৩. পঞ্চঙ্গিকৰগ্গো
১. পঠমঅগারৰসুত্তং
২১. ‘‘সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু অগারৰো অপ্পতিস্সো অসভাগৰুত্তিকো ‘সব্রহ্মচারীসু আভিসমাচারিকং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘আভিসমাচারিকং ধম্মং অপরিপূরেত্ৰা সেখং [সেক্খং (ক.)] ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সেখং ধম্মং অপরিপূরেত্ৰা সীলানি পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সীলানি অপরিপূরেত্ৰা সম্মাদিট্ঠিং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সম্মাদিট্ঠিং অপরিপূরেত্ৰা সম্মাসমাধিং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.
‘‘সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু সগারৰো সপ্পতিস্সো সভাগৰুত্তিকো ‘সব্রহ্মচারীসু আভিসমাচারিকং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘আভিসমাচারিকং ধম্মং পরিপূরেত্ৰা সেখং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘সেখং ধম্মং পরিপূরেত্ৰা সীলানি পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘সীলানি পরিপূরেত্ৰা সম্মাদিট্ঠিং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘সম্মাদিট্ঠিং পরিপূরেত্ৰা সম্মাসমাধিং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতী’’তি. পঠমং.
২. দুতিযঅগারৰসুত্তং
২২. ‘‘সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু অগারৰো অপ্পতিস্সো অসভাগৰুত্তিকো ‘সব্রহ্মচারীসু আভিসমাচারিকং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘আভিসমাচারিকং ধম্মং অপরিপূরেত্ৰা সেখং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সেখং ধম্মং অপরিপূরেত্ৰা সীলক্খন্ধং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সীলক্খন্ধং অপরিপূরেত্ৰা সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. ‘সমাধিক্খন্ধং অপরিপূরেত্ৰা পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেস্সতী’তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি.
‘‘সো ৰত, ভিক্খৰে, ভিক্খু সগারৰো সপ্পতিস্সো সভাগৰুত্তিকো ‘সব্রহ্মচারীসু আভিসমাচারিকং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘আভিসমাচারিকং ধম্মং পরিপূরেত্ৰা সেখং ধম্মং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. সেখং ধম্মং পরিপূরেত্ৰা সীলক্খন্ধং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘সীলক্খন্ধং পরিপূরেত্ৰা সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতি. ‘সমাধিক্খন্ধং পরিপূরেত্ৰা পঞ্ঞাক্খন্ধং পরিপূরেস্সতী’তি ঠানমেতং ৰিজ্জতী’’তি. দুতিযং.
৩. উপক্কিলেসসুত্তং
২৩. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, জাতরূপস্স উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং জাতরূপং ন চেৰ মুদু হোতি ন চ কম্মনিযং ন চ পভস্সরং পভঙ্গু চ ন চ সম্মা উপেতি কম্মায. কতমে পঞ্চ? অযো, লোহং, তিপু, সীসং, সজ্ঝং [সজ্ঝু (সী.)] – ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ জাতরূপস্স উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং জাতরূপং ন চেৰ মুদু হোতি ন চ কম্মনিযং ন চ পভস্সরং পভঙ্গু চ ন চ সম্মা উপেতি কম্মায. যতো চ খো, ভিক্খৰে, জাতরূপং ইমেহি পঞ্চহি উপক্কিলেসেহি ৰিমুত্তং [ৰিপ্পমুত্তং (সী.)] হোতি, তং হোতি জাতরূপং মুদু চ কম্মনিযঞ্চ পভস্সরঞ্চ ন চ পভঙ্গু সম্মা উপেতি কম্মায. যস্সা যস্সা চ [যস্স কস্সচি (স্যা. পী.)] পিল়ন্ধনৰিকতিযা আকঙ্খতি – যদি মুদ্দিকায যদি কুণ্ডলায যদি গীৰেয্যকায [গীৰেয্যকেন (স্যা. কং. ক., অ. নি. ৩.১০২)] যদি সুৰণ্ণমালায – তঞ্চস্স অত্থং অনুভোতি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, পঞ্চিমে চিত্তস্স উপক্কিলেসা, যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং চিত্তং ন চেৰ মুদু হোতি ন চ কম্মনিযং ন চ পভস্সরং পভঙ্গু চ ন চ সম্মা সমাধিযতি আসৰানং খযায. কতমে পঞ্চ? কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. কং. পী.)], উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং, ৰিচিকিচ্ছা – ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ চিত্তস্স উপক্কিলেসা যেহি উপক্কিলেসেহি উপক্কিলিট্ঠং চিত্তং ন চেৰ মুদু হোতি ন চ কম্মনিযং ন চ পভস্সরং পভঙ্গু চ ন চ সম্মা সমাধিযতি আসৰানং খযায. যতো চ খো, ভিক্খৰে, চিত্তং ইমেহি পঞ্চহি উপক্কিলেসেহি ৰিমুত্তং হোতি, তং হোতি চিত্তং মুদু চ কম্মনিযঞ্চ পভস্সরঞ্চ ন চ পভঙ্গু সম্মা সমাধিযতি আসৰানং খযায. যস্স যস্স চ অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভৰেয্যং – একোপি হুত্ৰা বহুধা অস্সং, বহুধাপি হুত্ৰা একো অস্সং; আৰিভাৰং, তিরোভাৰং; তিরোকুট্টং তিরোপাকারং তিরোপব্বতং অসজ্জমানো গচ্ছেয্যং, সেয্যথাপি আকাসে; পথৰিযাপি উম্মুজ্জনিমুজ্জং করেয্যং, সেয্যথাপি উদকে; উদকেপি অভিজ্জমানো গচ্ছেয্যং, সেয্যথাপি পথৰিযং; আকাসেপি পল্লঙ্কেন কমেয্যং, সেয্যথাপি পক্খী সকুণো; ইমেপি চন্দিমসূরিযে [চন্দিমসুরিযে (সী. স্যা. কং. পী.)] এৰংমহিদ্ধিকে এৰংমহানুভাৰে পাণিনা পরিমসেয্যং [পরামসেয্যং (ক.)] পরিমজ্জেয্যং যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণেয্যং – দিব্বে চ মানুসে চ যে দূরে সন্তিকে চা’তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানেয্যং – সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ৰীতরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সদোসং ৰা চিত্তং সদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতদোসং ৰা চিত্তং ৰীতদোসং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সমোহং ৰা চিত্তং সমোহং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতমোহং ৰা চিত্তং ৰীতমোহং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সংখিত্তং ৰা চিত্তং সংখিত্তং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং ৰিক্খিত্তং চিত্তন্তি পজানেয্যং, মহগ্গতং ৰা চিত্তং মহগ্গতং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অমহগ্গতং ৰা চিত্তং অমহগ্গতং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সউত্তরং ৰা চিত্তং সউত্তরং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অনুত্তরং ৰা চিত্তং অনুত্তরং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সমাহিতং ৰা চিত্তং সমাহিতং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অসমাহিতং ৰা চিত্তং অসমাহিতং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্যং, অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, সেয্যথিদং [সেয্যথীদং (সী. স্যা. কং. পী.)] – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৰীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তারীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি অনেকেপি সংৰট্টকপ্পে অনেকেপি ৰিৰট্টকপ্পে অনেকেপি সংৰট্টৰিৰট্টকপ্পে – অমুত্রাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্র উদপাদিং; তত্রাপাসিং এৰংনামো এৰংগোত্তো এৰংৰণ্ণো এৰমাহারো এৰংসুখদুক্খপ্পটিসংৰেদী এৰমাযুপরিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নোতি, ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সেয্যং চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্যং – ইমে ৰত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা ৰচীদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা মনোদুচ্চরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং উপৰাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপন্না; ইমে ৰা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচরিতেন সমন্নাগতা ৰচীসুচরিতেন সমন্নাগতা মনোসুচরিতেন সমন্নাগতা অরিযানং অনুপৰাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্নাতি, ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সেয্যং চৰমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৰণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে’’তি. ততিযং.
৪. দুস্সীলসুত্তং
২৪. [অ. নি. ৫.১৬৮; ৬.৫০; ৭.৬৫] ‘‘দুস্সীলস্স, ভিক্খৰে, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, ফেগ্গুপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.
‘‘সীলৰতো, ভিক্খৰে, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি পারিপূরিং গচ্ছতি, ফেগ্গুপি পারিপূরিং গচ্ছতি, সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. অনুগ্গহিতসুত্তং
২৫. ‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, অঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৰিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৰিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসা চ.
‘‘কতমেহি পঞ্চহি? ইধ, ভিক্খৰে, সম্মাদিট্ঠি সীলানুগ্গহিতা চ হোতি, সুতানুগ্গহিতা চ হোতি, সাকচ্ছানুগ্গহিতা চ হোতি, সমথানুগ্গহিতা চ হোতি, ৰিপস্সনানুগ্গহিতা চ হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চহি অঙ্গেহি অনুগ্গহিতা সম্মাদিট্ঠি চেতোৰিমুত্তিফলা চ হোতি চেতোৰিমুত্তিফলানিসংসা চ, পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলা চ হোতি পঞ্ঞাৰিমুত্তিফলানিসংসা চা’’তি. পঞ্চমং.
৬. ৰিমুত্তাযতনসুত্তং
২৬. ‘‘পঞ্চিমানি, ভিক্খৰে, ৰিমুত্তাযতনানি যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অপরিক্খীণা ৰা আসৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, অননুপ্পত্তং ৰা অনুত্তরং যোগক্খেমং অনুপাপুণাতি.
‘‘কতমানি পঞ্চ? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো সত্থা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী. যথা যথা, ভিক্খৰে, তস্স ভিক্খুনো সত্থা ধম্মং দেসেতি, অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপটিসংৰেদী চ হোতি ধম্মপটিসংৰেদী চ. তস্স অত্থপটিসংৰেদিনো ধম্মপটিসংৰেদিনো পামোজ্জং [পামুজ্জং (সী. স্যা. কং.) দী. নি. ৩.৩২২] জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি [ৰেদিযতি (সী.)]. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ইদং, ভিক্খৰে, পঠমং ৰিমুত্তাযতনং যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অপরিক্খীণা ৰা আসৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, অননুপ্পত্তং ৰা অনুত্তরং যোগক্খেমং অনুপাপুণাতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ন হেৰ খো সত্থা ধম্মং দেসেতি, অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী, অপি চ খো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতি. যথা যথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতি তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপটিসংৰেদী চ হোতি ধম্মপটিসংৰেদী চ. তস্স অত্থপটিসংৰেদিনো ধম্মপটিসংৰেদিনো পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ইদং, ভিক্খৰে, দুতিযং ৰিমুত্তাযতনং যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অপরিক্খীণা ৰা আসৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, অননুপ্পত্তং ৰা অনুত্তরং যোগক্খেমং অনুপাপুণাতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ন হেৰ খো সত্থা ধম্মং দেসেতি, অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী, নাপি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতি, অপি চ খো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন সজ্ঝাযং করোতি. যথা যথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন সজ্ঝাযং করোতি তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপটিসংৰেদী চ হোতি ধম্মপটিসংৰেদী চ. তস্স অত্থপটিসংৰেদিনো ধম্মপটিসংৰেদিনো পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ইদং, ভিক্খৰে, ততিযং ৰিমুত্তাযতনং যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো…পে… যোগক্খেমং অনুপাপুণাতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ন হেৰ খো সত্থা ধম্মং দেসেতি, অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী, নাপি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতি, নাপি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন সজ্ঝাযং করোতি; অপি চ খো যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি মনসানুপেক্খতি. যথা যথা, ভিক্খৰে, ভিক্খু যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি মনসানুপেক্খতি তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপটিসংৰেদী চ হোতি ধম্মপটিসংৰেদী চ. তস্স অত্থপটিসংৰেদিনো ধম্মপটিসংৰেদিনো পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ইদং, ভিক্খৰে, চতুত্থং ৰিমুত্তাযতনং যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অপরিক্খীণা ৰা আসৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, অননুপ্পত্তং ৰা অনুত্তরং যোগক্খেমং অনুপাপুণাতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো ন হেৰ খো সত্থা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতরো ৰা গরুট্ঠানিযো সব্রহ্মচারী, নাপি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন পরেসং দেসেতি, নাপি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং ৰিত্থারেন সজ্ঝাযং করোতি, নাপি যথাসুতং যথাপরিযত্তং ধম্মং চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি মনসানুপেক্খতি; অপি চ খ্ৰস্স অঞ্ঞতরং সমাধিনিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি সুমনসিকতং সূপধারিতং সুপ্পটিৰিদ্ধং পঞ্ঞায. যথা যথা, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অঞ্ঞতরং সমাধিনিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি সুমনসিকতং সূপধারিতং সুপ্পটিৰিদ্ধং পঞ্ঞায তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে অত্থপটিসংৰেদী চ হোতি ধম্মপটিসংৰেদী চ. তস্স অত্থপটিসংৰেদিনো ধম্মপটিসংৰেদিনো পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স পীতি জাযতি. পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদেতি. সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. ইদং, ভিক্খৰে, পঞ্চমং ৰিমুত্তাযতনং যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অপরিক্খীণা ৰা আসৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, অননুপ্পত্তং ৰা অনুত্তরং যোগক্খেমং অনুপাপুণাতি.
‘‘ইমানি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ৰিমুত্তাযতনানি যত্থ ভিক্খুনো অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৰিহরতো অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং ৰিমুচ্চতি, অপরিক্খীণা ৰা আসৰা পরিক্খযং গচ্ছন্তি, অননুপ্পত্তং ৰা অনুত্তরং যোগক্খেমং অনুপাপুণাতী’’তি. ছট্ঠং.
৭. সমাধিসুত্তং
২৭. ‘‘সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ অপ্পমাণং নিপকা পতিস্সতা. সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰযতং অপ্পমাণং নিপকানং পতিস্সতানং পঞ্চ ঞাণানি পচ্চত্তঞ্ঞেৰ উপ্পজ্জন্তি. কতমানি পঞ্চ? ‘অযং সমাধি পচ্চুপ্পন্নসুখো চেৰ আযতিঞ্চ সুখৰিপাকো’তি পচ্চত্তঞ্ঞেৰ ঞাণং উপ্পজ্জতি, ‘অযং সমাধি অরিযো নিরামিসো’তি পচ্চত্তঞ্ঞেৰ ঞাণং উপ্পজ্জতি, ‘অযং সমাধি অকাপুরিসসেৰিতো’তি [মহাপুরিসসেৰিতোতি (ক.)] পচ্চত্তঞ্ঞেৰ ঞাণং উপ্পজ্জতি, ‘অযং সমাধি সন্তো পণীতো পটিপ্পস্সদ্ধলদ্ধো একোদিভাৰাধিগতো, ন সঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতগতো’তি [ন চ সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতপ্পতিতোতি (সী.), ন চ সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিতপত্তোতি (স্যা.), ন চ সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিৰাৰটোতি (ক.), ন সসঙ্খারনিগ্গয্হৰারিযাধিগতোতি (?) দী. নি. ৩.৩৫৫; অ. নি. ৩.১০২; ৯.২৭] পচ্চত্তঞ্ঞেৰ ঞাণং উপ্পজ্জতি, ‘সতো খো পনাহং ইমং সমাপজ্জামি সতো ৰুট্ঠহামী’তি [সো খো পনাহং ইমং সমাধিং সতোৰ সমাপজ্জামি, সতো উট্ঠহামীতি (সী. স্যা. কং.)] পচ্চত্তঞ্ঞেৰ ঞাণং উপ্পজ্জতি.
‘‘সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ অপ্পমাণং নিপকা পতিস্সতা. সমাধিং, ভিক্খৰে, ভাৰযতং অপ্পমাণং নিপকানং পতিস্সতানং ইমানি পঞ্চ ঞাণানি পচ্চত্তঞ্ঞেৰ উপ্পজ্জন্তী’’তি. সত্তমং.
৮. পঞ্চঙ্গিকসুত্তং
২৮. ‘‘অরিযস্স, ভিক্খৰে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স ভাৰনং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অরিযস্স পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স ভাৰনা? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, দক্খো ন্হাপকো [নহাপকো (সী. পী.)] ৰা ন্হাপকন্তেৰাসী ৰা কংসথালে ন্হানীযচুণ্ণানি [নহানীযচুণ্ণানি (সী. পী.)] আকিরিত্ৰা উদকেন পরিপ্ফোসকং পরিপ্ফোসকং সন্নেয্য. সাযং ন্হানীযপিণ্ডি [সাস্স নহানীযপিণ্ডী (সী. স্যা. কং.)] স্নেহানুগতা স্নেহপরেতা সন্তরবাহিরা ফুটা স্নেহেন, ন চ পগ্ঘরিনী. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ৰিৰেকজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. অরিযস্স, ভিক্খৰে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং পঠমা ভাৰনা.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকরহদো গম্ভীরো উব্ভিদোদকো [উব্ভিতোদকো (স্যা. কং. ক.)]. তস্স নেৰস্স পুরত্থিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন পচ্ছিমায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন উত্তরায দিসায উদকস্স আযমুখং, ন দক্খিণায দিসায উদকস্স আযমুখং, দেৰো চ কালেন কালং সম্মা ধারং নানুপ্পৰেচ্ছেয্য [দেৰো চ ন কালেন… অনুপৰেচ্ছেয্য (দী. নি. ১.২২৭ আদযো; ম. নি. ২.২৫১ আদযো]. অথ খো তম্হাৰ উদকরহদা সীতা ৰারিধারা উব্ভিজ্জিত্ৰা তমেৰ উদকরহদং সীতেন ৰারিনা অভিসন্দেয্য পরিসন্দেয্য পরিপূরেয্য পরিপ্ফরেয্য; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো উদকরহদস্স সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং সমাধিজেন পীতিসুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স সমাধিজেন পীতিসুখেন অপ্ফুটং হোতি. অরিযস্স, ভিক্খৰে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং দুতিযা ভাৰনা.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পীতিযা চ ৰিরাগা…পে… ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপ্পলিনিযং ৰা পদুমিনিযং ৰা পুণ্ডরীকিনিযং ৰা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তো নিমুগ্গপোসীনি. তানি যাৰ চগ্গা যাৰ চ মূলা সীতেন ৰারিনা অভিসন্নানি পরিসন্নানি পরিপূরানি পরিপ্ফুটানি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতং উপ্পলানং ৰা পদুমানং ৰা পুণ্ডরীকানং ৰা সীতেন ৰারিনা অপ্ফুটং অস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং নিপ্পীতিকেন সুখেন অভিসন্দেতি পরিসন্দেতি পরিপূরেতি পরিপ্ফরতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স নিপ্পীতিকেন সুখেন অপ্ফুটং হোতি. অরিযস্স, ভিক্খৰে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং ততিযা ভাৰনা.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা …পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পুরিসো ওদাতেন ৰত্থেন সসীসং পারুপিত্ৰা নিসিন্নো অস্স; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স ওদাতেন ৰত্থেন অপ্ফুটং অস্স. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ইমমেৰ কাযং পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন ফরিত্ৰা নিসিন্নো হোতি; নাস্স কিঞ্চি সব্বাৰতো কাযস্স পরিসুদ্ধেন চেতসা পরিযোদাতেন অপ্ফুটং হোতি. অরিযস্স, ভিক্খৰে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং চতুত্থা ভাৰনা.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণানিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি সুমনসিকতং সূপধারিতং সুপ্পটিৰিদ্ধং পঞ্ঞায. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অঞ্ঞোৰ অঞ্ঞং [অঞ্ঞো ৰা অঞ্ঞং ৰা (সী.), অঞ্ঞো ৰা অঞ্ঞং (স্যা. কং.), অঞ্ঞো অঞ্ঞং (?)] পচ্চৰেক্খেয্য, ঠিতো ৰা নিসিন্নং পচ্চৰেক্খেয্য, নিসিন্নো ৰা নিপন্নং পচ্চৰেক্খেয্য. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো পচ্চৰেক্খণানিমিত্তং সুগ্গহিতং হোতি সুমনসিকতং সূপধারিতং সুপ্পটিৰিদ্ধং পঞ্ঞায. অরিযস্স, ভিক্খৰে, পঞ্চঙ্গিকস্স সম্মাসমাধিস্স অযং পঞ্চমা [পঞ্চমী (সী.)] ভাৰনা. এৰং ভাৰিতে খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু [এৰং ভাৰিতে খো ভিক্খৰে (সী.)] অরিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৰং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকমণিকো আধারে ঠপিতো পূরো উদকস্স সমতিত্তিকো কাকপেয্যো. তমেনং বলৰা পুরিসো যতো যতো আৰজ্জেয্য [আৰট্টেয্য (স্যা. কং.)], আগচ্ছেয্য উদক’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ভাৰিতে অরিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৰং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সমে ভূমিভাগে পোক্খরণী চতুরংসা আলিবদ্ধা পূরা উদকস্স সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. তমেনং বলৰা পুরিসো যতো যতো আলিং মুঞ্চেয্য, আগচ্ছেয্য উদক’’ন্তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’. ‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ভাৰিতে অরিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৰং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স…পে… সতি সতি আযতনে.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সুভূমিযং চতুমহাপথে [চাতুম্মহাপথে (সী. পী.), চতুম্মহাপথে (স্যা. কং.)] আজঞ্ঞরথো যুত্তো অস্স ঠিতো ওধস্তপতোদো. তমেনং দক্খো যোগ্গাচরিযো অস্সদম্মসারথি অভিরুহিত্ৰা ৰামেন হত্থেন রস্মিযো গহেত্ৰা দক্খিণেন হত্থেন পতোদং গহেত্ৰা যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং সারেয্যপি পচ্চাসারেয্যপি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰং ভাৰিতে অরিযে পঞ্চঙ্গিকে সম্মাসমাধিম্হি এৰং বহুলীকতে যস্স যস্স অভিঞ্ঞাসচ্ছিকরণীযস্স ধম্মস্স চিত্তং অভিনিন্নামেতি অভিঞ্ঞাসচ্ছিকিরিযায, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৰিহিতং ইদ্ধিৰিধং পচ্চনুভৰেয্যং – একোপি হুত্ৰা বহুধা অস্সং…পে… যাৰ ব্রহ্মলোকাপি কাযেন ৰসং ৰত্তেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায উভো সদ্দে সুণেয্যং – দিব্বে চ মানুসে চ যে দূরে সন্তিকে চা’তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে অকঙ্খতি – ‘পরসত্তানং পরপুগ্গলানং চেতসা চেতো পরিচ্চ পজানেয্যং – সরাগং ৰা চিত্তং সরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, ৰীতরাগং ৰা চিত্তং ৰীতরাগং চিত্তন্তি পজানেয্যং, সদোসং ৰা চিত্তং… ৰীতদোসং ৰা চিত্তং… সমোহং ৰা চিত্তং… ৰীতমোহং ৰা চিত্তং… সংখিত্তং ৰা চিত্তং… ৰিক্খিত্তং ৰা চিত্তং… মহগ্গতং ৰা চিত্তং… অমহগ্গতং ৰা চিত্তং… সউত্তরং ৰা চিত্তং… অনুত্তরং ৰা চিত্তং… সমাহিতং ৰা চিত্তং… অসমাহিতং ৰা চিত্তং… ৰিমুত্তং ৰা চিত্তং… অৰিমুত্তং ৰা চিত্তং অৰিমুত্তং চিত্তন্তি পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং, দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে.
‘‘সো সচে আকঙ্খতি – ‘আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি, তত্র তত্রেৰ সক্খিভব্বতং পাপুণাতি সতি সতি আযতনে’’তি. অট্ঠমং.
৯. চঙ্কমসুত্তং
২৯. ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৰে, চঙ্কমে আনিসংসা. কতমে পঞ্চ? অদ্ধানক্খমো হোতি, পধানক্খমো হোতি, অপ্পাবাধো হোতি, অসিতং পীতং খাযিতং সাযিতং সম্মা পরিণামং গচ্ছতি, চঙ্কমাধিগতো সমাধি চিরট্ঠিতিকো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ চঙ্কমে আনিসংসা’’তি. নৰমং.
১০. নাগিতসুত্তং
৩০. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন ইচ্ছানঙ্গলং নাম কোসলানং ব্রাহ্মণগামো তদৰসরি. তত্র সুদং ভগৰা ইচ্ছানঙ্গলে ৰিহরতি ইচ্ছানঙ্গলৰনসণ্ডে. অস্সোসুং খো ইচ্ছানঙ্গলকা [ইচ্ছানঙ্গলিকা (সী.) অ. নি. ৬.৪২; অ. নি. ৮.৮৬] ব্রাহ্মণগহপতিকা – ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ইচ্ছানঙ্গলং অনুপ্পত্তো; ইচ্ছানঙ্গলে ৰিহরতি ইচ্ছানঙ্গলৰনসণ্ডে. তং খো পন ভৰন্তং গোতমং এৰং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ইতিপি সো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৰিজ্জাচরণসম্পন্নো সুগতো লোকৰিদূ অনুত্তরো পুরিসদম্মসারথি, সত্থা দেৰমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৰাতি. সো ইমং লোকং সদেৰকং সমারকং সব্রহ্মকং সস্সমণব্রাহ্মণিং পজং সদেৰমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং, কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথারূপানং অরহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো ইচ্ছানঙ্গলকা ব্রাহ্মণগহপতিকা তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং আদায যেন ইচ্ছানঙ্গলৰনসণ্ডো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা বহিদ্ৰারকোট্ঠকে অট্ঠংসু উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা.
তেন খো পন সমযেন আযস্মা নাগিতো ভগৰতো উপট্ঠাকো হোতি. অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং নাগিতং আমন্তেসি – ‘‘কে পন খো, নাগিত, উচ্চাসদ্দমহাসদ্দা, কেৰট্টা মঞ্ঞে মচ্ছৰিলোপে’’তি? ‘‘এতে, ভন্তে, ইচ্ছানঙ্গলকা ব্রাহ্মণগহপতিকা পহূতং খাদনীযং ভোজনীযং আদায বহিদ্ৰারকোট্ঠকে ঠিতা ভগৰন্তঞ্ঞেৰ উদ্দিস্স ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চা’’তি. ‘‘মাহং, নাগিত, যসেন সমাগমং, মা চ মযা যসো. যো খো, নাগিত, নযিমস্স নেক্খম্মসুখস্স পৰিৰেকসুখস্স উপসমসুখস্স সম্বোধসুখস্স নিকামলাভী অস্স অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, যস্সাহং নেক্খম্মসুখস্স পৰিৰেকসুখস্স উপসমসুখস্স সম্বোধসুখস্স নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. সো তং [সোহং (ক.), সো (স্যা. কং.)] মীল়্হসুখং মিদ্ধসুখং লাভসক্কারসিলোকসুখং সাদিযেয্যা’’তি.
‘‘অধিৰাসেতু দানি, ভন্তে, ভগৰা, অধিৰাসেতু সুগতো; অধিৰাসনকালো দানি, ভন্তে, ভগৰতো. যেন যেনেৰ দানি ভগৰা গমিস্সতি তংনিন্নাৰ গমিস্সন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. সেয্যথাপি, ভন্তে, থুল্লফুসিতকে দেৰে ৰস্সন্তে যথানিন্নং উদকানি পৰত্তন্তি; এৰমেৰং খো, ভন্তে, যেন যেনেৰ দানি ভগৰা গমিস্সতি, তংনিন্নাৰ গমিস্সন্তি ব্রাহ্মণগহপতিকা নেগমা চেৰ জানপদা চ. তং কিস্স হেতু? তথা হি, ভন্তে, ভগৰতো সীলপঞ্ঞাণ’’ন্তি.
‘‘মাহং, নাগিত, যসেন সমাগমং, মা চ মযা যসো. যো খো, নাগিত, নযিমস্স নেক্খম্মসুখস্স পৰিৰেকসুখস্স উপসমসুখস্স সম্বোধসুখস্স নিকামলাভী অস্স অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, যস্সাহং নেক্খম্মসুখস্স পৰিৰেকসুখস্স উপসমসুখস্স সম্বোধসুখস্স নিকামলাভী অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী. সো তং মীল়্হসুখং মিদ্ধসুখং লাভসক্কারসিলোকসুখং সাদিযেয্য. অসিতপীতখাযিতসাযিতস্স খো, নাগিত, উচ্চারপস্সাৰো – এসো তস্স নিস্সন্দো. পিযানং খো, নাগিত, ৰিপরিণামঞ্ঞথাভাৰা উপ্পজ্জন্তি সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা – এসো তস্স নিস্সন্দো. অসুভনিমিত্তানুযোগং অনুযুত্তস্স খো, নাগিত, সুভনিমিত্তে পাটিকুল্যতা [পটিক্কূলতা (সী.), পটিক্কূল্যতা (স্যা. কং.)] সণ্ঠাতি – এসো তস্স নিস্সন্দো. ছসু খো, নাগিত, ফস্সাযতনেসু অনিচ্চানুপস্সিনো ৰিহরতো ফস্সে পাটিকুল্যতা সণ্ঠাতি – এসো তস্স নিস্সন্দো. পঞ্চসু খো, নাগিত, উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৰিহরতো উপাদানে পাটিকুল্যতা সণ্ঠাতি – এসো তস্স নিস্সন্দো’’তি. দসমং.
পঞ্চঙ্গিকৰগ্গো ততিযো.