(১৩) ৩. ভযৰগ্গো
১. অত্তানুৰাদসুত্তং
১২১. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, ভযানি. কতমানি চত্তারি? অত্তানুৰাদভযং, পরানুৰাদভযং, দণ্ডভযং, দুগ্গতিভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, অত্তানুৰাদভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহঞ্চেৰ [অহঞ্চে (?)] খো পন কাযেন দুচ্চরিতং চরেয্যং, ৰাচায দুচ্চরিতং চরেয্যং, মনসা দুচ্চরিতং চরেয্যং, কিঞ্চ তং যং মং [কিঞ্চ তং মং (সী.), কিঞ্চ মং (স্যা. কং.), কিঞ্চ তং কম্মং (পী. ক.)] অত্তা সীলতো ন উপৰদেয্যা’তি! সো অত্তানুৰাদভযস্স ভীতো কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অত্তানুৰাদভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পরানুৰাদভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহঞ্চেৰ খো পন কাযেন দুচ্চরিতং চরেয্যং, ৰাচায দুচ্চরিতং চরেয্যং, মনসা দুচ্চরিতং চরেয্যং, কিঞ্চ তং যং মং পরে সীলতো ন উপৰদেয্যু’ন্তি! সো পরানুৰাদভযস্স ভীতো কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পরানুৰাদভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দণ্ডভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পস্সতি চোরং আগুচারিং, রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তে, কসাহিপি তাল়েন্তে, ৰেত্তেহিপি তাল়েন্তে, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাল়েন্তে, হত্থম্পি ছিন্দন্তে, পাদম্পি ছিন্দন্তে, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তে, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তে, নাসম্পি ছিন্দন্তে, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তে, বিলঙ্গথালিকম্পি করোন্তে, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি করোন্তে, রাহুমুখম্পি করোন্তে, জোতিমালিকম্পি করোন্তে, হত্থপজ্জোতিকম্পি করোন্তে, এরকৰত্তিকম্পি করোন্তে, চীরকৰাসিকম্পি করোন্তে, এণেয্যকম্পি করোন্তে, বলিসমংসিকম্পি করোন্তে, কহাপণকম্পি করোন্তে, খারাপতচ্ছিকম্পি করোন্তে, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি করোন্তে, পলালপীঠকম্পি করোন্তে, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তে, সুনখেহিপি খাদাপেন্তে, জীৰন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তে, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তে.
‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যথারূপানং খো পাপকানং কম্মানং হেতু চোরং আগুচারিং রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তি, কসাহিপি তাল়েন্তি…পে… অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি, অহঞ্চেৰ খো পন এৰরূপং পাপকম্মং করেয্যং, মম্পি রাজানো গহেত্ৰা এৰরূপা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেয্যুং, কসাহিপি তাল়েয্যুং, ৰেত্তেহিপি তাল়েয্যুং, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাল়েয্যুং, হত্থম্পি ছিন্দেয্যুং, পাদম্পি ছিন্দেয্যুং, হত্থপাদম্পি ছিন্দেয্যুং, কণ্ণম্পি ছিন্দেয্যুং, নাসম্পি ছিন্দেয্যুং, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দেয্যুং, বিলঙ্গথালিকম্পি করেয্যুং, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি করেয্যুং; রাহুমুখম্পি করেয্যুং, জোতিমালিকম্পি করেয্যুং, হত্থপজ্জোতিকম্পি করেয্যুং, এরকৰত্তিকম্পি করেয্যুং, চীরকৰাসিকম্পি করেয্যুং, এণেয্যকম্পি করেয্যুং, বলিসমংসিকম্পি করেয্যুং, কহাপণকম্পি করেয্যুং, খারাপতচ্ছিকম্পি করেয্যুং, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি করেয্যুং, পলালপীঠকম্পি করেয্যুং, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চেয্যুং, সুনখেহিপি খাদাপেয্যুং, জীৰন্তম্পি সূলে উত্তাসেয্যুং, অসিনাপি সীসং ছিন্দেয্যু’ন্তি. সো দণ্ডভযস্স ভীতো ন পরেসং পাভতং ৰিলুম্পন্তো চরতি. কাযদুচ্চরিতং পহায…পে… সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দণ্ডভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দুগ্গতিভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কাযদুচ্চরিতস্স খো পাপকো ৰিপাকো অভিসম্পরাযং, ৰচীদুচ্চরিতস্স পাপকো ৰিপাকো অভিসম্পরাযং, মনোদুচ্চরিতস্স পাপকো ৰিপাকো অভিসম্পরাযং. অহঞ্চেৰ খো পন কাযেন দুচ্চরিতং চরেয্যং, ৰাচায দুচ্চরিতং চরেয্যং, মনসা দুচ্চরিতং চরেয্যং, কিঞ্চ তং যাহং ন কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য’ন্তি! সো দুগ্গতিভযস্স ভীতো কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দুগ্গতিভযং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানী’’তি. পঠমং.
২. ঊমিভযসুত্তং
১২২. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, ভযানি উদকোরোহন্তস্স [উদকোরোহন্তে (ম. নি. ২.১৬১)] পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তারি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৰট্টভযং, সুসুকাভযং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি উদকোরোহন্তস্স পাটিকঙ্খিতব্বানি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি ইধেকচ্চস্স কুলপুত্তস্স ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অগারস্মা [সদ্ধা অগারস্মা (সী. স্যা. কং.)] অনগারিযং পব্বজিতস্স [পব্বজতো (সী.)] পাটিকঙ্খিতব্বানি. কতমানি চত্তারি? ঊমিভযং, কুম্ভীলভযং, আৰট্টভযং, সুসুকাভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ঊমিভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্রহ্মচারিনো ওৰদন্তি অনুসাসন্তি – ‘এৰং তে অভিক্কমিতব্বং, এৰং তে পটিক্কমিতব্বং, এৰং তে আলোকেতব্বং, এৰং তে ৰিলোকেতব্বং, এৰং তে সমিঞ্জিতব্বং, এৰং তে পসারিতব্বং, এৰং তে সঙ্ঘাটিপত্তচীৰরং ধারেতব্ব’ন্তি. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা অঞ্ঞে ওৰদামপি অনুসাসামপি. ইমে পনম্হাকং পুত্তমত্তা মঞ্ঞে নত্তমত্তা মঞ্ঞে ওৰদিতব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তী’তি. সো কুপিতো অনত্তমনো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ঊমিভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. ঊমিভযন্তি খো, ভিক্খৰে, কোধূপাযাসস্সেতং অধিৰচনং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ঊমিভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কুম্ভীলভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! তমেনং তথা পব্বজিতং সমানং সব্রহ্মচারিনো ওৰদন্তি অনুসাসন্তি – ‘ইদং তে খাদিতব্বং, ইদং তে ন খাদিতব্বং, ইদং তে ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে ন ভুঞ্জিতব্বং, ইদং তে সাযিতব্বং, ইদং তে ন সাযিতব্বং, ইদং তে পাতব্বং, ইদং তে ন পাতব্বং, কপ্পিযং তে খাদিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন খাদিতব্বং, কপ্পিযং তে ভুঞ্জিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন ভুঞ্জিতব্বং, কপ্পিযং তে সাযিতব্বং, অকপ্পিযং তে ন সাযিতব্বং, কপ্পিযং তে পাতব্বং, অকপ্পিযং তে ন পাতব্বং, কালে তে খাদিতব্বং, ৰিকালে তে ন খাদিতব্বং, কালে তে ভুঞ্জিতব্বং, ৰিকালে তে ন ভুঞ্জিতব্বং, কালে তে সাযিতব্বং, ৰিকালে তে ন সাযিতব্বং, কালে তে পাতব্বং, ৰিকালে তে ন পাতব্ব’ন্তি. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা যং ইচ্ছাম তং খাদাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং খাদাম; যং ইচ্ছাম তং ভুঞ্জাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং ভুঞ্জাম; যং ইচ্ছাম তং সাযাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং সাযাম; যং ইচ্ছাম তং পিৰাম, যং ন ইচ্ছাম ন তং পিৰাম; কপ্পিযম্পি খাদাম অকপ্পিযম্পি খাদাম কপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম অকপ্পিযম্পি ভুঞ্জাম কপ্পিযম্পি সাযাম অকপ্পিযম্পি সাযাম কপ্পিযম্পি পিৰাম অকপ্পিযম্পি পিৰাম, কালেপি খাদাম ৰিকালেপি খাদাম কালেপি ভুঞ্জাম ৰিকালেপি ভুঞ্জাম কালেপি সাযাম ৰিকালেপি সাযাম কালেপি পিৰাম ৰিকালেপি পিৰাম; যম্পি নো সদ্ধা গহপতিকা দিৰা ৰিকালে পণীতং খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা দেন্তি, তত্রপিমে [তত্থপিমে (ম. নি. ২.১৬৩)] মুখাৰরণং মঞ্ঞে করোন্তী’তি. সো কুপিতো অনত্তমনো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কুম্ভীলভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. কুম্ভীলভযন্তি খো, ভিক্খৰে, ওদরিকত্তস্সেতং অধিৰচনং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কুম্ভীলভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, আৰট্টভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি, দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! সো এৰং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি অরক্খিতেনেৰ কাযেন অরক্খিতায ৰাচায অরক্খিতেন চিত্তেন অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি. সো তত্থ পস্সতি গহপতিং ৰা গহপতিপুত্তং ৰা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতং সমঙ্গীভূতং পরিচারযমানং. তস্স এৰং হোতি – ‘মযং খো পুব্বে অগারিযভূতা সমানা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারিম্হা; সংৰিজ্জন্তি খো পন মে কুলে ভোগা. সক্কা ভোগে চ ভুঞ্জিতুং পুঞ্ঞানি চ কাতুং. যংনূনাহং সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তিত্ৰা ভোগে চ ভুঞ্জেয্যং পুঞ্ঞানি চ করেয্য’ন্তি! সো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আৰট্টভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. আৰট্টভযন্তি খো, ভিক্খৰে, পঞ্চন্নেতং কামগুণানং অধিৰচনং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আৰট্টভযং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সুসুকাভযং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো কুলপুত্তো সদ্ধা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি – ‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপরেতো; অপ্পেৰ নাম ইমস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিরিযা পঞ্ঞাযেথা’তি! সো এৰং পব্বজিতো সমানো পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায গামং ৰা নিগমং ৰা পিণ্ডায পৰিসতি অরক্খিতেনেৰ কাযেন অরক্খিতায ৰাচায অরক্খিতেন চিত্তেন অনুপট্ঠিতায সতিযা অসংৰুতেহি ইন্দ্রিযেহি. সো তত্থ পস্সতি মাতুগামং দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা. তস্স মাতুগামং দিস্ৰা দুন্নিৰত্থং ৰা দুপ্পারুতং ৰা রাগো চিত্তং অনুদ্ধংসেতি. সো রাগানুদ্ধংসিতেন চিত্তেন সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্ততি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুসুকাভযস্স ভীতো সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৰত্তো. সুসুকাভযন্তি খো, ভিক্খৰে, মাতুগামস্সেতং অধিৰচনং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সুসুকাভযং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি ভযানি ইধেকচ্চস্স কুলপুত্তস্স ইমস্মিং ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতস্স পাটিকঙ্খিতব্বানী’’তি. দুতিযং.
৩. পঠমনানাকরণসুত্তং
১২৩. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? [কথা. ৬৭১ আদযো] ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো ব্রহ্মকাযিকানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ব্রহ্মকাযিকানং, ভিক্খৰে, দেৰানং কপ্পো আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি [যদিদং চুতিযা উপপত্তিযা চাতি (ক.) অ. নি. ৩.১১৭ পস্সিতব্বং].
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো আভস্সরানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আভস্সরানং, ভিক্খৰে, দেৰানং দ্ৰে কপ্পা আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো, কালং কুরুমানো সুভকিণ্হানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সুভকিণ্হানং, ভিক্খৰে, দেৰানং চত্তারো কপ্পা আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো ৰেহপ্ফলানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ৰেহপ্ফলানং, ভিক্খৰে, দেৰানং পঞ্চ কপ্পসতানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.
৪. দুতিযনানাকরণসুত্তং
১২৪. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুদ্ধাৰাসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৰে, উপপত্তি অসাধারণা পুথুজ্জনেহি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং, তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুদ্ধাৰাসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৰে, উপপত্তি অসাধারণা পুথুজ্জনেহি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. পঠমমেত্তাসুত্তং
১২৫. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো ব্রহ্মকাযিকানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ব্রহ্মকাযিকানং, ভিক্খৰে, দেৰানং কপ্পো আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো করুণাসহগতেন চেতসা…পে… মুদিতাসহগতেন চেতসা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি, তং নিকামেতি, তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি. তত্থ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো আভস্সরানং [স্যামপোত্থকে পন করুণাদযো তযো ৰিহারা আভস্সরাদীহি তীহি ৰিসুং ৰিসুং যোজেত্ৰা পরিপুণ্ণমেৰ দস্সিতং] দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আভস্সরানং, ভিক্খৰে, দেৰানং দ্ৰে কপ্পা আযুপ্পমাণং…পে… সুভকিণ্হানং [স্যামপোত্থকে পন করুণাদযো তযো ৰিহারা আভস্সরাদীহি তীহি ৰিসুং ৰিসুং যোজেত্ৰা পরিপুণ্ণমেৰ দস্সিতং] দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. সুভকিণ্হানং, ভিক্খৰে, দেৰানং চত্তারো কপ্পা আযুপ্পমাণং…পে… ৰেহপ্ফলানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ৰেহপ্ফলানং, ভিক্খৰে, দেৰানং পঞ্চ কপ্পসতানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা সতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযমেত্তাসুত্তং
১২৬. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে চত্তারো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুদ্ধাৰাসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৰে, উপপত্তি অসাধারণা পুথুজ্জনেহি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো করুণা…পে… মুদিতা…পে… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি. সো যদেৰ তত্থ হোতি রূপগতং ৰেদনাগতং সঞ্ঞাগতং সঙ্খারগতং ৰিঞ্ঞাণগতং তে ধম্মে অনিচ্চতো দুক্খতো রোগতো গণ্ডতো সল্লতো অঘতো আবাধতো পরতো পলোকতো সুঞ্ঞতো অনত্ততো সমনুপস্সতি. সো কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুদ্ধাৰাসানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. অযং, ভিক্খৰে, উপপত্তি অসাধারণা পুথুজ্জনেহি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ছট্ঠং.
৭. পঠমতথাগতঅচ্ছরিযসুত্তং
১২৭. ‘‘তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা [অব্ভুতধম্মা (স্যা. কং. ক.)] পাতুভৰন্তি. কতমে চত্তারো? যদা, ভিক্খৰে, বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা যত্থপিমেসং [যত্থিমেসং (সী. স্যা. কং.)] চন্দিমসূরিযানং এৰংমহিদ্ধিকানং এৰংমহানুভাৰানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো [অব্ভুতধম্মো (স্যা. কং. ক.)] পাতুভৰতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা যত্থপিমেসং চন্দিমসূরিযানং এৰংমহিদ্ধিকানং এৰংমহানুভাৰানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং দুতিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, যদা তথাগতো অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুজ্ঝতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা যত্থপিমেসং চন্দিমসূরিযানং এৰংমহিদ্ধিকানং এৰংমহানুভাৰানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং ততিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, যদা তথাগতো অনুত্তরং ধম্মচক্কং পৰত্তেতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা যত্থপিমেসং চন্দিমসূরিযানং এৰংমহিদ্ধিকানং এৰংমহানুভাৰানং আভা নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং. যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং চতুত্থো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা ইমে চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা পাতুভৰন্তী’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযতথাগতঅচ্ছরিযসুত্তং
১২৮. ‘‘তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা পাতুভৰন্তি. কতমে চত্তারো? আলযারামা [আলযরামা (অঞ্ঞসুত্তেসু)], ভিক্খৰে, পজা আলযরতা আলযসম্মুদিতা; সা তথাগতেন অনালযে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং পঠমো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি.
‘‘মানারামা, ভিক্খৰে, পজা মানরতা মানসম্মুদিতা. সা তথাগতেন মানৰিনযে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং দুতিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি.
‘‘অনুপসমারামা, ভিক্খৰে, পজা অনুপসমরতা অনুপসমসম্মুদিতা. সা তথাগতেন ওপসমিকে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং ততিযো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি.
‘‘অৰিজ্জাগতা, ভিক্খৰে, পজা অণ্ডভূতা পরিযোনদ্ধা. সা তথাগতেন অৰিজ্জাৰিনযে ধম্মে দেসিযমানে সুস্সূসতি সোতং ওদহতি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেতি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা অযং চতুত্থো অচ্ছরিযো অব্ভুতো ধম্মো পাতুভৰতি. তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰা ইমে চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা পাতুভৰন্তী’’তি. অট্ঠমং.
৯. আনন্দঅচ্ছরিযসুত্তং
১২৯. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে. কতমে চত্তারো? সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্থ চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিপরিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, উপাসকপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, উপাসকপরিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৰতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তি. নৰমং.
১০. চক্কৰত্তিঅচ্ছরিযসুত্তং
১৩০. ‘‘চত্তারোমে, ভিক্খৰে, অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা রঞ্ঞে চক্কৰত্তিম্হি. কতমে চত্তারো? সচে, ভিক্খৰে, খত্তিযপরিসা রাজানং চক্কৰত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে রাজা চক্কৰত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, খত্তিযপরিসা হোতি, অথ রাজা চক্কৰত্তী তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণপরিসা রাজানং চক্কৰত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে রাজা চক্কৰত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ব্রাহ্মণপরিসা হোতি, অথ রাজা চক্কৰত্তী তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, গহপতিপরিসা রাজানং চক্কৰত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে রাজা চক্কৰত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, গহপতিপরিসা হোতি, অথ রাজা চক্কৰত্তী তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, সমণপরিসা রাজানং চক্কৰত্তিং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে রাজা চক্কৰত্তী ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, সমণপরিসা হোতি, অথ রাজা চক্কৰত্তী তুণ্হী ভৰতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা রঞ্ঞে চক্কৰত্তিম্হি.
‘‘এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, চত্তারো [চত্তারোমে (ক.)] অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে. কতমে চত্তারো? সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, ভিক্খুপরিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৰতি.
‘‘সচে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনিপরিসা…পে… সচে, ভিক্খৰে, উপাসকপরিসা…পে… সচে, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা আনন্দং দস্সনায উপসঙ্কমতি, দস্সনেনপি সা অত্তমনা হোতি. তত্র চে আনন্দো ধম্মং ভাসতি, ভাসিতেনপি সা অত্তমনা হোতি. অতিত্তাৰ, ভিক্খৰে, উপাসিকাপরিসা হোতি, অথ আনন্দো তুণ্হী ভৰতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, চত্তারো অচ্ছরিযা অব্ভুতা ধম্মা আনন্দে’’তি. দসমং.
ভযৰগ্গো ততিযো.