৩. ততিযপণ্ণাসকং

(১১) ১. সম্বোধৰগ্গো

১. পুব্বেৰসম্বোধসুত্তং

১০৪. ‘‘পুব্বেৰ মে, ভিক্খৰে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো লোকে অস্সাদো, কো আদীনৰো, কিং নিস্সরণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, এতদহোসি – ‘যং খো লোকং [লোকে (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং লোকে অস্সাদো. যং লোকো [লোকে (পী. ক.)] অনিচ্চো দুক্খো ৰিপরিণামধম্মো, অযং লোকে আদীনৰো. যো লোকে ছন্দরাগৰিনযো ছন্দরাগপ্পহানং, ইদং লোকে নিস্সরণ’ন্তি [লোকনিস্সরণং (অট্ঠ.) ‘‘লোকে নিস্সরণ’’ন্তি পদেন সংসন্দিতব্বং]. যাৰকীৰঞ্চাহং, ভিক্খৰে, এৰং লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৰ তাৰাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. কং. ক.)] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৰাহং [খো অহং (সী. পী.), খোহং (স্যা. কং. ক.)], ভিক্খৰে, এৰং লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৰিমুত্তি [চেতোৰিমুত্তি (সী. পী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’’তি. পঠমং.

২. পঠমঅস্সাদসুত্তং

১০৫. ‘‘লোকস্সাহং, ভিক্খৰে, অস্সাদপরিযেসনং অচরিং. যো লোকে অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৰতকো লোকে অস্সাদো, পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. লোকস্সাহং, ভিক্খৰে, আদীনৰপরিযেসনং অচরিং. যো লোকে আদীনৰো তদজ্ঝগমং. যাৰতকো লোকে আদীনৰো, পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. লোকস্সাহং, ভিক্খৰে, নিস্সরণপরিযেসনং অচরিং. যং লোকে নিস্সরণং তদজ্ঝগমং. যাৰতকং লোকে নিস্সরণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. যাৰকীৰঞ্চাহং, ভিক্খৰে, লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৰ তাৰাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৰে, সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায ‘অনুত্তরং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৰিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৰো’’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযঅস্সাদসুত্তং

১০৬. ‘‘নো চেদং [নো চেতং (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ৩.২৮ পস্সিতব্বং], ভিক্খৰে, লোকে অস্সাদো অভৰিস্স, নযিদং সত্তা লোকে সারজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, অত্থি লোকে অস্সাদো, তস্মা সত্তা লোকে সারজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৰে, লোকে আদীনৰো অভৰিস্স, নযিদং সত্তা লোকে নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, অত্থি লোকে আদীনৰো, তস্মা সত্তা লোকে নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৰে, লোকে নিস্সরণং অভৰিস্স, নযিদং সত্তা লোকম্হা [লোকে (ক.)] নিস্সরেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, অত্থি লোকে নিস্সরণং, তস্মা সত্তা লোকম্হা নিস্সরন্তি. যাৰকীৰঞ্চ, ভিক্খৰে, সত্তা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসুং [নাব্ভঞ্ঞংসু (সং. নি. ৩.২৮], নেৰ তাৰ, ভিক্খৰে, সত্তা সদেৰকা লোকা সমারকা সব্রহ্মকা সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায নিস্সটা ৰিসংযুত্তা ৰিপ্পমুত্তা [ৰিপ্পযুত্তা (ক.)] ৰিমরিযাদীকতেন [ৰিমরিযাদিকতেন (সী. পী. ক.)] চেতসা ৰিহরিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৰে, সত্তা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসুং, অথ, ভিক্খৰে, সত্তা সদেৰকা লোকা সমারকা সব্রহ্মকা সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায নিস্সটা ৰিসংযুত্তা ৰিপ্পমুত্তা ৰিমরিযাদীকতেন চেতসা ৰিহরন্তী’’তি. ততিযং.

৪. সমণব্রাহ্মণসুত্তং

১০৭. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে [ন তে (ক.)], ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু ৰা সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু ৰা ব্রাহ্মণসম্মতা, ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৰা ব্রহ্মঞ্ঞত্থং ৰা দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৰঞ্চ আদীনৰতো নিস্সরণঞ্চ নিস্সরণতো যথাভূতং পজানন্তি, তে খো, ভিক্খৰে, সমণা ৰা ব্রাহ্মণা ৰা সমণেসু ৰা সমণসম্মতা ব্রাহ্মণেসু ৰা ব্রাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্রহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরন্তী’’তি [ৰিহরিস্সন্তি (সী. পী.)]. চতুত্থং.

৫. রুণ্ণসুত্তং

১০৮. ‘‘রুণ্ণমিদং, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে যদিদং গীতং. উম্মত্তকমিদং, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে যদিদং নচ্চং. কোমারকমিদং, ভিক্খৰে, অরিযস্স ৰিনযে যদিদং অতিৰেলং দন্তৰিদংসকহসিতং [দন্তৰিদংসকং হসিতং (সী. পী.)]. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, সেতুঘাতো গীতে, সেতুঘাতো নচ্চে, অলং ৰো ধম্মপ্পমোদিতানং সতং সিতং সিতমত্তাযা’’তি. পঞ্চমং.

৬. অতিত্তিসুত্তং

১০৯. ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৰে, পটিসেৰনায নত্থি তিত্তি. কতমেসং তিণ্ণং? সোপ্পস্স, ভিক্খৰে, পটিসেৰনায নত্থি তিত্তি. সুরামেরযপানস্স, ভিক্খৰে, পটিসেৰনায নত্থি তিত্তি. মেথুনধম্মসমাপত্তিযা, ভিক্খৰে, পটিসেৰনায নত্থি তিত্তি. ইমেসং, ভিক্খৰে, তিণ্ণং পটিসেৰনায নত্থি তিত্তী’’তি. ছট্ঠং.

৭. অরক্খিতসুত্তং

১১০. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘চিত্তে, গহপতি, অরক্খিতে কাযকম্মম্পি অরক্খিতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অরক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি অরক্খিতং হোতি. তস্স অরক্খিতকাযকম্মন্তস্স অরক্খিতৰচীকম্মন্তস্স অরক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অৰস্সুতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অৰস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৰস্সুতং হোতি. তস্স অৰস্সুতকাযকম্মন্তস্স অৰস্সুতৰচীকম্মন্তস্স অৰস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি পূতিকং হোতি, ৰচীকম্মম্পি পূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি পূতিকং হোতি. তস্স পূতিকাযকম্মন্তস্স পূতিৰচীকম্মন্তস্স পূতিমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা.

‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগারে দুচ্ছন্নে কূটম্পি অরক্খিতং হোতি, গোপানসিযোপি অরক্খিতা হোন্তি, ভিত্তিপি অরক্খিতা হোতি; কূটম্পি অৰস্সুতং হোতি, গোপানসিযোপি অৰস্সুতা হোন্তি, ভিত্তিপি অৰস্সুতা হোতি; কূটম্পি পূতিকং হোতি, গোপানসিযোপি পূতিকা হোন্তি, ভিত্তিপি পূতিকা হোতি.

‘‘এৰমেৰং খো, গহপতি, চিত্তে অরক্খিতে কাযকম্মম্পি অরক্খিতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অরক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি অরক্খিতং হোতি. তস্স অরক্খিতকাযকম্মন্তস্স অরক্খিতৰচীকম্মন্তস্স অরক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অৰস্সুতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অৰস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৰস্সুতং হোতি. তস্স অৰস্সুতকাযকম্মন্তস্স অৰস্সুতৰচীকম্মন্তস্স অৰস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি পূতিকং হোতি, ৰচীকম্মম্পি পূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি পূতিকং হোতি. তস্স পূতিকাযকম্মন্তস্স পূতিৰচীকম্মন্তস্স পূতিমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা.

‘‘চিত্তে, গহপতি, রক্খিতে কাযকম্মম্পি রক্খিতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি রক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি রক্খিতং হোতি. তস্স রক্খিতকাযকম্মন্তস্স রক্খিতৰচীকম্মন্তস্স রক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অনৰস্সুতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অনৰস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অনৰস্সুতং হোতি. তস্স অনৰস্সুতকাযকম্মন্তস্স অনৰস্সুতৰচীকম্মন্তস্স অনৰস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি অপূতিকং হোতি. তস্স অপূতিকাযকম্মন্তস্স অপূতিৰচীকম্মন্তস্স অপূতিমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা.

‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগারে সুচ্ছন্নে কূটম্পি রক্খিতং হোতি, গোপানসিযোপি রক্খিতা হোন্তি, ভিত্তিপি রক্খিতা হোতি; কূটম্পি অনৰস্সুতং হোতি, গোপানসিযোপি অনৰস্সুতা হোন্তি, ভিত্তিপি অনৰস্সুতা হোতি; কূটম্পি অপূতিকং হোতি, গোপানসিযোপি অপূতিকা হোন্তি, ভিত্তিপি অপূতিকা হোতি.

এৰমেৰং খো, গহপতি, চিত্তে রক্খিতে কাযকম্মম্পি রক্খিতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি রক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি রক্খিতং হোতি. তস্স রক্খিতকাযকম্মন্তস্স রক্খিতৰচীকম্মন্তস্স রক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অনৰস্সুতং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অনৰস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অনৰস্সুতং হোতি. তস্স অনৰস্সুতকাযকম্মন্তস্স অনৰস্সুতৰচীকম্মন্তস্স অনৰস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি অপূতিকং হোতি. তস্স অপূতিকাযকম্মন্তস্স অপূতিৰচীকম্মন্তস্স অপূতিমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা’’তি. সত্তমং.

৮. ব্যাপন্নসুত্তং

১১১. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘চিত্তে, গহপতি, ব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, ৰচীকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি. তস্স ব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স ব্যাপন্নৰচীকম্মন্তস্স ব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা. সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগারে দুচ্ছন্নে কূটম্পি ব্যাপন্নং হোতি, গোপানসিযোপি ব্যাপন্না হোন্তি, ভিত্তিপি ব্যাপন্না হোতি; এৰমেৰং খো, গহপতি, চিত্তে ব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, ৰচীকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি. তস্স ব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স ব্যাপন্নৰচীকম্মন্তস্স ব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মরণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা.

‘‘চিত্তে, গহপতি, অব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি. তস্স অব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স অব্যাপন্নৰচীকম্মন্তস্স অব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা. সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগারে সুচ্ছন্নে কূটম্পি অব্যাপন্নং হোতি, গোপানসিযোপি অব্যাপন্না হোন্তি, ভিত্তিপি অব্যাপন্না হোতি; এৰমেৰং খো, গহপতি, চিত্তে অব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, ৰচীকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি. তস্স অব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স…পে… অব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মরণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিরিযা’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমনিদানসুত্তং

১১২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, দোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, মোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. যং, ভিক্খৰে, লোভপকতং কম্মং লোভজং লোভনিদানং লোভসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৰজ্জং তং কম্মং দুক্খৰিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৰত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিরোধায সংৰত্ততি. যং, ভিক্খৰে, দোসপকতং কম্মং দোসজং দোসনিদানং দোসসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৰজ্জং তং কম্মং দুক্খৰিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৰত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিরোধায সংৰত্ততি. যং, ভিক্খৰে, মোহপকতং কম্মং মোহজং মোহনিদানং মোহসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৰজ্জং তং কম্মং দুক্খৰিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৰত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিরোধায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অলোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অদোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অমোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. যং, ভিক্খৰে, অলোভপকতং কম্মং অলোভজং অলোভনিদানং অলোভসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৰজ্জং তং কম্মং সুখৰিপাকং, তং কম্মং কম্মনিরোধায সংৰত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৰত্ততি. যং, ভিক্খৰে, অদোসপকতং কম্মং অদোসজং অদোসনিদানং অদোসসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৰজ্জং তং কম্মং সুখৰিপাকং, তং কম্মং কম্মনিরোধায সংৰত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৰত্ততি. যং, ভিক্খৰে, অমোহপকতং কম্মং অমোহজং অমোহনিদানং অমোহসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৰজ্জং তং কম্মং সুখৰিপাকং, তং কম্মং কম্মনিরোধায সংৰত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৰত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি. নৰমং.

১০. দুতিযনিদানসুত্তং

১১৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অতীতে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি; অনাগতে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি; পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অতীতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি? অতীতে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি. তস্স অতীতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ চেতসা অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৰে, সংযোজনং ৰদামি যো চেতসো সারাগো. এৰং খো, ভিক্খৰে, অতীতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অনাগতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি? অনাগতে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি. তস্স অনাগতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ চেতসা অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৰে, সংযোজনং ৰদামি যো চেতসো সারাগো. এৰং খো, ভিক্খৰে, অনাগতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি? পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ চেতসা অনুৰিতক্কেতি অনুৰিচারেতি. তস্স পচ্চুপ্পন্নে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ চেতসা অনুৰিতক্কযতো অনুৰিচারযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৰে, সংযোজনং ৰদামি যো চেতসো সারাগো. এৰং খো, ভিক্খৰে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো জাযতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অতীতে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি; অনাগতে ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি; পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অতীতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি? অতীতানং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৰিপাকং পজানাতি. আযতিং ৰিপাকং ৰিদিত্ৰা তদভিনিৰত্তেতি. তদভিনিৰত্তেত্ৰা [তদভিনিৰজ্জেতি, তদভিনিৰজ্জেত্ৰা (সী. স্যা. কং.)] চেতসা অভিনিৰিজ্ঝিত্ৰা [অভিৰিরাজেত্ৰা (সী. স্যা. কং. পী.)] পঞ্ঞায অতিৰিজ্ঝ [অভিনিৰিজ্ঝ (ক.)] পস্সতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অতীতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, অনাগতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি? অনাগতানং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৰিপাকং পজানাতি. আযতিং ৰিপাকং ৰিদিত্ৰা তদভিনিৰত্তেতি. তদভিনিৰত্তেত্ৰা চেতসা অভিনিৰিজ্ঝিত্ৰা পঞ্ঞায অতিৰিজ্ঝ পস্সতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, অনাগতে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি? পচ্চুপ্পন্নানং, ভিক্খৰে, ছন্দরাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৰিপাকং পজানাতি, আযতিং ৰিপাকং ৰিদিত্ৰা তদভিনিৰত্তেতি, তদভিনিৰত্তেত্ৰা চেতসা অভিনিৰিজ্ঝিত্ৰা পঞ্ঞায অতিৰিজ্ঝ পস্সতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দরাগট্ঠানিযে ধম্মে আরব্ভ ছন্দো ন জাযতি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি. দসমং.

সম্বোধৰগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

পুব্বেৰ দুৰে অস্সাদা, সমণো রুণ্ণপঞ্চমং;

অতিত্তি দ্ৰে চ ৰুত্তানি, নিদানানি অপরে দুৰেতি.

(১২) ২. আপাযিকৰগ্গো

১. আপাযিকসুত্তং

১১৪. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, আপাযিকা নেরযিকা ইদমপ্পহায. কতমে তযো? যো চ অব্রহ্মচারী ব্রহ্মচারিপটিঞ্ঞো, যো চ সুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং চরন্তং অমূলকেন [অভূতেন (ক.)] অব্রহ্মচরিযেন অনুদ্ধংসেতি, যো চাযং এৰংৰাদী এৰংদিট্ঠি – ‘নত্থি কামেসু দোসো’তি, সো তায কামেসু পাতব্যতং আপজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো আপাযিকা নেরযিকা ইদমপ্পহাযা’’তি. পঠমং.

২. দুল্লভসুত্তং

১১৫. ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৰে, পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং তিণ্ণং? তথাগতস্স, ভিক্খৰে, অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৰেদিতস্স ধম্মৰিনযস্স দেসেতা পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, কতঞ্ঞূ কতৰেদী পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং খো, ভিক্খৰে, তিণ্ণং পাতুভাৰো দুল্লভো লোকস্মি’’ন্তি. দুতিযং.

৩. অপ্পমেয্যসুত্তং

১১৬. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? সুপ্পমেয্যো, দুপ্পমেয্যো, অপ্পমেয্যো. কতমো চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো সুপ্পমেয্যো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি উন্নল়ো চপলো মুখরো ৰিকিণ্ণৰাচো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৰিব্ভন্তচিত্তো পাকতিন্দ্রিযো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুগ্গলো সুপ্পমেয্যো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো দুপ্পমেয্যো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো অনুদ্ধতো হোতি অনুন্নল়ো অচপলো অমুখরো অৰিকিণ্ণৰাচো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৰুতিন্দ্রিযো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুগ্গলো দুপ্পমেয্যো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অপ্পমেয্যো? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অরহং হোতি খীণাসৰো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পুগ্গলো অপ্পমেয্যো. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.

৪. আনেঞ্জসুত্তং

১১৭. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো সব্বসো রূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকারা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি, তত্র ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আকাসানঞ্চাযতনূপগানং, ভিক্খৰে, দেৰানং ৰীসতি কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি, তত্র ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং, ভিক্খৰে, দেৰানং চত্তারীসং কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসো ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি তেন চ ৰিত্তিং আপজ্জতি, তত্র ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৰিহারী অপরিহীনো কালং কুরুমানো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং দেৰানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং, ভিক্খৰে, দেৰানং সট্ঠি কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা নিরযম্পি গচ্ছতি তিরচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৰিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৰতো পন সাৰকো তত্থ যাৰতাযুকং ঠত্ৰা যাৰতকং তেসং দেৰানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৰা তস্মিংযেৰ ভৰে পরিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৰে, ৰিসেসো, অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকরণং সুতৰতো অরিযসাৰকস্স অস্সুতৰতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা. ‘ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. ৰিপত্তিসম্পদাসুত্তং

১১৮. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰিপত্তিযো. কতমা তিস্সো? সীলৰিপত্তি, চিত্তৰিপত্তি, দিট্ঠিৰিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৰে, সীলৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি, মুসাৰাদী হোতি, পিসুণৰাচো হোতি, ফরুসৰাচো হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সীলৰিপত্তি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, চিত্তৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি ব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, চিত্তৰিপত্তি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠিৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং, কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিৰিপত্তি. সীলৰিপত্তিহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; চিত্তৰিপত্তিহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; দিট্ঠিৰিপত্তিহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰিপত্তিযোতি.

‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সম্পদা. কতমা তিস্সো? সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৰে, সীলসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি, মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সীলসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, চিত্তসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি অব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, চিত্তসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পদা. সীলসম্পদাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চিত্তসম্পদাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সম্পদা’’তি. পঞ্চমং.

৬. অপণ্ণকসুত্তং

১১৯. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰিপত্তিযো. কতমা তিস্সো? সীলৰিপত্তি, চিত্তৰিপত্তি, দিট্ঠিৰিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৰে, সীলৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… সম্ফপ্পলাপী হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সীলৰিপত্তি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, চিত্তৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি ব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, চিত্তৰিপত্তি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠিৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিৰিপত্তি. সীলৰিপত্তিহেতু ৰা, ভিক্খৰে…পে… দিট্ঠিৰিপত্তিহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধং খিত্তো যেন যেনেৰ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৰ পতিট্ঠাতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সীলৰিপত্তিহেতু ৰা সত্তা…পে… উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰিপত্তিযোতি.

‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সম্পদা. কতমা তিস্সো? সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৰে, সীলসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সীলসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, চিত্তসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি অব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, চিত্তসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পদা. সীলসম্পদাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. চিত্তসম্পদাহেতু ৰা…পে… দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধং খিত্তো যেন যেনেৰ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৰ পতিট্ঠাতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সীলসম্পদাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি, চিত্তসম্পদাহেতু ৰা সত্তা…পে… দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সম্পদা’’তি. ছট্ঠং.

৭. কম্মন্তসুত্তং

১২০. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, ৰিপত্তিযো. কতমা তিস্সো? কম্মন্তৰিপত্তি, আজীৰৰিপত্তি, দিট্ঠিৰিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৰে, কম্মন্তৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… সম্ফপ্পলাপী হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মন্তৰিপত্তি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, আজীৰৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাআজীৰো হোতি, মিচ্ছাআজীৰেন জীৰিকং [জীৰিতং (স্যা. কং. ক.)] কপ্পেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আজীৰৰিপত্তি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠিৰিপত্তি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিৰিপত্তি. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো ৰিপত্তিযোতি.

‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৰে, সম্পদা. কতমা তিস্সো? কম্মন্তসম্পদা, আজীৰসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৰে, কম্মন্তসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কম্মন্তসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, আজীৰসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাআজীৰো হোতি, সম্মাআজীৰেন জীৰিকং কপ্পেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আজীৰসম্পদা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পদা? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠিসম্পদা. ইমা খো, ভিক্খৰে, তিস্সো সম্পদা’’তি. সত্তমং.

৮. পঠমসোচেয্যসুত্তং

১২১. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, সোচেয্যানি. কতমানি তীণি? কাযসোচেয্যং, ৰচীসোচেয্যং, মনোসোচেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কাযসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কাযসোচেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰচীসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি ভিক্খৰে, ৰচীসোচেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, মনোসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠিকো. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মনোসোচেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি সোচেয্যানী’’তি. অট্ঠমং.

৯. দুতিযসোচেয্যসুত্তং

১২২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, সোচেয্যানি. কতমানি তীণি? কাযসোচেয্যং, ৰচীসোচেয্যং, মনোসোচেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কাযসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, অব্রহ্মচরিযা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কাযসোচেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰচীসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰচীসোচেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, মনোসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো’তি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো’তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স কামচ্ছন্দস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ব্যাপাদং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ব্যাপাদো’তি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ব্যাপাদং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ব্যাপাদো’তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স ব্যাপাদস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স ব্যাপাদস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স ব্যাপাদস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধ’ন্তি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধ’ন্তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স থিনমিদ্ধস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স থিনমিদ্ধস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স থিনমিদ্ধস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ’ন্তি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ’ন্তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছা’তি পজানাতি; অসন্তং ৰা অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ৰিচিকিচ্ছা’তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নায ৰিচিকিচ্ছায পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনায ৰিচিকিচ্ছায আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মনোসোচেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি সোচেয্যানীতি.

[ইতিৰু. ৬৬] ‘‘কাযসুচিং ৰচীসুচিং, চেতোসুচিং অনাসৰং;

সুচিং সোচেয্যসম্পন্নং, আহু নিন্হাতপাপক’’ন্তি. নৰমং;

১০. মোনেয্যসুত্তং

১২৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, মোনেয্যানি. কতমানি তীণি? কাযমোনেয্যং, ৰচীমোনেয্যং, মনোমোনেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, কাযমোনেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি, অব্রহ্মচরিযা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, কাযমোনেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ৰচীমোনেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰচীমোনেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, মনোমোনেয্যং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, মনোমোনেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি মোনেয্যানী’’তি.

‘‘কাযমুনিং ৰচীমুনিং, চেতোমুনিং অনাসৰং;

মুনিং মোনেয্যসম্পন্নং, আহু সব্বপ্পহাযিন’’ন্তি. দসমং;

আপাযিকৰগ্গো দ্ৰাদসমো.

তস্সুদ্দানং –

আপাযিকো দুল্লভো অপ্পমেয্যং, আনেঞ্জৰিপত্তিসম্পদা;

অপণ্ণকো চ কম্মন্তো, দ্ৰে সোচেয্যানি মোনেয্যন্তি.

(১৩) ৩. কুসিনারৰগ্গো

১. কুসিনারসুত্তং

১২৪. একং সমযং ভগৰা কুসিনারাযং ৰিহরতি বলিহরণে ৰনসণ্ডে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অঞ্ঞতরং গামং ৰা নিগমং ৰা উপনিস্সায ৰিহরতি. তমেনং গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা স্ৰাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অধিৰাসেতি. সো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৰারেতি.

‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘সাধু ৰত ম্যাযং গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৰারেতী’তি. এৰম্পিস্স হোতি – ‘অহো ৰত মাযং গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা আযতিম্পি এৰরূপেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেয্য সম্পৰারেয্যা’তি! সো তং পিণ্ডপাতং গথিতো [গধিতো (স্যা. কং. ক.)] মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো [অজ্ঝাপন্নো (সী. ক.) অজ্ঝোপন্নো (টীকা)] অনাদীনৰদস্সাৰী অনিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি. সো তত্থ কামৰিতক্কম্পি ৰিতক্কেতি, ব্যাপাদৰিতক্কম্পি ৰিতক্কেতি, ৰিহিংসাৰিতক্কম্পি ৰিতক্কেতি. এৰরূপস্সাহং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো দিন্নং ন মহপ্ফলন্তি ৰদামি. তং কিস্স হেতু? পমত্তো হি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, ভিক্খু অঞ্ঞতরং গামং ৰা নিগমং ৰা উপনিস্সায ৰিহরতি. তমেনং গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা উপসঙ্কমিত্ৰা স্ৰাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অধিৰাসেতি. সো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৰা গহপতিপুত্তস্স ৰা নিৰেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৰারেতি.

‘‘তস্স ন এৰং হোতি – ‘সাধু ৰত ম্যাযং গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৰারেতী’তি. এৰম্পিস্স ন হোতি – ‘অহো ৰত মাযং গহপতি ৰা গহপতিপুত্তো ৰা আযতিম্পি এৰরূপেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেয্য সম্পৰারেয্যা’তি! সো তং পিণ্ডপাতং অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৰদস্সাৰী নিস্সরণপঞ্ঞো পরিভুঞ্জতি. সো তত্থ নেক্খম্মৰিতক্কম্পি ৰিতক্কেতি, অব্যাপাদৰিতক্কম্পি ৰিতক্কেতি, অৰিহিংসাৰিতক্কম্পি ৰিতক্কেতি. এৰরূপস্সাহং, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো দিন্নং মহপ্ফলন্তি ৰদামি. তং কিস্স হেতু? অপ্পমত্তো হি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিহরতী’’তি. পঠমং.

২. ভণ্ডনসুত্তং

১২৫. ‘‘যস্সং, ভিক্খৰে, দিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি, মনসি কাতুম্পি মে এসা, ভিক্খৰে, দিসা ন ফাসু হোতি, পগেৰ গন্তুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো তযো ধম্মে পজহিংসু, তযো ধম্মে বহুলমকংসু [বহুলীমকংসু (স্যা. কং. পী.)]. কতমে তযো ধম্মে পজহিংসু? নেক্খম্মৰিতক্কং, অব্যাপাদৰিতক্কং, অৰিহিংসাৰিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু. কতমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু? কামৰিতক্কং, ব্যাপাদৰিতক্কং, ৰিহিংসাৰিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’. যস্সং, ভিক্খৰে, দিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি, মনসি কাতুম্পি মে এসা, ভিক্খৰে, দিসা ন ফাসু হোতি, পগেৰ গন্তুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু, ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’’’.

‘‘যস্সং পন, ভিক্খৰে, দিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরন্তি, গন্তুম্পি মে এসা, ভিক্খৰে, দিসা ফাসু হোতি, পগেৰ মনসি কাতুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো তযো ধম্মে পজহিংসু, তযো ধম্মে বহুলমকংসু. কতমে তযো ধম্মে পজহিংসু? কামৰিতক্কং, ব্যাপাদৰিতক্কং, ৰিহিংসাৰিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু. কতমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু? নেক্খম্মৰিতক্কং, অব্যাপাদৰিতক্কং, অৰিহিংসাৰিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’. যস্সং, ভিক্খৰে, দিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরন্তি, গন্তুম্পি মে এসা, ভিক্খৰে, দিসা ফাসু হোতি, পগেৰ মনসি কাতুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু, ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসূ’’’তি. দুতিযং.

৩. গোতমকচেতিযসুত্তং

১২৬. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি গোতমকে চেতিযে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘অভিঞ্ঞাযাহং, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেমি, নো অনভিঞ্ঞায. সনিদানাহং, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেমি, নো অনিদানং. সপ্পাটিহারিযাহং, ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেমি, নো অপ্পাটিহারিযং. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, অভিঞ্ঞায ধম্মং দেসযতো নো অনভিঞ্ঞায, সনিদানং ধম্মং দেসযতো নো অনিদানং, সপ্পাটিহারিযং ধম্মং দেসযতো নো অপ্পাটিহারিযং, করণীযো ওৰাদো, করণীযা অনুসাসনী. অলঞ্চ পন ৰো, ভিক্খৰে, তুট্ঠিযা, অলং অত্তমনতায, অলং সোমনস্সায – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৰা, স্ৰাক্খাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’’তি.

ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিঞ্চ পন ৰেয্যাকরণস্মিং ভঞ্ঞমানে সহস্সী লোকধাতু অকম্পিত্থাতি. ততিযং.

৪. ভরণ্ডুকালামসুত্তং

১২৭. একং সমযং ভগৰা কোসলেসু চারিকং চরমানো যেন কপিলৰত্থু তদৰসরি. অস্সোসি খো মহানামো সক্কো – ‘‘ভগৰা কির কপিলৰত্থুং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো মহানামং সক্কং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘গচ্ছ, মহানাম, কপিলৰত্থুস্মিং, তথারূপং আৰসথং জান যত্থজ্জ মযং একরত্তিং ৰিহরেয্যামা’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো মহানামো সক্কো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা কপিলৰত্থুং পৰিসিত্ৰা কেৰলকপ্পং কপিলৰত্থুং অন্ৰাহিণ্ডন্তো [আহিণ্ডন্তো (স্যা. কং.)] নাদ্দস কপিলৰত্থুস্মিং তথারূপং আৰসথং যত্থজ্জ ভগৰা একরত্তিং ৰিহরেয্য.

অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘নত্থি, ভন্তে, কপিলৰত্থুস্মিং তথারূপো আৰসথো যত্থজ্জ ভগৰা একরত্তিং ৰিহরেয্য. অযং, ভন্তে, ভরণ্ডু কালামো ভগৰতো পুরাণসব্রহ্মচারী. তস্সজ্জ ভগৰা অস্সমে একরত্তিং ৰিহরতূ’’তি. ‘‘গচ্ছ, মহানাম, সন্থরং পঞ্ঞপেহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো মহানামো সক্কো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা যেন ভরণ্ডুস্স কালামস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা সন্থরং পঞ্ঞাপেত্ৰা উদকং ঠপেত্ৰা পাদানং ধোৰনায যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সন্থতো, ভন্তে, সন্থারো, উদকং ঠপিতং পাদানং ধোৰনায. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৰা কালং মঞ্ঞতী’’তি.

অথ খো ভগৰা যেন ভরণ্ডুস্স কালামস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা পাদে পক্খালেসি. অথ খো মহানামস্স সক্কস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো অজ্জ ভগৰন্তং পযিরুপাসিতুং. কিলন্তো ভগৰা. স্ৰে দানাহং ভগৰন্তং পযিরুপাসিস্সামী’’তি ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা পক্কামি.

অথ খো মহানামো সক্কো তস্সা রত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো মহানামং সক্কং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘তযো খোমে, মহানাম, সত্থারো সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি; ন রূপানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইধ পন, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, রূপানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি; ন ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইধ পন, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, রূপানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৰেদনানং পরিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইমে খো, মহানাম, তযো সত্থারো সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. ‘ইমেসং, মহানাম, তিণ্ণং সত্থারানং একা নিট্ঠা উদাহু পুথু নিট্ঠা’’’তি?

এৰং ৰুত্তে ভরণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৰদেহী’’তি. এৰং ৰুত্তে ভগৰা মহানামং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৰদেহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভরণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৰদেহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৰা মহানামং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৰদেহী’’তি. ততিযম্পি খো ভরণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৰদেহী’’তি. ততিযম্পি খো ভগৰা মহানামং সক্কং এতদৰোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৰদেহী’’তি.

অথ খো ভরণ্ডু কালামস্স এতদহোসি – ‘‘মহেসক্খস্স ৰতম্হি মহানামস্স সক্কস্স সম্মুখা সমণেন গোতমেন যাৰততিযং অপসাদিতো. যংনূনাহং কপিলৰত্থুম্হা পক্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ভরণ্ডু কালামো কপিলৰত্থুম্হা পক্কামি. যং কপিলৰত্থুম্হা পক্কামি তথা পক্কন্তোৰ অহোসি ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. চতুত্থং.

৫. হত্থকসুত্তং

১২৮. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো হত্থকো দেৰপুত্তো অভিক্কন্তায রত্তিযা অভিক্কন্তৰণ্ণো কেৰলকপ্পং জেতৰনং ওভাসেত্ৰা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা – ‘‘ভগৰতো পুরতো ঠস্সামী’’তি ওসীদতিমেৰ সংসীদতিমেৰ [ওসীদতি চেৰ সংসীদতি চ (সী. পী.), ওসীদতি সংসীদতি (স্যা. কং.)], ন সক্কোতি সণ্ঠাতুং. সেয্যথাপি নাম সপ্পি ৰা তেলং ৰা ৰালুকায আসিত্তং ওসীদতিমেৰ সংসীদতিমেৰ, ন সণ্ঠাতি; এৰমেৰং হত্থকো দেৰপুত্তো – ‘‘ভগৰতো পুরতো ঠস্সামী’’তি ওসীদতিমেৰ সংসীদতিমেৰ, ন সক্কোতি সণ্ঠাতুং.

অথ খো ভগৰা হত্থকং দেৰপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ওল়ারিকং, হত্থক, অত্তভাৰং অভিনিম্মিনাহী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি, খো হত্থকো দেৰপুত্তো ভগৰতো পটিস্সুত্ৰা ওল়ারিকং অত্তভাৰং অভিনিম্মিনিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো হত্থকং দেৰপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘যে তে, হত্থক, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স পৰত্তিনো অহেসুং, অপি নু তে তে ধম্মা এতরহি পৰত্তিনো’’তি? ‘‘যে চ মে, ভন্তে, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স পৰত্তিনো অহেসুং, তে চ মে ধম্মা এতরহি পৰত্তিনো; যে চ মে, ভন্তে, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স নপ্পৰত্তিনো অহেসুং, তে চ মে ধম্মা এতরহি পৰত্তিনো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৰা এতরহি আকিণ্ণো ৰিহরতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি রাজূহি রাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৰকেহি; এৰমেৰং খো অহং, ভন্তে, আকিণ্ণো ৰিহরামি দেৰপুত্তেহি. দূরতোপি, ভন্তে, দেৰপুত্তা আগচ্ছন্তি হত্থকস্স দেৰপুত্তস্স সন্তিকে ‘ধম্মং সোস্সামা’তি. তিণ্ণাহং, ভন্তে, ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৰানো কালঙ্কতো. কতমেসং তিণ্ণং? ভগৰতো অহং, ভন্তে, দস্সনস্স অতিত্তো অপ্পটিৰানো কালঙ্কতো; সদ্ধম্মসৰনস্সাহং, ভন্তে, অতিত্তো অপ্পটিৰানো কালঙ্কতো; সঙ্ঘস্সাহং, ভন্তে, উপট্ঠানস্স অতিত্তো অপ্পটিৰানো কালঙ্কতো. ইমেসং খো অহং, ভন্তে, তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৰানো কালঙ্কতো’’তি.

‘‘নাহং ভগৰতো দস্সনস্স, তিত্তিমজ্ঝগা [তিত্তি তিত্তিসম্ভৰং (ক.)] কুদাচনং;

সঙ্ঘস্স উপট্ঠানস্স, সদ্ধম্মসৰনস্স চ.

‘‘অধিসীলং সিক্খমানো, সদ্ধম্মসৰনে রতো;

তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো, হত্থকো অৰিহং গতো’’তি. পঞ্চমং;

৬. কটুৰিযসুত্তং

১২৯. একং সমযং ভগৰা বারাণসিযং ৰিহরতি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো ভগৰা পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায বারাণসিং পিণ্ডায পাৰিসি. অদ্দসা খো ভগৰা গোযোগপিলক্খস্মিং [গোযোগমিলক্খস্মিং (স্যা. কং. ক.)] পিণ্ডায চরমানো [চরমানং (ক.)] অঞ্ঞতরং ভিক্খুং রিত্তস্সাদং বাহিরস্সাদং মুট্ঠস্সতিং অসম্পজানং অসমাহিতং ৰিব্ভন্তচিত্তং পাকতিন্দ্রিযং. দিস্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচ –

‘‘মা খো ত্ৰং, ভিক্খু, অত্তানং কটুৰিযমকাসি. তং ৰত ভিক্খু কটুৰিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন [আমগন্ধে (সী. স্যা. কং. পী.)] অৰস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৰাস্সৰিস্সন্তীতি [নানুবন্ধিস্সন্তি (ক.)], নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি. অথ খো সো ভিক্খু ভগৰতা ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিতো সংৰেগমাপাদি. অথ খো ভগৰা বারাণসিযং পিণ্ডায চরিত্ৰা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘ইধাহং, ভিক্খৰে, পুব্বণ্হসমযং নিৰাসেত্ৰা পত্তচীৰরমাদায বারাণসিং পিণ্ডায পাৰিসিং. অদ্দসং খো অহং, ভিক্খৰে, গোযোগপিলক্খস্মিং পিণ্ডায চরমানো অঞ্ঞতরং ভিক্খুং রিত্তস্সাদং বাহিরস্সাদং মুট্ঠস্সতিং অসম্পজানং অসমাহিতং ৰিব্ভন্তচিত্তং পাকতিন্দ্রিযং. দিস্ৰা তং ভিক্খুং এতদৰোচং –

‘‘‘মা খো ত্ৰং, ভিক্খু, অত্তানং কটুৰিযমকাসি. তং ৰত ভিক্খু কটুৰিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন অৰস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৰাস্সৰিস্সন্তীতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’তি. অথ খো, ভিক্খৰে, সো ভিক্খু মযা ইমিনা ওৰাদেন ওৰদিতো সংৰেগমাপাদী’’তি. এৰং ৰুত্তে অঞ্ঞতরো ভিক্খু ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, কটুৰিযং? কো আমগন্ধো? কা মক্খিকা’’তি?

‘‘অভিজ্ঝা খো, ভিক্খু, কটুৰিযং; ব্যাপাদো আমগন্ধো; পাপকা অকুসলা ৰিতক্কা মক্খিকা. তং ৰত, ভিক্খু, কটুৰিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন অৰস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৰাস্সৰিস্সন্তীতি, নেতং ঠানং ৰিজ্জতী’’তি.

‘‘অগুত্তং চক্খুসোতস্মিং, ইন্দ্রিযেসু অসংৰুতং;

মক্খিকানুপতিস্সন্তি, সঙ্কপ্পা রাগনিস্সিতা.

‘‘কটুৰিযকতো ভিক্খু, আমগন্ধে অৰস্সুতো;

আরকা হোতি নিব্বানা, ৰিঘাতস্সেৰ ভাগৰা.

‘‘গামে ৰা যদি ৰারঞ্ঞে, অলদ্ধা সমথমত্তনো [সমমত্তনো (সী. স্যা. কং.), সম্মমত্তনো (পী.)];

পরেতি [চরেতি (স্যা. ক.)] বালো দুম্মেধো, মক্খিকাহি পুরক্খতো.

‘‘যে চ সীলেন সম্পন্না, পঞ্ঞাযূপসমেরতা;

উপসন্তা সুখং সেন্তি, নাসযিত্ৰান মক্খিকা’’তি. ছট্ঠং;

৭. পঠমঅনুরুদ্ধসুত্তং

১৩০. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুরুদ্ধো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন যেভুয্যেন পস্সামি মাতুগামং কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জমানং. কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতী’’তি?

‘‘তীহি খো, অনুরুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. কতমেহি তীহি? ইধ, অনুরুদ্ধ, মাতুগামো পুব্বণ্হসমযং মচ্ছেরমলপরিযুট্ঠিতেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ইস্সাপরিযুট্ঠিতেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি, সাযন্হসমযং কামরাগপরিযুট্ঠিতেন চেতসা অগারং অজ্ঝাৰসতি. ইমেহি খো, অনুরুদ্ধ, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযঅনুরুদ্ধসুত্তং

১৩১. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুরুদ্ধো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ – ‘‘ইধাহং, আৰুসো সারিপুত্ত, দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকং ওলোকেমি. আরদ্ধং খো পন মে ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপম্মুট্ঠা (সী.), অপমুট্ঠা (স্যা. কং.)], পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. অথ চ পন মে নানুপাদায [ন অনুপাদায (সী. স্যা. কং. পী.)] আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতী’’তি.

‘‘যং খো তে, আৰুসো অনুরুদ্ধ, এৰং হোতি – ‘অহং দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকং ৰোলোকেমী’তি, ইদং তে মানস্মিং. যম্পি তে, আৰুসো অনুরুদ্ধ, এৰং হোতি – ‘আরদ্ধং খো পন মে ৰীরিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসারদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গ’ন্তি, ইদং তে উদ্ধচ্চস্মিং. যম্পি তে, আৰুসো অনুরুদ্ধ, এৰং হোতি – ‘অথ চ পন মে নানুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চতী’তি, ইদং তে কুক্কুচ্চস্মিং. সাধু ৰতাযস্মা অনুরুদ্ধো ইমে তযো ধম্মে পহায, ইমে তযো ধম্মে অমনসিকরিত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরতূ’’তি.

অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো অপরেন সমযেন ইমে তযো ধম্মে পহায, ইমে তযো ধম্মে অমনসিকরিত্ৰা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহরি [উপসংহাসি (স্যা. কং. পী.), উপসংহরতি (ক.)]. অথ খো আযস্মা অনুরুদ্ধো একো ৰূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৰুসিতং ব্রহ্মচরিযং, কতং করণীযং, নাপরং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতরো চ পনাযস্মা অনুরুদ্ধো অরহতং অহোসীতি. অট্ঠমং.

৯. পটিচ্ছন্নসুত্তং

১৩২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, পটিচ্ছন্নানি আৰহন্তি [ৰহন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], নো ৰিৰটানি. কতমানি তীণি? মাতুগামো, ভিক্খৰে, পটিচ্ছন্নো আৰহতি, নো ৰিৰটো; ব্রাহ্মণানং, ভিক্খৰে, মন্তা পটিচ্ছন্না আৰহন্তি, নো ৰিৰটা; মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৰে, পটিচ্ছন্না আৰহতি, নো ৰিৰটা. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি পটিচ্ছন্নানি আৰহন্তি, নো ৰিৰটানি.

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৰে, ৰিৰটানি ৰিরোচন্তি, নো পটিচ্ছন্নানি. কতমানি তীণি? চন্দমণ্ডলং, ভিক্খৰে, ৰিৰটং ৰিরোচতি, নো পটিচ্ছন্নং; সূরিযমণ্ডলং, ভিক্খৰে, ৰিৰটং ৰিরোচতি, নো পটিচ্ছন্নং; তথাগতপ্পৰেদিতো ধম্মৰিনযো, ভিক্খৰে, ৰিৰটো ৰিরোচতি, নো পটিচ্ছন্নো. ইমানি খো, ভিক্খৰে, তীণি ৰিৰটানি ৰিরোচন্তি, নো পটিচ্ছন্নানী’’তি. নৰমং.

১০. লেখসুত্তং

১৩৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো, পথৰিলেখূপমো পুগ্গলো, উদকলেখূপমো পুগ্গলো. কতমো চ, ভিক্খৰে, পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো দীঘরত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পাসাণে লেখা ন খিপ্পং লুজ্জতি ৰাতেন ৰা উদকেন ৰা, চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো দীঘরত্তং অনুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পথৰিলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো ন দীঘরত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, পথৰিযা লেখা খিপ্পং লুজ্জতি ৰাতেন ৰা উদকেন ৰা, ন চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৰস্স কোধো ন দীঘরত্তং অনুসেতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পথৰিলেখূপমো পুগ্গলো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, উদকলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পুগ্গলো আগাল়্হেনপি ৰুচ্চমানো ফরুসেনপি ৰুচ্চমানো অমনাপেনপি ৰুচ্চমানো সন্ধিযতিমেৰ [… যেৰ (স্যা. কং.) … চেৰ (পী.)] সংসন্দতিমেৰ [… যেৰ (স্যা. কং.) … চেৰ (পী.)] সম্মোদতিমেৰ [… যেৰ (স্যা. কং.) … চেৰ (পী.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উদকে লেখা খিপ্পংযেৰ পটিৰিগচ্ছতি, ন চিরট্ঠিতিকা হোতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাল়্হেনপি ৰুচ্চমানো ফরুসেনপি ৰুচ্চমানো অমনাপেনপি ৰুচ্চমানো সন্ধিযতিমেৰ সংসন্দতিমেৰ সম্মোদতিমেৰ. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, উদকলেখূপমো পুগ্গলো. ইমে খো, ভিক্খৰে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৰিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি [পু. প. ১১৫]. দসমং.