৬. দুতিযঅধম্মসুত্তং

১৭২. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.

অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৰুসো কচ্চান, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৰে…পে… তথা পটিপজ্জিতব্বন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি?

‘‘তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’তি. ৰিভজতু আযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারং গৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো অতিক্কম্মেৰ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সারং পরিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য. এৰংসম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থরি সম্মুখীভূতে তং ভগৰন্তং অতিসিত্ৰা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (সী.), মঞ্ঞেয্যাথ (ক.)]. সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং তুম্হে ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘অদ্ধা, আৰুসো কচ্চান, ভগৰা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং মযং ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. ৰিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগরুং করিত্ৰা’’তি.

‘‘তেন হাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. অথাযস্মা মহাকচ্চানো এতদৰোচ –

‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘কতমো, চাৰুসো, অধম্মো; কতমো চ ধম্মো? কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? ‘‘পাণাতিপাতো, আৰুসো, অধম্মো; পাণাতিপাতা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; পাণাতিপাতা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অদিন্নাদানং, আৰুসো, অধম্মো; অদিন্নাদানা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ অদিন্নাদানপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; অদিন্নাদানা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচারো, আৰুসো, অধম্মো; কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ কামেসুমিচ্ছাচারপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘মুসাৰাদো, আৰুসো, অধম্মো; মুসাৰাদা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ মুসাৰাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; মুসাৰাদা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘পিসুণা ৰাচা, আৰুসো, অধম্মো; পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী ধম্মো; যে চ পিসুণাৰাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; পিসুণায ৰাচায ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘ফরুসা ৰাচা, আৰুসো, অধম্মো; ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী ধম্মো; যে চ ফরুসাৰাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; ফরুসায ৰাচায ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘সম্ফপ্পলাপো, আৰুসো, অধম্মো; সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ সম্ফপ্পলাপপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অভিজ্ঝা, আৰুসো, অধম্মো; অনভিজ্ঝা ধম্মো; যে চ অভিজ্ঝাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; অনভিজ্ঝাপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘ব্যাপাদো, আৰুসো, অধম্মো; অব্যাপাদো ধম্মো; যে চ ব্যাপাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; অব্যাপাদপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, আৰুসো, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে, আৰুসো, ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা নো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.

‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি?

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’তি.

‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হা; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং অপুচ্ছিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি অক্খরেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো সুৰিভত্তো’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৰে! পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো. মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি চেতং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো চেৰ তস্স অত্থো. এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. ছট্ঠং.