৫. পরিসৰগ্গো
৪৩. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? উত্তানা চ পরিসা গম্ভীরা চ পরিসা. কতমা চ, ভিক্খৰে, উত্তানা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ উদ্ধতা হোন্তি উন্নল়া চপলা মুখরা ৰিকিণ্ণৰাচা মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা অসমাহিতা ৰিব্ভন্তচিত্তা পাকতিন্দ্রিযা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, উত্তানা পরিসা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, গম্ভীরা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ অনুদ্ধতা হোন্তি অনুন্নল়া অচপলা অমুখরা অৰিকিণ্ণৰাচা উপট্ঠিতস্সতী সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা সংৰুতিন্দ্রিযা. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, গম্ভীরা পরিসা. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং গম্ভীরা পরিসা’’তি.
৪৪. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? ৰগ্গা চ পরিসা সমগ্গা চ পরিসা. কতমা চ, ভিক্খৰে, ৰগ্গা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰগ্গা পরিসা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমগ্গা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৰিৰদমানা খীরোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৰিহরন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সমগ্গা পরিসা. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং সমগ্গা পরিসা’’তি.
৪৫. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? অনগ্গৰতী চ পরিসা অগ্গৰতী চ পরিসা. কতমা চ, ভিক্খৰে, অনগ্গৰতী পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং থেরা ভিক্খূ বাহুলিকা [বাহুল্লিকা (স্যা. কং. ক.) টীকা ওলোকেতব্বা] হোন্তি সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা, ন ৰীরিযং আরভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি বাহুলিকা সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৰিৰেকে নিক্খিত্তধুরা, ন ৰীরিযং আরভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অনগ্গৰতী পরিসা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অগ্গৰতী পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং থেরা ভিক্খূ ন বাহুলিকা হোন্তি ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরা, পৰিৰেকে পুব্বঙ্গমা, ৰীরিযং আরভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুরা, পৰিৰেকে পুব্বঙ্গমা, ৰীরিযং আরভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিরিযায. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অগ্গৰতী পরিসা. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং অগ্গৰতী পরিসা’’তি.
৪৬. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? অনরিযা চ পরিসা অরিযা চ পরিসা. কতমা চ, ভিক্খৰে, অনরিযা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অনরিযা পরিসা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অরিযা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিরোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযা পরিসা. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং অরিযা পরিসা’’তি.
৪৭. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? পরিসাকসটো চ পরিসামণ্ডো চ. কতমো চ, ভিক্খৰে, পরিসাকসটো? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ ছন্দাগতিং গচ্ছন্তি, দোসাগতিং গচ্ছন্তি, মোহাগতিং গচ্ছন্তি, ভযাগতিং গচ্ছন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পরিসাকসটো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, পরিসামণ্ডো? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ ন ছন্দাগতিং গচ্ছন্তি, ন দোসাগতিং গচ্ছন্তি, ন মোহাগতিং গচ্ছন্তি, ন ভযাগতিং গচ্ছন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পরিসামণ্ডো. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং পরিসামণ্ডো’’তি.
৪৮. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? ওক্কাচিতৰিনীতা পরিসা নোপটিপুচ্ছাৰিনীতা, পটিপুচ্ছাৰিনীতা পরিসা নোওক্কাচিতৰিনীতা. কতমা চ, ভিক্খৰে, ওক্কাচিতৰিনীতা পরিসা নোপটিপুচ্ছাৰিনীতা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ যে তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীরা গম্ভীরত্থা লোকুত্তরা সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তা তেসু ভঞ্ঞমানেসু ন সুস্সূসন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি ন চ তে ধম্মে উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি. যে পন তে সুত্তন্তা কৰিতা [কৰিকতা (সব্বত্থ) টীকা ওলোকেতব্বা] কাৰেয্যা চিত্তক্খরা চিত্তব্যঞ্জনা বাহিরকা সাৰকভাসিতা তেসু ভঞ্ঞমানেসু সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, তে ধম্মে উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি, তে চ তং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তি ন চ পটিৰিচরন্তি – ‘ইদং কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তে অৰিৰটঞ্চেৰ ন ৰিৰরন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানীকরোন্তি, অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং ন পটিৰিনোদেন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ওক্কাচিতৰিনীতা পরিসা নো পটিপুচ্ছাৰিনীতা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, পটিপুচ্ছাৰিনীতা পরিসা নোওক্কাচিতৰিনীতা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ যে তে সুত্তন্তা কৰিতা কাৰেয্যা চিত্তক্খরা চিত্তব্যঞ্জনা বাহিরকা সাৰকভাসিতা তেসু ভঞ্ঞমানেসু ন সুস্সূসন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ন চ তে ধম্মে উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি. যে পন তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীরা গম্ভীরত্থা লোকুত্তরা সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তা তেসু ভঞ্ঞমানেসু সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, তে চ ধম্মে উগ্গহেতব্বং পরিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তে তং ধম্মং পরিযাপুণিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তি পটিৰিচরন্তি – ‘ইদং কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তে অৰিৰটঞ্চেৰ ৰিৰরন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানীকরোন্তি, অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পটিপুচ্ছাৰিনীতা পরিসা নোওক্কাচিতৰিনীতা. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং পটিপুচ্ছাৰিনীতা পরিসা নোওক্কাচিতৰিনীতা’’তি.
৪৯. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? আমিসগরু পরিসা নো সদ্ধম্মগরু, সদ্ধম্মগরু পরিসা নো আমিসগরু. কতমা চ, ভিক্খৰে, আমিসগরু পরিসা নো সদ্ধম্মগরু? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ গিহীনং ওদাতৰসনানং সম্মুখা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰণ্ণং ভাসন্তি – ‘অসুকো ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো, অসুকো পঞ্ঞাৰিমুত্তো, অসুকো কাযসক্খী, অসুকো দিট্ঠিপ্পত্তো, অসুকো সদ্ধাৰিমুত্তো, অসুকো ধম্মানুসারী, অসুকো সদ্ধানুসারী, অসুকো সীলৰা কল্যাণধম্মো, অসুকো দুস্সীলো পাপধম্মো’তি. তে তেন লাভং লভন্তি. তে তং লাভং লভিত্ৰা গথিতা [গধিতা (ক.)] মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না [অজ্ঝোসানা (ক.), অনজ্ঝোপন্না (সী. স্যা. ক.) তিকনিপাতে কুসিনারৰগ্গে পঠমসুত্তটীকা ওলোকেতব্বা] অনাদীনৰদস্সাৰিনো অনিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, আমিসগরু পরিসা নো সদ্ধম্মগরু.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মগরু পরিসা নোআমিসগরু? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ গিহীনং ওদাতৰসনানং সম্মুখা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৰণ্ণং ন ভাসন্তি – ‘অসুকো ভিক্খু উভতোভাগৰিমুত্তো, অসুকো পঞ্ঞাৰিমুত্তো, অসুকো কাযসক্খী, অসুকো দিট্ঠিপ্পত্তো, অসুকো সদ্ধাৰিমুত্তো, অসুকো ধম্মানুস্সারী, অসুকো সদ্ধানুসারী, অসুকো সীলৰা কল্যাণধম্মো, অসুকো দুস্সীলো পাপধম্মো’তি. তে তেন লাভং লভন্তি. তে তং লাভং লভিত্ৰা অগথিতা অমুচ্ছিতা অনজ্ঝোসন্না আদীনৰদস্সাৰিনো নিস্সরণপঞ্ঞা পরিভুঞ্জন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সদ্ধম্মগরু পরিসা নোআমিসগরু. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং সদ্ধম্মগরু পরিসা নোআমিসগরূ’’তি.
৫০. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? ৰিসমা চ পরিসা সমা চ পরিসা. কতমা চ, ভিক্খৰে, ৰিসমা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং অধম্মকম্মানি পৰত্তন্তি ধম্মকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, অৰিনযকম্মানি পৰত্তন্তি ৰিনযকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, অধম্মকম্মানি দিপ্পন্তি ধম্মকম্মানি ন দিপ্পন্তি, অৰিনযকম্মানি দিপ্পন্তি ৰিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ৰিসমা পরিসা. ( ) [(ৰিসমত্তা ভিক্খৰে পরিসায অধম্মকম্মানি পৰত্তন্তি… ৰিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি.) (সী. পী.)]
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, সমা পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ধম্মকম্মানি পৰত্তন্তি অধম্মকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, ৰিনযকম্মানি পৰত্তন্তি অৰিনযকম্মানি নপ্পৰত্তন্তি, ধম্মকম্মানি দিপ্পন্তি অধম্মকম্মানি ন দিপ্পন্তি, ৰিনযকম্মানি দিপ্পন্তি অৰিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সমা পরিসা. ( ) [(সমত্তা ভিক্খৰে পরিসায ধম্মকম্মানি পৰত্তন্তি… অৰিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি.) (সী. পী.)] ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং সমা পরিসা’’তি.
৫১. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? অধম্মিকা চ পরিসা ধম্মিকা চ পরিসা…পে… ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং ধম্মিকা পরিসা’’তি.
৫২. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, পরিসা. কতমা দ্ৰে? অধম্মৰাদিনী চ পরিসা ধম্মৰাদিনী চ পরিসা. কতমা চ, ভিক্খৰে, অধম্মৰাদিনী পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ অধিকরণং আদিযন্তি ধম্মিকং ৰা অধম্মিকং ৰা. তে তং অধিকরণং আদিযিত্ৰা ন চেৰ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি ন চ সঞ্ঞত্তিং উপগচ্ছন্তি, ন চ নিজ্ঝাপেন্তি ন চ নিজ্ঝত্তিং উপগচ্ছন্তি. তে অসঞ্ঞত্তিবলা অনিজ্ঝত্তিবলা অপ্পটিনিস্সগ্গমন্তিনো তমেৰ অধিকরণং থামসা পরামাসা [পরামস্স (সী. পী.)] অভিনিৰিস্স ৰোহরন্তি – ‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধম্মৰাদিনী পরিসা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, ধম্মৰাদিনী পরিসা? ইধ, ভিক্খৰে, যস্সং পরিসাযং ভিক্খূ অধিকরণং আদিযন্তি ধম্মিকং ৰা অধম্মিকং ৰা. তে তং অধিকরণং আদিযিত্ৰা অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি চেৰ সঞ্ঞত্তিঞ্চ উপগচ্ছন্তি, নিজ্ঝাপেন্তি চেৰ নিজ্ঝত্তিঞ্চ উপগচ্ছন্তি. তে সঞ্ঞত্তিবলা নিজ্ঝত্তিবলা পটিনিস্সগ্গমন্তিনো, ন তমেৰ অধিকরণং থামসা পরামাসা অভিনিৰিস্স ৰোহরন্তি – ‘ইদমেৰ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ধম্মৰাদিনী পরিসা. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পরিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমাসং দ্ৰিন্নং পরিসানং যদিদং ধম্মৰাদিনী পরিসা’’তি.
পরিসৰগ্গো পঞ্চমো.