১. আনিসংসৰগ্গো

১. কিমত্থিযসুত্তং

১. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা ভগৰন্তং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ –

‘‘কিমত্থিযানি, ভন্তে, কুসলানি সীলানি কিমানিসংসানী’’তি? ‘‘অৰিপ্পটিসারত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানী’’তি.

‘‘অৰিপ্পটিসারো পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘অৰিপ্পটিসারো খো, আনন্দ, পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো’’তি [পামুজ্জত্থো পামুজ্জানিসংসোতি (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ১১.১].

‘‘পামোজ্জং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘পামোজ্জং খো, আনন্দ, পীতত্থং পীতানিসংস’’ন্তি.

‘‘পীতি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পীতি খো, আনন্দ, পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা’’তি.

‘‘পস্সদ্ধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পস্সদ্ধি খো, আনন্দ, সুখত্থা সুখানিসংসা’’তি.

‘‘সুখং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘সুখং খো, আনন্দ, সমাধত্থং সমাধানিসংস’’ন্তি.

‘‘সমাধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘সমাধি খো, আনন্দ, যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো’’তি.

‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং খো, আনন্দ, নিব্বিদাৰিরাগত্থং নিব্বিদাৰিরাগানিসংস’’ন্তি.

‘‘নিব্বিদাৰিরাগো পন, ভন্তে কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘নিব্বিদাৰিরাগো খো, আনন্দ, ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো [… নিসংসোতি (সী. ক.)].

‘‘ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারত্থানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানি; অৰিপ্পটিসারো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৰিরাগত্থং নিব্বিদাৰিরাগানিসংসং; নিব্বিদাৰিরাগো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো. ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অনুপুব্বেন অগ্গায পরেন্তী’’তি [অরহত্তায পূরেন্তীতি (স্যা.)]. পঠমং.

২. চেতনাকরণীযসুত্তং

২. [অ. নি. ১১.২] ‘‘সীলৰতো, ভিক্খৰে, সীলসম্পন্নস্স ন চেতনায করণীযং – ‘অৰিপ্পটিসারো মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স অৰিপ্পটিসারো উপ্পজ্জতি. অৰিপ্পটিসারিস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘পামোজ্জং মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং অৰিপ্পটিসারিস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘পীতি মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং পমুদিতস্স পীতি উপ্পজ্জতি. পীতিমনস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘কাযো মে পস্সম্ভতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘সুখং ৰেদিযামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং পস্সদ্ধকাযো সুখং ৰেদিযতি. সুখিনো, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘চিত্তং মে সমাধিযতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সমাহিতস্স, ভিক্খৰে, ন চেতনায করণীযং – ‘যথাভূতং জানামি পস্সামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং সমাহিতো যথাভূতং জানাতি পস্সতি. যথাভূতং, ভিক্খৰে, জানতো পস্সতো ন চেতনায করণীযং – ‘নিব্বিন্দামি ৰিরজ্জামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং যথাভূতং জানং পস্সং নিব্বিন্দতি ৰিরজ্জতি. নিব্বিন্নস্স [নিব্বিন্দস্স (সী. ক.)], ভিক্খৰে, ৰিরত্তস্স ন চেতনায করণীযং – ‘ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকরোমী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যং নিব্বিন্নো [নিব্বিন্দো (সী. ক.)] ৰিরত্তো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকরোতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, নিব্বিদাৰিরাগো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৰিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৰিরাগত্থং নিব্বিদাৰিরাগানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; অৰিপ্পটিসারো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; কুসলানি সীলানি অৰিপ্পটিসারত্থানি অৰিপ্পটিসারানিসংসানি. ইতি খো, ভিক্খৰে, ধম্মা ধম্মে অভিসন্দেন্তি, ধম্মা ধম্মে পরিপূরেন্তি অপারা পারং গমনাযা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমউপনিসসুত্তং

৩. [অ. নি. ৫.২৪; ১১.৩] ‘‘দুস্সীলস্স, ভিক্খৰে, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৰতো, ভিক্খৰে, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, ভিক্খৰে, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. ততিযং.

৪. দুতিযউপনিসসুত্তং

৪. [অ. নি. ১১.৪] তত্র খো আযস্মা সারিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৰুসো, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৰতো, আৰুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে. … ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. ততিযউপনিসসুত্তং

৫. [অ. নি. ১১.৫] তত্র খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৰুসো, সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৰিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে অসতি নিব্বিদাৰিরাগৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসৰিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি ন পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, দুস্সীলস্স সীলৰিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে অসতি অৰিপ্পটিসারৰিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৰতো, আৰুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৰিরাগো; নিব্বিদাৰিরাগে সতি নিব্বিদাৰিরাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৰিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৰুসো, রুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পারিপূরিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সারোপি পারিপূরিং গচ্ছতি. এৰমেৰং খো, আৰুসো, সীলৰতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৰিপ্পটিসারো; অৰিপ্পটিসারে সতি অৰিপ্পটিসারসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৰিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. সমাধিসুত্তং

৬. [অ. নি. ১১.১৮] অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৰা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৰন্তং এতদৰোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী [পঠৰিসঞ্ঞী (সী.), পঠৰীসঞ্ঞী (স্যা.)] অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, সিযা ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযত্তনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?

‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৰংসঞ্ঞী হোতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি. এৰং খো, আনন্দ, সিযা ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. সারিপুত্তসুত্তং

৭. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা সারিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা আযস্মতা সারিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সারণীযং ৰীতিসারেত্ৰা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সারিপুত্তং এতদৰোচ –

‘‘সিযা নু খো, আৰুসো সারিপুত্ত, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?

‘‘সিযা, আৰুসো আনন্দ, ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স…পে… ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, আৰুসো সারিপুত্ত, সিযা ভিক্খুনো তথারূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অস্স…পে… সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘একমিদাহং, আৰুসো আনন্দ, সমযং ইধেৰ সাৰত্থিযং ৰিহরামি অন্ধৰনস্মিং. তত্থাহং [অথাহং (ক.)] তথারূপং সমাধিং সমাপজ্জিং [পটিলভামি (ক.)] যথা নেৰ পথৰিযং পথৰিসঞ্ঞী অহোসিং, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অহোসিং, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৰাযস্মিং ৰাযোসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৰিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অহোসিং, ন পরলোকে পরলোকসঞ্ঞী অহোসিং; সঞ্ঞী চ পন অহোসি’’ন্তি.

‘‘কিংসঞ্ঞী পনাযস্মা সারিপুত্তো [কিং সঞ্ঞী পনাৰুসো সারিপুত্ত (ক.)] তস্মিং সমযে অহোসী’’তি? ‘‘ভৰনিরোধো নিব্বানং ভৰনিরোধো নিব্বান’’ন্তি খো মে, আৰুসো, অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি. সেয্যথাপি, আৰুসো, সকলিকগ্গিস্স ঝাযমানস্স অঞ্ঞাৰ অচ্চি উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৰ অচ্চি নিরুজ্ঝতি; এৰমেৰং খো, আৰুসো, ‘ভৰনিরোধো নিব্বানং ভৰনিরোধো নিব্বান’ন্তি অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৰ সঞ্ঞা নিরুজ্ঝতি. ‘ভৰনিরোধো নিব্বান’ন্তি [নিব্বানং (সী. ক.)] সঞ্ঞী চ পনাহং, আৰুসো, তস্মিং সমযে অহোসি’’ন্তি. সত্তমং.

৮. ঝানসুত্তং

৮. ‘‘সদ্ধো চ [ইমস্মিং ৰাক্যে অযং চ কারো নত্থি স্যামপোত্থকে], ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি, নো চ [নো (স্যা.) এৰমুপরিপি. অ. নি. ৮.৭১] সীলৰা; এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চা’তি! যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৰা চ, এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি সীলৰা চ, নো চ বহুস্সুতো…পে… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পরিসাৰচরো… পরিসাৰচরো চ, নো চ ৰিসারদো পরিসায ধম্মং দেসেতি… ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৰিনযধরো… ৰিনযধরো চ, নো চ আরঞ্ঞিকো [আরঞ্ঞকো (ক.)] পন্তসেনাসনো… আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী… চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, নো চ আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী অস্সং অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৰিহারানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিরলাভী, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকারপরিপূরো চা’’তি. অট্ঠমং.

৯. সন্তৰিমোক্খসুত্তং

৯. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৰা…পে… সীলৰা চ, নো চ বহুস্সুতো… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পরিসাৰচরো… পরিসাৰচরো চ, নো চ ৰিসারদো পরিসায ধম্মং দেসেতি… ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৰিনযধরো… ৰিনযধরো চ, নো চ আরঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো… আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি… যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, নো চ আসৰানং খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরেয্যং, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, ৰিনযধরো চ, আরঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৰিমোক্খা অতিক্কম্ম রূপে আরুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৰা ৰিহরতি, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি; এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকারপরিপূরো চা’’তি. নৰমং.

১০. ৰিজ্জাসুত্তং

১০. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৰা. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৰা চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৰে, ভিক্খু হোতি সীলৰা চ, নো চ বহুস্সুতো বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো ধম্মকথিকো চ, নো চ পরিসাৰচরো পরিসাৰচরো চ, নো চ ৰিসারদো পরিসায ধম্মং দেসেতি ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৰিনযধরো ৰিনযধরো চ, নো চ অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি. অনেকৰিহিতঞ্চ…পে… পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, নো চ দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি দিব্বেন চ চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, নো চ আসৰানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন অপরিপূরো হোতি. তেন তং অঙ্গং পরিপূরেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৰিনযধরো চ, অনেকৰিহিতঞ্চ পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরেয্যং, দিব্বেন চ চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্যং, আসৰানঞ্চ খযা…পে… সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৰা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পরিসাৰচরো চ, ৰিসারদো চ পরিসায ধম্মং দেসেতি, ৰিনযধরো চ, অনেকৰিহিতঞ্চ পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৰেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকারং সউদ্দেসং অনেকৰিহিতং পুব্বেনিৰাসং অনুস্সরতি, দিব্বেন চ চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, আসৰানঞ্চ খযা অনাসৰং চেতোৰিমুত্তিং পঞ্ঞাৰিমুত্তিং দিট্ঠেৰ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৰা উপসম্পজ্জ ৰিহরতি. এৰং সো তেনঙ্গেন পরিপূরো হোতি. ইমেহি, খো, ভিক্খৰে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকারপরিপূরো চা’’তি. দসমং.

আনিসংসৰগ্গো পঠমো.