৪. দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গো

৪২৫. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? অনাপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, দেসিতায আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, অদেসিতায আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা.

‘‘অপৰেপি, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? নানাসংৱাসকস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, নানাসীমায ঠিতস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, অপকতত্তস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? সমানসংৱাসকস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, সমানসীমায ঠিতস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, পকতত্তস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মাতি.

৪২৬. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অধম্মিকা পটিগ্গহা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অধম্মিকা পটিগ্গহা. কতমে পঞ্চ? কাযেন দিয্যমানং কাযেন অপ্পটিগ্গহিতং, কাযেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন অপ্পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযেন অপ্পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন অপ্পটিগ্গহিতং, নিস্সগ্গিযেন দিয্যমানং কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা অপ্পটিগ্গহিতং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা পটিগ্গহা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা পটিগ্গহা. কতমে পঞ্চ? কাযেন দিয্যমানং কাযেন পটিগ্গহিতং, কাযেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযেন পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহিতং, নিস্সগ্গিযেন দিয্যমানং কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গহিতং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা পটিগ্গহা’’তি.

৪২৭. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অনতিৰিত্তা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অনতিৰিত্তা. কতমে পঞ্চ? [পাচি. ২৩৯] অকপ্পিযকতং হোতি, অপ্পটিগ্গহিতকতং হোতি অনুচ্চাৰিতকতং হোতি, অহত্থপাসে কতং হোতি, অলমেতং সব্বন্তি অৱুত্তং হোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অনতিৰিত্তা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অতিৰিত্তা. কতমে পঞ্চ? [পাচি. ২৩৯] কপ্পিযকতং হোতি, পটিগ্গহিতকতং হোতি, উচ্চাৰিতকতং হোতি, হত্থপাসে কতং হোতি, অলমেতং সব্বন্তি ৱুত্তং হোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অতিৰিত্তা’’তি.

৪২৮. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, আকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতী’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, আকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতি. কতমেহি পঞ্চহি? [পাচি. ২৩৯] অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহাকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতী’’তি.

৪২৯. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা. কতমে পঞ্চ? ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পাৰাজিকেন চোদিযমানো সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো সঙ্ঘাদিসেসেন কাৰেতি, অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পাৰাজিকেন চোদিযমানো পাচিত্তিযং…পে… পাটিদেসনীযং… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো দুক্কটেন কাৰেতি, অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং…পে… পাচিত্তিযং… পাটিদেসনীযং… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো হোতি. দুক্কটেন চোদিযমানো পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো পাৰাজিকেন কাৰেতি, অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো হোতি, দুক্কটেন চোদিযমানো সঙ্ঘাদিসেসং…পে… পাচিত্তিযং… পাটিদেসনীযং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো পাটিদেসনীযেন কাৰেতি – অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা. কতমে পঞ্চ? ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পাৰাজিকেন চোদিযমানো পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো পাৰাজিকেন কাৰেতি, ধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং…পে… পাচিত্তিযং… পাটিদেসনীযং… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো হোতি, দুক্কটেন চোদিযমানো দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো দুক্কটেন কাৰেতি, ধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা’’তি.

৪৩০. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতু’’ন্তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, চাৱনাধিপ্পাযো ৱত্তা হোতি, নো ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতুং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স অলং ওকাসকম্মং কাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? লজ্জী চ হোতি, পণ্ডিতো চ, পকতত্তো চ, ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো ৱত্তা হোতি, নো চাৱনাধিপ্পাযো – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স অলং ওকাসকম্মং কাতু’’ন্তি.

৪৩১. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো ন সাকচ্ছিতব্বো’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো ন সাকচ্ছিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং ন জানাতি, নিদানং ন জানাতি, পঞ্ঞত্তিং ন জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং ন জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো ন সাকচ্ছিতব্বো.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো সাকচ্ছিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং জানাতি, নিদানং জানাতি, পঞ্ঞত্তিং জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো সাকচ্ছিতব্বো’’তি.

৪৩২. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, পঞ্হাপুচ্ছা’’তি? ‘‘পঞ্চিমা, উপালি, পঞ্হাপুচ্ছা. কতমা পঞ্চ? মন্দত্তা মোমূহত্তা পঞ্হং পুচ্ছতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো পঞ্হং পুচ্ছতি, পৰিভৱা পঞ্হং পুচ্ছতি, অঞ্ঞাতুকামো পঞ্হং পুচ্ছতি, সচে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি ইচ্চেতং কুসলং নো চে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি অহমস্স সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সামীতি পঞ্হং পুচ্ছতি – ইমা খো, উপালি, পঞ্চ পঞ্হাপুচ্ছা’’তি.

৪৩৩. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অঞ্ঞব্যাকৰণা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অঞ্ঞব্যাকৰণা. কতমে পঞ্চ? মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, উম্মাদা চিত্তক্খেপা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, অধিমানেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, ভূতং অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অঞ্ঞব্যাকৰণা’’তি.

৪৩৪. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৱিসুদ্ধিযো’’তি? ‘‘পঞ্চিমা, উপালি, ৱিসুদ্ধিযো. কতমা পঞ্চ? নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং পঠমা ৱিসুদ্ধি, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং দুতিযা ৱিসুদ্ধি, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং ততিযা ৱিসুদ্ধি, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা দ্ৱে অনিযতে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং চতুত্থা ৱিসুদ্ধি, ৱিত্থাৰেনেৱ পঞ্চমী – ইমা খো, উপালি, পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযো’’তি.

৪৩৫. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ভোজনা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ভোজনা. কতমে পঞ্চ? ওদনো, কুম্মাসো, সত্তু, মচ্ছো, মংসং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ভোজনা’’তি.

দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গো নিট্ঠিতো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

দিট্ঠাৱিকম্মা অপৰে, পটিগ্গহানতিৰিত্তা;

পৱাৰণা পটিঞ্ঞাতং, ওকাসং সাকচ্ছেন চ;

পঞ্হং অঞ্ঞব্যাকৰণা, ৱিসুদ্ধি চাপি ভোজনাতি.