পে… ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৰা অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৰিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, চতুত্থো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৰনে.
‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, অনুত্তরে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৰিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মরণকালে ন হেৰ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, অপি চ খো তথাগতসাৰকং লভতি দস্সনায. তস্স তথাগতসাৰকো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং…পে… পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. তস্স তং ধম্মদেসনং সুত্ৰা অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৰিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, পঞ্চমো আনিসংসো কালেন ধম্মস্সৰনে.
‘‘পুন চপরং, আনন্দ, ভিক্খুনো পঞ্চহি ওরম্ভাগিযেহি সংযোজনেহি চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, অনুত্তরে চ খো উপধিসঙ্খযে চিত্তং অৰিমুত্তং হোতি. সো তম্হি সমযে মরণকালে ন হেৰ খো লভতি তথাগতং দস্সনায, নপি তথাগতসাৰকং লভতি দস্সনায; অপি চ খো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি মনসানুপেক্খতি. তস্স যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো মনসানুপেক্খতো অনুত্তরে উপধিসঙ্খযে চিত্তং ৰিমুচ্চতি. অযং, আনন্দ, ছট্ঠো আনিসংসো কালেন অত্থুপপরিক্খায. ইমে খো, আনন্দ, ছ আনিসংসা কালেন ধম্মস্সৰনে কালেন অত্থুপপরিক্খাযা’’তি. দুতিযং.