(২১) ১. কিমিলৰগ্গো

১. কিমিলসুত্তং

২০১. একং সমযং ভগৰা কিমিলাযং [কিম্বিলাযং (সী. পী.) অ. নি. ৬.৪০; ৭.৫৯] ৰিহরতি ৰেল়ুৰনে. অথ খো আযস্মা কিমিলো [কিম্বিলো (সী. স্যা. কং. পী.)] যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা কিমিলো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন তথাগতে পরিনিব্বুতে সদ্ধম্মো ন চিরট্ঠিতিকো হোতী’’তি? ‘‘ইধ, কিমিল, তথাগতে পরিনিব্বুতে ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো সত্থরি অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, ধম্মে অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, সঙ্ঘে অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, সিক্খায অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অগারৰা ৰিহরন্তি অপ্পতিস্সা. অযং খো, কিমিল, হেতু অযং পচ্চযো, যেন তথাগতে পরিনিব্বুতে সদ্ধম্মো ন চিরট্ঠিতিকো হোতী’’তি.

‘‘কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন তথাগতে পরিনিব্বুতে সদ্ধম্মো চিরট্ঠিতিকো হোতী’’তি? ‘‘ইধ, কিমিল, তথাগতে পরিনিব্বুতে ভিক্খূ ভিক্খুনিযো উপাসকা উপাসিকাযো সত্থরি সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, ধম্মে সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, সঙ্ঘে সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, সিক্খায সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা, অঞ্ঞমঞ্ঞং সগারৰা ৰিহরন্তি সপ্পতিস্সা. অযং খো, কিমিল, হেতু অযং পচ্চযো, যেন তথাগতে পরিনিব্বুতে সদ্ধম্মো চিরট্ঠিতিকো হোতী’’তি. পঠমং.

২. ধম্মস্সৰনসুত্তং

২০২. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আনিসংসা ধম্মস্সৰনে. কতমে পঞ্চ? অস্সুতং সুণাতি, সুতং পরিযোদাপেতি, কঙ্খং ৰিতরতি [ৰিহনতি (স্যা. কং. পী. ক.)], দিট্ঠিং উজুং করোতি, চিত্তমস্স পসীদতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আনিসংসা ধম্মস্সৰনে’’তি. দুতিযং.

৩. অস্সাজানীযসুত্তং

২০৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্রো [ভদ্দো (পী.)] অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? অজ্জৰেন, জৰেন, মদ্দৰেন, খন্তিযা, সোরচ্চেন – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো রঞ্ঞো ভদ্রো অস্সাজানীযো রাজারহো হোতি রাজভোগ্গো, রঞ্ঞো অঙ্গন্ত্ৰেৰ সঙ্খং গচ্ছতি. ‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স.

‘‘কতমেহি পঞ্চহি? অজ্জৰেন, জৰেন, মদ্দৰেন, খন্তিযা, সোরচ্চেন – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকরণীযো অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ততিযং.

৪. বলসুত্তং

২০৪. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি পঞ্চ? সদ্ধাবলং, হিরিবলং, ওত্তপ্পবলং, ৰীরিযবলং, পঞ্ঞাবলং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ বলানী’’তি. চতুত্থং.

৫. চেতোখিলসুত্তং

২০৫. [অ. নি. ৯.৭১; ম. নি. ১.১৮৫; দী. নি. ৩.৩১৯] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, চেতোখিলা. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, অযং পঠমো চেতোখিলো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মে কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে কঙ্খতি…পে… সিক্খায কঙ্খতি…পে… সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, অযং পঞ্চমো চেতোখিলো. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ চেতোখিলা’’তি. পঞ্চমং.

৬. ৰিনিবন্ধসুত্তং

২০৬. [অ. নি. ৯.৭২; দী. নি. ৩.৩২০] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, চেতসোৰিনিবন্ধা [চেতোৰিনিবদ্ধা (সারত্থদীপনীটীকাযং)]. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো [অৰিগতরাগো (ক.)] হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, অযং পঠমো চেতসোৰিনিবন্ধো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে অৰীতরাগো হোতি…পে… রূপে অৰীতরাগো হোতি…পে… যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি…পে… অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, অযং পঞ্চমো চেতসোৰিনিবন্ধো. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা’’তি. ছট্ঠং.

৭. যাগুসুত্তং

২০৭. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আনিসংসা যাগুযা. কতমে পঞ্চ? খুদ্দং [খুদং (সী. পী.) খুধাতি সক্কতানুলোমং. মহাৰ. ২৮২] পটিহনতি, পিপাসং পটিৰিনেতি, ৰাতং অনুলোমেতি, ৰত্থিং সোধেতি, আমাৰসেসং পাচেতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আনিসংসা যাগুযা’’তি. সত্তমং.

৮. দন্তকট্ঠসুত্তং

২০৮. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আদীনৰা দন্তকট্ঠস্স অখাদনে. কতমে পঞ্চ? অচক্খুস্সং, মুখং দুগ্গন্ধং হোতি, রসহরণিযো ন ৰিসুজ্ঝন্তি, পিত্তং সেম্হং ভত্তং পরিযোনন্ধতি [পরিযোনদ্ধন্তি (সী. পী.), পরিযোনদ্ধতি (স্যা. কং. ক.) চূল়ৰ. ২৮২ পস্সিতব্বং], ভত্তমস্স নচ্ছাদেতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আদীনৰা দন্তকট্ঠস্স অখাদনে.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আনিসংসা দন্তকট্ঠস্স খাদনে. কতমে পঞ্চ? চক্খুস্সং, মুখং ন দুগ্গন্ধং হোতি, রসহরণিযো ৰিসুজ্ঝন্তি, পিত্তং সেম্হং ভত্তং ন পরিযোনন্ধতি, ভত্তমস্স ছাদেতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আনিসংসা দন্তকট্ঠস্স খাদনে’’তি. অট্ঠমং.

৯. গীতস্সরসুত্তং

২০৯. [চূল়ৰ. ২৪৯] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আদীনৰা আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মং ভণন্তস্স. কতমে পঞ্চ? অত্তনাপি তস্মিং সরে সারজ্জতি, পরেপি তস্মিং সরে সারজ্জন্তি, গহপতিকাপি উজ্ঝাযন্তি – ‘যথেৰ মযং গাযাম, এৰমেৰং খো সমণা সক্যপুত্তিযা গাযন্তী’তি, সরকুত্তিম্পি নিকামযমানস্স সমাধিস্স ভঙ্গো হোতি, পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আদীনৰা আযতকেন গীতস্সরেন ধম্মং ভণন্তস্সা’’তি. নৰমং.

১০. মুট্ঠস্সতিসুত্তং

২১০. [মহাৰ. ৩৫৩] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আদীনৰা মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমযতো. কতমে পঞ্চ? দুক্খং সুপতি, দুক্খং পটিবুজ্ঝতি, পাপকং সুপিনং পস্সতি, দেৰতা ন রক্খন্তি, অসুচি মুচ্চতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আদীনৰা মুট্ঠস্সতিস্স অসম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমযতো.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আনিসংসা উপট্ঠিতস্সতিস্স সম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমযতো. কতমে পঞ্চ? সুখং সুপতি, সুখং পটিবুজ্ঝতি, ন পাপকং সুপিনং পস্সতি, দেৰতা রক্খন্তি, অসুচি ন মুচ্চতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আনিসংসা উপট্ঠিতস্সতিস্স সম্পজানস্স নিদ্দং ওক্কমযতো’’তি. দসমং.

কিমিলৰগ্গো পঠমো.