৭. পঠমসঞ্চেতনিকসুত্তং
২১৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা [অপ্পটিসংৰিদিত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] ব্যন্তীভাৰং ৰদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা [উপপজ্জং ৰা (ক.) অ. নি. ৬.৬৩ পস্সিতব্বং, উপপজ্জ ৰা (ম. নি. ৩.৩০৩)] অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা [অকুসলং সঞ্চেতনিকং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাকং (ক.)] হোতি; চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি; তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু.
‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা…পে… অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মুসাৰাদী হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণৰাচো হোতি. ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৰা ভেত্তা ভিন্নানং ৰা অনুপ্পদাতা ৰগ্গারামো ৰগ্গরতো ৰগ্গনন্দী, ৰগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসৰাচো হোতি. যা সা ৰাচা অণ্ডকা কক্কসা পরকটুকা পরাভিসজ্জনী কোধসামন্তা. অসমাধিসংৰত্তনিকা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৰাদী অভূতৰাদী অনত্থৰাদী অধম্মৰাদী অৰিনযৰাদী, অনিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপরিযন্তৰতিং অনত্থসংহিতং. এৰং খো, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং, তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত, যং পরস্স তং মম অস্সা’তি.
‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৰা বজ্ঝন্তু ৰা উচ্ছিজ্জন্তু ৰা ৰিনস্সন্তু ৰা মা ৰা অহেসু’ন্তি.
মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে. … যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘তিৰিধ কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু [… সঞ্চেতনিকহেতু (ক.)] ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৰ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৰ পতিট্ঠাতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধকাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তীতি.
‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি; তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি…পে….
‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, ন তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারং পহায, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা …পে… অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু ন চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণং ৰাচং পহায, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি – ন ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দিং, সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসং ৰাচং পহায, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং. এৰং খো, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অনভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত, যং পরস্স তং মমস্সা’তি.
‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৰেরা হোন্তু অব্যাপজ্জা অনীঘা, সুখী অত্তানং পরিহরন্তূ’তি.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘তিৰিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৰ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৰ পতিট্ঠাতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামী’’তি. সত্তমং. [অট্ঠকথাযং পন অট্ঠমসুত্তম্পি এত্থেৰ পরিযাপন্নং ৰিয সংৰণ্ণনা দিস্সতি]