৫. অক্কোসৰগ্গো

১. ৰিৰাদসুত্তং

৪১. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন সঙ্ঘে ভণ্ডনকলহৰিগ্গহৰিৰাদা উপ্পজ্জন্তি, ভিক্খূ চ ন ফাসু [ফাসুং (?)] ৰিহরন্তী’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৰিনযং ৰিনযোতি দীপেন্তি, ৰিনযং অৰিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. অযং খো, উপালি, হেতু অযং পচ্চযো, যেন সঙ্ঘে ভণ্ডনকলহৰিগ্গহৰিৰাদা উপ্পজ্জন্তি, ভিক্খূ চ ন ফাসু ৰিহরন্তী’’তি. পঠমং.

২. পঠমৰিৰাদমূলসুত্তং

৪২. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৰিৰাদমূলানী’’তি? ‘‘দস খো, উপালি, ৰিৰাদমূলানি. কতমানি দস? ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৰিনযং ৰিনযোতি দীপেন্তি, ৰিনযং অৰিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. ইমানি খো, উপালি, দস ৰিৰাদমূলানী’’তি. দুতিযং.

৩. দুতিযৰিৰাদমূলসুত্তং

৪৩. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৰিৰাদমূলানী’’তি? ‘‘দস খো, উপালি, ৰিৰাদমূলানি. কতমানি দস? ইধুপালি, ভিক্খূ অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেন্তি, আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেন্তি, লহুকং আপত্তিং গরুকাপত্তীতি দীপেন্তি, গরুকং আপত্তিং লহুকাপত্তীতি দীপেন্তি, দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লাপত্তীতি দীপেন্তি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লাপত্তীতি দীপেন্তি, সাৰসেসং আপত্তিং অনৰসেসাপত্তীতি দীপেন্তি, অনৰসেসং আপত্তিং সাৰসেসাপত্তীতি দীপেন্তি, সপ্পটিকম্মং আপত্তিং অপ্পটিকম্মাপত্তীতি দীপেন্তি, অপ্পটিকম্মং আপত্তিং সপ্পটিকম্মাপত্তীতি দীপেন্তি. ইমানি খো, উপালি, দস ৰিৰাদমূলানী’’তি. ততিযং.

৪. কুসিনারসুত্তং

৪৪. একং সমযং ভগৰা কুসিনারাযং ৰিহরতি বলিহরণে ৰনসণ্ডে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –

[চূল়ৰ. ৩৯৯; পরি. ৪৩৬] ‘‘চোদকেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৰেক্খিত্ৰা পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা পরো চোদেতব্বো. কতমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বা? চোদকেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন এৰং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘পরিসুদ্ধকাযসমাচারো নু খোম্হি, পরিসুদ্ধেনম্হি কাযসমাচারেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন. সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসুদ্ধকাযসমাচারো হোতি পরিসুদ্ধেন কাযসমাচারেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘ইঙ্ঘ তাৰ আযস্মা কাযিকং সিক্খস্সূ’তি, ইতিস্স ভৰন্তি ৰত্তারো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, চোদকেন ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন এৰং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো নু খোম্হি, পরিসুদ্ধেনম্হি ৰচীসমাচারেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন. সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু পরিসুদ্ধৰচীসমাচারো হোতি পরিসুদ্ধেন ৰচীসমাচারেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘ইঙ্ঘ তাৰ আযস্মা ৰাচসিকং সিক্খস্সূ’তি, ইতিস্স ভৰন্তি ৰত্তারো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, চোদকেন ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন এৰং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘মেত্তং নু খো মে চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং সব্রহ্মচারীসু অনাঘাতং. সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো মেত্তং চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্রহ্মচারীসু অনাঘাতং, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘ইঙ্ঘ তাৰ আযস্মা সব্রহ্মচারীসু মেত্তং চিত্তং উপট্ঠাপেহী’তি, ইতিস্স ভৰন্তি ৰত্তারো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, চোদকেন ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন এৰং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘বহুস্সুতো নু খোম্হি সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপা মে ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা, তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘ইঙ্ঘ তাৰ আযস্মা আগমং পরিযাপুণস্সূ’তি, ইতিস্স ভৰন্তি ৰত্তারো.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, চোদকেন ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন এৰং পচ্চৰেক্খিতব্বং – ‘উভযানি খো পন মে পাতিমোক্খানি ৰিত্থারেন স্ৰাগতানি হোন্তি সুৰিভত্তানি সুপ্পৰত্তীনি সুৰিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো. সংৰিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো উভযানি পাতিমোক্খানি ৰিত্থারেন স্ৰাগতানি হোন্তি সুৰিভত্তানি সুপ্পৰত্তীনি সুৰিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো, ‘ইদং পনাযস্মা, কত্থ ৰুত্তং ভগৰতা’তি, ইতি পুট্ঠো ন সম্পাযিস্সতি. তস্স ভৰন্তি ৰত্তারো – ‘ইঙ্ঘ তাৰ আযস্মা ৰিনযং সিক্খস্সূ’তি, ইতিস্স ভৰন্তি ৰত্তারো. ইমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং পচ্চৰেক্খিতব্বা.

‘‘কতমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেতব্বা? ‘কালেন ৰক্খামি, নো অকালেন; ভূতেন ৰক্খামি, নো অভূতেন; সণ্হেন ৰক্খামি, নো ফরুসেন; অত্থসংহিতেন ৰক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন; মেত্তচিত্তো ৰক্খামি, নো দোসন্তরো’তি – ইমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেতব্বা. চোদকেন, ভিক্খৰে, ভিক্খুনা পরং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৰেক্খিত্ৰা ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৰা পরো চোদেতব্বো’’তি. চতুত্থং.

৫. রাজন্তেপুরপ্পৰেসনসুত্তং

৪৫. [পাচি. ৪৯৭] ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, আদীনৰা রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, রাজা মহেসিযা সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি. তত্র ভিক্খু পৰিসতি. মহেসী ৰা ভিক্খুং দিস্ৰা সিতং পাতুকরোতি, ভিক্খু ৰা মহেসিং দিস্ৰা সিতং পাতুকরোতি. তত্থ রঞ্ঞো এৰং হোতি – ‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৰা করিস্সন্তি ৰা’তি! অযং, ভিক্খৰে, পঠমো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রাজা বহুকিচ্চো বহুকরণীযো অঞ্ঞতরং ইত্থিং গন্ত্ৰা ন সরতি – ‘সা তেন গব্ভং গণ্হাতি’. তত্থ রঞ্ঞো এৰং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৰিসতি, অঞ্ঞত্র পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, দুতিযো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো অন্তেপুরে অঞ্ঞতরং রতনং নস্সতি. তত্থ রঞ্ঞো এৰং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৰিসতি, অঞ্ঞত্র পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, ততিযো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো অন্তেপুরে অব্ভন্তরা গুয্হমন্তা বহিদ্ধা সম্ভেদং গচ্ছন্তি. তত্থ রঞ্ঞো এৰং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৰিসতি, অঞ্ঞত্র পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, চতুত্থো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো অন্তেপুরে পিতা ৰা পুত্তং পত্থেতি পুত্তো ৰা পিতরং পত্থেতি. তেসং এৰং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৰিসতি, অঞ্ঞত্র পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, পঞ্চমো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রাজা নীচট্ঠানিযং উচ্চে ঠানে ঠপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৰং হোতি – ‘রাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, ছট্ঠো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রাজা উচ্চট্ঠানিযং নীচে ঠানে ঠপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৰং হোতি – ‘রাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, সত্তমো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রাজা অকালে সেনং উয্যোজেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৰং হোতি – ‘রাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, অট্ঠমো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রাজা কালে সেনং উয্যোজেত্ৰা অন্তরামগ্গতো নিৰত্তাপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৰং হোতি – ‘রাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৰে, নৰমো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, রঞ্ঞো অন্তেপুরং হত্থিসম্মদ্দং অস্সসম্মদ্দং রথসম্মদ্দং রজনীযানি রূপসদ্দগন্ধরসফোট্ঠব্বানি, যানি ন পব্বজিতস্স সারুপ্পানি. অযং, ভিক্খৰে, দসমো আদীনৰো রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস আদীনৰা রাজন্তেপুরপ্পৰেসনে’’তি. পঞ্চমং.

৬. সক্কসুত্তং

৪৬. একং সমযং ভগৰা সক্কেসু ৰিহরতি কপিলৰত্থুস্মিং নিগ্রোধারামে. অথ খো সম্বহুলা সক্কা উপাসকা তদহুপোসথে যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো সক্কে উপাসকে ভগৰা এতদৰোচ – ‘‘অপি নু তুম্হে, সক্কা, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসথা’’তি? ‘‘অপ্পেকদা মযং, ভন্তে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসাম, অপ্পেকদা ন উপৰসামা’’তি. ‘‘তেসং ৰো, সক্কা, অলাভা তেসং দুল্লদ্ধং, যে তুম্হে এৰং সোকসভযে জীৰিতে মরণসভযে জীৰিতে অপ্পেকদা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসথ, অপ্পেকদা ন উপৰসথ.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, ইধ পুরিসো যেন কেনচি কম্মট্ঠানেন অনাপজ্জ অকুসলং দিৰসং অড্ঢকহাপণং নিব্বিসেয্য. দক্খো পুরিসো উট্ঠানসম্পন্নোতি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, ইধ পুরিসো যেন কেনচি কম্মট্ঠানেন অনাপজ্জ অকুসলং দিৰসং কহাপণং নিব্বিসেয্য. দক্খো পুরিসো উট্ঠানসম্পন্নোতি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং, মঞ্ঞথ, সক্কা, ইধ পুরিসো যেন কেনচি কম্মট্ঠানেন অনাপজ্জ অকুসলং দিৰসং দ্ৰে কহাপণে নিব্বিসেয্য … তযো কহাপণে নিব্বিসেয্য… চত্তারো কহাপণে নিব্বিসেয্য… পঞ্চ কহাপণে নিব্বিসেয্য… ছ কহাপণে নিব্বিসেয্য… সত্ত কহাপণে নিব্বিসেয্য… অট্ঠ কহাপণে নিব্বিসেয্য… নৰ কহাপণে নিব্বিসেয্য… দস কহাপণে নিব্বিসেয্য… ৰীস কহাপণে নিব্বিসেয্য… তিংস কহাপণে নিব্বিসেয্য… চত্তারীসং কহাপণে নিব্বিসেয্য… পঞ্ঞাসং কহাপণে নিব্বিসেয্য… কহাপণসতং নিব্বিসেয্য. দক্খো পুরিসো উট্ঠানসম্পন্নোতি অলং ৰচনাযা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, অপি নু সো পুরিসো দিৰসে দিৰসে কহাপণসতং কহাপণসহস্সং নিব্বিসমানো লদ্ধং লদ্ধং নিক্খিপন্তো ৰস্সসতাযুকো ৰস্সসতজীৰী মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘এৰং, ভন্তে’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, অপি নু সো পুরিসো ভোগহেতু ভোগনিদানং ভোগাধিকরণং একং ৰা রত্তিং একং ৰা দিৰসং উপড্ঢং ৰা রত্তিং উপড্ঢং ৰা দিৰসং একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘কামা হি, ভন্তে, অনিচ্চা তুচ্ছা মুসা মোসধম্মা’’তি.

‘‘ইধ পন ৰো, সক্কা, মম সাৰকো দস ৰস্সানি অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৰস্সানি সতম্পি ৰস্সসতানি সতম্পি ৰস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্য. সো চ খ্ৰস্স সকদাগামী ৰা অনাগামী ৰা অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নো. তিট্ঠন্তু, সক্কা, দস ৰস্সানি.

ইধ মম সাৰকো নৰ ৰস্সানি… অট্ঠ ৰস্সানি… সত্ত ৰস্সানি… ছ ৰস্সানি… পঞ্চ ৰস্সানি চত্তারি ৰস্সানি… তীণি ৰস্সানি… দ্ৰে ৰস্সানি… একং ৰস্সং অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৰস্সানি সতম্পি ৰস্সসতানি সতম্পি ৰস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্য, সো চ খ্ৰস্স সকদাগামী ৰা অনাগামী ৰা অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নো. তিট্ঠতু, সক্কা, একং ৰস্সং.

ইধ মম সাৰকো দস মাসে অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৰস্সানি সতম্পি ৰস্সসতানি সতম্পি ৰস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্য, সো চ খ্ৰস্স সকদাগামী ৰা অনাগামী ৰা অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নো. তিট্ঠন্তু, সক্কা, দস মাসা.

ইধ মম সাৰকো নৰ মাসে… অট্ঠ মাসে… সত্ত মাসে… ছ মাসে… পঞ্চ মাসে… চত্তারো মাসে… তযো মাসে… দ্ৰে মাসে… একং মাসং… অড্ঢমাসং অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৰস্সানি সতম্পি ৰস্সসতানি সতম্পি ৰস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্য, সো চ খ্ৰস্স সকদাগামী ৰা অনাগামী ৰা অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নো. তিট্ঠতু, সক্কা, অড্ঢমাসো.

ইধ মম সাৰকো দস রত্তিন্দিৰে [রত্তিদিৰে (ক.)] অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৰস্সানি সতম্পি ৰস্সসতানি সতম্পি ৰস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্য, সো চ খ্ৰস্স সকদাগামী ৰা অনাগামী ৰা অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নো. তিট্ঠন্তু, সক্কা, দস রত্তিন্দিৰা.

ইধ মম সাৰকো নৰ রত্তিন্দিৰে… অট্ঠ রত্তিন্দিৰে… সত্ত রত্তিন্দিৰে… ছ রত্তিন্দিৰে… পঞ্চ রত্তিন্দিৰে… চত্তারো রত্তিন্দিৰে… তযো রত্তিন্দিৰে… দ্ৰে রত্তিন্দিৰে… একং রত্তিন্দিৰং অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৰিহরন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৰস্সানি সতম্পি ৰস্সসতানি সতম্পি ৰস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৰেদী ৰিহরেয্য, সো চ খ্ৰস্স সকদাগামী ৰা অনাগামী ৰা অপণ্ণকং ৰা সোতাপন্নো. তেসং ৰো, সক্কা, অলাভা তেসং দুল্লদ্ধং, যে তুম্হে এৰং সোকসভযে জীৰিতে মরণসভযে জীৰিতে অপ্পেকদা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসথ, অপ্পেকদা ন উপৰসথা’’তি. ‘‘এতে মযং, ভন্তে, অজ্জতগ্গে অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৰসিস্সামা’’তি. ছট্ঠং.

৭. মহালিসুত্তং

৪৭. একং সমযং ভগৰা ৰেসালিযং ৰিহরতি মহাৰনে কূটাগারসালাযং. অথ খো মহালি লিচ্ছৰি যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহালি লিচ্ছৰি ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে হেতু, কো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি? ‘‘লোভো খো, মহালি, হেতু, লোভো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. দোসো খো, মহালি, হেতু, দোসো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. মোহো খো, মহালি, হেতু, মোহো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. অযোনিসো মনসিকারো খো, মহালি, হেতু, অযোনিসো মনসিকারো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. মিচ্ছাপণিহিতং খো, মহালি, চিত্তং হেতু, মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযাতি. অযং খো, মহালি, হেতু, অযং পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিরিযায পাপস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি.

‘‘কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা’’তি? ‘‘অলোভো খো, মহালি, হেতু, অলোভো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. অদোসো খো, মহালি, হেতু, অদোসো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. অমোহো খো, মহালি, হেতু, অমোহো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. যোনিসো মনসিকারো খো, মহালি, হেতু, যোনিসো মনসিকারো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. সম্মাপণিহিতং খো, মহালি, চিত্তং হেতু, সম্মাপণিহিতং চিত্তং পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. অযং খো, মহালি, হেতু, অযং পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিরিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৰত্তিযা. ইমে চ, মহালি, দস ধম্মা লোকে ন সংৰিজ্জেয্যুং, নযিধ পঞ্ঞাযেথ অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাতি ৰা ধম্মচরিযাসমচরিযাতি ৰা. যস্মা চ খো, মহালি, ইমে দস ধম্মা লোকে সংৰিজ্জন্তি, তস্মা পঞ্ঞাযতি অধম্মচরিযাৰিসমচরিযাতি ৰা ধম্মচরিযাসমচরিযাতি ৰা’’তি. সত্তমং.

৮. পব্বজিতঅভিণ্হসুত্তং

৪৮. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বা. কতমে দস? ‘ৰেৰণ্ণিযম্হি অজ্ঝুপগতো’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘পরপটিবদ্ধা মে জীৰিকা’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘অঞ্ঞো মে আকপ্পো করণীযো’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘কচ্চি নু খো মে অত্তা সীলতো ন উপৰদতী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘কচ্চি নু খো মং অনুৰিচ্চ ৰিঞ্ঞূ সব্রহ্মচারী সীলতো ন উপৰদন্তী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘সব্বেহি মে পিযেহি মনাপেহি নানাভাৰো ৰিনাভাৰো’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘কম্মস্সকোম্হি কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপটিসরণো, যং কম্মং করিস্সামি কল্যাণং ৰা পাপকং ৰা তস্স দাযাদো ভৰিস্সামী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘কথংভূতস্স মে রত্তিন্দিৰা ৰীতিৰত্তন্তী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘কচ্চি নু খো অহং সুঞ্ঞাগারে অভিরমামী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং; ‘অত্থি নু খো মে উত্তরি মনুস্সধম্মো অলমরিযঞাণদস্সনৰিসেসো অধিগতো, যেনাহং [যোহং (সী. পী. ক.), সোহং (স্যা.)] পচ্ছিমে কালে সব্রহ্মচারীহি পুট্ঠো ন মঙ্কু ভৰিস্সামী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বং. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস ধম্মা পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৰেক্খিতব্বা’’তি. অট্ঠমং.

৯. সরীরট্ঠধম্মসুত্তং

৪৯. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সরীরট্ঠা. কতমে দস? সীতং, উণ্হং, জিঘচ্ছা, পিপাসা, উচ্চারো, পস্সাৰো, কাযসংৰরো, ৰচীসংৰরো, আজীৰসংৰরো, পোনোভৰিকো [পোনোব্ভৰিকো (ক.)] ভৰসঙ্খারো – ইমে খো, ভিক্খৰে, দস ধম্মা সরীরট্ঠা’’তি. নৰমং.

১০. ভণ্ডনসুত্তং

৫০. একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরন্তি.

অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা, কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?

‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরামা’’তি. ‘‘ন খো পনেতং, ভিক্খৰে, তুম্হাকং পতিরূপং কুলপুত্তানং সদ্ধায অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতানং, যং তুম্হে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৰিৰাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৰিতুদন্তা ৰিহরেয্যাথ.

‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, ধম্মা সারণীযা পিযকরণা গরুকরণা [পিযকরাণা গরুকরাণা (?)] সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্তন্তি. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং, অযম্পি ধম্মো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু, অযম্পি ধম্মো সারণীযো পিযকরণো গরুকরণো সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, অযম্পি ধম্মো সারণীযো…পে… সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি, পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি, পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা, অযম্পি ধম্মো সারণীযো…পে… সংৰত্ততি.

‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা, অযম্পি ধম্মো সারণীযো…পে… সংৰত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস ধম্মা সারণীযা পিযকরণা গরুকরণা সঙ্গহায অৰিৰাদায সামগ্গিযা একীভাৰায সংৰত্তন্তী’’তি. দসমং.

অক্কোসৰগ্গো পঞ্চমো.