২. নাথৰগ্গো
১. সেনাসনসুত্তং
১১. ‘‘পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং সেৰমানো ভজমানো নচিরস্সেৰ আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি; সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৰা…পে… ভগৰা’তি; অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৰেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৰী, যথাভূতং অত্তানং আৰিকত্তা সত্থরি ৰা ৰিঞ্ঞূসু ৰা সব্রহ্মচারীসু; আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায; থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৰা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, সেনাসনং নাতিদূরং হোতি নাচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নং দিৰা অপ্পাকিণ্ণং রত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং অপ্পডংসমকসৰাতাতপসরীসপসম্ফস্সং [অপ্পডংস… সিরিংসপসম্ফস্সং (সী. স্যা. পী.)]; তস্মিং খো পন সেনাসনে ৰিহরন্তস্স অপ্পকসিরেন উপ্পজ্জন্তি চীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারা; তস্মিং খো পন সেনাসনে থেরা ভিক্খূ ৰিহরন্তি বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধরা ৰিনযধরা মাতিকাধরা; তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৰা পরিপুচ্ছতি পরিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি; তস্স তে আযস্মন্তো অৰিৰটঞ্চেৰ ৰিৰরন্তি অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানিং করোন্তি অনেকৰিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৰিনোদেন্তি. এৰং খো, ভিক্খৰে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতি. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং সেৰমানো ভজমানো নচিরস্সেৰ আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্যা’’তি. পঠমং.
২. পঞ্চঙ্গসুত্তং
১২. ‘‘পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসো’তি ৰুচ্চতি. কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. পী.)] পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অসেখেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সমাধিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন ৰিমুত্তিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন ৰিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি.
‘‘পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৰিনযে ‘কেৰলী ৰুসিতৰা উত্তমপুরিসো’তি ৰুচ্চতি.
‘‘কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধঞ্চ ভিক্খুনো;
উদ্ধচ্চং ৰিচিকিচ্ছা চ, সব্বসোৰ ন ৰিজ্জতি.
‘‘অসেখেন চ সীলেন, অসেখেন সমাধিনা;
ৰিমুত্তিযা চ সম্পন্নো, ঞাণেন চ তথাৰিধো.
‘‘স ৰে পঞ্চঙ্গসম্পন্নো, পঞ্চ অঙ্গে [পঞ্চঙ্গানি (স্যা.)] ৰিৰজ্জযং [ৰিৰজ্জিয (ক.)];
ইমস্মিং ধম্মৰিনযে, কেৰলী ইতি ৰুচ্চতী’’তি. দুতিযং;
৩. সংযোজনসুত্তং
১৩. ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৰে, সংযোজনানি. কতমানি দস? পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি, পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. কতমানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি? সক্কাযদিট্ঠি, ৰিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপরামাসো, কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদো – ইমানি পঞ্চোরম্ভাগিযানি সংযোজনানি.
‘‘কতমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি? রূপরাগো, অরূপরাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৰিজ্জা – ইমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. ইমানি খো, ভিক্খৰে, দস সংযোজনানী’’তি. ততিযং.
৪. চেতোখিলসুত্তং
১৪. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.
‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি কঙ্খতি ৰিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মে কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে কঙ্খতি… সিক্খায কঙ্খতি… সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি.
‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু অৰীতরাগো হোতি অৰিগতচ্ছন্দো অৰিগতপেমো অৰিগতপিপাসো অৰিগতপরিল়াহো অৰিগততণ্হো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতসোৰিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে অৰীতরাগো হোতি…পে… রূপে অৰীতরাগো হোতি…পে… যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি… অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৰিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কাল়পক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, হাযতেৰ ৰণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি হানিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৰুদ্ধি.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি.
‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি ন কঙ্খতি ন ৰিচিকিচ্ছতি, অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সত্থরি ন কঙ্খতি ন ৰিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো পহীনো হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মে ন কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে ন কঙ্খতি… সিক্খায ন কঙ্খতি … সব্রহ্মচারীসু ন কুপিতো হোতি অত্তমনো ন আহতচিত্তো ন খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সব্রহ্মচারীসু ন কুপিতো হোতি অত্তমনো ন আহতচিত্তো ন খিলজাতো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো পহীনো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি.
‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু ৰীতরাগো হোতি ৰিগতচ্ছন্দো ৰিগতপেমো ৰিগতপিপাসো ৰিগতপরিল়াহো ৰিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু কামেসু ৰীতরাগো হোতি ৰিগতচ্ছন্দো ৰিগতপেমো ৰিগতপিপাসো ৰিগতপরিল়াহো ৰিগততণ্হো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঠমো চেতসোৰিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কাযে ৰীতরাগো হোতি…পে… রূপে ৰীতরাগো হোতি …পে… ন যাৰদত্থং উদরাৰদেহকং ভুঞ্জিত্ৰা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৰিহরতি, ন অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায ব্রহ্মচরিযং চরতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৰা ৰতেন ৰা তপেন ৰা ব্রহ্মচরিযেন ৰা দেৰো ৰা ভৰিস্সামি দেৰঞ্ঞতরো ৰা’তি. যো সো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ন অঞ্ঞতরং দেৰনিকাযং পণিধায…পে… দেৰঞ্ঞতরো ৰাতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৰমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৰিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৰে, ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি, ৰড্ঢতেৰ ৰণ্ণেন ৰড্ঢতি মণ্ডলেন ৰড্ঢতি আভায ৰড্ঢতি আরোহপরিণাহেন; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৰা ভিক্খুনিযা ৰা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৰিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা রত্তি ৰা দিৰসো ৰা আগচ্ছতি ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পরিহানী’’তি. চতুত্থং.
৫. অপ্পমাদসুত্তং
১৫. ‘‘যাৰতা, ভিক্খৰে, সত্তা অপদা ৰা দ্ৰিপদা ৰা চতুপ্পদা ৰা বহুপ্পদা ৰা রূপিনো ৰা অরূপিনো ৰা সঞ্ঞিনো ৰা অসঞ্ঞিনো ৰা নেৰসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৰা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং [তেসং ধম্মানং (সী. ক.) সং. নি. ৫.১৩৯] অগ্গমক্খাযতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যানি কানিচি জঙ্গলানং [জঙ্গমানং (সী. পী.) সং. নি. ৫.১৩৯] পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং মহন্তত্তেন; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, কূটাগারস্স যা কাচি গোপানসিযো সব্বা তা কূটঙ্গমা কূটনিন্না কূটসমোসরণা, কূটো তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতি.
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি মূলগন্ধা, কাল়ানুসারিযং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো ভিক্খৰে…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি সারগন্ধা, লোহিতচন্দনং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো ভিক্খৰে…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি পুপ্ফগন্ধা, ৰস্সিকং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো ভিক্খৰে…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যে কেচি খুদ্দরাজানো [কুড্ডরাজানো (সী. স্যা. পী.), কুট্টরাজানো, কূটরাজানো (ক.) অ. নি. ৬.৫৩], সব্বে তে রঞ্ঞো চক্কৰত্তিস্স অনুযন্তা ভৰন্তি, রাজা তেসং চক্কৰত্তী অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যা কাচি তারকরূপানং পভা, সব্বা তা চন্দপ্পভায কলং নাগ্ঘন্তি সোল়সিং, চন্দপ্পভা তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, সরদসমযে ৰিদ্ধে ৰিগতৰলাহকে দেৰে আদিচ্চো নভং অব্ভুস্সক্কমানো [অব্ভুস্সুক্কমানো (সী.) সং. নি. ৫.১৪৬-১৪৮] সব্বং আকাসগতং তমগতং অভিৰিহচ্চ ভাসতে চ তপতে চ ৰিরোচতি চ; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে…পে….
‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিরৰতী, সরভূ, মহী, সব্বা তা সমুদ্দঙ্গমা সমুদ্দনিন্না সমুদ্দপোণা সমুদ্দপব্ভারা, মহাসমুদ্দো তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসরণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি. পঞ্চমং.
৬. আহুনেয্যসুত্তং
১৬. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকরণীযা অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে দস? তথাগতো অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো, উভতোভাগৰিমুত্তো, পঞ্ঞাৰিমুত্তো, কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৰিমুত্তো, সদ্ধানুসারী, ধম্মানুসারী, গোত্রভূ – ইমে খো, ভিক্খৰে, দস পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তরং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ছট্ঠং.
৭. পঠমনাথসুত্তং
১৭. [দী. নি. ৩.৩৪৫, ৩৬০] ‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. দসযিমে, ভিক্খৰে, নাথকরণা ধম্মা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি, পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সাত্থা সব্যঞ্জনা (সী.)] কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা [বহূ সুতা (?)] হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি…পে… অনুসাসনিং, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং…পে… অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. যম্পি, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা, অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস নাথকরণা ধম্মা’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযনাথসুত্তং
১৮. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং. ভগৰা এতদৰোচ –
‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. দসযিমে, ভিক্খৰে, নাথকরণা ধম্মা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সীলৰা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. ‘সীলৰা ৰতাযং ভিক্খু পাতিমোক্খসংৰরসংৰুতো ৰিহরতি আচারগোচরসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৰজ্জেসু ভযদস্সাৰী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূ’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা. ‘বহুস্সুতো ৰতাযং ভিক্খু সুতধরো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পরিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং অভিৰদন্তি, তথারূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৰচসা পরিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৰিদ্ধা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো. ‘কল্যাণমিত্তো ৰতাযং ভিক্খু কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৰঙ্কো’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰচো হোতি সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. ‘সুৰচো ৰতাযং ভিক্খু সোৰচস্সকরণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনি’ন্তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতুং. ‘যানি তানি সব্রহ্মচারীনং উচ্চাৰচানি কিংকরণীযানি, তত্থ দক্খো ৰতাযং ভিক্খু অনলসো, তত্রূপাযায ৰীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৰিধাতু’ন্তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো. ‘ধম্মকামো ৰতাযং ভিক্খু পিযসমুদাহারো, অভিধম্মে অভিৰিনযে উল়ারপামোজ্জো’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু আরদ্ধৰীরিযো ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসু ‘আরদ্ধৰীরিযো ৰতাযং ভিক্খু ৰিহরতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৰা দল়্হপরক্কমো অনিক্খিত্তধুরো কুসলেসু ধম্মেসূ’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেন. ‘সন্তুট্ঠো ৰতাযং ভিক্খু ইতরীতরচীৰরপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপরিক্খারেনা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতিমা হোতি পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা. ‘সতিমা ৰতাযং ভিক্খু পরমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিরকতম্পি চিরভাসিতম্পি সরিতা অনুস্সরিতা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৰানুকম্পিতস্স ৰুদ্ধিযেৰ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘পুন চপরং, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্ঞৰা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ‘পঞ্ঞৰা ৰতাযং ভিক্খু উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অরিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা’তি থেরাপি নং ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৰাপি ভিক্খূ ৰত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেরানুকম্পিতস্স…পে… নো পরিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকরণো.
‘‘সনাথা, ভিক্খৰে, ৰিহরথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৰে, অনাথো ৰিহরতি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস নাথকরণা ধম্মা’’তি. ইদমৰোচ ভগৰা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমঅরিযাৰাসসুত্তং
১৯. [দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০] ‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি, ছল়ঙ্গসমন্নাগতো, একারক্খো, চতুরাপস্সেনো, পণুন্নপচ্চেকসচ্চো [পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো (ক.)], সমৰযসট্ঠেসনো, অনাৰিলসঙ্কপ্পো, পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো, সুৰিমুত্তচিত্তো, সুৰিমুত্তপঞ্ঞো. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা’’তি. নৰমং.
১০. দুতিযঅরিযাৰাসসুত্তং
২০. একং সমযং ভগৰা কুরূসু ৰিহরতি কম্মাসধম্মং নাম কুরূনং নিগমো. তত্র খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে….
‘‘দসযিমে, ভিক্খৰে, অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি, ছল়ঙ্গসমন্নাগতো, একারক্খো, চতুরাপস্সেনো, পণুন্নপচ্চেকসচ্চো, সমৰযসট্ঠেসনো, অনাৰিলসঙ্কপ্পো, পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো, সুৰিমুত্তচিত্তো, সুৰিমুত্তপঞ্ঞো.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৰিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৰিপ্পহীনো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছল়ঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চক্খুনা রূপং দিস্ৰা নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৰা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৰা… জিৰ্হায রসং সাযিত্ৰা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৰা… মনসা ধম্মং ৰিঞ্ঞায নেৰ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৰিহরতি সতো সম্পজানো. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু ছল়ঙ্গসমন্নাগতো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু একারক্খো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সতারক্খেন চেতসা সমন্নাগতো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু একারক্খো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু চতুরাপস্সেনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সঙ্খাযেকং পটিসেৰতি, সঙ্খাযেকং অধিৰাসেতি, সঙ্খাযেকং পরিৰজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৰিনোদেতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু চতুরাপস্সেনো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পণুন্নপচ্চেকসচ্চো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো যানি তানি পুথুসমণব্রাহ্মণানং পুথুপচ্চেকসচ্চানি, সেয্যথিদং – ‘সস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৰা, ‘অন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘অনন্তৰা লোকো’তি ৰা, ‘তং জীৰং তং সরীর’ন্তি ৰা, ‘অঞ্ঞং জীৰং অঞ্ঞং সরীর’ন্তি ৰা, ‘হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, ‘নেৰ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পরং মরণা’তি ৰা, সব্বানি তানি নুন্নানি হোন্তি পণুন্নানি [নুণ্ণানি হোন্তি পনুণ্ণানি (?)] চত্তানি ৰন্তানি মুত্তানি পহীনানি পটিনিস্সট্ঠানি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পণুন্নপচ্চেকসচ্চো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সমৰযসট্ঠেসনো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামেসনা পহীনা হোতি, ভৰেসনা পহীনা হোতি, ব্রহ্মচরিযেসনা পটিপ্পস্সদ্ধা. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সমৰযসট্ঠেসনো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনাৰিলসঙ্কপ্পো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো কামসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, ব্যাপাদসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, ৰিহিংসাসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু অনাৰিলসঙ্কপ্পো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৰ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপারিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু পস্সদ্ধকাযসঙ্খারো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তচিত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খুনো রাগা চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, দোসা চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি, মোহা চিত্তং ৰিমুত্তং হোতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তচিত্তো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তপঞ্ঞো হোতি? ইধ, ভিক্খৰে, ভিক্খু ‘রাগো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’তি পজানাতি, দোসো মে পহীনো…পে… ‘মোহো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৰত্থুকতো অনভাৰংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’তি পজানাতি. এৰং খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সুৰিমুত্তপঞ্ঞো হোতি.
‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অতীতমদ্ধানং অরিযা অরিযাৰাসে আৰসিংসু, সব্বে তে ইমেৰ দস অরিযাৰাসে আৰসিংসু; যে হি কেচি, ভিক্খৰে, অনাগতমদ্ধানং অরিযা অরিযাৰাসে আৰসিস্সন্তি, সব্বে তে ইমেৰ দস অরিযাৰাসে আৰসিস্সন্তি; যে হি [যেপি (?)] কেচি, ভিক্খৰে, এতরহি অরিযা অরিযাৰাসে আৰসন্তি, সব্বে তে ইমেৰ দস অরিযাৰাসে আৰসন্তি. ইমে খো, ভিক্খৰে, দস অরিযাৰাসা, যে অরিযা আৰসিংসু ৰা আৰসন্তি ৰা আৰসিস্সন্তি ৰা’’তি. দসমং.
নাথৰগ্গো দুতিযো.