(১৭) ২. জাণুস্সোণিৰগ্গো
১. ব্রাহ্মণপচ্চোরোহণীসুত্তং
১৬৭. তেন খো পন সমযেন জাণুস্সোণি ব্রাহ্মণো তদহুপোসথে সীসংন্হাতো নৰং খোমযুগং নিৰত্থো অল্লকুসমুট্ঠিং আদায ভগৰতো অৰিদূরে একমন্তং ঠিতো হোতি.
অদ্দসা খো ভগৰা জাণুস্সোণিং ব্রাহ্মণং তদহুপোসথে সীসংন্হাতং নৰং খোমযুগং নিৰত্থং অল্লকুসমুট্ঠিং আদায একমন্তং ঠিতং. দিস্ৰান জাণুস্সোণিং ব্রাহ্মণং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু ত্ৰং, ব্রাহ্মণ, তদহুপোসথে সীসংন্হাতো নৰং খোমযুগং নিৰত্থো অল্লকুসমুট্ঠিং আদায একমন্তং ঠিতো? কিং ন্ৰজ্জ ব্রাহ্মণকুলস্সা’’তি? ‘‘পচ্চোরোহণী, ভো গোতম, অজ্জ ব্রাহ্মণকুলস্সা’’তি.
‘‘যথা কথং পন, ব্রাহ্মণ, ব্রাহ্মণানং পচ্চোরোহণী হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভো গোতম, ব্রাহ্মণা তদহুপোসথে সীসংন্হাতা নৰং খোমযুগং নিৰত্থা অল্লেন গোমযেন পথৰিং ওপুঞ্জিত্ৰা হরিতেহি কুসেহি পত্থরিত্ৰা অন্তরা চ ৰেলং অন্তরা চ অগ্যাগারং সেয্যং কপ্পেন্তি. তে তং রত্তিং তিক্খত্তুং পচ্চুট্ঠায পঞ্জলিকা অগ্গিং নমস্সন্তি – ‘পচ্চোরোহাম ভৰন্তং, পচ্চোরোহাম ভৰন্ত’ন্তি. বহুকেন চ সপ্পিতেলনৰনীতেন অগ্গিং সন্তপ্পেন্তি. তস্সা চ রত্তিযা অচ্চযেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন ব্রাহ্মণে সন্তপ্পেন্তি. এৰং, ভো গোতম, ব্রাহ্মণানং পচ্চোরোহণী হোতী’’তি.
‘‘অঞ্ঞথা খো, ব্রাহ্মণ, ব্রাহ্মণানং পচ্চোরোহণী হোতি, অঞ্ঞথা চ পন অরিযস্স ৰিনযে পচ্চোরোহণী হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভো গোতম, অরিযস্স ৰিনযে পচ্চোরোহণী হোতি? সাধু মে ভৰং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা অরিযস্স ৰিনযে পচ্চোরোহণী হোতী’’তি.
‘‘তেন হি, ব্রাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভো’’তি খো জাণুস্সোণি ব্রাহ্মণো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘ইধ, ব্রাহ্মণ, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘পাণাতিপাতস্স খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’ তি. সো ইতি পটিসঙ্খায পাণাতিপাতং পজহতি; পাণাতিপাতা পচ্চোরোহতি.
…অদিন্নাদানস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায অদিন্নাদানং পজহতি; অদিন্নাদানা পচ্চোরোহতি.
…কামেসুমিচ্ছাচারস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায কামেসুমিচ্ছাচারং পজহতি; কামেসুমিচ্ছাচারা পচ্চোরোহতি.
…মুসাৰাদস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায মুসাৰাদং পজহতি; মুসাৰাদা পচ্চোরোহতি.
…পিসুণায ৰাচায খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায পিসুণং ৰাচং পজহতি; পিসুণায ৰাচায পচ্চোরোহতি.
…ফরুসায ৰাচায খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায ফরুসং ৰাচং পজহতি; ফরুসায ৰাচায পচ্চোরোহতি.
…সম্ফপ্পলাপস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায সম্ফপ্পলাপং পজহতি; সম্ফপ্পলাপা পচ্চোরোহতি.
…অভিজ্ঝায খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায অভিজ্ঝং পজহতি; অভিজ্ঝায পচ্চোরোহতি.
…ব্যাপাদস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায ব্যাপাদং পজহতি; ব্যাপাদা পচ্চোরোহতি.
…মিচ্ছাদিট্ঠিযা খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি; মিচ্ছাদিট্ঠিযা পচ্চোরোহতি. এৰং খো, ব্রাহ্মণ, অরিযস্স ৰিনযে পচ্চোরোহণী হোতী’’তি.
‘‘অঞ্ঞথা খো, ভো গোতম, ব্রাহ্মণানং পচ্চোরোহণী হোতি, অঞ্ঞথা চ পন অরিযস্স ৰিনযে পচ্চোরোহণী হোতি. ইমিস্সা, ভো গোতম, অরিযস্স ৰিনযে পচ্চোরোহণিযা ব্রাহ্মণানং পচ্চোরোহণী কলং নাগ্ঘতি সোল়সিং. অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৰং গোতমো ধারেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সরণং গত’’ন্তি. পঠমং.
২. অরিযপচ্চোরোহণীসুত্তং
১৬৮. ‘‘অরিযং ৰো, ভিক্খৰে, পচ্চোরোহণিং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অরিযা পচ্চোরোহণী? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘পাণাতিপাতস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায পাণাতিপাতং পজহতি; পাণাতিপাতা পচ্চোরোহতি.
… ‘অদিন্নাদানস্স খো পাপকো ৰিপাকো – দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায অদিন্নাদানং পজহতি; অদিন্নাদানা পচ্চোরোহতি.
… ‘কামেসুমিচ্ছাচারস্স খো পাপকো ৰিপাকো…পে… কামেসুমিচ্ছাচারা পচ্চোরোহতি.
… ‘মুসাৰাদস্স খো পাপকো ৰিপাকো…পে… মুসাৰাদা পচ্চোরোহতি.
… ‘পিসুণায ৰাচায খো পাপকো ৰিপাকো…পে… পিসুণায ৰাচায পচ্চোরোহতি.
… ‘ফরুসায ৰাচায খো পাপকো ৰিপাকো…পে… ফরুসায ৰাচায পচ্চোরোহতি.
… ‘সম্ফপ্পলাপস্স খো পাপকো ৰিপাকো…পে… সম্ফপ্পলাপা পচ্চোরোহতি.
… ‘অভিজ্ঝায খো পাপকো ৰিপাকো…পে… অভিজ্ঝায পচ্চোরোহতি.
… ‘ব্যাপাদস্স খো পাপকো ৰিপাকো…পে… ব্যাপাদা পচ্চোরোহতি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৰে, অরিযা পচ্চোরোহণী? ইধ, ভিক্খৰে, অরিযসাৰকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘মিচ্ছাদিট্ঠিযা খো পাপকো ৰিপাকো দিট্ঠে চেৰ ধম্মে অভিসম্পরাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি; মিচ্ছাদিট্ঠিযা পচ্চোরোহতি. অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অরিযা পচ্চোরোহণী’’তি. দুতিযং.
৩. সঙ্গারৰসুত্তং
১৬৯. [অ. নি. ১০.১১৭] অথ খো সঙ্গারৰো ব্রাহ্মণো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঙ্গারৰো ব্রাহ্মণো ভগৰন্তং এতদৰোচ –
‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, ওরিমং তীরং, কিং পারিমং তীর’’ন্তি? ‘‘পাণাতিপাতো খো, ব্রাহ্মণ, ওরিমং তীরং, পাণাতিপাতা ৰেরমণী পারিমং তীরং. অদিন্নাদানং খো, ব্রাহ্মণ, ওরিমং তীরং, অদিন্নাদানা ৰেরমণী পারিমং তীরং. কামেসুমিচ্ছাচারো ওরিমং তীরং, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী পারিমং তীরং. মুসাৰাদো ওরিমং তীরং, মুসাৰাদা ৰেরমণী পারিমং তীরং. পিসুণা ৰাচা ওরিমং তীরং, পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী পারিমং তীরং. ফরুসা ৰাচা ওরিমং তীরং, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী পারিমং তীরং. সম্ফপ্পলাপো ওরিমং তীরং, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী পারিমং তীরং. অভিজ্ঝা ওরিমং তীরং, অনভিজ্ঝা পারিমং তীরং. ব্যাপাদো ওরিমং তীরং, অব্যাপাদো পারিমং তীরং. মিচ্ছাদিট্ঠি ওরিমং তীরং, সম্মাদিট্ঠি পারিমং তীরং. ইদং খো, ব্রাহ্মণ, ওরিমং তীরং, ইদং পারিমং তীরন্তি.
‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পারগামিনো;
অথাযং ইতরা পজা, তীরমেৰানুধাৰতি.
‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৰত্তিনো;
তে জনা পারমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তরং.
‘‘কণ্হং ধম্মং ৰিপ্পহায, সুক্কং ভাৰেথ পণ্ডিতো;
ওকা অনোকমাগম্ম, ৰিৰেকে যত্থ দূরমং.
‘‘তত্রাভিরতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৰা কামে অকিঞ্চনো;
পরিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.
‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৰিতং;
আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে রতা;
খীণাসৰা জুতিমন্তো, তে লোকে পরিনিব্বুতা’’তি. ততিযং;
৪. ওরিমসুত্তং
১৭০. ‘‘ওরিমঞ্চ, ভিক্খৰে, তীরং দেসেস্সামি পারিমঞ্চ তীরং. তং সুণাথ…পে… কতমঞ্চ, ভিক্খৰে, ওরিমং তীরং, কতমঞ্চ পারিমং তীরং? পাণাতিপাতো, ভিক্খৰে, ওরিমং তীরং, পাণাতিপাতা ৰেরমণী পারিমং তীরং. অদিন্নাদানং ওরিমং তীরং, অদিন্নাদানা ৰেরমণী পারিমং তীরং. কামেসুমিচ্ছাচারো ওরিমং তীরং, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী পারিমং তীরং. মুসাৰাদো ওরিমং তীরং, মুসাৰাদা ৰেরমণী পারিমং তীরং. পিসুণা ৰাচা ওরিমং তীরং, পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী পারিমং তীরং. ফরুসা ৰাচা ওরিমং তীরং, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী পারিমং তীরং. সম্ফপ্পলাপো ওরিমং তীরং, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী পারিমং তীরং. অভিজ্ঝা ওরিমং তীরং, অনভিজ্ঝা পারিমং তীরং. ব্যাপাদো ওরিমং তীরং, অব্যাপাদো পারিমং তীরং. মিচ্ছাদিট্ঠি ওরিমং তীরং, সম্মাদিট্ঠি পারিমং তীরং. ইদং খো, ভিক্খৰে, ওরিমং তীরং, ইদং পারিমং তীরন্তি.
‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পারগামিনো;
অথাযং ইতরা পজা, তীরমেৰানুধাৰতি.
‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৰত্তিনো;
তে জনা পারমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তরং.
‘‘কণ্হং ধম্মং ৰিপ্পহায, সুক্কং ভাৰেথ পণ্ডিতো;
ওকা অনোকমাগম্ম, ৰিৰেকে যত্থ দূরমং.
‘‘তত্রাভিরতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৰা কামে অকিঞ্চনো;
পরিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.
‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৰিতং;
আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে রতা;
খীণাসৰা জুতিমন্তো, তে লোকে পরিনিব্বুতা’’তি. চতুত্থং;
৫. পঠমঅধম্মসুত্তং
১৭১. [অ. নি. ১০.১১৩] ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো অনত্থো চ; ধম্মো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা অনত্থঞ্চ, ধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, অধম্মো চ অনত্থো চ? পাণাতিপাতো, অদিন্নাদানং, কামেসুমিচ্ছাচারো, মুসাৰাদো, পিসুণা ৰাচা, ফরুসা ৰাচা, সম্ফপ্পলাপো, অভিজ্ঝা, ব্যাপাদো, মিচ্ছাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, অধম্মো চ অনত্থো চ.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, ধম্মো চ অত্থো চ? পাণাতিপাতা ৰেরমণী, অদিন্নাদানা ৰেরমণী, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী, মুসাৰাদা ৰেরমণী, পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী, অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো, সম্মাদিট্ঠি – অযং ৰুচ্চতি, ভিক্খৰে, ধম্মো চ অত্থো চ.
‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো অনত্থো চ; ধম্মো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা অনত্থঞ্চ, ধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযঅধম্মসুত্তং
১৭২. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ইদমৰোচ ভগৰা. ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি.
অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’’তি?
অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’’তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৰোচুং –
‘‘ইদং খো নো, আৰুসো কচ্চান, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.
‘‘তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৰে…পে… তথা পটিপজ্জিতব্বন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি?
‘‘তেসং নো, আৰুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’তি. ৰিভজতু আযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.
‘‘সেয্যথাপি, আৰুসো, পুরিসো সারত্থিকো সারং গৰেসী সারপরিযেসনং চরমানো মহতো রুক্খস্স তিট্ঠতো সারৰতো অতিক্কম্মেৰ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সারং পরিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য. এৰংসম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থরি সম্মুখীভূতে তং ভগৰন্তং অতিসিত্ৰা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (সী.), মঞ্ঞেয্যাথ (ক.)]. সো হাৰুসো, ভগৰা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং তুম্হে ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৰো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.
‘‘অদ্ধা, আৰুসো কচ্চান, ভগৰা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্রহ্মভূতো ৰত্তা পৰত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৰ পনেতস্স কালো অহোসি যং মযং ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৰা ব্যাকরেয্য তথা নং ধারেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. ৰিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগরুং করিত্ৰা’’তি.
‘‘তেন হাৰুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, আৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. অথাযস্মা মহাকচ্চানো এতদৰোচ –
‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.
‘‘কতমো, চাৰুসো, অধম্মো; কতমো চ ধম্মো? কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? ‘‘পাণাতিপাতো, আৰুসো, অধম্মো; পাণাতিপাতা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; পাণাতিপাতা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘অদিন্নাদানং, আৰুসো, অধম্মো; অদিন্নাদানা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ অদিন্নাদানপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; অদিন্নাদানা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারো, আৰুসো, অধম্মো; কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ কামেসুমিচ্ছাচারপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মুসাৰাদো, আৰুসো, অধম্মো; মুসাৰাদা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ মুসাৰাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; মুসাৰাদা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘পিসুণা ৰাচা, আৰুসো, অধম্মো; পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী ধম্মো; যে চ পিসুণাৰাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; পিসুণায ৰাচায ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘ফরুসা ৰাচা, আৰুসো, অধম্মো; ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী ধম্মো; যে চ ফরুসাৰাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; ফরুসায ৰাচায ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘সম্ফপ্পলাপো, আৰুসো, অধম্মো; সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ সম্ফপ্পলাপপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘অভিজ্ঝা, আৰুসো, অধম্মো; অনভিজ্ঝা ধম্মো; যে চ অভিজ্ঝাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; অনভিজ্ঝাপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘ব্যাপাদো, আৰুসো, অধম্মো; অব্যাপাদো ধম্মো; যে চ ব্যাপাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; অব্যাপাদপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, আৰুসো, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘‘যং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. ইমস্স খো অহং, আৰুসো, ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স এৰং ৰিত্থারেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে, আৰুসো, ভগৰন্তংযেৰ উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা নো ভগৰা ব্যাকরোতি তথা নং ধারেয্যাথা’’তি.
‘‘এৰমাৰুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৰা অনুমোদিত্ৰা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং –
‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.
‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৰুসো, ভগৰা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৰা ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভজিত্ৰা উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পৰিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজেয্যা’তি?
‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৰ সংৰণ্ণিতো, সম্ভাৰিতো চ ৰিঞ্ঞূনং সব্রহ্মচারীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৰতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৰিত্থারেন অত্থং অৰিভত্তস্স ৰিত্থারেন অত্থং ৰিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকরিস্সতি তথা নং ধারেস্সামা’তি.
‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হা; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং অপুচ্ছিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি অক্খরেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো সুৰিভত্তো’’তি.
‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৰে! পণ্ডিতো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো. মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৰে, মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৰে, উপসঙ্কমিত্ৰা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি চেতং এৰমেৰং ব্যাকরেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো চেৰ তস্স অত্থো. এৰঞ্চ নং ধারেয্যাথা’’তি. ছট্ঠং.
৭. ততিযঅধম্মসুত্তং
১৭৩. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৰে, অধম্মো, কতমো চ ধম্মো; কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? পাণাতিপাতো, ভিক্খৰে, অধম্মো; পাণাতিপাতা ৰেরমণী ধম্মো; যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; পাণাতিপাতা ৰেরমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘অদিন্নাদানং, ভিক্খৰে, অধম্মো; অদিন্নাদানা ৰেরমণী ধম্মো… কামেসুমিচ্ছাচারো, ভিক্খৰে, অধম্মো; কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী ধম্মো… মুসাৰাদো, ভিক্খৰে, অধম্মো; মুসাৰাদা ৰেরমণী ধম্মো… পিসুণা ৰাচা, ভিক্খৰে, অধম্মো; পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী ধম্মো… ফরুসা ৰাচা, ভিক্খৰে, অধম্মো; ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী ধম্মো… সম্ফপ্পলাপো, ভিক্খৰে, অধম্মো; সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী ধম্মো… অভিজ্ঝা, ভিক্খৰে, অধম্মো; অনভিজ্ঝা ধম্মো… ব্যাপাদো, ভিক্খৰে, অধম্মো; অব্যাপাদো ধম্মো….
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৰে, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৰন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৰনাপারিপূরিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.
‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৰে, ৰেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৰেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৰিদিত্ৰা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৰিদিত্ৰা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৰুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৰুত্ত’’ন্তি. সত্তমং.
৮. কম্মনিদানসুত্তং
১৭৪. ‘‘পাণাতিপাতম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘অদিন্নাদানম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘মুসাৰাদম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘পিসুণৰাচম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘ফরুসৰাচম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘সম্ফপ্পলাপম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘অভিজ্ঝম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘ব্যাপাদম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিম্পাহং, ভিক্খৰে, তিৰিধং ৰদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি. ইতি খো, ভিক্খৰে, লোভো কম্মনিদানসম্ভৰো, দোসো কম্মনিদানসম্ভৰো, মোহো কম্মনিদানসম্ভৰো. লোভক্খযা কম্মনিদানসঙ্খযো, দোসক্খযা কম্মনিদানসঙ্খযো, মোহক্খযা কম্মনিদানসঙ্খযো’’তি. অট্ঠমং.
৯. পরিক্কমনসুত্তং
১৭৫. ‘‘সপরিক্কমনো অযং, ভিক্খৰে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অপরিক্কমনো. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সপরিক্কমনো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অপরিক্কমনো? পাণাতিপাতিস্স, ভিক্খৰে, পাণাতিপাতা ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. অদিন্নাদাযিস্স, ভিক্খৰে, অদিন্নাদানা ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. কামেসুমিচ্ছাচারিস্স, ভিক্খৰে, কামেসুমিচ্ছাচারা ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. মুসাৰাদিস্স, ভিক্খৰে, মুসাৰাদা ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. পিসুণৰাচস্স, ভিক্খৰে, পিসুণায ৰাচায ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. ফরুসৰাচস্স, ভিক্খৰে, ফরুসায ৰাচায ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. সম্ফপ্পলাপিস্স, ভিক্খৰে, সম্ফপ্পলাপা ৰেরমণী পরিক্কমনং হোতি. অভিজ্ঝালুস্স, ভিক্খৰে, অনভিজ্ঝা পরিক্কমনং হোতি. ব্যাপন্নচিত্তস্স [ব্যাপাদস্স (সী. পী. ক.), ব্যাপন্নস্স (স্যা.)], ভিক্খৰে, অব্যাপাদো পরিক্কমনং হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিস্স, ভিক্খৰে, সম্মাদিট্ঠি পরিক্কমনং হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, সপরিক্কমনো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অপরিক্কমনো’’তি. নৰমং.
১০. চুন্দসুত্তং
১৭৬. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা পাৰাযং [চম্পাযং (ক. সী.) দী. নি. ২.১৮৯ পস্সিতব্বং] ৰিহরতি চুন্দস্স কম্মারপুত্তস্স অম্বৰনে. অথ খো চুন্দো কম্মারপুত্তো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মারপুত্তং ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘কস্স নো ত্ৰং, চুন্দ, সোচেয্যানি রোচেসী’’তি? ‘‘ব্রাহ্মণা, ভন্তে, পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৰালমালিকা [সেৰালমালকা (সী. স্যা. পী.)] অগ্গিপরিচারিকা উদকোরোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি; তেসাহং সোচেয্যানি রোচেমী’’তি.
‘‘যথা কথং পন, চুন্দ, ব্রাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৰালমালিকা অগ্গিপরিচারিকা উদকোরোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তী’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, ব্রাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৰালমালিকা অগ্গিপরিচারিকা উদকোরোহকা. তে সাৰকং [সাৰকে (স্যা. ক.)] এৰং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৰং, অম্ভো পুরিস, কালস্সেৰ [সকালস্সেৰ (স্যা.)] উট্ঠহন্তোৰ [উট্ঠহন্তো (স্যা.), ৰুট্ঠহন্তোৰ (পী. ক.)] সযনম্হা পথৰিং আমসেয্যাসি; নো চে পথৰিং আমসেয্যাসি, অল্লানি গোমযানি আমসেয্যাসি; নো চে অল্লানি গোমযানি আমসেয্যাসি, হরিতানি তিণানি আমসেয্যাসি; নো চে হরিতানি তিণানি আমসেয্যাসি, অগ্গিং পরিচরেয্যাসি; নো চে অগ্গিং পরিচরেয্যাসি, পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সেয্যাসি; নো চে পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সেয্যাসি, সাযততিযকং উদকং ওরোহেয্যাসী’তি. এৰং খো, ভন্তে, ব্রাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৰালমালিকা অগ্গিপরিচারিকা উদকোরোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি; তেসাহং সোচেয্যানি রোচেমী’’তি.
‘‘অঞ্ঞথা খো, চুন্দ, ব্রাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৰালমালিকা অগ্গিপরিচারিকা উদকোরোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি, অঞ্ঞথা চ পন অরিযস্স ৰিনযে সোচেয্যং হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, অরিযস্স ৰিনযে সোচেয্যং হোতি? সাধু মে, ভন্তে, ভগৰা তথা ধম্মং দেসেতু যথা অরিযস্স ৰিনযে সোচেয্যং হোতী’’তি.
‘‘তেন হি, চুন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি করোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মারপুত্তো ভগৰতো পচ্চস্সোসি. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘তিৰিধং খো, চুন্দ, কাযেন অসোচেয্যং হোতি; চতুব্বিধং ৰাচায অসোচেয্যং হোতি; তিৰিধং মনসা অসোচেয্যং হোতি.
‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৰিধং কাযেন অসোচেয্যং হোতি? ‘‘ইধ, চুন্দ, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৰিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু [পাণভূতেসু (ক.)].
‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারী হোতি. যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা [নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু] ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা [নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু] ধম্মরক্খিতা সসামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৰং খো, চুন্দ, তিৰিধং কাযেন অসোচেয্যং হোতি.
‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, চতুব্বিধং ৰাচায অসোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো মুসাৰাদী হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি [সো অজানং ৰা অহং জানামীতি, জানং ৰা অহং ন জানামীতি, অপস্সং ৰা অহং পস্সামীতি, পস্সং ৰা অহং ন পস্সামীতি (পী. ক.) এৰমুপরিপি], সো অজানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি; অপস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি [সো অজানং ৰা অহং জানামীতি, জানং ৰা অহং ন জানামীতি, অপস্সং ৰা অহং পস্সামীতি, পস্সং ৰা অহং ন পস্সামীতি (পী. ক.) এৰমুপরিপি]. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণৰাচো হোতি. ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৰা ভেত্তা [ভেদাতা (ক.)], ভিন্নানং ৰা অনুপ্পদাতা, ৰগ্গারামো ৰগ্গরতো ৰগ্গনন্দী ৰগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসৰাচো হোতি. যা সা ৰাচা অণ্ডকা কক্কসা পরকটুকা পরাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৰত্তনিকা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৰাদী অভূতৰাদী অনত্থৰাদী অধম্মৰাদী অৰিনযৰাদী; অনিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপরিযন্তৰতিং অনত্থসংহিতং. এৰং খো, চুন্দ, চতুব্বিধং ৰাচায অসোচেয্যং হোতি.
‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৰিধং মনসা অসোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অভিজ্ঝাতা [অভিজ্ঝিতা (ক.) ম. নি. ১.৪৪০ পস্সিতব্বং] হোতি – ‘অহো ৰত যং পরস্স তং মমস্সা’তি.
‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৰা বজ্ঝন্তু ৰা উচ্ছিজ্জন্তু ৰা ৰিনস্সন্তু ৰা মা ৰা অহেসু’ন্তি [মা ৰা অহেসুং ইতি ৰা তি (সী. পী. ক.)].
‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৰিপরীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকটদুক্কটানং [নত্থেত্থ পাঠভেদো] কম্মানং ফলং ৰিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পরো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. এৰং খো, চুন্দ, মনসা তিৰিধং অসোচেয্যং হোতি.
‘‘ইমে খো, চুন্দ, দস অকুসলকম্মপথা [অকুসলা কম্মপথা (?)]. ইমেহি খো, চুন্দ, দসহি অকুসলেহি কম্মপথেহি সমন্নাগতো কালস্সেৰ উট্ঠহন্তোৰ সযনম্হা পথৰিং চেপি আমসতি, অসুচিযেৰ হোতি; নো চেপি পথৰিং আমসতি, অসুচিযেৰ হোতি.
‘‘অল্লানি চেপি গোমযানি আমসতি, অসুচিযেৰ হোতি; নো চেপি অল্লানি গোমযানি আমসতি, অসুচিযেৰ হোতি.
‘‘হরিতানি চেপি তিণানি আমসতি, অসুচিযেৰ হোতি; নো চেপি হরিতানি তিণানি আমসতি, অসুচিযেৰ হোতি.
‘‘অগ্গিং চেপি পরিচরতি, অসুচিযেৰ হোতি, নো চেপি অগ্গিং পরিচরতি, অসুচিযেৰ হোতি.
‘‘পঞ্জলিকো চেপি আদিচ্চং নমস্সতি, অসুচিযেৰ হোতি; নো চেপি পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সতি, অসুচিযেৰ হোতি.
‘‘সাযততিযকং চেপি উদকং ওরোহতি, অসুচিযেৰ হোতি; নো চেপি সাযততিযকং উদকং ওরোহতি, অসুচিযেৰ হোতি. তং কিস্স হেতু? ইমে, চুন্দ, দস অকুসলকম্মপথা অসুচীযেৰ [অসুচিচ্চেৰ (স্যা.)] হোন্তি অসুচিকরণা চ.
‘‘ইমেসং পন, চুন্দ, দসন্নং অকুসলানং কম্মপথানং সমন্নাগমনহেতু নিরযো পঞ্ঞাযতি, তিরচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৰিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৰা [যা চ (ক.)] পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো [দুগ্গতি হোতি (স্যা. ক.)].
‘‘তিৰিধং খো, চুন্দ, কাযেন সোচেয্যং হোতি; চতুব্বিধং ৰাচায সোচেয্যং হোতি; তিৰিধং মনসা সোচেয্যং হোতি.
‘‘কথং, চুন্দ, তিৰিধং কাযেন সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৰিহরতি.
‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৰিরতো হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং গামগতং ৰা অরঞ্ঞগতং ৰা, ন তং অদিন্নং [তং নাদিন্নং (ক. সী., ম. নি. ১.৪৪১)] থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.
‘‘কামেসুমিচ্ছাচারং পহায, কামেসুমিচ্ছাচারা পটিৰিরতো হোতি যা তা মাতুরক্খিতা পিতুরক্খিতা মাতাপিতুরক্খিতা ভাতুরক্খিতা ভগিনিরক্খিতা ঞাতিরক্খিতা গোত্তরক্খিতা ধম্মরক্খিতা সসামিকা সপরিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুল়পরিক্খিত্তাপি, তথারূপাসু ন চারিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৰং খো, চুন্দ, তিৰিধং কাযেন সোচেয্যং হোতি.
‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, চতুব্বিধং ৰাচায সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো মুসাৰাদং পহায মুসাৰাদা পটিৰিরতো হোতি. সভগ্গতো ৰা পরিসগ্গতো ৰা ঞাতিমজ্ঝগতো ৰা পূগমজ্ঝগতো ৰা রাজকুলমজ্ঝগতো ৰা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুরিস, যং জানাসি তং ৰদেহী’তি, সো অজানং ৰা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৰা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৰা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৰা আহ ‘পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৰা পরহেতু ৰা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৰা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.
‘‘পিসুণং ৰাচং পহায, পিসুণায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি – ন ইতো সুত্ৰা অমুত্র অক্খাতা ইমেসং ভেদায, ন অমুত্র ৰা সুত্ৰা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৰা সন্ধাতা সহিতানং ৰা অনুপ্পদাতা সমগ্গারামো সমগ্গরতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকরণিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘ফরুসং ৰাচং পহায, ফরুসায ৰাচায পটিৰিরতো হোতি. যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোরী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথারূপিং ৰাচং ভাসিতা হোতি.
‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৰিরতো হোতি কালৰাদী ভূতৰাদী অত্থৰাদী ধম্মৰাদী ৰিনযৰাদী; নিধানৰতিং ৰাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পরিযন্তৰতিং অত্থসংহিতং. এৰং খো, চুন্দ, চতুব্বিধং ৰাচায সোচেয্যং হোতি.
‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৰিধং মনসা সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পরস্স পরৰিত্তূপকরণং তং অনভিজ্ঝিতা হোতি – ‘অহো ৰত যং পরস্স তং মমস্সা’তি.
‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৰেরা হোন্তু [ইদং পদং সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু নত্থি, তথা ম. নি. ১.৪৪১] অব্যাপজ্জা, অনীঘা সুখী অত্তানং পরিহরন্তূ’তি.
‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৰিপরীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৰিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পরো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্রাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পরঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা পৰেদেন্তী’তি. এৰং খো, চুন্দ, তিৰিধং মনসা সোচেয্যং হোতি.
‘‘ইমে খো, চুন্দ, দস কুসলকম্মপথা. ইমেহি খো, চুন্দ, দসহি কুসলেহি কম্মপথেহি সমন্নাগতো কালস্সেৰ উট্ঠহন্তোৰ সযনম্হা পথৰিং চেপি আমসতি, সুচিযেৰ হোতি; নো চেপি পথৰিং আমসতি, সুচিযেৰ হোতি.
‘‘অল্লানি চেপি গোমযানি আমসতি, সুচিযেৰ হোতি; নো চেপি অল্লানি গোমযানি আমসতি, সুচিযেৰ হোতি.
‘‘হরিতানি চেপি তিণানি আমসতি, সুচিযেৰ হোতি; নো চেপি হরিতানি তিণানি আমসতি, সুচিযেৰ হোতি.
‘‘অগ্গিং চেপি পরিচরতি, সুচিযেৰ হোতি; নো চেপি অগ্গিং পরিচরতি, সুচিযেৰ হোতি.
‘‘পঞ্জলিকো চেপি আদিচ্চং নমস্সতি, সুচিযেৰ হোতি; নো চেপি পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সতি, সুচিযেৰ হোতি.
‘‘সাযততিযকং চেপি উদকং ওরোহতি, সুচিযেৰ হোতি; নো চেপি সাযততিযকং উদকং ওরোহতি, সুচিযেৰ হোতি. তং কিস্স হেতু? ইমে, চুন্দ, দস কুসলকম্মপথা সুচীযেৰ হোন্তি সুচিকরণা চ.