(১৭) ২. আঘাতৰগ্গো
১. পঠমআঘাতপটিৰিনযসুত্তং
১৬১. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, আঘাতপটিৰিনযা যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৰিনেতব্বো. কতমে পঞ্চ? যস্মিং, ভিক্খৰে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, মেত্তা তস্মিং পুগ্গলে ভাৰেতব্বা; এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৰে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, করুণা তস্মিং পুগ্গলে ভাৰেতব্বা; এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৰে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, উপেক্খা তস্মিং পুগ্গলে ভাৰেতব্বা; এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৰে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, অসতিঅমনসিকারো তস্মিং পুগ্গলে আপজ্জিতব্বো; এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. যস্মিং, ভিক্খৰে, পুগ্গলে আঘাতো জাযেথ, কম্মস্সকতা তস্মিং পুগ্গলে অধিট্ঠাতব্বা – ‘কম্মস্সকো অযমাযস্মা কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপ্পটিসরণো, যং কম্মং করিস্সতি কল্যাণং ৰা পাপকং ৰা তস্স দাযাদো ভৰিস্সতী’তি; এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ আঘাতপটিৰিনযা, যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৰিনেতব্বো’’তি. পঠমং.
২. দুতিযআঘাতপটিৰিনযসুত্তং
১৬২. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
‘‘পঞ্চিমে, আৰুসো, আঘাতপটিৰিনযা যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৰিনেতব্বো. কতমে পঞ্চ? ইধাৰুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো হোতি পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো; এৰরূপেপি, আৰুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. ইধ পনাৰুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো হোতি পরিসুদ্ধকাযসমাচারো; এৰরূপেপি, আৰুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. ইধ পনাৰুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো হোতি অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো, লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং; এৰরূপেপি, আৰুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. ইধ পনাৰুসো, একচ্চো পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো হোতি অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো, ন চ লভতি কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং; এৰরূপেপি, আৰুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. ইধ পনাৰুসো, একচ্চো পুগ্গলো পরিসুদ্ধকাযসমাচারো পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো, লভতি চ কালেন ৰা কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং; এৰরূপেপি, আৰুসো, পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো.
‘‘তত্রাৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৰুসো, ভিক্খু পংসুকূলিকো রথিযায নন্তকং দিস্ৰা ৰামেন পাদেন নিগ্গণ্হিত্ৰা দক্খিণেন পাদেন পত্থরিত্ৰা [ৰিত্থারেত্ৰা (সী. পী.)], যো তত্থ সারো তং পরিপাতেত্ৰা আদায পক্কমেয্য; এৰমেৰং খ্ৰাৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো, যাস্স অপরিসুদ্ধকাযসমাচারতা ন সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা, যা চ খ্ৰাস্স পরিসুদ্ধৰচীসমাচারতা সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা. এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো.
‘‘তত্রাৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো পরিসুদ্ধকাযসমাচারো, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৰুসো, পোক্খরণী সেৰালপণকপরিযোনদ্ধা. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপরেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. সো তং পোক্খরণিং ওগাহেত্ৰা উভোহি হত্থেহি ইতিচিতি চ সেৰালপণকং অপৰিযূহিত্ৰা অঞ্জলিনা পিৰিত্ৰা পক্কমেয্য. এৰমেৰং খো, আৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো পরিসুদ্ধকাযসমাচারো, যাস্স অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারতা ন সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা, যা চ খ্ৰাস্স পরিসুদ্ধকাযসমাচারতা সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা. এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো.
‘‘তত্রাৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৰুসো, পরিত্তং গোপদে [গোপদকে (সী. স্যা.)] উদকং. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপরেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. তস্স এৰমস্স – ‘ইদং খো পরিত্তং গোপদে উদকং. সচাহং অঞ্জলিনা ৰা পিৰিস্সামি ভাজনেন ৰা খোভেস্সামিপি তং লোল়েস্সামিপি তং অপেয্যম্পি তং করিস্সামি. যংনূনাহং চতুক্কুণ্ডিকো [চতুগুণ্ডিকো (সী.), চতুকুণ্ডিকো (স্যা. কং. পী.), চতুকোণ্ডিকো (দী. নি. ৩.৭)] নিপতিত্ৰা গোপীতকং পিৰিত্ৰা পক্কমেয্য’ন্তি. সো চতুক্কুণ্ডিকো নিপতিত্ৰা গোপীতকং পিৰিত্ৰা পক্কমেয্য. এৰমেৰং খো, আৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, যাস্স অপরিসুদ্ধকাযসমাচারতা ন সাস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা; যাপিস্স অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারতা ন সাপিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা. যঞ্চ খো সো লভতি কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, তমেৰস্স [তদেৰস্স (সী. স্যা.)] তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বং. এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো.
‘‘তত্রাৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো ন চ লভতি কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো আবাধিকো দুক্খিতো বাল়্হগিলানো অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. তস্স পুরতোপিস্স দূরে গামো পচ্ছতোপিস্স দূরে গামো. সো ন লভেয্য সপ্পাযানি ভোজনানি, ন লভেয্য সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, ন লভেয্য পতিরূপং উপট্ঠাকং, ন লভেয্য গামন্তনাযকং. তমেনং অঞ্ঞতরো পুরিসো পস্সেয্য অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো. সো তস্মিং পুরিসে কারুঞ্ঞংযেৰ উপট্ঠাপেয্য, অনুদ্দযংযেৰ উপট্ঠাপেয্য, অনুকম্পংযেৰ উপট্ঠাপেয্য – ‘অহো ৰতাযং পুরিসো লভেয্য সপ্পাযানি ভোজনানি, লভেয্য সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভেয্য পতিরূপং উপট্ঠাকং, লভেয্য গামন্তনাযকং! তং কিস্স হেতু? মাযং [অযং (ক.)] পুরিসো ইধেৰ অনযব্যসনং আপজ্জী’তি [আপজ্জেয্য (ক.)]! এৰমেৰং খো, আৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো অপরিসুদ্ধকাযসমাচারো অপরিসুদ্ধৰচীসমাচারো ন চ লভতি কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, এৰরূপেপি [এৰরূপে (পী.)], আৰুসো, পুগ্গলে কারুঞ্ঞংযেৰ উপট্ঠাপেতব্বং অনুদ্দযাযেৰ উপট্ঠাপেতব্বা অনুকম্পাযেৰ উপট্ঠাপেতব্বা – ‘অহো ৰত অযমাযস্মা কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেয্য, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেয্য, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেয্য! তং কিস্স হেতু? মাযং আযস্মা [অযমাযস্মা (ক.)] কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জী’তি [উপপজ্জতীতি (ক.)]! এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো.
‘‘তত্রাৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো পরিসুদ্ধকাযসমাচারো পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, কথং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো? সেয্যথাপি, আৰুসো, পোক্খরণী অচ্ছোদকা সাতোদকা সীতোদকা [অচ্ছোদিকা সাতোদিকা সীতোদিকা (সী.)] সেতকা [সেতোদকা (ক.)] সুপতিত্থা রমণীযা নানারুক্খেহি সঞ্ছন্না. অথ পুরিসো আগচ্ছেয্য ঘম্মাভিতত্তো ঘম্মপরেতো কিলন্তো তসিতো পিপাসিতো. সো তং পোক্খরণিং ওগাহেত্ৰা ন্হাত্ৰা চ পিৰিত্ৰা চ পচ্চুত্তরিত্ৰা তত্থেৰ রুক্খচ্ছাযায নিসীদেয্য ৰা নিপজ্জেয্য ৰা.
এৰমেৰং খো, আৰুসো, য্ৰাযং পুগ্গলো পরিসুদ্ধকাযসমাচারো পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো লভতি চ কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, যাপিস্স পরিসুদ্ধকাযসমাচারতা সাপিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা; যাপিস্স পরিসুদ্ধৰচীসমাচারতা সাপিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বা; যম্পি লভতি কালেন কালং চেতসো ৰিৰরং চেতসো পসাদং, তম্পিস্স তস্মিং সমযে মনসি কাতব্বং. এৰং তস্মিং পুগ্গলে আঘাতো পটিৰিনেতব্বো. সমন্তপাসাদিকং, আৰুসো, পুগ্গলং আগম্ম চিত্তং পসীদতি.
‘‘ইমে খো, আৰুসো, পঞ্চ আঘাতপটিৰিনযা, যত্থ ভিক্খুনো উপ্পন্নো আঘাতো সব্বসো পটিৰিনেতব্বো’’তি. দুতিযং.
৩. সাকচ্ছসুত্তং
১৬৩. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘আৰুসো ভিক্খৰে’’তি. ‘‘আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো সারিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. আযস্মা সারিপুত্তো এতদৰোচ –
[অ. নি. ৫.৬৫-৬৬] ‘‘পঞ্চহাৰুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং সাকচ্ছো সব্রহ্মচারীনং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধাৰুসো, ভিক্খু অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৰিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৰিমুত্তিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি. ইমেহি খো, আৰুসো, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলং সাকচ্ছো সব্রহ্মচারীন’’ন্তি. ততিযং.
৪. সাজীৰসুত্তং
১৬৪. [অ. নি. ৫.৬৫] তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘পঞ্চহি, আৰুসো, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাজীৰো সব্রহ্মচারীনং. কতমেহি পঞ্চহি? ইধাৰুসো, ভিক্খু অত্তনা চ সীলসম্পন্নো হোতি, সীলসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ সমাধিসম্পন্নো হোতি, সমাধিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ পঞ্ঞাসম্পন্নো হোতি, পঞ্ঞাসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৰিমুত্তিসম্পন্নো হোতি, ৰিমুত্তিসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি; অত্তনা চ ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পন্নো হোতি, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনসম্পদাকথায চ আগতং পঞ্হং ব্যাকত্তা হোতি. ইমেহি খো, আৰুসো, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অলংসাজীৰো সব্রহ্মচারীন’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পঞ্হপুচ্ছাসুত্তং
১৬৫. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘যো হি কোচি, আৰুসো, পরং পঞ্হং পুচ্ছতি, সব্বো সো পঞ্চহি ঠানেহি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেন. কতমেহি পঞ্চহি? মন্দত্তা মোমূহত্তা [মোমুহত্তা (সী.)] পরং পঞ্হং পুচ্ছতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো পরং পঞ্হং পুচ্ছতি, পরিভৰং পরং পঞ্হং পুচ্ছতি, অঞ্ঞাতুকামো পরং পঞ্হং পুচ্ছতি, অথ ৰা পনেৰংচিত্তো [অথ ৰা পকুপ্পন্তো (সী. পী.)] পরং পঞ্হং পুচ্ছতি – ‘সচে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৰ ব্যাকরিস্সতি ইচ্চেতং কুসলং, নো চে [নো চ (স্যা.)] মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৰ ব্যাকরিস্সতি অহমস্স সম্মদেৰ ব্যাকরিস্সামী’তি. যো হি কোচি, আৰুসো, পরং পঞ্হং পুচ্ছতি, সব্বো সো ইমেহি পঞ্চহি ঠানেহি, এতেসং ৰা অঞ্ঞতরেন. অহং খো পনাৰুসো, এৰংচিত্তো পরং পঞ্হং পুচ্ছামি – ‘সচে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৰ ব্যাকরিস্সতি ইচ্চেতং কুসলং, নো চে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৰ ব্যাকরিস্সতি, অহমস্স সম্মদেৰ ব্যাকরিস্সামী’’তি. পঞ্চমং.
৬. নিরোধসুত্তং
১৬৬. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি…পে… ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি [সমাপজ্জেয্যপি ৰুট্ঠহেয্যপি (সী. স্যা. কং. পী.)] – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য, অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং [কবল়িংকারাহারভক্খানং (সী. স্যা. কং. পী.)] দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
এৰং ৰুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৰুসো সারিপুত্ত, অনৰকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য, অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৰুসো সারিপুত্ত, অনৰকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
অথ খো আযস্মতো সারিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যাৰততিযকম্পি [যাৰততিযম্পি (সী. স্যা. পী.)] খো মে আযস্মা উদাযী পটিক্কোসতি, ন চ মে কোচি ভিক্খু অনুমোদতি. যংনূনাহং যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য, অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
এৰং ৰুত্তে আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৰুসো সারিপুত্ত, অনৰকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধাৰুসো, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য, অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি.
ততিযম্পি খো আযস্মা উদাযী আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘অট্ঠানং খো এতং, আৰুসো সারিপুত্ত, অনৰকাসো যং সো ভিক্খু অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – নত্থেতং ঠান’’ন্তি.
অথ খো আযস্মতো সারিপুত্তস্স এতদহোসি – ‘‘ভগৰতোপি খো মে সম্মুখা আযস্মা উদাযী যাৰততিযকং পটিক্কোসতি, ন চ মে কোচি ভিক্খু অনুমোদতি. যংনূনাহং তুণ্হী অস্স’’ন্তি. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো তুণ্হী অহোসি.
অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং উদাযিং আমন্তেসি – ‘‘কং পন ত্ৰং, উদাযি, মনোমযং কাযং পচ্চেসী’’তি? ‘‘যে তে, ভন্তে, দেৰা অরূপিনো সঞ্ঞামযা’’তি. ‘‘কিং নু খো তুয্হং, উদাযি, বালস্স অব্যত্তস্স ভণিতেন! ত্ৰম্পি নাম ভণিতব্বং মঞ্ঞসী’’তি! অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘অত্থি নাম, আনন্দ, থেরং ভিক্খুং ৰিহেসিযমানং অজ্ঝুপেক্খিস্সথ. ন হি নাম, আনন্দ, কারুঞ্ঞম্পি ভৰিস্সতি থেরম্হি [ব্যত্তম্হি (স্যা. কং. ক.)] ভিক্খুম্হি ৰিহেসিযমানম্হী’’তি.
অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলসম্পন্নো সমাধিসম্পন্নো পঞ্ঞাসম্পন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠানং. নো চে দিট্ঠেৰ ধম্মে অঞ্ঞং আরাধেয্য, অতিক্কম্মেৰ কবল়ীকারাহারভক্খানং দেৰানং সহব্যতং অঞ্ঞতরং মনোমযং কাযং উপপন্নো সঞ্ঞাৰেদযিতনিরোধং সমাপজ্জেয্যাপি ৰুট্ঠহেয্যাপি – অত্থেতং ঠান’’ন্তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.
অথ খো আযস্মা আনন্দো অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো যেনাযস্মা উপৰাণো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং উপৰাণং এতদৰোচ – ‘‘ইধাৰুসো উপৰাণ, অঞ্ঞে থেরে ভিক্খূ ৰিহেসেন্তি. মযং তেন ন মুচ্চাম. অনচ্ছরিযং খো, পনেতং আৰুসো উপৰাণ, যং ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো এতদেৰ আরব্ভ উদাহরেয্য যথা আযস্মন্তংযেৰেত্থ উপৰাণং পটিভাসেয্য. ইদানেৰ অম্হাকং সারজ্জং ওক্কন্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা আযস্মন্তং উপৰাণং এতদৰোচ –
‘‘কতীহি নু খো, উপৰাণ, ধম্মেহি সমন্নাগতো থেরো ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চা’’তি? ‘‘পঞ্চহি, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো থেরো ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চ. কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভন্তে, থেরো ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা; কল্যাণৰাচো হোতি কল্যাণৰাক্করণো পোরিযা ৰাচায সমন্নাগতো ৰিস্সট্ঠায অনেলগলায [অনেলগল়ায (স্যা. কং.)] অত্থস্স ৰিঞ্ঞাপনিযা; চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী; আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইমেহি খো, ভন্তে, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো থেরো ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চা’’তি.
‘‘সাধু সাধু, উপৰাণ! ইমেহি খো, উপৰাণ, পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতো থেরো ভিক্খু সব্রহ্মচারীনং পিযো চ হোতি মনাপো চ গরু চ ভাৰনীযো চ. ইমে চে, উপৰাণ, পঞ্চ ধম্মা থেরস্স ভিক্খুনো ন সংৰিজ্জেয্যুং, তং সব্রহ্মচারী ন সক্করেয্যুং ন গরুং করেয্যুং ন মানেয্যুং ন পূজেয্যুং খণ্ডিচ্চেন পালিচ্চেন ৰলিত্তচতায. যস্মা চ খো, উপৰাণ, ইমে পঞ্চ ধম্মা থেরস্স ভিক্খুনো সংৰিজ্জন্তি, তস্মা তং সব্রহ্মচারী সক্করোন্তি গরুং করোন্তি মানেন্তি পূজেন্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. চোদনাসুত্তং
১৬৭. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘চোদকেন, আৰুসো, ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা পরো চোদেতব্বো’’.
‘‘কতমে পঞ্চ? কালেন ৰক্খামি, নো অকালেন; ভূতেন ৰক্খামি, নো অভূতেন; সণ্হেন ৰক্খামি, নো ফরুসেন; অত্থসংহিতেন ৰক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন; মেত্তচিত্তো [মেত্তচিত্তেন (সী. পী. ক.) চূল়ৰ. ৪০০ পস্সিতব্বং] ৰক্খামি, নো দোসন্তরো [দোসন্তরেন (সী. পী. ক.)]. চোদকেন, আৰুসো, ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা পরো চোদেতব্বো.
‘‘ইধাহং, আৰুসো, একচ্চং পুগ্গলং পস্সামি অকালেন চোদিযমানং নো কালেন কুপিতং, অভূতেন চোদিযমানং নো ভূতেন কুপিতং, ফরুসেন চোদিযমানং নো সণ্হেন কুপিতং, অনত্থসংহিতেন চোদিযমানং নো অত্থসংহিতেন কুপিতং, দোসন্তরেন চোদিযমানং নো মেত্তচিত্তেন কুপিতং.
‘‘অধম্মচুদিতস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকারেহি অৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো [উপদহিতব্বো (সী. স্যা. পী.)] – ‘অকালেনাযস্মা চুদিতো নো কালেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; অভূতেনাযস্মা চুদিতো নো ভূতেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; ফরুসেনাযস্মা চুদিতো নো সণ্হেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; অনত্থসংহিতেনাযস্মা চুদিতো নো অত্থসংহিতেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; দোসন্তরেনাযস্মা চুদিতো নো মেত্তচিত্তেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারাযা’তি. অধম্মচুদিতস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো.
‘‘অধম্মচোদকস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকারেহি ৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো – ‘অকালেন তে, আৰুসো, চোদিতো [চুদিতো (সী. স্যা. পী.)] নো কালেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; অভূতেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো ভূতেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; ফরুসেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো সণ্হেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; অনত্থসংহিতেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো অত্থসংহিতেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; দোসন্তরেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো মেত্তচিত্তেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারাযা’তি. অধম্মচোদকস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকারেহি ৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো. তং কিস্স হেতু? যথা ন অঞ্ঞোপি ভিক্খু অভূতেন চোদেতব্বং মঞ্ঞেয্যাতি.
‘‘ইধ পনাহং, আৰুসো, একচ্চং পুগ্গলং পস্সামি কালেন চোদিযমানং নো অকালেন কুপিতং, ভূতেন চোদিযমানং নো অভূতেন কুপিতং, সণ্হেন চোদিযমানং নো ফরুসেন কুপিতং, অত্থসংহিতেন চোদিযমানং নো অনত্থসংহিতেন কুপিতং, মেত্তচিত্তেন চোদিযমানং নো দোসন্তরেন কুপিতং.
‘‘ধম্মচুদিতস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকারেহি ৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো – ‘কালেনাযস্মা চুদিতো নো অকালেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; ভূতেনাযস্মা চুদিতো নো অভূতেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; সণ্হেনাযস্মা চুদিতো নো ফরুসেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; অত্থসংহিতেনাযস্মা চুদিতো নো অনত্থসংহিতেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারায; মেত্তচিত্তেনাযস্মা চুদিতো নো দোসন্তরেন, অলং তে ৰিপ্পটিসারাযা’তি. ধম্মচুদিতস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকারেহি ৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো.
‘‘ধম্মচোদকস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো পঞ্চহাকারেহি অৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো – ‘কালেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো অকালেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; ভূতেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো অভূতেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; সণ্হেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো ফরুসেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; অত্থসংহিতেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো অনত্থসংহিতেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারায; মেত্তচিত্তেন তে, আৰুসো, চোদিতো নো দোসন্তরেন, অলং তে অৰিপ্পটিসারাযা’তি. ধম্মচোদকস্স, আৰুসো, ভিক্খুনো ইমেহি পঞ্চহাকারেহি অৰিপ্পটিসারো উপদহাতব্বো. তং কিস্স হেতু? যথা অঞ্ঞোপি ভিক্খু ভূতেন চোদিতব্বং মঞ্ঞেয্যাতি.
‘‘চুদিতেন, আৰুসো, পুগ্গলেন দ্ৰীসু ধম্মেসু পতিট্ঠাতব্বং – সচ্চে চ, অকুপ্পে চ. মং চেপি [পঞ্চহি (স্যা. ক.)], আৰুসো, পরে চোদেয্যুং কালেন ৰা অকালেন ৰা ভূতেন ৰা অভূতেন ৰা সণ্হেন ৰা ফরুসেন ৰা অত্থসংহিতেন ৰা অনত্থসংহিতেন ৰা মেত্তচিত্তা [মেত্তচিত্তেন (সী. পী. ক.) ম. নি. ১.২২৭ পস্সিতব্বং] ৰা দোসন্তরা [দোসন্তরেন (সী. পী. ক.)] ৰা, অহম্পি দ্ৰীসুযেৰ ধম্মেসু পতিট্ঠহেয্যং – সচ্চে চ, অকুপ্পে চ. সচে জানেয্যং – ‘অত্থেসো মযি ধম্মো’তি, ‘অত্থী’তি নং ৰদেয্যং – ‘সংৰিজ্জতেসো মযি ধম্মো’তি. সচে জানেয্যং – ‘নত্থেসো মযি ধম্মো’তি, ‘নত্থী’তি নং ৰদেয্যং – ‘নেসো ধম্মো মযি সংৰিজ্জতী’তি.
‘‘এৰম্পি খো তে [এৰম্পি খো (ক.)], সারিপুত্ত, ৰুচ্চমানা অথ চ পনিধেকচ্চে মোঘপুরিসা ন পদক্খিণং গণ্হন্তী’’তি.
‘‘যে তে, ভন্তে, পুগ্গলা অস্সদ্ধা জীৰিকত্থা ন সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা সঠা মাযাৰিনো কেতবিনো [কেটুভিনো (সী. স্যা. কং. পী.)] উদ্ধতা উন্নল়া চপলা মুখরা ৰিকিণ্ণৰাচা ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো জাগরিযং অননুযুত্তা সামঞ্ঞে অনপেক্খৰন্তো সিক্খায ন তিব্বগারৰা বাহুলিকা সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা কুসীতা হীনৰীরিযা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৰিব্ভন্তচিত্তা দুপ্পঞ্ঞা এল়মূগা, তে মযা এৰং ৰুচ্চমানা ন পদক্খিণং গণ্হন্তি.
‘‘যে পন তে, ভন্তে, কুলপুত্তা সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা অসঠা অমাযাৰিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নল়া অচপলা অমুখরা অৰিকিণ্ণৰাচা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারা ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো জাগরিযং অনুযুত্তা সামঞ্ঞে অপেক্খৰন্তো সিক্খায তিব্বগারৰা ন বাহুলিকা ন সাথলিকা ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরা পৰিৰেকে পুব্বঙ্গমা আরদ্ধৰীরিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতিনো সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৰন্তো অনেল়মূগা, তে মযা এৰং ৰুচ্চমানা পদক্খিণং গণ্হন্তীতি.
‘‘যে তে, সারিপুত্ত, পুগ্গলা অস্সদ্ধা জীৰিকত্থা ন সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা সঠা মাযাৰিনো কেতবিনো উদ্ধতা উন্নল়া চপলা মুখরা ৰিকিণ্ণৰাচা ইন্দ্রিযেসু অগুত্তদ্ৰারা ভোজনে অমত্তঞ্ঞুনো জাগরিযং অননুযুত্তা সামঞ্ঞে অনপেক্খৰন্তো সিক্খায ন তিব্বগারৰা বাহুলিকা সাথলিকা ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা পৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা কুসীতা হীনৰীরিযা মুট্ঠস্সতিনো অসম্পজানা অসমাহিতা ৰিব্ভন্তচিত্তা দুপ্পঞ্ঞা এল়মূগা, তিট্ঠন্তু তে.
‘‘যে পন, তে সারিপুত্ত, কুলপুত্তা সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা অসঠা অমাযাৰিনো অকেতবিনো অনুদ্ধতা অনুন্নল়া অচপলা অমুখরা অৰিকিণ্ণৰাচা ইন্দ্রিযেসু গুত্তদ্ৰারা ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো জাগরিযং অনুযুত্তা সামঞ্ঞে অপেক্খৰন্তো সিক্খায তিব্বগারৰা ন বাহুলিকা ন সাথলিকা ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরা পৰিৰেকে পুব্বঙ্গমা আরদ্ধৰীরিযা পহিতত্তা উপট্ঠিতস্সতিনো সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা পঞ্ঞৰন্তো অনেল়মূগা, তে ত্ৰং, সারিপুত্ত, ৰদেয্যাসি. ওৰদ, সারিপুত্ত, সব্রহ্মচারী; অনুসাস, সারিপুত্ত, সব্রহ্মচারী – ‘অসদ্ধম্মা ৰুট্ঠাপেত্ৰা সদ্ধম্মে পতিট্ঠাপেস্সামি সব্রহ্মচারী’তি. এৰঞ্হি তে, সারিপুত্ত, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. সত্তমং.
৮. সীলসুত্তং
১৬৮. তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৰুসো, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি …পে… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.
‘‘সীলৰতো, আৰুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো, সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি…পে… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি [অ. নি. ৫.১৬৮; ৬.৫০; ৭.৬৫]. অট্ঠমং.
৯. খিপ্পনিসন্তিসুত্তং
১৬৯. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং [সারাণীযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –
‘‘কিত্তাৰতা নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি, কুসলেসু ধম্মেসু সুগ্গহিতগ্গাহী চ, বহুঞ্চ গণ্হাতি, গহিতঞ্চস্স নপ্পমুস্সতী’’তি? ‘‘আযস্মা খো আনন্দো বহুস্সুতো. পটিভাতু আযস্মন্তংযেৰ আনন্দ’’ন্তি. ‘‘তেনহাৰুসো সারিপুত্ত, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা সারিপুত্তো আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –
‘‘ইধাৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খু অত্থকুসলো চ হোতি, ধম্মকুসলো চ, ব্যঞ্জনকুসলো চ, নিরুত্তিকুসলো চ, পুব্বাপরকুসলো চ. এত্তাৰতা খো, আৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খু খিপ্পনিসন্তি চ হোতি কুসলেসু ধম্মেসু, সুগ্গহিতগ্গাহী চ, বহুঞ্চ গণ্হাতি, গহিতঞ্চস্স নপ্পমুস্সতী’’তি. ‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো! অব্ভুতং, আৰুসো!! যাৰ সুভাসিতং চিদং আযস্মতা আনন্দেন. ইমেহি চ মযং পঞ্চহি ধম্মেহি সমন্নাগতং আযস্মন্তং আনন্দং ধারেম – ‘আযস্মা আনন্দো অত্থকুসলো ধম্মকুসলো ব্যঞ্জনকুসলো নিরুত্তিকুসলো পুব্বাপরকুসলো’’’তি. নৰমং.
১০. ভদ্দজিসুত্তং
১৭০. একং সমযং আযস্মা আনন্দো কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. অথ খো আযস্মা ভদ্দজি যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা আনন্দেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং ভদ্দজিং আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, আৰুসো ভদ্দজি, দস্সনানং অগ্গং, কিং সৰনানং অগ্গং, কিং সুখানং অগ্গং, কিং সঞ্ঞানং অগ্গং, কিং ভৰানং অগ্গ’’ন্তি?
‘‘অত্থাৰুসো, ব্রহ্মা অভিভূ অনভিভূতো অঞ্ঞদত্থুদসো ৰসৰত্তী, যো তং ব্রহ্মানং পস্সতি, ইদং দস্সনানং অগ্গং. অত্থাৰুসো, আভস্সরা নাম দেৰা সুখেন অভিসন্না পরিসন্না. তে কদাচি করহচি উদানং উদানেন্তি – ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি! যো তং সদ্দং সুণাতি, ইদং সৰনানং অগ্গং. অত্থাৰুসো, সুভকিণ্হা নাম দেৰা. তে সন্তংযেৰ তুসিতা সুখং পটিৰেদেন্তি, ইদং সুখানং অগ্গং. অত্থাৰুসো, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগা দেৰা, ইদং সঞ্ঞানং অগ্গং. অত্থাৰুসো, নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনূপগা দেৰা, ইদং ভৰানং অগ্গ’’ন্তি. ‘‘সমেতি খো ইদং আযস্মতো ভদ্দজিস্স, যদিদং বহুনা জনেনা’’তি?
‘‘আযস্মা খো, আনন্দো, বহুস্সুতো. পটিভাতু আযস্মন্তংযেৰ আনন্দ’’ন্তি. ‘‘তেনহাৰুসো ভদ্দজি, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো আযস্মা ভদ্দজি আযস্মতো আনন্দস্স পচ্চস্সোসি. আযস্মা আনন্দো এতদৰোচ –
‘‘যথা পস্সতো খো, আৰুসো, অনন্তরা আসৰানং খযো হোতি, ইদং দস্সনানং অগ্গং. যথা সুণতো অনন্তরা আসৰানং খযো হোতি, ইদং সৰনানং অগ্গং. যথা সুখিতস্স অনন্তরা আসৰানং খযো হোতি, ইদং সুখানং অগ্গং. যথা সঞ্ঞিস্স অনন্তরা আসৰানং খযো হোতি, ইদং সঞ্ঞানং অগ্গং. যথা ভূতস্স অনন্তরা আসৰানং খযো হোতি, ইদং ভৰানং অগ্গ’’ন্তি. দসমং.
আঘাতৰগ্গো দুতিযো.