১. সোণসুত্তং

৫৫. [মহাৰ. ২৪৩ আগতং] এৰং, মে সুতং – একং সমযং ভগৰা রাজগহে ৰিহরতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা সোণো রাজগহে ৰিহরতি সীতৰনস্মিং. অথ খো আযস্মতো সোণস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘‘যে খো কেচি ভগৰতো সাৰকা আরদ্ধৰীরিযা ৰিহরন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতরো. অথ চ পন মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, সংৰিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা, সক্কা ভোগা চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং পুঞ্ঞানি চ করেয্য’’ন্তি.

অথ খো ভগৰা আযস্মতো সোণস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সম্মিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সম্মিঞ্জেয্য, এৰমেৰং খো – গিজ্ঝকূটে পব্বতে অন্তরহিতো সীতৰনে আযস্মতো সোণস্স সম্মুখে পাতুরহোসি. নিসীদি ভগৰা পঞ্ঞত্তে আসনে. আযস্মাপি খো সোণো ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সোণং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘ননু তে, সোণ, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘যে খো কেচি ভগৰতো সাৰকা আরদ্ধৰীরিযা ৰিহরন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতরো. অথ চ পন মে ন অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতি, সংৰিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা, সক্কা ভোগা [ভোগে (মহাৰ. ২৪৩)] চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং পুঞ্ঞানি চ করেয্য’’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, কুসলো ত্ৰং পুব্বে অগারিযভূতো [আগারিকভূতো (স্যা.), অগারিকভূতো (মহাৰ. ২৪৩)] ৰীণায তন্তিস্সরে’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৰীণায তন্তিযো অচ্চাযতা হোন্তি, অপি নু তে ৰীণা তস্মিং সমযে সরৰতী ৰা হোতি কম্মঞ্ঞা ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, সোণ, যদা তে ৰীণায তন্তিযো অতিসিথিলা হোন্তি, অপি নু তে ৰীণা তস্মিং সমযে সরৰতী ৰা হোতি কম্মঞ্ঞা ৰা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘যদা পন তে, সোণ, ৰীণায তন্তিযো ন অচ্চাযতা হোন্তি নাতিসিথিলা সমে গুণে পতিট্ঠিতা, অপি নু তে ৰীণা তস্মিং সমযে সরৰতী ৰা হোতি কম্মঞ্ঞা ৰা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘এৰমেৰং খো, সোণ, অচ্চারদ্ধৰীরিযং উদ্ধচ্চায সংৰত্ততি, অতিসিথিলৰীরিযং কোসজ্জায সংৰত্ততি. তস্মাতিহ ত্ৰং, সোণ, ৰীরিযসমথং অধিট্ঠহং, ইন্দ্রিযানঞ্চ সমতং পটিৰিজ্ঝ, তত্থ চ নিমিত্তং গণ্হাহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো আযস্মা সোণো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং সোণং ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিত্ৰা – সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰং খো – সীতৰনে অন্তরহিতো গিজ্ঝকূটে পব্বতে পাতুরহোসি.

অথ খো আযস্মা সোণো অপরেন সমযেন ৰীরিযসমথং অধিট্ঠাসি, ইন্দ্রিযানঞ্চ সমতং পটিৰিজ্ঝি, তত্থ চ নিমিত্তং অগ্গহেসি. অথ খো আযস্মা সোণো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনাগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা সোণো অরহতং অহোসি.

অথ খো আযস্মতো সোণস্স অরহত্তপ্পত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমেয্যং; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতো সন্তিকে অঞ্ঞং ব্যাকরেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সোণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সোণো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘যো সো, ভন্তে, ভিক্খু অরহং খীণাসৰো ৰুসিতৰা কতকরণীযো ওহিতভারো অনুপ্পত্তসদত্থো পরিক্খীণভৰসংযোজনো সম্মদঞ্ঞাৰিমুত্তো, সো ছ ঠানানি অধিমুত্তো হোতি – নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, পৰিৰেকাধিমুত্তো হোতি, অব্যাপজ্জাধিমুত্তো [অব্যাপজ্ঝাধিমুত্তো (ক.) মহাৰ. ২৪৪ পস্সিতব্বং] হোতি, তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি, উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি.

‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৰমস্স – ‘কেৰলংসদ্ধামত্তকং নূন অযমাযস্মা নিস্সায নেক্খম্মাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৰং দট্ঠব্বং. খীণাসৰো, ভন্তে, ভিক্খু ৰুসিতৰা কতকরণীযো করণীযং অত্তনো অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৰা পটিচযং খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৰীতদোসত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৰীতমোহত্তা নেক্খম্মাধিমুত্তো হোতি.

‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৰমস্স – ‘লাভসক্কারসিলোকং নূন অযমাযস্মা নিকামযমানো পৰিৰেকাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৰং দট্ঠব্বং. খীণাসৰো, ভন্তে, ভিক্খু ৰুসিতৰা কতকরণীযো করণীযং অত্তনো অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৰা পটিচযং খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা পৰিৰেকাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৰীতদোসত্তা পৰিৰেকাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৰীতমোহত্তা পৰিৰেকাধিমুত্তো হোতি.

‘‘সিযা খো পন, ভন্তে, ইধেকচ্চস্স আযস্মতো এৰমস্স – ‘সীলব্বতপরামাসং নূন অযমাযস্মা সারতো পচ্চাগচ্ছন্তো অব্যাপজ্জাধিমুত্তো’তি. ন খো পনেতং, ভন্তে, এৰং দট্ঠব্বং. খীণাসৰো, ভন্তে, ভিক্খু ৰুসিতৰা কতকরণীযো করণীযং অত্তনো অসমনুপস্সন্তো কতস্স ৰা পটিচযং খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৰীতদোসত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৰীতমোহত্তা অব্যাপজ্জাধিমুত্তো হোতি.

‘‘খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৰীতদোসত্তা তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৰীতমোহত্তা তণ্হাক্খযাধিমুত্তো হোতি.

‘‘খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৰীতদোসত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৰীতমোহত্তা উপাদানক্খযাধিমুত্তো হোতি.

‘‘খযা রাগস্স ৰীতরাগত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি, খযা দোসস্স ৰীতদোসত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি, খযা মোহস্স ৰীতমোহত্তা অসম্মোহাধিমুত্তো হোতি.

‘‘এৰং সম্মা ৰিমুত্তচিত্তস্স, ভন্তে, ভিক্খুনো ভুসা চেপি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা চক্খুস্স আপাথং [আপাতং (ক.)] আগচ্ছন্তি, নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৰস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৰযঞ্চস্সানুপস্সতি. ভুসা চেপি সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৰস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৰযঞ্চস্সানুপস্সতি. সেয্যথাপি, ভন্তে, সেলো পব্বতো অচ্ছিদ্দো অসুসিরো একগ্ঘনো. অথ পুরত্থিমায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৰাতৰুট্ঠি নেৰ নং সঙ্কম্পেয্য ন সম্পকম্পেয্য ন সম্পৰেধেয্য, অথ পচ্ছিমায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৰাতৰুট্ঠি…পে… অথ উত্তরায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৰাতৰুট্ঠি… অথ দক্খিণায চেপি দিসায আগচ্ছেয্য ভুসা ৰাতৰুট্ঠি নেৰ নং সঙ্কম্পেয্য ন সম্পকম্পেয্য ন সম্পৰেধেয্য; এৰমেৰং খো, ভন্তে, এৰং সম্মাৰিমুত্তচিত্তস্স ভিক্খুনো ভুসা চেপি চক্খুৰিঞ্ঞেয্যা রূপা চক্খুস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৰস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৰযঞ্চস্সানুপস্সতি. ভুসা চেপি সোতৰিঞ্ঞেয্যা সদ্দা…পে… ঘানৰিঞ্ঞেয্যা গন্ধা… জিৰ্হাৰিঞ্ঞেয্যা রসা… কাযৰিঞ্ঞেয্যা ফোট্ঠব্বা… মনোৰিঞ্ঞেয্যা ধম্মা মনস্স আপাথং আগচ্ছন্তি, নেৰস্স চিত্তং পরিযাদিযন্তি. অমিস্সীকতমেৰস্স চিত্তং হোতি ঠিতং আনেঞ্জপ্পত্তং ৰযঞ্চস্সানুপস্সতী’’তি.

‘‘নেক্খম্মং অধিমুত্তস্স, পৰিৰেকঞ্চ চেতসো;

অব্যাপজ্জাধিমুত্তস্স, উপাদানক্খযস্স চ.

‘‘তণ্হাক্খযাধিমুত্তস্স, অসম্মোহঞ্চ চেতসো;

দিস্ৰা আযতনুপ্পাদং, সম্মা চিত্তং ৰিমুচ্চতি.

‘‘তস্স সম্মা ৰিমুত্তস্স, সন্তচিত্তস্স ভিক্খুনো;

কতস্স পটিচযো নত্থি, করণীযং ন ৰিজ্জতি.

‘‘সেলো যথা একগ্ঘনো, ৰাতেন ন সমীরতি;

এৰং রূপা রসা সদ্দা, গন্ধা ফস্সা চ কেৰলা.

‘‘ইট্ঠা ধম্মা অনিট্ঠা চ, নপ্পৰেধেন্তি তাদিনো;

ঠিতং চিত্তং ৰিপ্পমুত্তং [ৰিমুতঞ্চ (ক.) মহাৰ. ২৪৪; কথা. ২৬৬], ৰযঞ্চস্সানুপস্সতী’’তি. পঠমং;