১. কম্মকরণৰগ্গো

১. ৰজ্জসুত্তং

১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, ৰজ্জানি. কতমানি দ্ৰে? দিট্ঠধম্মিকঞ্চ ৰজ্জং সম্পরাযিকঞ্চ ৰজ্জং. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, দিট্ঠধম্মিকং ৰজ্জং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পস্সতি চোরং আগুচারিং রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা [ৰিৰিধানি কম্মকরণানি (ক.)] কারেন্তে; কসাহিপি তাল়েন্তে, ৰেত্তেহিপি তাল়েন্তে, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাল়েন্তে, হত্থম্পি ছিন্দন্তে, পাদম্পি ছিন্দন্তে, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তে, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তে, নাসম্পি ছিন্দন্তে, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তে, বিলঙ্গথালিকম্পি করোন্তে, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি করোন্তে, রাহুমুখম্পি করোন্তে, জোতিমালিকম্পি করোন্তে, হত্থপজ্জোতিকম্পি করোন্তে, এরকৰত্তিকম্পি করোন্তে, চীরকৰাসিকম্পি করোন্তে, এণেয্যকম্পি করোন্তে, বল়িসমংসিকম্পি করোন্তে, কহাপণিকম্পি করোন্তে, খারাপতচ্ছিকম্পি [খারাপটিচ্ছকম্পি (স্যা. কং. ক.)] করোন্তে, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি করোন্তে, পলালপীঠকম্পি [পলালপিট্ঠিকম্পি (সী.)] করোন্তে, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তে, সুনখেহিপি খাদাপেন্তে, জীৰন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তে, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তে.

‘‘তস্স এৰং হোতি – ‘যথারূপানং খো পাপকানং কম্মানং হেতু চোরং আগুচারিং রাজানো গহেত্ৰা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেন্তি; কসাহিপি তাল়েন্তি, ৰেত্তেহিপি তাল়েন্তি, অদ্ধদণ্ডকেহিপি তাল়েন্তি, হত্থম্পি ছিন্দন্তি, পাদম্পি ছিন্দন্তি, হত্থপাদম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণম্পি ছিন্দন্তি, নাসম্পি ছিন্দন্তি, কণ্ণনাসম্পি ছিন্দন্তি, বিলঙ্গথালিকম্পি করোন্তি, সঙ্খমুণ্ডিকম্পি করোন্তি, রাহুমুখম্পি করোন্তি, জোতিমালিকম্পি করোন্তি, হত্থপজ্জোতিকম্পি করোন্তি, এরকৰত্তিকম্পি করোন্তি, চীরকৰাসিকম্পি করোন্তি, এণেয্যকম্পি করোন্তি, বল়িসমংসিকম্পি করোন্তি, কহাপণিকম্পি করোন্তি, খারাপতচ্ছিকম্পি করোন্তি, পলিঘপরিৰত্তিকম্পি করোন্তি, পলালপীঠকম্পি করোন্তি, তত্তেনপি তেলেন ওসিঞ্চন্তি, সুনখেহিপি খাদাপেন্তি, জীৰন্তম্পি সূলে উত্তাসেন্তি, অসিনাপি সীসং ছিন্দন্তি. অহঞ্চেৰ [অহঞ্চে (?)] খো পন এৰরূপং পাপকম্মং করেয্যং, মম্পি রাজানো গহেত্ৰা এৰরূপা ৰিৰিধা কম্মকারণা কারেয্যুং; কসাহিপি তাল়েয্যুং…পে… অসিনাপি সীসং ছিন্দেয্যু’ন্তি. সো দিট্ঠধম্মিকস্স ৰজ্জস্স ভীতো ন পরেসং পাভতং ৰিলুম্পন্তো চরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, দিট্ঠধম্মিকং ৰজ্জং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, সম্পরাযিকং ৰজ্জং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কাযদুচ্চরিতস্স খো পন পাপকো দুক্খো ৰিপাকো অভিসম্পরাযং, ৰচীদুচ্চরিতস্স পাপকো দুক্খো ৰিপাকো অভিসম্পরাযং, মনোদুচ্চরিতস্স পাপকো দুক্খো ৰিপাকো অভিসম্পরাযং. অহঞ্চেৰ খো পন কাযেন দুচ্চরিতং চরেয্যং, ৰাচায দুচ্চরিতং চরেয্যং, মনসা দুচ্চরিতং চরেয্যং. কিঞ্চ তং যাহং ন কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জেয্য’ন্তি. সো সম্পরাযিকস্স ৰজ্জস্স ভীতো কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, সম্পরাযিকং ৰজ্জং. ‘‘ইমানি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ৰজ্জানি. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘দিট্ঠধম্মিকস্স ৰজ্জস্স ভাযিস্সাম, সম্পরাযিকস্স ৰজ্জস্স ভাযিস্সাম, ৰজ্জভীরুনো ভৰিস্সাম ৰজ্জভযদস্সাৰিনো’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্বং. ৰজ্জভীরুনো, ভিক্খৰে, ৰজ্জভযদস্সাৰিনো এতং পাটিকঙ্খং যং পরিমুচ্চিস্সতি সব্বৰজ্জেহী’’তি. পঠমং.

২. পধানসুত্তং

২. ‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, পধানানি দুরভিসম্ভৰানি লোকস্মিং. কতমানি দ্ৰে? যঞ্চ গিহীনং অগারং অজ্ঝাৰসতং চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারানুপ্পদানত্থং পধানং, যঞ্চ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গত্থং পধানং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে পধানানি দুরভিসম্ভৰানি লোকস্মিং.

‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৰে, ইমেসং দ্ৰিন্নং পধানানং যদিদং সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গত্থং পধানং. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গত্থং পধানং পদহিস্সামা’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. দুতিযং.

৩. তপনীযসুত্তং

৩. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা তপনীযা. কতমে দ্ৰে? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চস্স কাযদুচ্চরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি কাযসুচরিতং; ৰচীদুচ্চরিতং কতং হোতি; অকতং হোতি ৰচীসুচরিতং; মনোদুচ্চরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি মনোসুচরিতং. সো ‘কাযদুচ্চরিতং মে কত’ন্তি তপ্পতি, ‘অকতং মে কাযসুচরিত’ন্তি তপ্পতি; ‘ৰচীদুচ্চরিতং মে কত’ন্তি তপ্পতি, ‘অকতং মে ৰচীসুচরিত’ন্তি তপ্পতি; ‘মনোদুচ্চরিতং মে কত’ন্তি তপ্পতি, ‘অকতং মে মনোসুচরিত’ন্তি তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা তপনীযা’’তি. ততিযং.

৪. অতপনীযসুত্তং

৪. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা অতপনীযা. কতমে দ্ৰে? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চস্স কাযসুচরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি কাযদুচ্চরিতং; ৰচীসুচরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি ৰচীদুচ্চরিতং; মনোসুচরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি মনোদুচ্চরিতং. সো ‘কাযসুচরিতং মে কত’ন্তি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে কাযদুচ্চরিত’ন্তি ন তপ্পতি; ‘ৰচীসুচরিতং মে কত’ন্তি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে ৰচীদুচ্চরিত’ন্তি ন তপ্পতি; ‘মনোসুচরিতং মে কত’ন্তি ন তপ্পতি, ‘অকতং মে মনোদুচ্চরিত’ন্তি ন তপ্পতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা অতপনীযা’’তি. চতুত্থং.

৫. উপঞ্ঞাতসুত্তং

৫. ‘‘দ্ৰিন্নাহং, ভিক্খৰে, ধম্মানং উপঞ্ঞাসিং – যা চ অসন্তুট্ঠিতা কুসলেসু ধম্মেসু, যা চ অপ্পটিৰানিতা পধানস্মিং. অপ্পটিৰানী সুদাহং, ভিক্খৰে, পদহামি – ‘কামং তচো চ ন্হারু [নহারু (সী. স্যা. কং. পী.)] চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতু, সরীরে উপসুস্সতু মংসলোহিতং, যং তং পুরিসথামেন পুরিসৰীরিযেন পুরিসপরক্কমেন পত্তব্বং ন তং অপাপুণিত্ৰা ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতী’তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, অপ্পমাদাধিগতা সম্বোধি, অপ্পমাদাধিগতো অনুত্তরো যোগক্খেমো. তুম্হে চেপি, ভিক্খৰে, অপ্পটিৰানং পদহেয্যাথ – ‘কামং তচো চ ন্হারু চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতু, সরীরে উপসুস্সতু মংসলোহিতং, যং তং পুরিসথামেন পুরিসৰীরিযেন পুরিসপরক্কমেন পত্তব্বং ন তং অপাপুণিত্ৰা ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতী’তি, তুম্হেপি, ভিক্খৰে, নচিরস্সেৰ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৰ অগারস্মা অনগারিযং পব্বজন্তি তদনুত্তরং – ব্রহ্মচরিযপরিযোসানং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরিস্সথ. তস্মাতিহ, ভিক্খৰে, এৰং সিক্খিতব্বং – ‘অপ্পটিৰানং পদহিস্সাম. কামং তচো চ ন্হারু চ অট্ঠি চ অৰসিস্সতু, সরীরে উপসুস্সতু মংসলোহিতং, যং তং পুরিসথামেন পুরিসৰীরিযেন পুরিসপরক্কমেন পত্তব্বং ন তং অপাপুণিত্ৰা ৰীরিযস্স সণ্ঠানং ভৰিস্সতী’তি. এৰঞ্হি ৰো, ভিক্খৰে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. সংযোজনসুত্তং

৬. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা. কতমে দ্ৰে? যা চ সংযোজনিযেসু ধম্মেসু অস্সাদানুপস্সিতা, যা চ সংযোজনিযেসু ধম্মেসু নিব্বিদানুপস্সিতা. সংযোজনিযেসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু অস্সাদানুপস্সী ৰিহরন্তো রাগং ন পজহতি, দোসং ন পজহতি, মোহং ন পজহতি. রাগং অপ্পহায, দোসং অপ্পহায, মোহং অপ্পহায ন পরিমুচ্চতি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. ন পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামি.

‘‘সংযোজনিযেসু, ভিক্খৰে, ধম্মেসু নিব্বিদানুপস্সী ৰিহরন্তো রাগং পজহতি, দোসং পজহতি, মোহং পজহতি. রাগং পহায, দোসং পহায, মোহং পহায, পরিমুচ্চতি জাতিযা জরায মরণেন সোকেহি পরিদেৰেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি. পরিমুচ্চতি দুক্খস্মাতি ৰদামি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা’’তি. ছট্ঠং.

৭. কণ্হসুত্তং

৭. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা কণ্হা. কতমে দ্ৰে? অহিরিকঞ্চ অনোত্তপ্পঞ্চ. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা কণ্হা’’তি. সত্তমং.

৮. সুক্কসুত্তং

৮. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সুক্কা. কতমে দ্ৰে? হিরী [হিরি (সী. স্যা. কং. পী.)] চ ওত্তপ্পঞ্চ. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা সুক্কা’’তি. অট্ঠমং.

৯. চরিযসুত্তং

৯. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সুক্কা লোকং পালেন্তি. কতমে দ্ৰে? হিরী চ ওত্তপ্পঞ্চ. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে সুক্কা ধম্মা লোকং ন পালেয্যুং, নযিধ পঞ্ঞাযেথ মাতাতি ৰা মাতুচ্ছাতি ৰা মাতুলানীতি ৰা আচরিযভরিযাতি ৰা গরূনং দারাতি ৰা. সম্ভেদং লোকো অগমিস্স, যথা অজেল়কা কুক্কুটসূকরা সোণসিঙ্গালা [সোণসিগালা (সী. স্যা. কং. পী.)]. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, ইমে দ্ৰে সুক্কা ধম্মা লোকং পালেন্তি তস্মা পঞ্ঞাযতি [পঞ্ঞাযন্তি (সী.)] মাতাতি ৰা মাতুচ্ছাতি ৰা মাতুলানীতি ৰা আচরিযভরিযাতি ৰা গরূনং দারাতি ৰা’’তি. নৰমং.

১০. ৰস্সূপনাযিকসুত্তং

১০. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, ৰস্সূপনাযিকা. কতমা দ্ৰে? পুরিমিকা চ পচ্ছিমিকা চ. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ৰস্সূপনাযিকা’’তি. দসমং.

কম্মকরণৰগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

ৰজ্জা পধানা দ্ৰে তপনীযা, উপঞ্ঞাতেন পঞ্চমং;

সংযোজনঞ্চ কণ্হঞ্চ, সুক্কং চরিযা ৰস্সূপনাযিকেন ৰগ্গো.