(১৬) ১. সদ্ধম্মৰগ্গো

১. পঠমসম্মত্তনিযামসুত্তং

১৫১. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? কথং পরিভোতি, কথিকং [কথিতং (ক.)] পরিভোতি, অত্তানং পরিভোতি, ৰিক্খিত্তচিত্তো ধম্মং সুণাতি, অনেকগ্গচিত্তো অযোনিসো চ [অযোনিসো (স্যা. কং.)] মনসি করোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? ন কথং পরিভোতি, ন কথিকং পরিভোতি, ন অত্তানং পরিভোতি, অৰিক্খিত্তচিত্তো ধম্মং সুণাতি, একগ্গচিত্তো যোনিসো চ মনসি করোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্ত’’ন্তি. পঠমং.

২. দুতিযসম্মত্তনিযামসুত্তং

১৫২. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? কথং পরিভোতি, কথিকং পরিভোতি, অত্তানং পরিভোতি, দুপ্পঞ্ঞো হোতি জল়ো এল়মূগো, অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? ন কথং পরিভোতি, ন কথিকং পরিভোতি, ন অত্তানং পরিভোতি, পঞ্ঞৰা হোতি অজল়ো অনেল়মূগো, ন অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্ত’’ন্তি. দুতিযং.

৩. ততিযসম্মত্তনিযামসুত্তং

১৫৩. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? মক্খী ধম্মং সুণাতি মক্খপরিযুট্ঠিতো, উপারম্ভচিত্তো [সউপারম্ভচিত্তো (স্যা. কং.)] ধম্মং সুণাতি রন্ধগৰেসী, ধম্মদেসকে আহতচিত্তো হোতি খীলজাতো [খিলজাতো (স্যা. পী.)], দুপ্পঞ্ঞো হোতি জল়ো এল়মূগো, অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তোপি সদ্ধম্মং অভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং. কতমেহি পঞ্চহি? অমক্খী ধম্মং সুণাতি ন মক্খপরিযুট্ঠিতো, অনুপারম্ভচিত্তো ধম্মং সুণাতি ন রন্ধগৰেসী, ধম্মদেসকে অনাহতচিত্তো হোতি অখীলজাতো, পঞ্ঞৰা হোতি অজল়ো অনেল়মূগো, ন অনঞ্ঞাতে অঞ্ঞাতমানী হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সুণন্তো সদ্ধম্মং ভব্বো নিযামং ওক্কমিতুং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্ত’’ন্তি. ততিযং.

৪. পঠমসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তং

১৫৪. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ন সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি, ন সক্কচ্চং ধম্মং পরিযাপুণন্তি, ন সক্কচ্চং ধম্মং ধারেন্তি, ন সক্কচ্চং ধাতানং [ধতানং (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খন্তি, ন সক্কচ্চং অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সক্কচ্চং ধম্মং সুণন্তি, সক্কচ্চং ধম্মং পরিযাপুণন্তি, সক্কচ্চং ধম্মং ধারেন্তি, সক্কচ্চং ধাতানং ধম্মানং অত্থং উপপরিক্খন্তি, সক্কচ্চং অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তী’’তি. চতুত্থং.

৫. দুতিযসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তং

১৫৫. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ধম্মং ন পরিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথং, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ন ৰিত্থারেন পরেসং দেসেন্তি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ন ৰিত্থারেন পরং [পরেসং (সী. স্যা. কং. পী.), পরে (?)] ৰাচেন্তি. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ন ৰিত্থারেন সজ্ঝাযং করোন্তি. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ন চেতসা অনুৰিতক্কেন্তি অনুৰিচারেন্তি মনসানুপেক্খন্তি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ ধম্মং পরিযাপুণন্তি – সুত্তং, গেয্যং, ৰেয্যাকরণং, গাথং, উদানং, ইতিৰুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৰেদল্লং. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেন্তি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরং ৰাচেন্তি. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন সজ্ঝাযং করোন্তি. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কেন্তি অনুৰিচারেন্তি মনসানুপেক্খন্তি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তী’’তি. পঞ্চমং.

৬. ততিযসদ্ধম্মসম্মোসসুত্তং

১৫৬. [অ. নি. ৪.১৬০] ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ দুগ্গহিতং সুত্তন্তং পরিযাপুণন্তি দুন্নিক্খিত্তেহি পদব্যঞ্জনেহি. দুন্নিক্খিত্তস্স, ভিক্খৰে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি দুন্নযো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ দুব্বচা হোন্তি, দোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, অক্খমা অপ্পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা, তে ন সক্কচ্চং সুত্তন্তং পরং ৰাচেন্তি; তেসং অচ্চযেন ছিন্নমূলকো সুত্তন্তো হোতি অপ্পটিসরণো. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, থেরা ভিক্খূ বাহুলিকা হোন্তি সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা, ন ৰীরিযং আরভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি বাহুলিকা সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা, ন ৰীরিযং আরভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতি. সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৰে, ভিন্নে অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিভাসা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিক্খেপা চ হোন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিচ্চজনা [পরিচ্চজা (স্যা. কং.)] চ হোন্তি. তত্থ অপ্পসন্না চেৰ নপ্পসীদন্তি, পসন্নানঞ্চ একচ্চানং অঞ্ঞথত্তং হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি.

‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সুগ্গহিতং সুত্তন্তং পরিযাপুণন্তি সুনিক্খিত্তেহি পদব্যঞ্জনেহি. সুনিক্খিত্তস্স, ভিক্খৰে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি সুনযো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঠমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খূ সুৰচা হোন্তি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতা, খমা পদক্খিণগ্গাহিনো অনুসাসনিং. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা, তে সক্কচ্চং সুত্তন্তং পরং ৰাচেন্তি; তেসং অচ্চযেন ন ছিন্নমূলকো [অচ্ছিন্নমূলকো (ক.) অ. নি. ৪.১৬০] সুত্তন্তো হোতি সপ্পটিসরণো. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, থেরা ভিক্খূ ন বাহুলিকা হোন্তি ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরা পৰিৰেকে পুব্বঙ্গমা; ৰীরিযং আরভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরা পৰিৰেকে পুব্বঙ্গমা, ৰীরিযং আরভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সঙ্ঘো সমগ্গো সম্মোদমানো অৰিৰদমানো একুদ্দেসো ফাসুং ৰিহরতি. সঙ্ঘে খো পন, ভিক্খৰে, সমগ্গে ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং অক্কোসা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিভাসা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিক্খেপা হোন্তি, ন চ অঞ্ঞমঞ্ঞং পরিচ্চজনা হোন্তি. তত্থ অপ্পসন্না চেৰ পসীদন্তি, পসন্নানঞ্চ ভিয্যোভাৰো হোতি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো ধম্মো সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুক্কথাসুত্তং

১৫৭. ‘‘পঞ্চন্নং, ভিক্খৰে, পুগ্গলানং কথা দুক্কথা পুগ্গলে পুগ্গলং [পুগ্গলং পুগ্গলং (সী. পী.)] উপনিধায. কতমেসং পঞ্চন্নং? অস্সদ্ধস্স, ভিক্খৰে, সদ্ধাকথা দুক্কথা; দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা; অপ্পস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা দুক্কথা; মচ্ছরিস্স [মচ্ছরিযস্স (সী. পী. ক.)] চাগকথা দুক্কথা; দুপ্পঞ্ঞস্স পঞ্ঞাকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, অস্সদ্ধস্স সদ্ধাকথা দুক্কথা? অস্সদ্ধো, ভিক্খৰে, সদ্ধাকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, সদ্ধাসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি [ন সম্পস্সতি (সী.)], ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা অস্সদ্ধস্স সদ্ধাকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা? দুস্সীলো, ভিক্খৰে, সীলকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, সীলসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, অপ্পস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা দুক্কথা? অপ্পস্সুতো, ভিক্খৰে, বাহুসচ্চকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, সুতসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি, ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা অপ্পস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, মচ্ছরিস্স চাগকথা দুক্কথা? মচ্ছরী, ভিক্খৰে, চাগকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, চাগসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা মচ্ছরিস্স চাগকথা দুক্কথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, দুপ্পঞ্ঞস্স পঞ্ঞাকথা দুক্কথা? দুপ্পঞ্ঞো, ভিক্খৰে, পঞ্ঞাকথায কচ্ছমানায অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, পঞ্ঞাসম্পদং অত্তনি ন সমনুপস্সতি, ন চ লভতি ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা দুপ্পঞ্ঞস্স পঞ্ঞাকথা দুক্কথা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং পুগ্গলানং কথা দুক্কথা পুগ্গলে পুগ্গলং উপনিধায.

‘‘পঞ্চন্নং, ভিক্খৰে, পুগ্গলানং কথা সুকথা পুগ্গলে পুগ্গলং উপনিধায. কতমেসং পঞ্চন্নং? সদ্ধস্স, ভিক্খৰে, সদ্ধাকথা সুকথা; সীলৰতো সীলকথা সুকথা; বহুস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা সুকথা; চাগৰতো চাগকথা সুকথা; পঞ্ঞৰতো পঞ্ঞাকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, সদ্ধস্স সদ্ধাকথা সুকথা? সদ্ধো, ভিক্খৰে, সদ্ধাকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, সদ্ধাসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা সদ্ধস্স সদ্ধাকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, সীলৰতো সীলকথা সুকথা? সীলৰা, ভিক্খৰে, সীলকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, সীলসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি, লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা সীলৰতো সীলকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, বহুস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা সুকথা? বহুস্সুতো, ভিক্খৰে, বাহুসচ্চকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, সুতসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি, লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা বহুস্সুতস্স বাহুসচ্চকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, চাগৰতো চাগকথা সুকথা? চাগৰা, ভিক্খৰে, চাগকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, চাগসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি, লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা চাগৰতো চাগকথা সুকথা.

‘‘কস্মা চ, ভিক্খৰে, পঞ্ঞৰতো পঞ্ঞাকথা সুকথা? পঞ্ঞৰা, ভিক্খৰে, পঞ্ঞাকথায কচ্ছমানায নাভিসজ্জতি ন কুপ্পতি ন ব্যাপজ্জতি ন পতিত্থীযতি ন কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকরোতি. তং কিস্স হেতু? তঞ্হি সো, ভিক্খৰে, পঞ্ঞাসম্পদং অত্তনি সমনুপস্সতি লভতি চ ততোনিদানং পীতিপামোজ্জং. তস্মা পঞ্ঞৰতো পঞ্ঞাকথা সুকথা. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নং পুগ্গলানং কথা সুকথা পুগ্গলে পুগ্গলং উপনিধাযা’’তি. সত্তমং.

৮. সারজ্জসুত্তং

১৫৮. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সারজ্জং ওক্কন্তো [ওক্কমন্তো (ক.)] হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, অপ্পস্সুতো হোতি, কুসীতো হোতি, দুপঞ্ঞো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সারজ্জং ওক্কন্তো হোতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ৰিসারদো হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি, সীলৰা হোতি, বহুস্সুতো হোতি, আরদ্ধৰীরিযো হোতি, পঞ্ঞৰা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ৰিসারদো হোতী’’তি. অট্ঠমং.

৯. উদাযীসুত্তং

১৫৯. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা উদাযী মহতিযা গিহিপরিসায পরিৰুতো ধম্মং দেসেন্তো নিসিন্নো হোতি. অদ্দসা খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং উদাযিং মহতিযা গিহিপরিসায পরিৰুতং ধম্মং দেসেন্তং নিসিন্নং. দিস্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘আযস্মা, ভন্তে, উদাযী মহতিযা গিহিপরিসায পরিৰুতো ধম্মং দেসেতী’’তি [দেসেন্তো নিসিন্নো’’তি (স্যা.)].

‘‘ন খো, আনন্দ, সুকরং পরেসং ধম্মং দেসেতুং. পরেসং, আনন্দ, ধম্মং দেসেন্তেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো. কতমে পঞ্চ? ‘অনুপুব্বিং কথং [আনুপুব্বিকথং (সী.), অনুপুব্বিকথং (স্যা. পী. ক.)] কথেস্সামী’তি পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘পরিযাযদস্সাৰী কথং কথেস্সামী’তি পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘অনুদ্দযতং পটিচ্চ কথং কথেস্সামী’তি পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘ন আমিসন্তরো কথং কথেস্সামী’তি পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো; ‘অত্তানঞ্চ পরঞ্চ অনুপহচ্চ কথং কথেস্সামী’তি পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো. ন খো, আনন্দ, সুকরং পরেসং ধম্মং দেসেতুং. পরেসং, আনন্দ, ধম্মং দেসেন্তেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা পরেসং ধম্মো দেসেতব্বো’’তি. নৰমং.

১০. দুপ্পটিৰিনোদযসুত্তং

১৬০. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, উপ্পন্না দুপ্পটিৰিনোদযা. কতমে পঞ্চ? উপ্পন্নো রাগো দুপ্পটিৰিনোদযো, উপ্পন্নো দোসো দুপ্পটিৰিনোদযো, উপ্পন্নো মোহো দুপ্পটিৰিনোদযো, উপ্পন্নং পটিভানং দুপ্পটিৰিনোদযং, উপ্পন্নং গমিকচিত্তং দুপ্পটিৰিনোদযং. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ উপ্পন্না দুপ্পটিৰিনোদযা’’তি. দসমং.

সদ্ধম্মৰগ্গো পঠমো.