৬. দোণসুত্তং
৩৬. একং সমযং ভগৰা অন্তরা চ উক্কট্ঠং অন্তরা চ সেতব্যং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো হোতি. দোণোপি সুদং ব্রাহ্মণো অন্তরা চ উক্কট্ঠং অন্তরা চ সেতব্যং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো হোতি. অদ্দসা খো দোণো ব্রাহ্মণো ভগৰতো পাদেসু চক্কানি সহস্সারানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকারপরিপূরানি; দিস্ৰানস্স এতদহোসি – ‘‘অচ্ছরিযং ৰত, ভো, অব্ভুতং ৰত, ভো! ন ৰতিমানি মনুস্সভূতস্স পদানি ভৰিস্সন্তী’’তি!! অথ খো ভগৰা মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসীদি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৰা উজুং কাযং পণিধায পরিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. অথ খো দোণো ব্রাহ্মণো ভগৰতো পদানি অনুগচ্ছন্তো অদ্দস ভগৰন্তং অঞ্ঞতরস্মিং রুক্খমূলে নিসিন্নং পাসাদিকং পসাদনীযং সন্তিন্দ্রিযং সন্তমানসং উত্তমদমথসমথমনুপ্পত্তং দন্তং গুত্তং সংযতিন্দ্রিযং [যতিন্দ্রিযং (মহাৰ. ২৫৭)] নাগং. দিস্ৰান যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘দেৰো নো ভৰং ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, দেৰো ভৰিস্সামী’’তি. ‘‘গন্ধব্বো নো ভৰং ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, গন্ধব্বো ভৰিস্সামী’’তি. ‘‘যক্খো নো ভৰং ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, যক্খো ভৰিস্সামী’’তি. ‘‘মনুস্সো নো ভৰং ভৰিস্সতী’’তি? ‘‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, মনুস্সো ভৰিস্সামী’’তি.
‘‘‘দেৰো নো ভৰং ভৰিস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, দেৰো ভৰিস্সামী’তি ৰদেসি. ‘গন্ধব্বো নো ভৰং ভৰিস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, গন্ধব্বো ভৰিস্সামী’তি ৰদেসি. ‘যক্খো নো ভৰং ভৰিস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, যক্খো ভৰিস্সামী’তি ৰদেসি. ‘মনুস্সো নো ভৰং ভৰিস্সতী’তি, ইতি পুট্ঠো সমানো – ‘ন খো অহং, ব্রাহ্মণ, মনুস্সো ভৰিস্সামী’তি ৰদেসি. অথ কো চরহি ভৰং ভৰিস্সতী’’তি?
‘‘যেসং খো অহং, ব্রাহ্মণ, আসৰানং অপ্পহীনত্তা দেৰো ভৰেয্যং, তে মে আসৰা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. যেসং খো অহং, ব্রাহ্মণ, আসৰানং অপ্পহীনত্তা গন্ধব্বো ভৰেয্যং… যক্খো ভৰেয্যং… মনুস্সো ভৰেয্যং, তে মে আসৰা পহীনা উচ্ছিন্নমূলা তালাৰত্থুকতা অনভাৰংকতা আযতিং অনুপ্পাদধম্মা. সেয্যথাপি, ব্রাহ্মণ, উপ্পলং ৰা পদুমং ৰা পুণ্ডরীকং ৰা উদকে জাতং উদকে সংৰড্ঢং উদকা অচ্চুগ্গম্ম তিট্ঠতি অনুপলিত্তং উদকেন; এৰমেৰং খো অহং, ব্রাহ্মণ, লোকে জাতো লোকে সংৰড্ঢো লোকং অভিভুয্য ৰিহরামি অনুপলিত্তো লোকেন. বুদ্ধোতি মং, ব্রাহ্মণ, ধারেহী’’তি.
‘‘যেন দেৰূপপত্যস্স, গন্ধব্বো ৰা ৰিহঙ্গমো;
যক্খত্তং যেন গচ্ছেয্যং, মনুস্সত্তঞ্চ অব্বজে;
তে ময্হং, আসৰা খীণা, ৰিদ্ধস্তা ৰিনল়ীকতা.
‘‘পুণ্ডরীকং যথা ৰগ্গু, তোযেন নুপলিপ্পতি [নুপলিম্পতি (ক.)];
নুপলিপ্পামি [নুপলিম্পামি (ক.)] লোকেন, তস্মা বুদ্ধোস্মি ব্রাহ্মণা’’তি. ছট্ঠং;