২. চরৰগ্গো
১. চরসুত্তং
১১. [ইতিৰু. ১১০] ‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি [ব্যন্তিকরোতি (পী.), ব্যন্তিং করোতি (ক.)] ন অনভাৰং গমেতি, চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু অধিৰাসেতি, নপ্পজহতি ন ৰিনোদেতি ন ব্যন্তীকরোতি ন অনভাৰং গমেতি, সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো ‘অনাতাপী অনোত্তাপী সততং সমিতং কুসীতো হীনৰীরিযো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স উপ্পজ্জতি কামৰিতক্কো ৰা ব্যাপাদৰিতক্কো ৰা ৰিহিংসাৰিতক্কো ৰা. তং চে ভিক্খু নাধিৰাসেতি, পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি, সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতী’’তি.
‘‘চরং ৰা যদি ৰা তিট্ঠং, নিসিন্নো উদ ৰা সযং;
যো ৰিতক্কং ৰিতক্কেতি, পাপকং গেহনিস্সিতং.
‘‘কুম্মগ্গপ্পটিপন্নো সো, মোহনেয্যেসু মুচ্ছিতো;
অভব্বো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তমং.
‘‘যো চ চরং ৰা তিট্ঠং ৰা, নিসিন্নো উদ ৰা সযং;
ৰিতক্কং সমযিত্ৰান, ৰিতক্কূপসমে রতো;
ভব্বো সো তাদিসো ভিক্খু, ফুট্ঠুং সম্বোধিমুত্তম’’ন্তি. পঠমং;
২. সীলসুত্তং
১২. ‘‘সম্পন্নসীলা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ সম্পন্নপাতিমোক্খা, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতা ৰিহরথ আচারগোচরসম্পন্না অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰিনো. সমাদায সিক্খথ সিক্খাপদেসু. সম্পন্নসীলানং ৰো, ভিক্খৰে, ৰিহরতং সম্পন্নপাতিমোক্খানং পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতানং ৰিহরতং আচারগোচরসম্পন্নানং অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰীনং সমাদায সিক্খতং সিক্খাপদেসু কিমস্স উত্তরি করণীযং?
‘‘চরতো চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, চরম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘ঠিতস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, ঠিতোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘নিসিন্নস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, নিসিন্নোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘সযানস্স চেপি, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো জাগরস্স অভিজ্ঝাব্যাপাদো ৰিগতো হোতি, থিনমিদ্ধং… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং… ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি, আরদ্ধং হোতি ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং, সযানোপি, ভিক্খৰে, ভিক্খু জাগরো এৰংভূতো ‘আতাপী ওত্তাপী সততং সমিতং আরদ্ধৰীরিযো পহিতত্তো’তি ৰুচ্চতী’’তি.
‘‘যতং [যথা (ক.) ইতিৰু. ১১১] চরে যতং [যথা (ক.) ইতিৰু. ১১১] তিট্ঠে, যতং [যথা (ক.) ইতিৰু. ১১১] অচ্ছে যতং [যথা (ক.) ইতিৰু. ১১১] সযে;
যতং [যথা (ক.) ইতিৰু. ১১১] সমিঞ্জযে [সম্মিঞ্জযে (সী. স্যা. কং. পী.)] ভিক্খু, যতমেনং [যতমেৰ নং (সী.), যতমেতং (স্যা. কং.), যতমেৰ (?)] পসারযে.
‘‘উদ্ধং তিরিযং অপাচীনং, যাৰতা জগতো গতি;
সমৰেক্খিতা চ ধম্মানং, খন্ধানং উদযব্বযং.
‘‘চেতোসমথসামীচিং, সিক্খমানং সদা সতং;
সততং পহিতত্তোতি, আহু ভিক্খুং তথাৰিধ’’ন্তি. দুতিযং;
৩. পধানসুত্তং
১৩. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, সম্মপ্পধানানি. কতমানি চত্তারি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং পহানায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি; উপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং ঠিতিযা অসম্মোসায ভিয্যোভাৰায ৰেপুল্লায ভাৰনায পারিপূরিযা ছন্দং জনেতি ৰাযমতি ৰীরিযং আরভতি চিত্তং পগ্গণ্হাতি পদহতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি সম্মপ্পধানানী’’তি.
‘‘সম্মপ্পধানা মারধেয্যাভিভূতা,
তে অসিতা জাতিমরণভযস্স পারগূ;
তে তুসিতা জেত্ৰা মারং সৰাহিনিং [সৰাহনং (স্যা. কং. পী. ক.)] তে অনেজা,
সব্বং নমুচিবলং উপাতিৰত্তা তে সুখিতা’’তি. ততিযং;
৪. সংৰরসুত্তং
১৪. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, পধানানি. কতমানি চত্তারি? সংৰরপ্পধানং, পহানপ্পধানং, ভাৰনাপ্পধানং, অনুরক্খণাপ্পধানং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সংৰরপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৰাধিকরণমেনং চক্খুন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি চক্খুন্দ্রিযং, চক্খুন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী, যত্ৰাধিকরণমেনং মনিন্দ্রিযং অসংৰুতং ৰিহরন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৰাস্সৰেয্যুং, তস্স সংৰরায পটিপজ্জতি, রক্খতি মনিন্দ্রিযং, মনিন্দ্রিযে সংৰরং আপজ্জতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সংৰরপ্পধানং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পহানপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৰিতক্কং নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি; উপ্পন্নং ব্যাপাদৰিতক্কং…পে… উপ্পন্নং ৰিহিংসাৰিতক্কং…পে… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৰাসেতি পজহতি ৰিনোদেতি ব্যন্তীকরোতি অনভাৰং গমেতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পহানপ্পধানং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ভাৰনাপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং, ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোস্সগ্গপরিণামিং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভাৰনাপ্পধানং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, অনুরক্খণাপ্পধানং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু উপ্পন্নং ভদ্দকং সমাধিনিমিত্তং অনুরক্খতি অট্ঠিকসঞ্ঞং পুল়ৰকসঞ্ঞং ৰিনীলকসঞ্ঞং ৰিচ্ছিদ্দকসঞ্ঞং উদ্ধুমাতকসঞ্ঞং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অনুরক্খণাপ্পধানং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি পধানানী’’তি.
‘‘সংৰরো চ পহানঞ্চ, ভাৰনা অনুরক্খণা;
এতে পধানা চত্তারো, দেসিতাদিচ্চবন্ধুনা;
যেহি ভিক্খু ইধাতাপী, খযং দুক্খস্স পাপুণে’’তি. চতুত্থং;
৫. পঞ্ঞত্তিসুত্তং
১৫. ‘‘চতস্সো ইমা, ভিক্খৰে, অগ্গপঞ্ঞত্তিযো. কতমা চতস্সো? এতদগ্গং, ভিক্খৰে, অত্তভাৰীনং যদিদং – রাহু অসুরিন্দো. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, কামভোগীনং যদিদং – রাজা মন্ধাতা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, আধিপতেয্যানং যদিদং – মারো পাপিমা. সদেৰকে, ভিক্খৰে, লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায তথাগতো অগ্গমক্খাযতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো. ইমা খো, ভিক্খৰে, চতস্সো অগ্গপঞ্ঞত্তিযো’’তি.
‘‘রাহুগ্গং অত্তভাৰীনং, মন্ধাতা কামভোগিনং;
মারো আধিপতেয্যানং, ইদ্ধিযা যসসা জলং.
‘‘উদ্ধং তিরিযং অপাচীনং, যাৰতা জগতো গতি;
সদেৰকস্স লোকস্স, বুদ্ধো অগ্গো পৰুচ্চতী’’তি. পঞ্চমং;
৬. সোখুম্মসুত্তং
১৬. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, সোখুম্মানি. কতমানি চত্তারি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু রূপসোখুম্মেন সমন্নাগতো হোতি পরমেন; তেন চ রূপসোখুম্মেন অঞ্ঞং রূপসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন সমনুপস্সতি; তেন চ রূপসোখুম্মেন অঞ্ঞং রূপসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন পত্থেতি. ৰেদনাসোখুম্মেন সমন্নাগতো হোতি পরমেন; তেন চ ৰেদনাসোখুম্মেন অঞ্ঞং ৰেদনাসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন সমনুপস্সতি; তেন চ ৰেদনাসোখুম্মেন অঞ্ঞং ৰেদনাসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন পত্থেতি. সঞ্ঞাসোখুম্মেন সমন্নাগতো হোতি পরমেন; তেন চ সঞ্ঞাসোখুম্মেন অঞ্ঞং সঞ্ঞাসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন সমনুপস্সতি; তেন চ সঞ্ঞাসোখুম্মেন অঞ্ঞং সঞ্ঞাসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন পত্থেতি. সঙ্খারসোখুম্মেন সমন্নাগতো হোতি পরমেন; তেন চ সঙ্খারসোখুম্মেন অঞ্ঞং সঙ্খারসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন সমনুপস্সতি; তেন চ সঙ্খারসোখুম্মেন অঞ্ঞং সঙ্খারসোখুম্মং উত্তরিতরং ৰা পণীততরং ৰা ন পত্থেতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি সোখুম্মানী’’তি.
‘‘রূপসোখুম্মতং ঞত্ৰা, ৰেদনানঞ্চ সম্ভৰং;
সঞ্ঞা যতো সমুদেতি, অত্থং গচ্ছতি যত্থ চ;
সঙ্খারে পরতো ঞত্ৰা, দুক্খতো নো চ অত্ততো.
‘‘স ৰে সম্মদ্দসো ভিক্খু, সন্তো সন্তিপদে রতো;
ধারেতি অন্তিমং দেহং, জেত্ৰা মারং সৰাহিনি’’ন্তি. ছট্ঠং;
৭. পঠমঅগতিসুত্তং
১৭. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগতিগমনানি. কতমানি চত্তারি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অগতিগমনানী’’তি.
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৰত্ততি;
নিহীযতি তস্স যসো, কাল়পক্খেৰ চন্দিমা’’তি. সত্তমং;
৮. দুতিযঅগতিসুত্তং
১৮. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, নাগতিগমনানি. কতমানি চত্তারি? ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি নাগতিগমনানী’’তি.
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং নাতিৰত্ততি;
আপূরতি তস্স যসো, সুক্কপক্খেৰ চন্দিমা’’তি. অট্ঠমং;
৯. ততিযঅগতিসুত্তং
১৯. ‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, অগতিগমনানি. কতমানি চত্তারি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি অগতিগমনানি.
‘‘চত্তারিমানি, ভিক্খৰে, নাগতিগমনানি. কতমানি চত্তারি? ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি – ইমানি খো, ভিক্খৰে, চত্তারি নাগতিগমনানী’’তি.
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৰত্ততি;
নিহীযতি তস্স যসো, কাল়পক্খেৰ চন্দিমা.
‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং নাতিৰত্ততি;
আপূরতি তস্স যসো, সুক্কপক্খেৰ চন্দিমা’’তি. নৰমং;
১০. ভত্তুদ্দেসকসুত্তং
২০. ‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভত্তুদ্দেসকো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি চতূহি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভত্তুদ্দেসকো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.
‘‘চতূহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভত্তুদ্দেসকো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি চতূহি? ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি – ইমেহি খো, ভিক্খৰে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভত্তুদ্দেসকো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি.
‘‘যে কেচি কামেসু অসঞ্ঞতা জনা,
অধম্মিকা হোন্তি অধম্মগারৰা;
ছন্দা দোসা মোহা চ ভযা গামিনো [ছন্দা চ দোসা চ ভযা চ গামিনো (সী. স্যা. কং. পী)],
পরিসাকসটো [পরিসক্কসাৰো (সী. স্যা. কং. পী.)] চ পনেস ৰুচ্চতি.
‘‘এৰঞ্হি ৰুত্তং সমণেন জানতা,
তস্মা হি তে সপ্পুরিসা পসংসিযা;
ধম্মে ঠিতা যে ন করোন্তি পাপকং,
ন ছন্দা ন দোসা ন মোহা ন ভযা চ গামিনো [ন ছন্দদোসা ন ভযা চ গামিনো (সী. স্যা. কং. পী.)];
‘‘পরিসায মণ্ডো চ পনেস ৰুচ্চতি,
এৰঞ্হি ৰুত্তং সমণেন জানতা’’তি. দসমং;
চরৰগ্গো দুতিযো.