(৮) ৩. অপণ্ণকৰগ্গো
১. পধানসুত্তং
৭১. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযায. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, বহুস্সুতো হোতি, আরদ্ধৰীরিযো হোতি, পঞ্ঞৰা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযাযা’’তি. পঠমং.
২. সম্মাদিট্ঠিসুত্তং
৭২. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযায. কতমেহি চতূহি? নেক্খম্মৰিতক্কেন, অব্যাপাদৰিতক্কেন, অৰিহিংসাৰিতক্কেন, সম্মাদিট্ঠিযা – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপ্পটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আরদ্ধা হোতি আসৰানং খযাযা’’তি. দুতিযং.
৩. সপ্পুরিসসুত্তং
৭৩. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো অসপ্পুরিসো ৰেদিতব্বো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো যো হোতি পরস্স অৰণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু করোতি, কো পন ৰাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৰা অলম্বিত্ৰা পরিপূরং ৰিত্থারেন পরস্স অৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো যো হোতি পরস্স ৰণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু করোতি, কো পন ৰাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৰা লম্বিত্ৰা অপরিপূরং অৰিত্থারেন পরস্স ৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো যো হোতি অত্তনো অৰণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু করোতি, কো পন ৰাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৰা লম্বিত্ৰা অপরিপূরং অৰিত্থারেন অত্তনো অৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো যো হোতি অত্তনো ৰণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু করোতি, কো পন ৰাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৰা অলম্বিত্ৰা পরিপূরং ৰিত্থারেন অত্তনো ৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, অসপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো অসপ্পুরিসো ৰেদিতব্বো.
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো সপ্পুরিসো ৰেদিতব্বো. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো যো হোতি পরস্স অৰণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু করোতি, কো পন ৰাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৰা লম্বিত্ৰা অপরিপূরং অৰিত্থারেন পরস্স অৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো যো হোতি পরস্স ৰণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু করোতি, কো পন ৰাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৰা অলম্বিত্ৰা পরিপূরং ৰিত্থারেন পরস্স ৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো যো হোতি অত্তনো অৰণ্ণো তং অপুট্ঠোপি পাতু করোতি, কো পন ৰাদো পুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো অহাপেত্ৰা অলম্বিত্ৰা পরিপূরং ৰিত্থারেন অত্তনো অৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো যো হোতি অত্তনো ৰণ্ণো তং পুট্ঠোপি ন পাতু করোতি, কো পন ৰাদো অপুট্ঠস্স! পুট্ঠো খো পন পঞ্হাভিনীতো হাপেত্ৰা লম্বিত্ৰা অপরিপূরং অৰিত্থারেন অত্তনো ৰণ্ণং ভাসিতা হোতি. ৰেদিতব্বমেতং, ভিক্খৰে, সপ্পুরিসো অযং ভৰন্তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো সপ্পুরিসো ৰেদিতব্বো.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, ৰধুকা যঞ্ঞদেৰ রত্তিং ৰা দিৰং ৰা আনীতা হোতি, তাৰদেৰস্সা তিব্বং হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সস্সুযাপি সসুরেপি সামিকেপি অন্তমসো দাসকম্মকরপোরিসেসু. সা অপরেন সমযেন সংৰাসমন্ৰায ৰিস্সাসমন্ৰায সস্সুম্পি সসুরম্পি সামিকম্পি এৰমাহ – ‘অপেথ, কিং পন তুম্হে জানাথা’তি! এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো ভিক্খু যঞ্ঞদেৰ রত্তিং ৰা দিৰং ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো হোতি, তাৰদেৰস্স তিব্বং হিরোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি ভিক্খূসু ভিক্খুনীসু উপাসকেসু উপাসিকাসু অন্তমসো আরামিকসমণুদ্দেসেসু. সো অপরেন সমযেন সংৰাসমন্ৰায ৰিস্সাসমন্ৰায আচরিযম্পি উপজ্ঝাযম্পি এৰমাহ – ‘অপেথ, কিং পন তুম্হে জানাথা’তি! তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘অধুনাগতৰধুকাসমেন চেতসা ৰিহরিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.
৪. পঠমঅগ্গসুত্তং
৭৪. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগ্গানি. কতমানি চত্তারি? সীলগ্গং, সমাধিগ্গং [সমাধগ্গং (সী. স্যা. কং)], পঞ্ঞাগ্গং, ৰিমুত্তগ্গং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অগ্গানী’’তি. চতুত্থং.
৫. দুতিযঅগ্গসুত্তং
৭৫. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগ্গানি. কতমানি চত্তারি? রূপগ্গং, ৰেদনাগ্গং, সঞ্ঞাগ্গং, ভৰগ্গং – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অগ্গানী’’তি. পঞ্চমং.
৬. কুসিনারসুত্তং
৭৬. একং সমযং ভগৰা কুসিনারাযং ৰিহরতি উপৰত্তনে মল্লানং সালৰনে অন্তরেন যমকসালানং পরিনিব্বানসমযে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে [দী. নি. ২.২১৭], একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা, পুচ্ছথ, ভিক্খৰে, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি, নাসক্খিম্হ ভগৰন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ন্তি. এৰং ৰুত্তে তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. দুতিযম্পি খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে, একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা, পুচ্ছথ, ভিক্খৰে, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি, নাসক্খিম্হ ভগৰন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ন্তি. দুতিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. ততিযম্পি খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে, একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা, পুচ্ছথ, ভিক্খৰে, মা পচ্ছা ৰিপ্পটিসারিনো অহুৰত্থ – ‘সম্মুখীভূতো নো সত্থা অহোসি, নাসক্খিম্হ ভগৰন্তং সম্মুখা পটিপুচ্ছিতু’’’ন্তি. ততিযম্পি খো তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং.
অথ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৰে, সত্থুগারৰেনপি ন পুচ্ছেয্যাথ, সহাযকোপি, ভিক্খৰে, সহাযকস্স আরোচেতূ’’তি. এৰং ৰুত্তে তে ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘অচ্ছরিযং, ভন্তে, অব্ভুতং, ভন্তে! এৰং পসন্নো অহং, ভন্তে! নত্থি ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা’’তি.
‘‘পসাদা খো ত্ৰং, আনন্দ, ৰদেসি. ঞাণমেৰ হেত্থ, আনন্দ, তথাগতস্স – ‘নত্থি ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে একভিক্খুস্সপি কঙ্খা ৰা ৰিমতি ৰা বুদ্ধে ৰা ধম্মে ৰা সঙ্ঘে ৰা মগ্গে ৰা পটিপদায ৰা’. ইমেসঞ্হি, আনন্দ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং যো পচ্ছিমকো ভিক্খু সো সোতাপন্নো অৰিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপরাযণো’’তি. ছট্ঠং.
৭. অচিন্তেয্যসুত্তং
৭৭. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অচিন্তেয্যানি, ন চিন্তেতব্বানি; যানি চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্স. কতমানি চত্তারি? বুদ্ধানং, ভিক্খৰে, বুদ্ধৰিসযো অচিন্তেয্যো, ন চিন্তেতব্বো; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্স. ঝাযিস্স, ভিক্খৰে, ঝানৰিসযো অচিন্তেয্যো, ন চিন্তেতব্বো; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্স. কম্মৰিপাকো, ভিক্খৰে, অচিন্তেয্যো, ন চিন্তেতব্বো; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্স. লোকচিন্তা, ভিক্খৰে, অচিন্তেয্যা, ন চিন্তেতব্বা; যং চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্স. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অচিন্তেয্যানি, ন চিন্তেতব্বানি; যানি চিন্তেন্তো উম্মাদস্স ৰিঘাতস্স ভাগী অস্সা’’তি. সত্তমং.
৮. দক্খিণসুত্তং
৭৮. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৰে, দক্খিণা ৰিসুদ্ধিযো. কতমা চতস্সো? অত্থি, ভিক্খৰে, দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো; অত্থি, ভিক্খৰে, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো দাযকতো; অত্থি, ভিক্খৰে, দক্খিণা নেৰ দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো; অত্থি, ভিক্খৰে, দক্খিণা দাযকতো চেৰ ৰিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো? ইধ, ভিক্খৰে, দাযকো হোতি সীলৰা কল্যাণধম্মো; পটিগ্গাহকা হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা [পটিগ্গাহকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো (স্যা. কং. ক.) ম. নি. ৩.৩৮১ ওলোকেতব্বং]. এৰং খো, ভিক্খৰে, দক্খিণা দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো দাযকতো? ইধ, ভিক্খৰে, দাযকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো; পটিগ্গাহকা হোন্তি সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা. এৰং খো, ভিক্খৰে, দক্খিণা পটিগ্গাহকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো দাযকতো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, দক্খিণা নেৰ দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো? ইধ, ভিক্খৰে, দাযকো হোতি দুস্সীলো পাপধম্মো; পটিগ্গাহকাপি হোন্তি দুস্সীলা পাপধম্মা. এৰং খো, ভিক্খৰে, দক্খিণা নেৰ দাযকতো ৰিসুজ্ঝতি, নো পটিগ্গাহকতো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, দক্খিণা দাযকতো চেৰ ৰিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ? ইধ, ভিক্খৰে, দাযকো হোতি সীলৰা কল্যাণধম্মো; পটিগ্গাহকাপি হোন্তি সীলৰন্তো কল্যাণধম্মা. এৰং খো, ভিক্খৰে, দক্খিণা দাযকতো চেৰ ৰিসুজ্ঝতি পটিগ্গাহকতো চ. ইমা খো, ভিক্খৰে, চতস্সো দক্খিণা ৰিসুদ্ধিযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. ৰণিজ্জসুত্তং
৭৯. অথ খো আযস্মা সারিপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সারিপুত্তো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা ছেদগামিনী হোতি? কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা ন যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী.)] হোতি? কো নু খো, ভন্তে হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী.)] হোতি? কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা পরাধিপ্পাযা হোতী’’তি?
‘‘ইধ, সারিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পৰারেতি – ‘ৰদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৰারেতি তং ন দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৰ ৰণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি ছেদগামিনী.
‘‘ইধ পন, সারিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পৰারেতি – ‘ৰদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৰারেতি তং ন যথাধিপ্পাযং দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৰ ৰণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স ন হোতি যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী. ক.)].
‘‘ইধ পন, সারিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পৰারেতি – ‘ৰদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৰারেতি তং যথাধিপ্পাযং দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৰ ৰণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি যথাধিপ্পাযা [যথাধিপ্পাযং (সী. ক.)].
‘‘ইধ, সারিপুত্ত, একচ্চো সমণং ৰা ব্রাহ্মণং ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা পৰারেতি – ‘ৰদতু, ভন্তে, পচ্চযেনা’তি. সো যেন পৰারেতি তং পরাধিপ্পাযং দেতি. সো চে ততো চুতো ইত্থত্তং আগচ্ছতি, সো যঞ্ঞদেৰ ৰণিজ্জং পযোজেতি, সাস্স হোতি পরাধিপ্পাযা [পরাধিপ্পাযং (ক.)].
‘‘অযং খো, সারিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা ছেদগামিনী হোতি. অযং পন, সারিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা ন যথাধিপ্পাযা হোতি. অযং খো পন, সারিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা যথাধিপ্পাযা হোতি. অযং পন, সারিপুত্ত, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মিধেকচ্চস্স তাদিসাৰ ৰণিজ্জা পযুত্তা পরাধিপ্পাযা হোতী’’তি. নৰমং.
১০. কম্বোজসুত্তং
৮০. একং সমযং ভগৰা কোসম্বিযং ৰিহরতি ঘোসিতারামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন মাতুগামো নেৰ সভাযং নিসীদতি, ন কম্মন্তং পযোজেতি, ন কম্বোজং গচ্ছতী’’তি? ‘‘কোধনো, আনন্দ, মাতুগামো; ইস্সুকী, আনন্দ, মাতুগামো; মচ্ছরী, আনন্দ, মাতুগামো; দুপ্পঞ্ঞো, আনন্দ, মাতুগামো – অযং খো, আনন্দ, হেতু অযং পচ্চযো, যেন মাতুগামো নেৰ সভাযং নিসীদতি, ন কম্মন্তং পযোজেতি, ন কম্বোজং গচ্ছতী’’তি. দসমং.
অপণ্ণকৰগ্গো ততিযো.