(২১) ১. করজকাযৰগ্গো
১. পঠমনিরযসগ্গসুত্তং
২১১. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু [নত্থেত্থ পাঠভেদো].
‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসু মিচ্ছাচারী হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সসামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি.
‘‘মুসাৰাদী হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণৰাচো হোতি – ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৰা ভেত্তা ভিন্নানং ৰা অনুপ্পদাতা ৰগ্গারামো ৰগ্গরতো ৰগ্গনন্দী, ৰগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসৰাচো হোতি – যা সা ৰাচা অণ্ডকা কক্কসা পরকটুকা পরাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৰত্তনিকা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৰাদী অভূতৰাদী অনত্থৰাদী অধম্মৰাদী অৰিনযৰাদী, অনিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপরিযন্তৰতিং অনত্থসংহিতং.
‘‘অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত যং পরস্স তং মম অস্সা’তি.
‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৰা বজ্ঝন্তু ৰা উচ্ছিজ্জন্তু ৰা ৰিনস্সন্তু ৰা মা ৰা অহেসু’ন্তি.
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.
‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, ন তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা…পে… অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু ন চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি.
‘‘মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি – ন ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী, সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী, অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং.
‘‘অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অনভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত যং পরস্স তং মম অস্সা’তি.
‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৰেরা হোন্তু অব্যাপজ্জা অনীঘা, সুখী অত্তানং পরিহরন্তূ’তি.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. পঠমং.
২. দুতিযনিরযসগ্গসুত্তং
২১২. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু.
‘‘অদিন্নাদাযী হোতি… কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি… মুসাৰাদী হোতি… পিসুণৰাচো হোতি… ফরুসৰাচো হোতি … সম্ফপ্পলাপী হোতি… অভিজ্ঝালু হোতি… ব্যাপন্নচিত্তো হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.
‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি… কামেসুমিচ্ছাচারং পহায কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি… মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি… পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি… ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি… সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি… অনভিজ্ঝালু হোতি… অব্যাপন্নচিত্তো হোতি… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. দুতিযং.
৩. মাতুগামসুত্তং
২১৩. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতী হোতি…পে… অদিন্নাদাযী হোতি… কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি… মুসাৰাদী হোতি… পিসুণৰাচো হোতি… ফরুসৰাচো হোতি… সম্ফপ্পলাপী হোতি… অভিজ্ঝালু হোতি… ব্যাপন্নচিত্তো হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং নিরযে.
‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি…পে… অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি… কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি… মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি… পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি… ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি… সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি… অনভিজ্ঝালু হোতি… অব্যাপন্নচিত্তো হোতি… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি… ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৰং সগ্গে’’তি. ততিযং.
৪. উপাসিকাসুত্তং
২১৪. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৰং নিরযে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতিনী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৰং নিরযে.
‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৰং সগ্গে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতা পটিৰিরতা হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৰং সগ্গে’’. চতুত্থং.
৫. ৰিসারদসুত্তং
২১৫. ‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা অৰিসারদা অগারং অজ্ঝাৰসতি. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতিনী হোতি… অদিন্নাদাযিনী হোতি… কামেসুমিচ্ছাচারিনী হোতি… মুসাৰাদিনী হোতি… পিসুণাৰাচা হোতি… ফরুসৰাচা হোতি… সম্ফপ্পলাপিনী হোতি… অভিজ্ঝালুনী হোতি… ব্যাপন্নচিত্তা হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা অৰিসারদা অগারং অজ্ঝাৰসতি.
‘‘দসহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা ৰিসারদা অগারং অজ্ঝাৰসতি. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতা পটিৰিরতা হোতি… অদিন্নাদানা পটিৰিরতা হোতি… কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতা হোতি… মুসাৰাদা পটিৰিরতা হোতি… পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতা হোতি… ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতা হোতি… সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতা হোতি… অনভিজ্ঝালুনী হোতি… অব্যাপন্নচিত্তা হোতি… সম্মাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা ৰিসারদা অগারং অজ্ঝাৰসতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. সংসপ্পনীযসুত্তং
২১৬. ‘‘সংসপ্পনীযপরিযাযং ৰো, ভিক্খৰে, ধম্মপরিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, সংসপ্পনীযপরিযাযো ধম্মপরিযাযো? কম্মস্সকা, ভিক্খৰে, সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসরণা, যং কম্মং করোন্তি – কল্যাণং ৰা পাপকং ৰা – তস্স দাযাদা ভৰন্তি.
‘‘ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৰিট্ঠো, অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু. সো সংসপ্পতি কাযেন, সংসপ্পতি ৰাচায, সংসপ্পতি মনসা. তস্স জিম্হং কাযকম্মং হোতি, জিম্হং ৰচীকম্মং, জিম্হং মনোকম্মং, জিম্হা গতি, জিম্হুপপত্তি.
‘‘জিম্হগতিকস্স খো পনাহং, ভিক্খৰে, জিম্হুপপত্তিকস্স দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং ৰদামি – যে ৰা একন্তদুক্খা নিরযা যা ৰা সংসপ্পজাতিকা তিরচ্ছানযোনি. কতমা চ সা, ভিক্খৰে, সংসপ্পজাতিকা তিরচ্ছানযোনি? অহি ৰিচ্ছিকা সতপদী নকুলা বিল়ারা মূসিকা উলূকা, যে ৰা পনঞ্ঞেপি কেচি তিরচ্ছানযোনিকা সত্তা মনুস্সে দিস্ৰা সংসপ্পন্তি. ইতি খো, ভিক্খৰে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি. যং করোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৰমহং, ভিক্খৰে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৰদামি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো অদিন্নাদাযী হোতি…পে… কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি… মুসাৰাদী হোতি… পিসুণৰাচো হোতি… ফরুসৰাচো হোতি… সম্ফপ্পলাপী হোতি… অভিজ্ঝালু হোতি… ব্যাপন্নচিত্তো হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. সো সংসপ্পতি কাযেন, সংসপ্পতি ৰাচায, সংসপ্পতি মনসা. তস্স জিম্হং কাযকম্মং হোতি, জিম্হং ৰচীকম্মং, জিম্হং মনোকম্মং, জিম্হা গতি, জিম্হুপপত্তি.
‘‘জিম্হগতিকস্স খো পনাহং, ভিক্খৰে, জিম্হুপপত্তিকস্স দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং ৰদামি – যে ৰা একন্তদুক্খা নিরযা যা ৰা সংসপ্পজাতিকা তিরচ্ছানযোনি. কতমা চ সা, ভিক্খৰে, সংসপ্পজাতিকা তিরচ্ছানযোনি? অহি ৰিচ্ছিকা সতপদী নকুলা বিল়ারা মূসিকা উলূকা, যে ৰা পনঞ্ঞেপি কেচি তিরচ্ছানযোনিকা সত্তা মনুস্সে দিস্ৰা সংসপ্পন্তি. ইতি খো, ভিক্খৰে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি, যং করোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৰমহং, ভিক্খৰে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৰদামি. কম্মস্সকা, ভিক্খৰে, সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসরণা, যং কম্মং করোন্তি – কল্যাণং ৰা পাপকং ৰা – তস্স দাযাদা ভৰন্তি.
‘‘ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি. সো ন সংসপ্পতি কাযেন, ন সংসপ্পতি ৰাচায, ন সংসপ্পতি মনসা. তস্স উজু কাযকম্মং হোতি, উজু ৰচীকম্মং, উজু মনোকম্মং, উজু গতি, উজুপপত্তি.
‘‘উজুগতিকস্স খো পনাহং, ভিক্খৰে, উজুপপত্তিকস্স দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং ৰদামি – যে ৰা একন্তসুখা সগ্গা যানি ৰা পন তানি উচ্চাকুলানি খত্তিযমহাসালকুলানি ৰা ব্রাহ্মণমহাসালকুলানি ৰা গহপতিমহাসালকুলানি ৰা অড্ঢানি মহদ্ধনানি মহাভোগানি পহূতজাতরূপরজতানি পহূতৰিত্তূপকরণানি পহূতধনধঞ্ঞানি. ইতি খো, ভিক্খৰে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি. যং করোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৰমহং, ভিক্খৰে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৰদামি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৰে, একচ্চো অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি…পে… কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি… মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি… পিসুণং ৰাচং পহায পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি… ফরুসং ৰাচং পহায ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি… সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি… অনভিজ্ঝালু হোতি… অব্যাপন্নচিত্তো হোতি… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. সো ন সংসপ্পতি কাযেন, ন সংসপ্পতি ৰাচায, ন সংসপ্পতি মনসা. তস্স উজু কাযকম্মং হোতি, উজু ৰচীকম্মং, উজু মনোকম্মং, উজু গতি, উজুপপত্তি.
‘‘উজুগতিকস্স খো পন অহং, ভিক্খৰে, উজুপপত্তিকস্স দ্ৰিন্নং গতীনং অঞ্ঞতরং গতিং ৰদামি – যে ৰা একন্তসুখা সগ্গা যানি ৰা পন তানি উচ্চাকুলানি খত্তিযমহাসালকুলানি ৰা ব্রাহ্মণমহাসালকুলানি ৰা গহপতিমহাসালকুলানি ৰা অড্ঢানি মহদ্ধনানি মহাভোগানি পহূতজাতরূপরজতানি পহূতৰিত্তূপকরণানি পহূতধনধঞ্ঞানি. ইতি খো, ভিক্খৰে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি. যং করোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৰমহং, ভিক্খৰে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৰদামি.
‘‘কম্মস্সকা, ভিক্খৰে, সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসরণা, যং কম্মং করোন্তি – কল্যাণং ৰা পাপকং ৰা – তস্স দাযাদা ভৰন্তি. অযং খো সো, ভিক্খৰে, সংসপ্পনীযপরিযাযো ধম্মপরিযাযো’’তি. ছট্ঠং.
৭. পঠমসঞ্চেতনিকসুত্তং
২১৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা [অপ্পটিসংৰিদিত্ৰা (সী. স্যা. পী.)] ব্যন্তীভাৰং ৰদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা [উপপজ্জং ৰা (ক.) অ. নি. ৬.৬৩ পস্সিতব্বং, উপপজ্জ ৰা (ম. নি. ৩.৩০৩)] অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা [অকুসলং সঞ্চেতনিকং দুক্খুদ্রযং দুক্খৰিপাকং (ক.)] হোতি; চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি; তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু.
‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা…পে… অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মুসাৰাদী হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণৰাচো হোতি. ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৰা ভেত্তা ভিন্নানং ৰা অনুপ্পদাতা ৰগ্গারামো ৰগ্গরতো ৰগ্গনন্দী, ৰগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসৰাচো হোতি. যা সা ৰাচা অণ্ডকা কক্কসা পরকটুকা পরাভিসজ্জনী কোধসামন্তা. অসমাধিসংৰত্তনিকা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৰাদী অভূতৰাদী অনত্থৰাদী অধম্মৰাদী অৰিনযৰাদী, অনিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপরিযন্তৰতিং অনত্থসংহিতং. এৰং খো, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং, তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত, যং পরস্স তং মম অস্সা’তি.
‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৰা বজ্ঝন্তু ৰা উচ্ছিজ্জন্তু ৰা ৰিনস্সন্তু ৰা মা ৰা অহেসু’ন্তি.
মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে. … যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘তিৰিধ কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু [… সঞ্চেতনিকহেতু (ক.)] ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৰ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৰ পতিট্ঠাতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধকাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তীতি.
‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি; তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি…পে….
‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, ন তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারং পহায, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা …পে… অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু ন চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণং ৰাচং পহায, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি – ন ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দিং, সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসং ৰাচং পহায, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী, নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং. এৰং খো, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অনভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৰত, যং পরস্স তং মমস্সা’তি.
‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৰেরা হোন্তু অব্যাপজ্জা অনীঘা, সুখী অত্তানং পরিহরন্তূ’তি.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘তিৰিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৰ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৰ পতিট্ঠাতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৰিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামী’’তি. সত্তমং. [অট্ঠকথাযং পন অট্ঠমসুত্তম্পি এত্থেৰ পরিযাপন্নং ৰিয সংৰণ্ণনা দিস্সতি]
৮. দুতিযসঞ্চেতনিকসুত্তং
২১৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘তত্র, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি; তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি…পে… এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি…পে… এৰং খো, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি…পে… এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্রযা দুক্খৰিপাকা হোতি.
‘‘তিৰিধ কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি, চতুব্বিধৰচীকম্মন্ত…পে… তিৰিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি.
‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘তত্র খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি; তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি…পে… এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি…পে… এৰং খো, ভিক্খৰে, চতুব্বিধা ৰচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি…পে… এৰং খো, ভিক্খৰে, তিৰিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্রযা সুখৰিপাকা হোতি.
‘‘তিৰিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৰচীকম্মন্তসম্পত্তি…পে… তিৰিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৰা, ভিক্খৰে, সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি…পে…. [উপপজ্জন্তি. (স্যা. ক.) তথা সতি ‘‘নাহং ভিক্খৰে সঞ্চেতনিকান’’ মিচ্চাদিনা ৰুচ্চমানৰচনেন সহ একসুত্তন্তি গহেতব্বং. পেয্যালেন পন পুরিমসুত্তে ৰিয নিগমনং দস্সিতং] অট্ঠমং.
৯. করজকাযসুত্তং
২১৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা ব্যন্তীভাৰং ৰদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৰ ধম্মে উপপজ্জে ৰা অপরে ৰা পরিযাযে. ন ত্ৰেৰাহং, ভিক্খৰে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৰেদিত্ৰা দুক্খস্সন্তকিরিযং ৰদামি.
‘‘স খো সো, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো এৰং ৰিগতাভিজ্ঝো ৰিগতব্যাপাদো অসম্মূল়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (?)]. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি.
‘‘সো এৰং পজানাতি – ‘পুব্বে খো মে ইদং চিত্তং পরিত্তং অহোসি অভাৰিতং, এতরহি পন মে ইদং চিত্তং অপ্পমাণং সুভাৰিতং. যং খো পন কিঞ্চি পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্রাৰসিস্সতি ন তং তত্রাৰতিট্ঠতী’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, দহরতগ্গে চে সো অযং [চে অযং (স্যা.)] কুমারো মেত্তং চেতোৰিমুত্তিং ভাৰেয্য, অপি নু খো [অপি নু সো (?)] পাপকম্মং করেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অকরোন্তং খো পন পাপকম্মং অপি নু খো দুক্খং ফুসেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অকরোন্তঞ্হি, ভন্তে, পাপকম্মং কুতো দুক্খং ফুসিস্সতী’’তি!
‘‘ভাৰেতব্বা খো পনাযং, ভিক্খৰে, মেত্তাচেতোৰিমুত্তি ইত্থিযা ৰা পুরিসেন ৰা. ইত্থিযা ৰা, ভিক্খৰে, পুরিসস্স ৰা নাযং কাযো আদায গমনীযো. চিত্তন্তরো অযং, ভিক্খৰে, মচ্চো. সো এৰং পজানাতি – ‘যং খো মে ইদং কিঞ্চি পুব্বে ইমিনা করজকাযেন পাপকম্মং কতং, সব্বং তং ইধ ৰেদনীযং; ন তং অনুগং ভৰিস্সতী’তি. এৰং ভাৰিতা খো, ভিক্খৰে, মেত্তা চেতোৰিমুত্তি অনাগামিতায সংৰত্ততি, ইধ পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো উত্তরি [উত্তরিং (সী. স্যা. পী.)] ৰিমুত্তিং অপ্পটিৰিজ্ঝতো.
‘‘করুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফরিত্ৰা ৰিহরতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিরিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৰন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৰিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৰেরেন অব্যাপজ্জেন ফরিত্ৰা ৰিহরতি.
‘‘সো এৰং পজানাতি – ‘পুব্বে খো মে ইদং চিত্তং পরিত্তং অহোসি অভাৰিতং, এতরহি পন মে ইদং চিত্তং অপ্পমাণং সুভাৰিতং. যং খো পন কিঞ্চি পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্রাৰসিস্সতি ন তং তত্রাৰতিট্ঠতী’তি.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৰে, দহরতগ্গে চে সো অযং কুমারো উপেক্খং চেতোৰিমুত্তিং ভাৰেয্য, অপি নু খো পাপকম্মং করেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.
‘‘অকরোন্তং খো পন পাপকম্মং অপি নু খো দুক্খং ফুসেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অকরোন্তঞ্হি, ভন্তে, পাপকম্মং কুতো দুক্খং ফুসিস্সতী’’তি!
‘‘ভাৰেতব্বা খো পনাযং, ভিক্খৰে, উপেক্খা চেতোৰিমুত্তি ইত্থিযা ৰা পুরিসেন ৰা. ইত্থিযা ৰা, ভিক্খৰে, পুরিসস্স ৰা নাযং কাযো আদায গমনীযো. চিত্তন্তরো অযং, ভিক্খৰে, মচ্চো. সো এৰং পজানাতি – ‘যং খো মে ইদং কিঞ্চি পুব্বে ইমিনা করজকাযেন পাপকম্মং কতং, সব্বং তং ইধ ৰেদনীযং; ন তং অনুগং ভৰিস্সতী’তি. এৰং ভাৰিতা খো, ভিক্খৰে, উপেক্খা চেতোৰিমুত্তি অনাগামিতায সংৰত্ততি, ইধ পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো উত্তরি ৰিমুত্তিং অপ্পটিৰিজ্ঝতো’’তি. নৰমং.
১০. অধম্মচরিযাসুত্তং
২২০. [অ. নি. ২.১৬] অথ খো অঞ্ঞতরো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেনমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাহেতু খো, ব্রাহ্মণ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তী’’তি.
‘‘কো পন, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেনমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘ধম্মচরিযাসমচরিযাহেতু খো, ব্রাহ্মণ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.
‘‘ন খো অহং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. সাধু মে ভৰং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথাহং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৰিত্থারেন অত্থং আজানেয্য’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো সো ব্রাহ্মণো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘তিৰিধা খো, ব্রাহ্মণ, কাযেন অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি; চতুব্বিধা ৰাচায অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি; তিৰিধা মনসা অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা কাযেন অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি…পে… এৰং খো, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা কাযেন অধম্মচরিযা ৰিসমচরিযা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ব্রাহ্মণ, চতুব্বিধা ৰাচায অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি…পে… এৰং খো, ব্রাহ্মণ, চতুব্বিধা ৰাচায অধম্মচরিযা ৰিসমচরিযা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা মনসা অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি…পে… এৰং খো, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা মনসা অধম্মচরিযাৰিসমচরিযা হোতি. এৰং অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাহেতু খো, ব্রাহ্মণ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা অপাযং দুগ্গতিং ৰিনিপাতং নিরযং উপপজ্জন্তি.
‘‘তিৰিধা ব্রাহ্মণ, কাযেন ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি; চতুব্বিধা ৰাচায ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি; তিৰিধা মনসা ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা কাযেন ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি…পে… এৰং খো, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা কাযেন ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ব্রাহ্মণ, চতুব্বিধা ৰাচায ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি…পে… এৰং খো, ব্রাহ্মণ, চতুব্বিধা ৰাচায ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা মনসা ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি…পে… এৰং খো, ব্রাহ্মণ, তিৰিধা মনসা ধম্মচরিযাসমচরিযা হোতি. এৰং ধম্মচরিযাসমচরিযাহেতু খো, ব্রাহ্মণ, এৰমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পরং মরণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.
‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. দসমং.
করজকাযৰগ্গো পঠমো.