২. অধিকরণৰগ্গো

১১. ‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি দ্ৰে? পটিসঙ্খানবলঞ্চ ভাৰনাবলঞ্চ. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিসঙ্খানবলং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কাযদুচ্চরিতস্স খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ, ৰচীদুচ্চরিতস্স পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ, মনোদুচ্চরিতস্স পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পটিসঙ্খানবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ভাৰনাবলং. তত্র, ভিক্খৰে, যমিদং [যদিদং (সী.)] ভাৰনাবলং সেখানমেতং [সেখমেতং (সী. স্যা. কং.)] বলং. সেখঞ্হি সো, ভিক্খৰে, বলং আগম্ম রাগং পজহতি, দোসং পজহতি, মোহং পজহতি. রাগং পহায, দোসং পহায, মোহং পহায যং অকুসলং ন তং করোতি, যং পাপং ন তং সেৰতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভাৰনাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে বলানী’’তি.

১২. ‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি দ্ৰে? পটিসঙ্খানবলঞ্চ ভাৰনাবলঞ্চ. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিসঙ্খানবলং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কাযদুচ্চরিতস্স খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ, ৰচীদুচ্চরিতস্স পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ, মনোদুচ্চরিতস্স পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পটিসঙ্খানবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ভাৰনাবলং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোসগ্গপরিণামিং, ধম্মৰিচযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… ৰীরিযসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি… উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গং ভাৰেতি ৰিৰেকনিস্সিতং ৰিরাগনিস্সিতং নিরোধনিস্সিতং ৰোসগ্গপরিণামিং. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভাৰনাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে বলানী’’তি.

১৩. ‘‘দ্ৰেমানি, ভিক্খৰে, বলানি. কতমানি দ্ৰে? পটিসঙ্খানবলঞ্চ ভাৰনাবলঞ্চ. কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, পটিসঙ্খানবলং? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘কাযদুচ্চরিতস্স খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ, ৰচীদুচ্চরিতস্স খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চ, মনোদুচ্চরিতস্স খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায কাযদুচ্চরিতং পহায কাযসুচরিতং ভাৰেতি, ৰচীদুচ্চরিতং পহায ৰচীসুচরিতং ভাৰেতি, মনোদুচ্চরিতং পহায মনোসুচরিতং ভাৰেতি, সুদ্ধং অত্তানং পরিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, পটিসঙ্খানবলং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ভাৰনাবলং? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি, ৰিৰিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৰিতক্কং সৰিচারং ৰিৰেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ৰিতক্কৰিচারানং ৰূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৰং অৰিতক্কং অৰিচারং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. পীতিযা চ ৰিরাগা উপেক্খকো চ ৰিহরতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৰেদেতি, যং তং অরিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৰিহারী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. ইদং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ভাৰনাবলং. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে বলানী’’তি.

১৪. ‘‘দ্ৰেমা, ভিক্খৰে, তথাগতস্স ধম্মদেসনা. কতমা দ্ৰে? সংখিত্তেন চ ৰিত্থারেন চ. ইমা খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে তথাগতস্স ধম্মদেসনা’’তি.

১৫. ‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, অধিকরণে আপন্নো [আপত্তাপন্নো (ক.)] চ ভিক্খু চোদকো চ ভিক্খু ন সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি তস্মেতং, ভিক্খৰে, অধিকরণে পাটিকঙ্খং দীঘত্তায খরত্তায ৰাল়ত্তায সংৰত্তিস্সতি, ভিক্খূ চ ন ফাসুং [ন ফাসু (ক.)] ৰিহরিস্সন্তীতি [ৰিহরিস্সন্তি (সী. স্যা. কং. ক.)]. যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৰে, অধিকরণে আপন্নো চ ভিক্খু চোদকো চ ভিক্খু সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি তস্মেতং, ভিক্খৰে, অধিকরণে পাটিকঙ্খং ন দীঘত্তায খরত্তায ৰাল়ত্তায সংৰত্তিস্সতি, ভিক্খূ চ ফাসুং ৰিহরিস্সন্তীতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, আপন্নো ভিক্খু সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি? ইধ, ভিক্খৰে, আপন্নো ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অহং খো অকুসলং আপন্নো কঞ্চিদেৰ [কিঞ্চিদেৰ (ক.)] দেসং কাযেন. মং সো [তস্মা মং সো (সী. স্যা.)] ভিক্খু অদ্দস অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. নো চে অহং অকুসলং আপজ্জেয্যং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন, ন মং সো ভিক্খু পস্সেয্য অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. যস্মা চ খো, অহং অকুসলং আপন্নো কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন, তস্মা মং সো ভিক্খু অদ্দস অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. দিস্ৰা চ পন মং সো ভিক্খু অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন অনত্তমনো অহোসি. অনত্তমনো সমানো অনত্তমনৰচনং [অনত্তমনৰাচং (ক.)] মং সো ভিক্খু অৰচ. অনত্তমনৰচনাহং [অনত্তমনৰাচং নাহং (ক.)] তেন ভিক্খুনা ৰুত্তো সমানো অনত্তমনো [অত্তমনো (ক.)] অহোসিং. অনত্তমনো সমানো পরেসং আরোচেসিং. ইতি মমেৰ তত্থ অচ্চযো অচ্চগমা সুঙ্কদাযকংৰ ভণ্ডস্মিন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, আপন্নো ভিক্খু সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চোদকো ভিক্খু সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি? ইধ, ভিক্খৰে, চোদকো ভিক্খু ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘অযং খো ভিক্খু অকুসলং আপন্নো কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. অহং ইমং ভিক্খুং অদ্দসং অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. নো চে অযং ভিক্খু অকুসলং আপজ্জেয্য কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন, নাহং ইমং ভিক্খুং পস্সেয্যং অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. যস্মা চ খো, অযং ভিক্খু অকুসলং আপন্নো কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন, তস্মা অহং ইমং ভিক্খুং অদ্দসং অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন. দিস্ৰা চ পনাহং ইমং ভিক্খুং অকুসলং আপজ্জমানং কিঞ্চিদেৰ দেসং কাযেন অনত্তমনো অহোসিং. অনত্তমনো সমানো অনত্তমনৰচনাহং ইমং ভিক্খুং অৰচং. অনত্তমনৰচনাযং ভিক্খু মযা ৰুত্তো সমানো অনত্তমনো অহোসি. অনত্তমনো সমানো পরেসং আরোচেসি. ইতি মমেৰ তত্থ অচ্চযো অচ্চগমা সুঙ্কদাযকংৰ ভণ্ডস্মিন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, চোদকো ভিক্খু সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি.

‘‘যস্মিং, ভিক্খৰে, অধিকরণে আপন্নো চ ভিক্খু চোদকো চ ভিক্খু ন সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি তস্মেতং, ভিক্খৰে, অধিকরণে পাটিকঙ্খং দীঘত্তায খরত্তায ৰাল়ত্তায সংৰত্তিস্সতি, ভিক্খূ চ ন ফাসুং ৰিহরিস্সন্তীতি. যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৰে, অধিকরণে আপন্নো চ ভিক্খু চোদকো চ ভিক্খু সাধুকং অত্তনাৰ অত্তানং পচ্চৰেক্খতি তস্মেতং, ভিক্খৰে, অধিকরণে পাটিকঙ্খং ন দীঘত্তায খরত্তায ৰাল়ত্তায সংৰত্তিস্সতি, ভিক্খূ চ ফাসু ৰিহরিস্সন্তী’’তি.

১৬. অথ খো অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাহেতু খো, ব্রাহ্মণ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘ধম্মচরিযাসমচরিযাহেতু খো, ব্রাহ্মণ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম! অভিক্কন্তং, ভো গোতম! সেয্যথাপি, ভো গোতম, নিক্কুজ্জিতং [নিকুজ্জিতং (ক.)] ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য – ‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’তি, এৰমেৰং ভোতা গোতমেন অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং ভৰন্তং গোতমং সরণং গচ্ছামি ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

১৭. অথ খো জাণুস্সোণি [জাণুসোণি (ক.)] ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জাণুস্সোণি ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘কতত্তা চ, ব্রাহ্মণ, অকতত্তা চ. এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি. ‘‘কো পন, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেন মিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘কতত্তা চ, ব্রাহ্মণ, অকতত্তা চ. এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি. ‘‘ন খো অহং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. সাধু মে ভৰং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা অহং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানেয্য’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং ভো’’তি খো জাণুস্সোণি ব্রাহ্মণো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘ইধ, ব্রাহ্মণ, একচ্চস্স কাযদুচ্চরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি কাযসুচরিতং; ৰচীদুচ্চরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি ৰচীসুচরিতং; মনোদুচ্চরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি মনোসুচরিতং. এৰং খো, ব্রাহ্মণ, কতত্তা চ অকতত্তা চ এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি. ইধ পন, ব্রাহ্মণ, একচ্চস্স কাযসুচরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি কাযদুচ্চরিতং; ৰচীসুচরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি ৰচীদুচ্চরিতং; মনোসুচরিতং কতং হোতি, অকতং হোতি মনোদুচ্চরিতং. এৰং খো, ব্রাহ্মণ, কতত্তা চ অকতত্তা চ এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি.

১৮. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং আনন্দং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘একংসেনাহং, আনন্দ, অকরণীযং ৰদামি কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিত’’ন্তি. ‘‘যমিদং, ভন্তে, ভগৰতা একংসেন অকরণীযং অক্খাতং কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিতং তস্মিং অকরণীযে কযিরমানে কো আদীনৰো পাটিকঙ্খো’’তি? ‘‘যমিদং, আনন্দ, মযা একংসেন অকরণীযং অক্খাতং কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিতং তস্মিং অকরণীযে কযিরমানে অযং আদীনৰো পাটিকঙ্খো – অত্তাপি অত্তানং উপৰদতি, অনুৰিচ্চ ৰিঞ্ঞূ গরহন্তি, পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, সম্মূল়্হো কালং করোতি, কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জতি. যমিদং, আনন্দ, মযা একংসেন অকরণীযং অক্খাতং কাযদুচ্চরিতং ৰচীদুচ্চরিতং মনোদুচ্চরিতং তস্মিং অকরণীযে কযিরমানে অযং আদীনৰো পাটিকঙ্খো’’তি.

‘‘একংসেনাহং, আনন্দ, করণীযং ৰদামি কাযসুচরিতং ৰচীসুচরিতং মনোসুচরিত’’ন্তি. ‘‘যমিদং, ভন্তে, ভগৰতা একংসেন করণীযং অক্খাতং কাযসুচরিতং ৰচীসুচরিতং মনোসুচরিতং তস্মিং করণীযে কযিরমানে কো আনিসংসো পাটিকঙ্খো’’তি? ‘‘যমিদং, আনন্দ, মযা একংসেন করণীযং অক্খাতং কাযসুচরিতং ৰচীসুচরিতং মনোসুচরিতং তস্মিং করণীযে কযিরমানে অযং আনিসংসো পাটিকঙ্খো – অত্তাপি অত্তানং ন উপৰদতি, অনুৰিচ্চ ৰিঞ্ঞূ পসংসন্তি, কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি, অসম্মূল়্হো কালং করোতি, কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. যমিদং, আনন্দ, মযা একংসেন করণীযং অক্খাতং কাযসুচরিতং ৰচীসুচরিতং মনোসুচরিতং তস্মিং করণীযে কযিরমানে অযং আনিসংসো পাটিকঙ্খো’’তি.

১৯. ‘‘অকুসলং, ভিক্খৰে, পজহথ. সক্কা, ভিক্খৰে, অকুসলং পজহিতুং. নো চেদং [নো চেতং (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ৩.২৮ পস্সিতব্বং], ভিক্খৰে, সক্কা অভৰিস্স অকুসলং পজহিতুং, নাহং এৰং ৰদেয্যং – ‘অকুসলং, ভিক্খৰে, পজহথা’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, সক্কা অকুসলং পজহিতুং তস্মাহং এৰং ৰদামি – ‘অকুসলং, ভিক্খৰে, পজহথা’তি. অকুসলঞ্চ হিদং, ভিক্খৰে [অকুসলং ভিক্খৰে (ক.)], পহীনং অহিতায দুক্খায সংৰত্তেয্য নাহং এৰং ৰদেয্যং – ‘অকুসলং, ভিক্খৰে, পজহথা’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, অকুসলং পহীনং হিতায সুখায সংৰত্ততি তস্মাহং এৰং ৰদামি – ‘অকুসলং, ভিক্খৰে, পজহথা’’’তি.

‘‘কুসলং, ভিক্খৰে, ভাৰেথ. সক্কা, ভিক্খৰে, কুসলং ভাৰেতুং. নো চেদং, ভিক্খৰে, সক্কা অভৰিস্স কুসলং ভাৰেতুং, নাহং এৰং ৰদেয্যং – ‘কুসলং, ভিক্খৰে, ভাৰেথা’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, সক্কা কুসলং ভাৰেতুং তস্মাহং এৰং ৰদামি – ‘কুসলং, ভিক্খৰে, ভাৰেথা’তি. কুসলঞ্চ হিদং, ভিক্খৰে, ভাৰিতং অহিতায দুক্খায সংৰত্তেয্য, নাহং এৰং ৰদেয্যং – ‘কুসলং, ভিক্খৰে, ভাৰেথা’তি. যস্মা চ খো, ভিক্খৰে, কুসলং ভাৰিতং হিতায সুখায সংৰত্ততি তস্মাহং এৰং ৰদামি – ‘কুসলং, ভিক্খৰে, ভাৰেথা’’’তি.

২০. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে দ্ৰে? দুন্নিক্খিত্তঞ্চ পদব্যঞ্জনং অত্থো চ দুন্নীতো. দুন্নিক্খিত্তস্স, ভিক্খৰে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি দুন্নযো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা সদ্ধম্মস্স সম্মোসায অন্তরধানায সংৰত্তন্তী’’তি.

২১. ‘‘দ্ৰেমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তি. কতমে দ্ৰে? সুনিক্খিত্তঞ্চ পদব্যঞ্জনং অত্থো চ সুনীতো. সুনিক্খিত্তস্স, ভিক্খৰে, পদব্যঞ্জনস্স অত্থোপি সুনযো হোতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দ্ৰে ধম্মা সদ্ধম্মস্স ঠিতিযা অসম্মোসায অনন্তরধানায সংৰত্তন্তী’’তি.

অধিকরণৰগ্গো দুতিযো.