২. দোণব্রাহ্মণসুত্তং
১৯২. অথ খো দোণো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো দোণো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘সুতং মেতং, ভো গোতম – ‘ন সমণো গোতমো ব্রাহ্মণে জিণ্ণে ৰুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৰযোঅনুপ্পত্তে অভিৰাদেতি ৰা পচ্চুট্ঠেতি ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেতী’তি. তযিদং, ভো গোতম, তথেৰ. ন হি ভৰং গোতমো ব্রাহ্মণে জিণ্ণে ৰুড্ঢে মহল্লকে অদ্ধগতে ৰযোঅনুপ্পত্তে অভিৰাদেতি ৰা পচ্চুট্ঠেতি ৰা আসনেন ৰা নিমন্তেতি. তযিদং, ভো গোতম, ন সম্পন্নমেৰা’’তি. ‘‘ত্ৰম্পি নো, দোণ, ব্রাহ্মণো পটিজানাসী’’তি? ‘‘যঞ্হি তং, ভো গোতম, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য – ‘ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিতো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন, অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো’তি, মমেৰ তং, ভো গোতম, সম্মা ৰদমানো ৰদেয্য. অহঞ্হি, ভো গোতম, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন, অজ্ঝাযকো মন্তধরো, তিণ্ণং ৰেদানং পারগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খরপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো ৰেয্যাকরণো লোকাযতমহাপুরিসলক্খণেসু অনৰযো’’তি.
‘‘যে খো, তে দোণ, ব্রাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তারো মন্তানং পৰত্তারো, যেসমিদং এতরহি ব্রাহ্মণা পোরাণং মন্তপদং গীতং পৰুত্তং সমিহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি সজ্ঝাযিতমনুসজ্ঝাযন্তি ৰাচিতমনুৰাচেন্তি, সেয্যথিদং – অট্ঠকো, ৰামকো, ৰামদেৰো, ৰেস্সামিত্তো, যমদগ্গি [যমতগ্গি (সী.) দী. নি. ১.২৮৪, ৫২৬, ৫৩৬; ম. নি. ২.৪২৭; মহাৰ. ৩০০; অ. নি. ৫.১৯২ পস্সিতব্বং], অঙ্গীরসো, ভারদ্ৰাজো, ৰাসেট্ঠো, কস্সপো, ভগু; ত্যাস্সু’মে পঞ্চ ব্রাহ্মণে পঞ্ঞাপেন্তি – ব্রহ্মসমং, দেৰসমং, মরিযাদং, সম্ভিন্নমরিযাদং, ব্রাহ্মণচণ্ডালংযেৰ পঞ্চমং. তেসং ত্ৰং দোণ, কতমো’’তি?
‘‘ন খো মযং, ভো গোতম, পঞ্চ ব্রাহ্মণে জানাম, অথ খো মযং ব্রাহ্মণাত্ৰেৰ জানাম. সাধু মে ভৰং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা অহং ইমে পঞ্চ ব্রাহ্মণে জানেয্য’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, সুণোহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং ভো’’তি খো দোণো ব্রাহ্মণো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্রাহ্মণো ব্রহ্মসমো হোতি? ইধ, দোণ, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং [কোধারং ব্রহ্মচরিযং (স্যা. ক.)] চরতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা মন্তে অধীযিত্ৰা আচরিযস্স আচরিযধনং পরিযেসতি ধম্মেনেৰ, নো অধম্মেন.
‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৰ কসিযা ন ৰণিজ্জায ন গোরক্খেন ন ইস্সত্থেন [ন ইস্সত্তেন (ক.)] ন রাজপোরিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতরেন, কেৰলং ভিক্খাচরিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচরিযস্স আচরিযধনং নিয্যাদেত্ৰা [নীয্যাদেত্ৰা (সী.), নীযাদেত্ৰা (পী.), নিয্যাতেত্ৰা (কত্থচি)] কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি. সো এৰং পব্বজিতো সমানো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (সী.)], ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন [অব্যাপজ্ঝেন (ক.) অব্যাবজ্ঝেন (?)] ফরিত্ৰা ৰিহরতি. করুণা…পে… মুদিতা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং, ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো ইমে চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং ব্রহ্মলোকং উপপজ্জতি. এৰং খো, দোণ, ব্রাহ্মণো ব্রহ্মসমো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্রাহ্মণো দেৰসমো হোতি? ইধ, দোণ, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা মন্তে অধীযিত্ৰা আচরিযস্স আচরিযধনং পরিযেসতি ধম্মেনেৰ, নো অধম্মেন. তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৰ কসিযা ন ৰণিজ্জায ন গোরক্খেন ন ইস্সত্থেন ন রাজপোরিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতরেন, কেৰলং ভিক্খাচরিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচরিযস্স আচরিযধনং নিয্যাদেত্ৰা দারং পরিযেসতি ধম্মেনেৰ, নো অধম্মেন.
‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৰ কযেন ন ৰিক্কযেন, ব্রাহ্মণিংযেৰ উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্রাহ্মণিংযেৰ গচ্ছতি, ন খত্তিযিং ন ৰেস্সিং ন সুদ্দিং ন চণ্ডালিং ন নেসাদিং ন ৰেনিং [ন ৰেণিং (সী. স্যা. কং. পী.)] ন রথকারিং ন পুক্কুসিং গচ্ছতি, ন গব্ভিনিং গচ্ছতি, ন পাযমানং গচ্ছতি, ন অনুতুনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্রাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্রাহ্মণো গব্ভিনিং গচ্ছতি, অতিমীল়্হজো নাম সো হোতি মাণৰকো ৰা মাণৰিকা [মাণৰকী (ক.)] ৰা. তস্মা, দোণ, ব্রাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্রাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্রাহ্মণো পাযমানং গচ্ছতি, অসুচিপটিপীল়িতো নাম সো হোতি মাণৰকো ৰা মাণৰিকা ৰা. তস্মা, দোণ, ব্রাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্রাহ্মণী নেৰ কামত্থা ন দৰত্থা ন রতত্থা, পজত্থাৰ ব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণী হোতি. সো মেথুনং উপ্পাদেত্ৰা কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি. সো এৰং পব্বজিতো সমানো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমে চত্তারো ঝানে ভাৰেত্ৰা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. এৰং খো, দোণ, ব্রাহ্মণো দেৰসমো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্রাহ্মণো মরিযাদো হোতি? ইধ, দোণ, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা মন্তে অধীযিত্ৰা আচরিযস্স আচরিযধনং পরিযেসতি ধম্মেনেৰ, নো অধম্মেন. তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৰ কসিযা ন ৰণিজ্জায ন গোরক্খেন ন ইস্সত্থেন ন রাজপোরিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতরেন, কেৰলং ভিক্খাচরিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচরিযস্স আচরিযধনং নিয্যাদেত্ৰা দারং পরিযেসতি ধম্মেনেৰ, নো অধম্মেন.
‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৰ কযেন ন ৰিক্কযেন, ব্রাহ্মণিংযেৰ উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্রাহ্মণিংযেৰ গচ্ছতি, ন খত্তিযিং ন ৰেস্সিং ন সুদ্দিং ন চণ্ডালিং ন নেসাদিং ন ৰেনিং ন রথকারিং ন পুক্কুসিং গচ্ছতি, ন গব্ভিনিং গচ্ছতি, ন পাযমানং গচ্ছতি, ন অনুতুনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্রাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্রাহ্মণো গব্ভিনিং গচ্ছতি, অতিমীল়্হজো নাম সো হোতি মাণৰকো ৰা মাণৰিকা ৰা. তস্মা, দোণ, ব্রাহ্মণো ন গব্ভিনিং গচ্ছতি. কস্মা চ, দোণ, ব্রাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি? সচে, দোণ, ব্রাহ্মণো পাযমানং গচ্ছতি, অসুচিপটিপীল়িতো নাম সো হোতি মাণৰকো ৰা মাণৰিকা ৰা. তস্মা, দোণ, ব্রাহ্মণো ন পাযমানং গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্রাহ্মণী নেৰ কামত্থা ন দৰত্থা ন রতত্থা, পজত্থাৰ ব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণী হোতি. সো মেথুনং উপ্পাদেত্ৰা তমেৰ পুত্তস্সাদং নিকামযমানো কুটুম্বং অজ্ঝাৰসতি, ন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি. যাৰ পোরাণানং ব্রাহ্মণানং মরিযাদো তত্থ তিট্ঠতি, তং ন ৰীতিক্কমতি. ‘যাৰ পোরাণানং ব্রাহ্মণানং মরিযাদো তত্থ ব্রাহ্মণো ঠিতো তং ন ৰীতিক্কমতী’তি, খো, দোণ, তস্মা ব্রাহ্মণো মরিযাদোতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, দোণ, ব্রাহ্মণো মরিযাদো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্রাহ্মণো সম্ভিন্নমরিযাদো হোতি? ইধ, দোণ, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা মন্তে অধীযিত্ৰা আচরিযস্স আচরিযধনং পরিযেসতি ধম্মেনেৰ, নো অধম্মেন.
‘‘তত্থ চ, দোণ, কো ধম্মো? নেৰ কসিযা ন ৰণিজ্জায ন গোরক্খেন ন ইস্সত্থেন ন রাজপোরিসেন ন সিপ্পঞ্ঞতরেন, কেৰলং ভিক্খাচরিযায কপালং অনতিমঞ্ঞমানো. সো আচরিযস্স আচরিযধনং নিয্যাদেত্ৰা দারং পরিযেসতি ধম্মেনপি অধম্মেনপি কযেনপি ৰিক্কযেনপি ব্রাহ্মণিম্পি উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্রাহ্মণিম্পি গচ্ছতি খত্তিযিম্পি গচ্ছতি ৰেস্সিম্পি গচ্ছতি সুদ্দিম্পি গচ্ছতি চণ্ডালিম্পি গচ্ছতি নেসাদিম্পি গচ্ছতি ৰেনিম্পি গচ্ছতি রথকারিম্পি গচ্ছতি পুক্কুসিম্পি গচ্ছতি গব্ভিনিম্পি গচ্ছতি পাযমানম্পি গচ্ছতি উতুনিম্পি গচ্ছতি অনুতুনিম্পি গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্রাহ্মণী কামত্থাপি দৰত্থাপি রতত্থাপি পজত্থাপি ব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণী হোতি. যাৰ পোরাণানং ব্রাহ্মণানং মরিযাদো তত্থ ন তিট্ঠতি, তং ৰীতিক্কমতি. ‘যাৰ পোরাণানং ব্রাহ্মণানং মরিযাদো তত্থ ব্রাহ্মণো ন ঠিতো তং ৰীতিক্কমতী’তি খো, দোণ, তস্মা ব্রাহ্মণো সম্ভিন্নমরিযাদোতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, দোণ, ব্রাহ্মণো সম্ভিন্নমরিযাদো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, দোণ, ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণচণ্ডালো হোতি? ইধ, দোণ, ব্রাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি – মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো, যাৰ সত্তমা পিতামহযুগা অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৰাদেন. সো অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরতি মন্তে অধীযমানো. অট্ঠচত্তালীসৰস্সানি কোমারব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা মন্তে অধীযিত্ৰা আচরিযস্স আচরিযধনং পরিযেসতি ধম্মেনপি অধম্মেনপি কসিযাপি ৰণিজ্জাযপি গোরক্খেনপি ইস্সত্থেনপি রাজপোরিসেনপি সিপ্পঞ্ঞতরেনপি, কেৰলম্পি ভিক্খাচরিযায, কপালং অনতিমঞ্ঞমানো.
‘‘সো আচরিযস্স আচরিযধনং নিয্যাদেত্ৰা দারং পরিযেসতি ধম্মেনপি অধম্মেনপি কযেনপি ৰিক্কযেনপি ব্রাহ্মণিম্পি উদকূপস্সট্ঠং. সো ব্রাহ্মণিম্পি গচ্ছতি খত্তিযিম্পি গচ্ছতি ৰেস্সিম্পি গচ্ছতি সুদ্দিম্পি গচ্ছতি চণ্ডালিম্পি গচ্ছতি নেসাদিম্পি গচ্ছতি ৰেনিম্পি গচ্ছতি রথকারিম্পি গচ্ছতি পুক্কুসিম্পি গচ্ছতি গব্ভিনিম্পি গচ্ছতি পাযমানম্পি গচ্ছতি উতুনিম্পি গচ্ছতি অনুতুনিম্পি গচ্ছতি. তস্স সা হোতি ব্রাহ্মণী কামত্থাপি দৰত্থাপি রতত্থাপি পজত্থাপি ব্রাহ্মণস্স ব্রাহ্মণী হোতি. সো সব্বকম্মেহি জীৰিকং [জীৰিতং (ক.)] কপ্পেতি. তমেনং ব্রাহ্মণা এৰমাহংসু – ‘কস্মা ভৰং ব্রাহ্মণো পটিজানমানো সব্বকম্মেহি জীৰিকং কপ্পেতী’তি? সো এৰমাহ – ‘সেয্যথাপি, ভো, অগ্গি সুচিম্পি ডহতি অসুচিম্পি ডহতি, ন চ তেন অগ্গি উপলিপ্পতি [উপলিম্পতি (ক.)]; এৰমেৰং খো, ভো, সব্বকম্মেহি চেপি ব্রাহ্মণো জীৰিকং কপ্পেতি, ন চ তেন ব্রাহ্মণো উপলিপ্পতি’. ‘সব্বকম্মেহি জীৰিকং কপ্পেতী’তি খো, দোণ, তস্মা ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণচণ্ডালোতি ৰুচ্চতি. এৰং খো, দোণ, ব্রাহ্মণো ব্রাহ্মণচণ্ডালো হোতি.
‘‘যে খো তে, দোণ, ব্রাহ্মণানং পুব্বকা ইসযো মন্তানং কত্তারো মন্তানং পৰত্তারো যেসমিদং এতরহি ব্রাহ্মণা পোরাণং মন্তপদং গীতং পৰুত্তং সমীহিতং তদনুগাযন্তি তদনুভাসন্তি ভাসিতমনুভাসন্তি সজ্ঝাযিতমনুসজ্ঝাযন্তি ৰাচিমনুৰাচেন্তি, সেয্যথিদং – অট্ঠকো, ৰামকো, ৰামদেৰো, ৰেস্সামিত্তো, যমদগ্গি, অঙ্গীরসো, ভারদ্ৰাজো, ৰাসেট্ঠো, কস্সপো, ভগু; ত্যাস্সুমে পঞ্চ ব্রাহ্মণে পঞ্ঞাপেন্তি – ব্রহ্মসমং, দেৰসমং, মরিযাদং, সম্ভিন্নমরিযাদং, ব্রাহ্মণচণ্ডালংযেৰ পঞ্চমং. তেসং ত্ৰং, দোণ, কতমো’’তি?
‘‘এৰং সন্তে মযং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণচণ্ডালম্পি ন পূরেম. অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. দুতিযং.