উপালিপঞ্চকং

১. অনিস্সিতৱগ্গো

৪১৭. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্ব’’ন্তি?

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. [পৰি. ৩২৫] কতমেহি পঞ্চহি? উপোসথং ন জানাতি, উপোসথকম্মং ন জানাতি, পাতিমোক্খং ন জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৱস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? উপোসথং জানাতি, উপোসথকম্মং জানাতি, পাতিমোক্খং জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং জানাতি, পঞ্চৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকপঞ্চৱস্সো ৱা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পৱাৰণং ন জানাতি, পৱাৰণাকম্মং ন জানাতি, পাতিমোক্খং ন জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৱস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পৱাৰণং জানাতি, পৱাৰণাকম্মং জানাতি, পাতিমোক্খং জানাতি, পাতিমোক্খুদ্দেসং জানাতি, পঞ্চৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকপঞ্চৱস্সো ৱা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং ন জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং ন জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ন জানাতি, ঊনপঞ্চৱস্সো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং নানিস্সিতেন ৱত্থব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং জানাতি, পঞ্চৱস্সো ৱা হোতি অতিৰেকপঞ্চৱস্সো ৱা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা যাৱজীৱং অনিস্সিতেন ৱত্থব্বং’’.

৪১৮. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি?

[মহাৱ. ৮৪] ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা, অনভিৰতং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা, উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং [ইমস্মিং ঠানে সব্বত্থ ‘‘ৱিনোদেতুং ৱা ৱিনোদাপেতুং ৱা’’তি পাঠো দিস্সতি, ৱিমতিৱিনোদনীটীকায মহাৱগ্গৱণ্ণনা ওলোকেতব্বা], অভিধম্মে ৱিনেতুং, অভিৱিনযে ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা, অনভিৰতং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা, উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং, অভিধম্মে ৱিনেতুং, অভিৱিনযে ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ন পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা অভিসমাচাৰিকায সিক্খায সিক্খাপেতুং, আদিব্ৰহ্মচাৰিযকায সিক্খায ৱিনেতুং, অধিসীলে ৱিনেতুং, অধিচিত্তে ৱিনেতুং, অধিপঞ্ঞায ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? পটিবলো হোতি অন্তেৱাসিং ৱা সদ্ধিৱিহাৰিং ৱা অভিসমাচাৰিকায সিক্খায সিক্খাপেতুং, আদিব্ৰহ্মচাৰিযকায সিক্খায ৱিনেতুং, অধিসীলে ৱিনেতুং, অধিচিত্তে ৱিনেতুং, অধিপঞ্ঞায ৱিনেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং, নিস্সযো দাতব্বো, সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি.

৪১৯. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্ব’’ন্তি?

পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিসীলে সীলৱিপন্নো হোতি, অজ্ঝাচাৰে আচাৰৱিপন্নো হোতি, অতিদিট্ঠিযা দিট্ঠিৱিপন্নো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন দৱেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন দৱেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন দৱেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন অনাচাৰেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন অনাচাৰেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন অনাচাৰেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন উপঘাতিকেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কাযিকেন মিচ্ছাজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, ৱাচসিকেন মিচ্ছাজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, কাযিকৱাচসিকেন মিচ্ছাজীৱেন সমন্নাগতো হোতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং আপন্নো কম্মকতো উপসম্পাদেতি, নিস্সযং দেতি, সামণেৰং উপট্ঠাপেতি, ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিং সাদিযতি, সম্মতোপি ভিক্খুনিযো ওৱদতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? যায আপত্তিযা সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতি তং আপত্তিং আপজ্জতি, অঞ্ঞং ৱা তাদিসিকং, ততো ৱা পাপিট্ঠতৰং, কম্মং গৰহতি, কম্মিকে গৰহতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং কাতব্ব’’ন্তি.

অনিস্সিতৱগ্গো নিট্ঠিতো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

উপোসথং পৱাৰণং, আপত্তি চ গিলানকং;

অভিসমাচাৰলজ্জী চ, অধিসীলে দৱেন চ.

অনাচাৰং উপঘাতি, মিচ্ছা আপত্তিমেৱ চ;

যাযাপত্তিযা বুদ্ধস্স, পঠমো ৱগ্গসঙ্গহোতি.

২. নপ্পটিপ্পস্সম্ভনৱগ্গো

৪২০. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্ব’’ন্তি?

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং আপন্নো কম্মকতো উপসম্পাদেতি, নিস্সযং দেতি, সামণেৰং উপট্ঠাপেতি, ভিক্খুনোৱাদকসম্মুতিং সাদিযতি, সম্মতোপি ভিক্খুনিযো ওৱদতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং.

[চূড়ৱ. ৮-৯, ১৮, ৩০-৩১, ৪৩, ৫৩, ৬২, ৭২] ‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? যায আপত্তিযা সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতি তং আপত্তিং আপজ্জতি, অঞ্ঞং ৱা তাদিসিকং, ততো ৱা পাপিট্ঠতৰং, কম্মং গৰহতি, কম্মিকে গৰহতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? বুদ্ধস্স অৱণ্ণং ভাসতি, ধম্মস্স অৱণ্ণং ভাসতি, সঙ্ঘস্স অৱণ্ণং ভাসতি, মিচ্ছাদিট্ঠিকো চ হোতি, আজীৱৱিপন্নো চ – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, ওমদ্দকাৰকো চ হোতি, ৱত্তেসু সিক্খায চ ন পৰিপূৰকাৰী – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো কম্মং নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্ব’’ন্তি.

৪২১. ‘‘সঙ্গামাৱচৰেন, ভন্তে, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমন্তেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা সঙ্ঘো উপসঙ্কমিতব্বো’’তি?

[পৰি. ৩৬৫] ‘‘সঙ্গামাৱচৰেন, উপালি, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমন্তেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা সঙ্ঘো উপসঙ্কমিতব্বো. কতমে পঞ্চ? সঙ্গামাৱচৰেন, উপালি, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমন্তেন নীচচিত্তেন সঙ্ঘো উপসঙ্কমিতব্বো, ৰজোহৰণসমেন চিত্তেন, আসনকুসলেন ভৱিতব্বং নিস্সজ্জকুসলেন, থেৰে ভিক্খূ অনুপখজ্জন্তেন, নৱে ভিক্খূ আসনেন অপ্পটিবাহন্তেন যথাপতিৰূপে আসনে নিসীদিতব্বং, অনানাকথিকেন ভৱিতব্বং অতিৰচ্ছানকথিকেন, সামং ৱা ধম্মো ভাসিতব্বো, পৰো ৱা অজ্ঝেসিতব্বো, অৰিযো ৱা তুণ্হিভাৱো নাতিমঞ্ঞিতব্বো, সচে, উপালি, সঙ্ঘো সমগ্গকৰণীযানি কম্মানি কৰোতি তত্ৰ চে, উপালি, ভিক্খুনো নক্খমতি, অপি দিট্ঠাৱিকম্মং কত্ৱা ঞাপেতব্বা সামগ্গী. তং কিস্সহেতু? মাহং সঙ্ঘেন নানত্তো অস্সন্তি. সঙ্গামাৱচৰেনুপালি, ভিক্খুনা সঙ্ঘং উপসঙ্কমন্তেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা সঙ্ঘো উপসঙ্কমিতব্বো’’তি.

৪২২. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চা’’তি?

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. কতমেহি পঞ্চহি? উস্সিতমন্তী চ হোতি, নিস্সিতজপ্পী চ, ন চ ভাসানুসন্ধিকুসলো হোতি, ন যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা চোদেতা হোতি, ন যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা কাৰেতা হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনকন্তো চ হোতি বহুজনমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. কতমেহি পঞ্চহি? ন উস্সিতমন্তী চ হোতি, ন নিস্সিতজপ্পী চ, ভাসানুসন্ধিকুসলো চ হোতি, যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা চোদেতা হোতি, যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা কাৰেতা হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনকন্তো চ হোতি বহুজনমনাপো চ বহুজনৰুচিতো চ.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. কতমেহি পঞ্চহি? উস্সাদেতা চ হোতি, অপসাদেতা চ, অধম্মং গণ্হাতি, ধম্মং পটিবাহতি, সম্ফঞ্চ বহুং ভাসতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনকন্তো চ হোতি বহুজনমনাপো চ বহুজনৰুচিতো চ. কতমেহি পঞ্চহি? ন উস্সাদেতা চ হোতি, ন অপসাদেতা চ, ধম্মং গণ্হাতি, অধম্মং পটিবাহতি, সম্ফঞ্চ ন বহুং ভাসতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনকন্তো চ হোতি বহুজনমনাপো চ বহুজনৰুচিতো চ.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. কতমেহি পঞ্চহি? পসয্হপৱত্তা হোতি, অনোকাসকম্মং কাৰেত্ৱা পৱত্তা হোতি, ন যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা চোদেতা হোতি, ন যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা কাৰেতা হোতি, ন যথাদিট্ঠিযা ব্যাকতা হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনঅকন্তো চ হোতি বহুজনঅমনাপো চ বহুজনঅৰুচিতো চ. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনকন্তো চ হোতি বহুজনমনাপো চ বহুজনৰুচিতো চ. কতমেহি পঞ্চহি? ন পসয্হপৱত্তা হোতি, ওকাসকম্মং কাৰেত্ৱা পৱত্তা হোতি, যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা চোদেতা হোতি, যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা কাৰেতা হোতি, যথাদিট্ঠিযা ব্যাকতা হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সঙ্ঘে ৱোহৰন্তো বহুজনকন্তো চ হোতি বহুজনমনাপো চ বহুজনৰুচিতো চা’’তি.

৪২৩. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, আনিসংসা ৱিনযপৰিযত্তিযা’’তি?

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, আনিসংসা ৱিনযপৰিযত্তিযা. কতমে পঞ্চ? অত্তনো সীলক্খন্ধো সুগুত্তো হোতি সুৰক্খিতো, কুক্কুচ্চপকতানং পটিসৰণং হোতি, ৱিসাৰদো সঙ্ঘমজ্ঝে ৱোহৰতি, পচ্চত্থিকে সহধম্মেন সুনিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতি, সদ্ধম্মট্ঠিতিযা পটিপন্নো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চানিসংসা ৱিনযপৰিযত্তিযা’’.

নপ্পটিপ্পস্সম্ভনৱগ্গো নিট্ঠিতো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

আপন্নো যাযৱণ্ণঞ্চ, অলজ্জী সঙ্গামেন চ;

উস্সিতা উস্সাদেতা চ, পসয্হ পৰিযত্তিযাতি.

পঠমযমকপঞ্ঞত্তি.

৩. ৱোহাৰৱগ্গো

৪২৪. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্ব’’ন্তি?

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং ন জানাতি, আপত্তিসমুট্ঠানং ন জানাতি, আপত্তিযা পযোগং ন জানাতি, আপত্তিযা ৱূপসমং ন জানাতি, আপত্তিযা ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং জানাতি, আপত্তিসমুট্ঠানং জানাতি, আপত্তিযা পযোগং জানাতি, আপত্তিযা ৱূপসমং জানাতি, আপত্তিযা ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিকৰণং ন জানাতি, অধিকৰণসমুট্ঠানং ন জানাতি, অধিকৰণস্স পযোগং ন জানাতি, অধিকৰণস্স ৱূপসমং ন জানাতি, অধিকৰণস্স ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিকৰণং জানাতি, অধিকৰণসমুট্ঠানং জানাতি, অধিকৰণস্স পযোগং জানাতি, অধিকৰণস্স ৱূপসমং জানাতি, অধিকৰণস্স ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? পসয্হপৱত্তা হোতি, অনোকাসকম্মং কাৰেত্ৱা পৱত্তা হোতি, ন যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা চোদেতা হোতি, ন যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা কাৰেতা হোতি, ন যথাদিট্ঠিযা ব্যাকতা হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ন পসয্হপৱত্তা হোতি, ওকাসকম্মং কাৰেত্ৱা পৱত্তা হোতি, যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা চোদেতা হোতি, যথাধম্মে যথাৱিনযে যথাপত্তিযা কাৰেতা হোতি, যথাদিট্ঠিযা ব্যাকতা হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং ন জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং ন জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ন জানাতি, সপ্পটিকম্মং অপ্পটিকম্মং আপত্তিং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং জানাতি, সপ্পটিকম্মং অপ্পটিকম্মং আপত্তিং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কম্মং ন জানাতি, কম্মস্স কৰণং ন জানাতি, কম্মস্স ৱত্থুং ন জানাতি, কম্মস্স ৱত্তং ন জানাতি, কম্মস্স ৱূপসমং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? কম্মং জানাতি, কম্মস্স কৰণং জানাতি, কম্মস্স ৱত্থুং জানাতি, কম্মস্স ৱত্তং জানাতি, কম্মস্স ৱূপসমং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং ন জানাতি, নিদানং ন জানাতি, পঞ্ঞত্তিং ন জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং ন জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং জানাতি, নিদানং জানাতি, পঞ্ঞত্তিং জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি, অলজ্জী চ হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, লজ্জী চ হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি, অকুসলো চ হোতি ৱিনযে – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ন ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ন দোসাগতিং গচ্ছতি, ন মোহাগতিং গচ্ছতি, ন ভযাগতিং গচ্ছতি, কুসলো চ হোতি ৱিনযে – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ঞত্তিং ন জানাতি, ঞত্তিযা কৰণং ন জানাতি, ঞত্তিযা অনুস্সাৱনং ন জানাতি, ঞত্তিযা সমথং ন জানাতি, ঞত্তিযা ৱূপসমং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ঞত্তিং জানাতি, ঞত্তিযা কৰণং জানাতি, ঞত্তিযা অনুস্সাৱনং জানাতি, ঞত্তিযা সমথং জানাতি, ঞত্তিযা ৱূপসমং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? সুত্তং ন জানাতি, সুত্তানুলোমং ন জানাতি, ৱিনযং ন জানাতি, ৱিনযানুলোমং ন জানাতি, ন চ ঠানাঠানকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? সুত্তং জানাতি, সুত্তানুলোমং জানাতি, ৱিনযং জানাতি, ৱিনযানুলোমং জানাতি, ঠানাঠানকুসলো চ হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ধম্মং ন জানাতি, ধম্মানুলোমং ন জানাতি, ৱিনযং ন জানাতি, ৱিনযানুলোমং ন জানাতি, ন চ পুব্বাপৰকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ন ৱোহৰিতব্বং. পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ধম্মং জানাতি, ধম্মানুলোমং জানাতি, ৱিনযং জানাতি, ৱিনযানুলোমং জানাতি, পুব্বাপৰকুসলো চ হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সঙ্ঘে ৱোহৰিতব্ব’’ন্তি.

ৱোহাৰৱগ্গো নিট্ঠিতো ততিযো.

তস্সুদ্দানং –

আপত্তি অধিকৰণং, পসয্হাপত্তি জাননা;

কম্মং ৱত্থুং অলজ্জী চ, অকুসলো চ ঞত্তিযা;

সুত্তং ন জানাতি ধম্মং, ততিযো ৱগ্গসঙ্গহোতি.

৪. দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গো

৪২৫. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? অনাপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, অদেসনাগামিনিযা আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, দেসিতায আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, দেসনাগামিনিযা আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, অদেসিতায আপত্তিযা দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা.

‘‘অপৰেপি, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? নানাসংৱাসকস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, নানাসীমায ঠিতস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, অপকতত্তস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মা. কতমে পঞ্চ? সমানসংৱাসকস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, সমানসীমায ঠিতস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, পকতত্তস্স সন্তিকে দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন চতূহি পঞ্চহি দিট্ঠিং আৱি কৰোতি, ন মনো মানসেন দিট্ঠিং আৱি কৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা দিট্ঠাৱিকম্মাতি.

৪২৬. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অধম্মিকা পটিগ্গহা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অধম্মিকা পটিগ্গহা. কতমে পঞ্চ? কাযেন দিয্যমানং কাযেন অপ্পটিগ্গহিতং, কাযেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন অপ্পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযেন অপ্পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন অপ্পটিগ্গহিতং, নিস্সগ্গিযেন দিয্যমানং কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা অপ্পটিগ্গহিতং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা পটিগ্গহা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা পটিগ্গহা. কতমে পঞ্চ? কাযেন দিয্যমানং কাযেন পটিগ্গহিতং, কাযেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযেন পটিগ্গহিতং, কাযপ্পটিবদ্ধেন দিয্যমানং কাযপ্পটিবদ্ধেন পটিগ্গহিতং, নিস্সগ্গিযেন দিয্যমানং কাযেন ৱা কাযপ্পটিবদ্ধেন ৱা পটিগ্গহিতং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা পটিগ্গহা’’তি.

৪২৭. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অনতিৰিত্তা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অনতিৰিত্তা. কতমে পঞ্চ? [পাচি. ২৩৯] অকপ্পিযকতং হোতি, অপ্পটিগ্গহিতকতং হোতি অনুচ্চাৰিতকতং হোতি, অহত্থপাসে কতং হোতি, অলমেতং সব্বন্তি অৱুত্তং হোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অনতিৰিত্তা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অতিৰিত্তা. কতমে পঞ্চ? [পাচি. ২৩৯] কপ্পিযকতং হোতি, পটিগ্গহিতকতং হোতি, উচ্চাৰিতকতং হোতি, হত্থপাসে কতং হোতি, অলমেতং সব্বন্তি ৱুত্তং হোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অতিৰিত্তা’’তি.

৪২৮. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, আকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতী’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, আকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতি. কতমেহি পঞ্চহি? [পাচি. ২৩৯] অসনং পঞ্ঞাযতি, ভোজনং পঞ্ঞাযতি, হত্থপাসে ঠিতো অভিহৰতি, পটিক্খেপো পঞ্ঞাযতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহাকাৰেহি পৱাৰণা পঞ্ঞাযতী’’তি.

৪২৯. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা. কতমে পঞ্চ? ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পাৰাজিকেন চোদিযমানো সঙ্ঘাদিসেসং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো সঙ্ঘাদিসেসেন কাৰেতি, অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পাৰাজিকেন চোদিযমানো পাচিত্তিযং…পে… পাটিদেসনীযং… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো দুক্কটেন কাৰেতি, অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং…পে… পাচিত্তিযং… পাটিদেসনীযং… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো হোতি. দুক্কটেন চোদিযমানো পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো পাৰাজিকেন কাৰেতি, অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো হোতি, দুক্কটেন চোদিযমানো সঙ্ঘাদিসেসং…পে… পাচিত্তিযং… পাটিদেসনীযং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো পাটিদেসনীযেন কাৰেতি – অধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা.

‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা. কতমে পঞ্চ? ভিক্খু পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো হোতি, পাৰাজিকেন চোদিযমানো পাৰাজিকং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো পাৰাজিকেন কাৰেতি, ধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ভিক্খু সঙ্ঘাদিসেসং…পে… পাচিত্তিযং… পাটিদেসনীযং… দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো হোতি, দুক্কটেন চোদিযমানো দুক্কটং অজ্ঝাপন্নো পটিজানাতি, তং সঙ্ঘো দুক্কটেন কাৰেতি, ধম্মিকং পটিঞ্ঞাতকৰণং. ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ধম্মিকা পটিঞ্ঞাতকৰণা’’তি.

৪৩০. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতু’’ন্তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, চাৱনাধিপ্পাযো ৱত্তা হোতি, নো ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতুং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স অলং ওকাসকম্মং কাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? লজ্জী চ হোতি, পণ্ডিতো চ, পকতত্তো চ, ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো ৱত্তা হোতি, নো চাৱনাধিপ্পাযো – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স অলং ওকাসকম্মং কাতু’’ন্তি.

৪৩১. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো ন সাকচ্ছিতব্বো’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো ন সাকচ্ছিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং ন জানাতি, নিদানং ন জানাতি, পঞ্ঞত্তিং ন জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং ন জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো ন সাকচ্ছিতব্বো.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো সাকচ্ছিতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং জানাতি, নিদানং জানাতি, পঞ্ঞত্তিং জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সদ্ধিং ৱিনযো সাকচ্ছিতব্বো’’তি.

৪৩২. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, পঞ্হাপুচ্ছা’’তি? ‘‘পঞ্চিমা, উপালি, পঞ্হাপুচ্ছা. কতমা পঞ্চ? মন্দত্তা মোমূহত্তা পঞ্হং পুচ্ছতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো পঞ্হং পুচ্ছতি, পৰিভৱা পঞ্হং পুচ্ছতি, অঞ্ঞাতুকামো পঞ্হং পুচ্ছতি, সচে মে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি ইচ্চেতং কুসলং নো চে পঞ্হং পুট্ঠো সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সতি অহমস্স সম্মদেৱ ব্যাকৰিস্সামীতি পঞ্হং পুচ্ছতি – ইমা খো, উপালি, পঞ্চ পঞ্হাপুচ্ছা’’তি.

৪৩৩. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অঞ্ঞব্যাকৰণা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, অঞ্ঞব্যাকৰণা. কতমে পঞ্চ? মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, উম্মাদা চিত্তক্খেপা অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, অধিমানেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি, ভূতং অঞ্ঞং ব্যাকৰোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ অঞ্ঞব্যাকৰণা’’তি.

৪৩৪. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৱিসুদ্ধিযো’’তি? ‘‘পঞ্চিমা, উপালি, ৱিসুদ্ধিযো. কতমা পঞ্চ? নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং পঠমা ৱিসুদ্ধি, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং দুতিযা ৱিসুদ্ধি, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং ততিযা ৱিসুদ্ধি, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা চত্তাৰি পাৰাজিকানি উদ্দিসিত্ৱা তেৰস সঙ্ঘাদিসেসে উদ্দিসিত্ৱা দ্ৱে অনিযতে উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং অযং চতুত্থা ৱিসুদ্ধি, ৱিত্থাৰেনেৱ পঞ্চমী – ইমা খো, উপালি, পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযো’’তি.

৪৩৫. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ভোজনা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ভোজনা. কতমে পঞ্চ? ওদনো, কুম্মাসো, সত্তু, মচ্ছো, মংসং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ভোজনা’’তি.

দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গো নিট্ঠিতো চতুত্থো.

তস্সুদ্দানং –

দিট্ঠাৱিকম্মা অপৰে, পটিগ্গহানতিৰিত্তা;

পৱাৰণা পটিঞ্ঞাতং, ওকাসং সাকচ্ছেন চ;

পঞ্হং অঞ্ঞব্যাকৰণা, ৱিসুদ্ধি চাপি ভোজনাতি.

৫. অত্তাদানৱগ্গো

৪৩৬. [চূড়ৱ. ৩৯৯; অ. নি. ১০.৪৪] ‘‘চোদকেন, ভন্তে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি? ‘‘চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো. কতমে পঞ্চ? চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো নু খোম্হি, পৰিসুদ্ধেনম্হি কাযসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’’তি. নো চে, উপালি, ভিক্খু পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধেন কাযসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ, তাৱ আযস্মা কাযিকং সিক্খস্সূ’তি ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো নু খোম্হি, পৰিসুদ্ধেনম্হি ৱচীসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি. নো চে, উপালি, ভিক্খু পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধেন ৱচীসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ, তাৱ আযস্মা ৱাচসিকং সিক্খস্সূ’তি ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘মেত্তং নু খো মে চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং সব্ৰহ্মচাৰীসু অনাঘাতং, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি. নো চে, উপালি, ভিক্খুনো মেত্তং চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু অনাঘাতং, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ, তাৱ আযস্মা সব্ৰহ্মচাৰীসু মেত্তং চিত্তং উপট্ঠাপেহী’তি ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘বহুস্সুতো নু খোম্হি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপা মে ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি. নো চে, উপালি, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপস্স ধম্মা ন বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ, তাৱ আযস্মা আগমং পৰিযাপুণস্সূ’তি ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.

‘‘পুন চপৰং, উপালি, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘উভযানি খো মে পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো, সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি. নো চে, উপালি, ভিক্খুনো উভযানি পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো, ‘ইদং পনাৱুসো কত্থ ৱুত্তং ভগৱতা’তি ইতি পুট্ঠো ন সম্পাযতি [ন সম্পাদযতি (ক.), ন সম্পাদেতি (স্যা.)], তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ, তাৱ আযস্মা ৱিনযং পৰিযাপুণস্সূ’তি ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো. চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি.

৪৩৭. ‘‘চোদকেন, ভন্তে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি? ‘‘চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো. কতমে পঞ্চ? কালেন ৱক্খামি নো অকালেন, ভূতেন ৱক্খামি নো অভূতেন, সণ্হেন ৱক্খামি নো ফৰুসেন, অত্থসংহিতেন ৱক্খামি নো অনত্থসংহিতেন, মেত্তাচিত্তো ৱক্খামি নো দোসন্তৰোতি – চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি.

৪৩৮. [চূড়ৱ. ৪০০] ‘‘চোদকেন, ভন্তে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন কতি ধম্মে অজ্ঝত্তং মনসি কৰিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি? ‘‘চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং মনসি কৰিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো. কতমে পঞ্চ? কাৰুঞ্ঞতা, হিতেসিতা, অনুকম্পতা, আপত্তিৱুট্ঠানতা, ৱিনযপুৰেক্খাৰতা – চোদকেনুপালি, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং মনসি কৰিত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি.

৪৩৯. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতু’’ন্তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি, অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি, অপৰিসুদ্ধাজীৱো হোতি, বালো হোতি অব্যত্তো, ন পটিবলো অনুযুঞ্জিযমানো অনুযোগং দাতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স নালং ওকাসকম্মং কাতুং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স অলং ওকাসকম্মং কাতুং. কতমেহি পঞ্চহি? পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধাজীৱো হোতি, পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো পটিবলো অনুযুঞ্জিযমানো অনুযোগং দাতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ওকাসকম্মং কাৰাপেন্তস্স অলং ওকাসকম্মং কাতু’’ন্তি.

৪৪০. [চূড়ৱ. ৩৯৮] ‘‘অত্তাদানং আদাতুকামেন, ভন্তে, ভিক্খুনা কতিহঙ্গেহি সমন্নাগতং অত্তাদানং আদাতব্ব’’ন্তি? ‘‘অত্তাদানং আদাতুকামেনুপালি, ভিক্খুনা পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং [পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং (সী. স্যা.)] অত্তাদানং আদাতব্বং. কতমে পঞ্চ [কতমেহি পঞ্চহি (স্যা.)]? অত্তাদানং আদাতুকামেন, উপালি, ভিক্খুনা এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং খো অহং ইমং অত্তাদানং আদাতুকামো, কালো নু খো ইমং অত্তাদানং আদাতুং উদাহু নো’তি. সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অকালো ইমং অত্তাদানং আদাতুং নো কালো’তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.

‘‘সচে পনুপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘কালো ইমং অত্তাদানং আদাতুং নো অকালো’তি, তেনুপালি ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং খো অহং ইমং অত্তাদানং আদাতুকামো ভূতং নু খো ইদং অত্তাদানং উদাহু নো’তি. সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অভূতং ইদং অত্তাদানং নো ভূত’ন্তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.

‘‘সচে পনুপালি ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ভূতং ইদং অত্তাদানং নো অভূত’ন্তি, তেনুপালি ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘যং খো অহং ইমং অত্তাদানং আদাতুকামো, অত্থসংহিতং নু খো ইদং অত্তাদানং উদাহু নো’তি. সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি –’ অনত্থসংহিতং ইদং অত্তাদানং নো অত্থসংহিত’ন্তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.

‘‘সচে পনুপালি ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘অত্থসংহিতং ইদং অত্তাদানং নো অনত্থসংহিত’ন্তি, তেনুপালি ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘ইমং খো অহং অত্তাদানং আদিযমানো লভিস্সামি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ ধম্মতো ৱিনযতো পক্খে উদাহু নো’তি. সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো অহং অত্তাদানং আদিযমানো ন লভিস্সামি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ ধম্মতো ৱিনযতো পক্খে’তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.

‘‘সচে পনুপালি ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইদং খো অহং অত্তাদানং আদিযমানো লভিস্সামি সন্দিট্ঠে সম্ভত্তে ভিক্খূ ধম্মতো ৱিনযতো পক্খে’তি, তেনুপালি ভিক্খুনা উত্তৰি পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘ইমং খো মে অত্তাদানং আদিযতো ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণং উদাহু নো’তি. সচে, উপালি, ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো মে অত্তাদানং আদিযতো ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, ন তং, উপালি, অত্তাদানং আদাতব্বং.

‘‘সচে পনুপালি ভিক্খু পচ্চৱেক্খমানো এৱং জানাতি – ‘ইমং খো মে অত্তাদানং আদিযতো ন ভৱিস্সতি সঙ্ঘস্স ততোনিদানং ভণ্ডনং কলহো ৱিগ্গহো ৱিৱাদো সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘৰাজি সঙ্ঘৱৱত্থানং সঙ্ঘনানাকৰণ’ন্তি, তং আদাতব্বং, উপালি, অত্তাদানং. এৱং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং খো, উপালি, অত্তাদানং আদিন্নং পচ্ছাপি অৱিপ্পটিসাৰকৰং ভৱিস্সতী’’তি.

৪৪১. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতী’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো; যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি তথাৰূপস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; ৱিনযে খো পন ঠিতো হোতি অসংহীৰো; পটিবলো হোতি উভো অত্থপচ্চত্থিকে অস্সাসেতুং সঞ্ঞাপেতুং নিজ্ঝাপেতুং পেক্খেতুং পসাদেতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতি.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি, পৰিসুদ্ধাজীৱো হোতি, পণ্ডিতো হোতি ব্যত্তো, পটিবলো অনুযুঞ্জিযমানো অনুযোগং দাতুং – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতি.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতি. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং জানাতি, নিদানং জানাতি, পঞ্ঞত্তিং জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অধিকৰণজাতানং ভিক্খূনং বহূপকাৰো হোতী’’তি.

৪৪২. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্ব’’ন্তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? সুত্তং ন জানাতি, সুত্তানুলোমং ন জানাতি, ৱিনযং ন জানাতি, ৱিনযানুলোমং ন জানাতি, ন চ ঠানাঠানকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? সুত্তং জানাতি, সুত্তানুলোমং জানাতি, ৱিনযং জানাতি, ৱিনযানুলোমং জানাতি, ঠানাঠানকুসলো চ হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ধম্মং ন জানাতি, ধম্মানুলোমং ন জানাতি, ৱিনযং ন জানাতি, ৱিনযানুলোমং ন জানাতি, ন চ পুব্বাপৰকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ধম্মং জানাতি, ধম্মানুলোমং জানাতি, ৱিনযং জানাতি, ৱিনযানুলোমং জানাতি, পুব্বাপৰকুসলো চ হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং ন জানাতি, নিদানং ন জানাতি, পঞ্ঞত্তিং ন জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং ন জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? ৱত্থুং জানাতি, নিদানং জানাতি, পঞ্ঞত্তিং জানাতি, পদপচ্চাভট্ঠং জানাতি, অনুসন্ধিৱচনপথং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং ন জানাতি, আপত্তিসমুট্ঠানং ন জানাতি, আপত্তিযা পযোগং ন জানাতি, আপত্তিযা ৱূপসমং ন জানাতি, আপত্তিযা ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তিং জানাতি, আপত্তিসমুট্ঠানং জানাতি, আপত্তিযা পযোগং জানাতি, আপত্তিযা ৱূপসমং জানাতি, আপত্তিযা ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিকৰণং ন জানাতি, অধিকৰণসমুট্ঠানং ন জানাতি, অধিকৰণস্স পযোগং ন জানাতি, অধিকৰণস্স ৱূপসমং ন জানাতি, অধিকৰণস্স ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? অধিকৰণং জানাতি, অধিকৰণসমুট্ঠানং জানাতি, অধিকৰণস্স পযোগং জানাতি, অধিকৰণস্স ৱূপসমং জানাতি, অধিকৰণস্স ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা অনুযুঞ্জিতব্ব’’ন্তি.

অত্তাদানৱগ্গো নিট্ঠিতো পঞ্চমো.

তস্সুদ্দানং –

পৰিসুদ্ধঞ্চ কালেন, কাৰুঞ্ঞং ওকাসেন চ;

অত্তাদানং অধিকৰণং, অপৰেহিপি ৱত্থুঞ্চ;

সুত্তং ধম্মং পুন ৱত্থুঞ্চ, আপত্তি অধিকৰণেন চাতি.

৬. ধুতঙ্গৱগ্গো

৪৪৩. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, আৰঞ্ঞিকা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, আৰঞ্ঞিকা [অ. নি. ৫.১৮১; পৰি. ৩২৫]. কতমে পঞ্চ? মন্দত্তা মোমূহত্তা আৰঞ্ঞিকো হোতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো আৰঞ্ঞিকো হোতি, উম্মাদা চিত্তক্খেপা আৰঞ্ঞিকো হোতি, ৱণ্ণিতং বুদ্ধেহি বুদ্ধসাৱকেহীতি আৰঞ্ঞিকো হোতি, অপি চ অপ্পিচ্ছঞ্ঞেৱ নিস্সায সন্তুট্ঠিঞ্ঞেৱ নিস্সায – সল্লেখঞ্ঞেৱ নিস্সায পৱিৱেকঞ্ঞেৱ নিস্সায ইদমত্থিতঞ্ঞেৱ নিস্সায আৰঞ্ঞিকো হোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ আৰঞ্ঞিকা’’তি.

‘‘কতি নু খো, ভন্তে, পিণ্ডপাতিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, পংসুকূলিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, ৰুক্খমূলিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, সোসানিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, অব্ভোকাসিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, তেচীৱৰিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, সপদানচাৰিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, নেসজ্জিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, যথাসন্থতিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, একাসনিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, খলুপচ্ছাভত্তিকাতি…পে… কতি নু খো, ভন্তে, পত্তপিণ্ডিকাতি? পঞ্চিমে, উপালি, পত্তপিণ্ডিকা. কতমে পঞ্চ? মন্দত্তা মোমূহত্তা পত্তপিণ্ডিকো হোতি, পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো পত্তপিণ্ডিকো হোতি, উম্মাদা চিত্তক্খেপা পত্তপিণ্ডিকো হোতি, ৱণ্ণিতং বুদ্ধেহি বুদ্ধসাৱকেহীতি পত্তপিণ্ডিকো হোতি, অপি চ অপ্পিচ্ছঞ্ঞেৱ নিস্সায সন্তুট্ঠিঞ্ঞেৱ নিস্সায সল্লেখঞ্ঞেৱ নিস্সায পৱিৱেকঞ্ঞেৱ নিস্সায ইদমত্থিতঞ্ঞেৱ নিস্সায পত্তপিণ্ডিকো হোতি – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ পত্তপিণ্ডিকা’’তি.

ধুতঙ্গৱগ্গো নিট্ঠিতো ছট্ঠো.

তস্সুদ্দানং –

আৰঞ্ঞিকো পিণ্ডিপংসু, ৰুক্খসুসানপঞ্চমং;

অব্ভো তেচীৱৰঞ্চেৱ, সপদাননেসজ্জিকা;

সন্থতেকাসনঞ্চেৱ, খলুপচ্ছা পত্তপিণ্ডিকাতি.

৭. মুসাৱাদৱগ্গো

৪৪৪. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, মুসাৱাদা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, মুসাৱাদা. কতমে পঞ্চ? অত্থি মুসাৱাদো পাৰাজিকগামী, অত্থি মুসাৱাদো সঙ্ঘাদিসেসগামী, অত্থি মুসাৱাদো থুল্লচ্চযগামী, অত্থি মুসাৱাদো পাচিত্তিযগামী, অত্থি মুসাৱাদো দুক্কটগামী – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ মুসাৱাদা’’তি.

৪৪৫. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘমজ্ঝে উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স – ‘অলং, ভিক্খু, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’ন্তি ওমদ্দিত্ৱা সঙ্ঘেন উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতব্বা’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘমজ্ঝে উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স – ‘অলং, ভিক্খু, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’ন্তি ওমদ্দিত্ৱা সঙ্ঘেন উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতব্বা. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জী চ হোতি, বালো চ, অপকতত্তো চ, চাৱনাধিপ্পাযো ৱত্তা হোতি, নো ৱুট্ঠানাধিপ্পাযো – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘমজ্ঝে উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স – ‘অলং, ভিক্খু, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’ন্তি ওমদ্দিত্ৱা সঙ্ঘেন উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতব্বা.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘমজ্ঝে উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স – ‘অলং, ভিক্খু, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’ন্তি ওমদ্দিত্ৱা সঙ্ঘেন উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতব্বা. কতমেহি পঞ্চহি? অপৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি, অপৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি, অপৰিসুদ্ধাজীৱো হোতি, বালো হোতি অব্যত্তো, ভণ্ডনকাৰকো হোতি কলহকাৰকো – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘমজ্ঝে উপোসথং ৱা পৱাৰণং ৱা ঠপেন্তস্স – ‘অলং, ভিক্খু, মা ভণ্ডনং, মা কলহং, মা ৱিগ্গহং, মা ৱিৱাদ’ন্তি ওমদ্দিত্ৱা সঙ্ঘেন উপোসথো ৱা পৱাৰণা ৱা কাতব্বা’’তি.

৪৪৬. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো অনুযোগো ন দাতব্বো’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো অনুযোগো ন দাতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং ন জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং ন জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং ন জানাতি, সপ্পটিকম্মাপটিকম্মং আপত্তিং ন জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো অনুযোগো ন দাতব্বো.

‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো অনুযোগো দাতব্বো. কতমেহি পঞ্চহি? আপত্তানাপত্তিং জানাতি, লহুকগৰুকং আপত্তিং জানাতি, সাৱসেসানৱসেসং আপত্তিং জানাতি, দুট্ঠুল্লাদুট্ঠুল্লং আপত্তিং জানাতি, সপ্পটিকম্মাপটিকম্মং আপত্তিং জানাতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো অনুযোগো দাতব্বো’’তি.

৪৪৭. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, আকাৰেহি ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জতী’’তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, আকাৰেহি ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অলজ্জিতা, অঞ্ঞাণতা, কুক্কুচ্চপকততা, অকপ্পিযে কপ্পিযসঞ্ঞিতা, কপ্পিযে অকপ্পিযসঞ্ঞিতা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহাকাৰেহি ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জতি.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহাকাৰেহি ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জতি. কতমেহি পঞ্চহি? অদস্সনেন, অস্সৱনেন, পসুত্তকতা, তথাসঞ্ঞী, সতিসম্মোসা – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহাকাৰেহি ভিক্খু আপত্তিং আপজ্জতী’’তি.

৪৪৮. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৱেৰা’’তি? ‘‘পঞ্চিমে, উপালি, ৱেৰা. কতমে পঞ্চ? পাণাতিপাতো, অদিন্নাদানং, কামেসুমিচ্ছাচাৰো, মুসাৱাদো, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানং – ইমে খো, উপালি, পঞ্চ ৱেৰা’’তি.

‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৱেৰমণিযো’’তি? ‘‘পঞ্চিমা, উপালি, ৱেৰমণিযো. কতমা পঞ্চ? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী [ৱেৰমণি (ক.)], অদিন্নাদানা ৱেৰমণী, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী, মুসাৱাদা ৱেৰমণী, সুৰামেৰযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা ৱেৰমণী – ইমা খো, উপালি, পঞ্চ ৱেৰমণিযো’’তি.

৪৪৯. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ব্যসনানী’’তি? ‘‘পঞ্চিমানি, উপালি, ব্যসনানি. [পৰি. ৩২৫; অ. নি. ৫.১৩০] কতমানি পঞ্চ? ঞাতিব্যসনং, ভোগব্যসনং, ৰোগব্যসনং, সীলব্যসনং, দিট্ঠিব্যসনং – ইমানি খো, উপালি, পঞ্চ ব্যসনানী’’তি.

‘‘কতি নু খো, ভন্তে, সম্পদা’’তি? ‘‘পঞ্চিমা, উপালি, সম্পদা. [পৰি. ৩২৫; অ. নি. ৫.১৩০] কতমা পঞ্চ? ঞাতিসম্পদা, ভোগসম্পদা, আৰোগ্যসম্পদা, সীলসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা – ইমা খো, উপালি, পঞ্চ সম্পদা’’তি.

মুসাৱাদৱগ্গো নিট্ঠিতো সত্তমো.

তস্সুদ্দানং –

মুসাৱাদো চ ওমদ্দি, অপৰেহি অনুযোগো;

আপত্তিঞ্চ অপৰেহি, ৱেৰা ৱেৰমণীপি চ;

ব্যসনং সম্পদা চেৱ, সত্তমো ৱগ্গসঙ্গহোতি.

৮. ভিক্খুনোৱাদৱগ্গো

৪৫০. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্ব’’ন্তি? ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্বং, অৱন্দিযো সো ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন. কতমেহি পঞ্চহি? ৱিৱৰিত্ৱা কাযং ভিক্খুনীনং দস্সেতি, ঊৰুং দস্সেতি, অঙ্গজাতং দস্সেতি, উভো অংসকূটে দস্সেতি, ওভাসতি, গিহী সম্পযোজেতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্বং. অৱন্দিযো সো ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্বং, অৱন্দিযো সো ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন. কতমেহি পঞ্চহি? ভিক্খুনীনং অলাভায পৰিসক্কতি, ভিক্খুনীনং অনত্থায পৰিসক্কতি, ভিক্খুনীনং অৱাসায পৰিসক্কতি, ভিক্খুনিযো অক্কোসতি পৰিভাসতি, ভিক্খূ ভিক্খুনীহি ভেদেতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্বং, অৱন্দিযো সো ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন.

‘‘অপৰেহিপি, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্বং, অৱন্দিযো সো ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেন. কতমেহি পঞ্চহি? ভিক্খুনীনং অলাভায পৰিসক্কতি, ভিক্খুনীনং অনত্থায পৰিসক্কতি, ভিক্খুনীনং অৱাসায পৰিসক্কতি, ভিক্খুনিযো অক্কোসতি পৰিভাসতি, ভিক্খূ ভিক্খুনীহি সম্পযোজেতি – ইমেহি খো, উপালি, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনিসঙ্ঘেনেৱ কম্মং কাতব্বং, অৱন্দিযো সো ভিক্খু ভিক্খুনিসঙ্ঘেনা’’তি.