৮. সহধম্মিকৱগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদং
৪৩৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা কোসম্বিযং ৱিহৰতি ঘোসিতাৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা ছন্নো অনাচাৰং আচৰতি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘মাৱুসো ছন্ন, এৱৰূপং অকাসি. নেতং কপ্পতী’’তি. সো এৱং ৱদেতি – ‘‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পৰিপুচ্ছামী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আযস্মা ছন্নো ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৱুচ্চমানো এৱং ৱক্খতি – ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পৰিপুচ্ছামী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ছন্ন, ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৱুচ্চমানো এৱং ৱদেসি – ‘‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পৰিপুচ্ছামী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৱুচ্চমানো এৱং ৱক্খসি – ‘‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পৰিপুচ্ছামী’’তি. নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৩৪. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খূহি সহধম্মিকং ৱুচ্চমানো এৱং ৱদেয্য – ‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পৰিপুচ্ছামী’তি, পাচিত্তিযং. সিক্খমানেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা অঞ্ঞাতব্বং পৰিপুচ্ছিতব্বং পৰিপঞ্হিতব্বং. অযং তত্থ সামীচী’’তি.
৪৩৫. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খূহীতি অঞ্ঞেহি ভিক্খূহি.
সহধম্মিকং নাম যং ভগৱতা পঞ্ঞত্তং সিক্খাপদং এতং সহধম্মিকং নাম. তেন ৱুচ্চমানো এৱং ৱদেতি [ৱদেয্য (ক.)] – ‘‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পৰিপুচ্ছামী’’তি [ইমানি পদানি স্যা. পোত্থকে ন দিস্সন্তি]. পণ্ডিতং ব্যত্তং [ইমানি পদানি স্যা. পোত্থকে ন দিস্সন্তি] মেধাৱিং বহুস্সুতং ধম্মকথিকং পৰিপুচ্ছামীতি ভণতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৩৬. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী এৱং ৱদেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো এৱং ৱদেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী এৱং ৱদেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অপঞ্ঞত্তেন ৱুচ্চমানো – ‘‘ইদং ন সল্লেখায ন ধুতত্থায ন পাসাদিকতায ন অপচযায ন ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্ততী’’তি এৱং ৱদেতি, ‘‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পণ্ডিতং মেধাৱিং বহুস্সুতং ধম্মকথিকং পৰিপুচ্ছামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স.
অনুপসম্পন্নেন পঞ্ঞত্তেন ৱা অপঞ্ঞত্তেন ৱা ৱুচ্চমানো – ‘‘ইদং ন সল্লেখায ন ধুতত্থায ন পাসাদিকতায ন অপচযায ন ৱীৰিযাৰম্ভায সংৱত্ততী’’তি এৱং ৱদেতি, ‘‘ন তাৱাহং, আৱুসো, এতস্মিং সিক্খাপদে সিক্খিস্সামি যাৱ ন অঞ্ঞং ভিক্খুং ব্যত্তং ৱিনযধৰং পণ্ডিতং মেধাৱিং বহুস্সুতং ধম্মকথিকং পৰিপুচ্ছামী’’তি ভণতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
সিক্খমানেনাতি সিক্খিতুকামেন.
অঞ্ঞাতব্বন্তি জানিতব্বং.
পৰিপুচ্ছিতব্বন্তি ‘‘ইদং, ভন্তে, কথং; ইমস্স ৱা ক্ৱত্থো’’তি?
পৰিপঞ্হিতব্বন্তি চিন্তেতব্বং তুলযিতব্বং.
অযং তত্থ সামীচীতি অযং তত্থ অনুধম্মতা.
৪৩৭. অনাপত্তি ‘‘জানিস্সামি সিক্খিস্সামী’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
সহধম্মিকসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঠমং.
২. ৱিলেখনসিক্খাপদং
৪৩৮. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. [ইদং ৱত্থু চূড়ৱ. ৩২০] তেন খো পন সমযেন ভগৱা ভিক্খূনং অনেকপৰিযাযেন ৱিনযকথং কথেতি, ৱিনযস্স ৱণ্ণং ভাসতি, ৱিনযপৰিযত্তিযা ৱণ্ণং ভাসতি, আদিস্স আদিস্স আযস্মতো উপালিস্স ৱণ্ণং ভাসতি. ভিক্খূনং এতদহোসি [ভিক্খূ ভগৱা (স্যা. ক.)] – ‘‘ভগৱা খো অনেকপৰিযাযেন ৱিনযকথং কথেতি, ৱিনযস্স ৱণ্ণং ভাসতি, ৱিনযপৰিযত্তিযা ৱণ্ণং ভাসতি, আদিস্স আদিস্স আযস্মতো উপালিস্স ৱণ্ণং ভাসতি. হন্দ মযং, আৱুসো, আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৱিনযং পৰিযাপুণামা’’তি, তে চ বহূ ভিক্খূ থেৰা চ নৱা চ মজ্ঝিমা চ আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৱিনযং পৰিযাপুণন্তি.
অথ খো ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘এতৰহি খো, আৱুসো, বহূ ভিক্খূ থেৰা চ নৱা চ মজ্ঝিমা চ আযস্মতো উপালিস্স সন্তিকে ৱিনযং পৰিযাপুণন্তি. সচে ইমে ৱিনযে পকতঞ্ঞুনো ভৱিস্সন্তি অম্হে যেনিচ্ছকং যদিচ্ছকং যাৱদিচ্ছকং আকড্ঢিস্সন্তি পৰিকড্ঢিস্সন্তি. হন্দ মযং, আৱুসো, ৱিনযং ৱিৱণ্ণেমা’’তি. অথ খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদন্তি – ‘‘কিং পনিমেহি খুদ্দানুখুদ্দকেহি সিক্খাপদেহি উদ্দিট্ঠেহি, যাৱদেৱ কুক্কুচ্চায ৱিহেসায ৱিলেখায সংৱত্তন্তী’’তি! যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱিনযং ৱিৱণ্ণেস্সন্তীতি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ৱিনযং ৱিৱণ্ণেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, ৱিনযং ৱিৱণ্ণেস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৩৯. ‘‘যো পন ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱদেয্য – ‘কিং পনিমেহি খুদ্দানুখুদ্দকেহি সিক্খাপদেহি উদ্দিট্ঠেহি, যাৱদেৱ কুক্কুচ্চায ৱিহেসায ৱিলেখায সংৱত্তন্তী’তি, সিক্খাপদৱিৱণ্ণকে পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৪০. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানেতি উদ্দিসন্তে ৱা উদ্দিসাপেন্তে ৱা সজ্ঝাযং ৱা কৰোন্তে.
এৱং ৱদেয্যাতি – ‘‘কিং পনিমেহি খুদ্দানুখুদ্দকেহি সিক্খাপদেহি উদ্দিট্ঠেহি, যাৱদেৱ কুক্কুচ্চায ৱিহেসায ৱিলেখায সংৱত্তন্তীতি. ‘‘যে ইমং পৰিযাপুণন্তি তেসং কুক্কুচ্চং হোতি, ৱিহেসা হোতি, ৱিলেখা হোতি, যে ইমং ন পৰিযাপুণন্তি তেসং কুক্কুচ্চং ন হোতি ৱিহেসা ন হোতি ৱিলেখা ন হোতি. অনুদ্দিট্ঠং ইদং ৱৰং, অনুগ্গহিতং ইদং ৱৰং, অপৰিযাপুটং ইদং ৱৰং, অধাৰিতং ইদং ৱৰং, ৱিনযো ৱা অন্তৰধাযতু, ইমে ৱা ভিক্খূ অপকতঞ্ঞুনো হোন্তূ’’তি উপসম্পন্নস্স ৱিনযং ৱিৱণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৪১. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী ৱিনযং ৱিৱণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো ৱিনযং ৱিৱণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী ৱিনযং ৱিৱণ্ণেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অঞ্ঞং ধম্মং ৱিৱণ্ণেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নস্স ৱিনযং ৱা অঞ্ঞং ৱা ধম্মং ৱিৱণ্ণেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৪২. অনাপত্তি ন ৱিৱণ্ণেতুকামো, ‘‘ইঙ্ঘ ত্ৱং সুত্তন্তে ৱা গাথাযো ৱা অভিধম্মং ৱা পৰিযাপুণস্সু, পচ্ছা ৱিনযং পৰিযাপুণিস্সসী’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
ৱিলেখনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দুতিযং.
৩. মোহনসিক্খাপদং
৪৪৩. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অনাচাৰং আচৰিত্ৱা ‘‘অঞ্ঞাণকেন আপন্নাতি জানন্তূ’’তি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱদন্তি – ‘‘ইদানেৱ খো মযং জানাম, অযম্পি কিৰ ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপৰিযাপন্নো অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱক্খন্তি – ইদানেৱ খো মযং জানাম, অযম্পি কিৰ ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপৰিযাপন্নো অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱদেথ – ‘‘ইদানেৱ খো মযং জানাম, অযম্পি কিৰ ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপৰিযাপন্নো অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱক্খথ – ‘‘ইদানেৱ খো মযং জানাম, অযম্পি কিৰ ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপৰিযাপন্নো অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৪৪. ‘‘যো পন ভিক্খু অন্ৱদ্ধমাসং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱদেয্য – ‘ইদানেৱ খো অহং জানামি, অযম্পি কিৰ ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপৰিযাপন্নো অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’তি. তঞ্চে ভিক্খুং অঞ্ঞে ভিক্খূ জানেয্যুং নিসিন্নপুব্বং ইমিনা ভিক্খুনা দ্ৱত্তিক্খত্তুং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে, কো পন ৱাদো ভিয্যো [ভিয্যোতি (স্যা.)], ন চ তস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞাণকেন মুত্তি অত্থি, যঞ্চ তত্থ আপত্তিং আপন্নো তঞ্চ যথাধম্মো কাৰেতব্বো, উত্তৰি চস্স মোহো আৰোপেতব্বো – ‘তস্স তে, আৱুসো, অলাভা, তস্স তে দুল্লদ্ধং, যং ত্ৱং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে ন সাধুকং অট্ঠিং কত্ৱা [অট্ঠিকত্ৱা (স্যা. ক.)] মনসি কৰোসী’তি. ইদং তস্মিং মোহনকে পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৪৫. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
অন্ৱদ্ধমাসন্তি অনুপোসথিকং.
পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানেতি উদ্দিসন্তে.
এৱং ৱদেয্যাতি অনাচাৰং আচৰিত্ৱা – ‘‘অঞ্ঞাণকেন আপন্নোতি জানন্তূ’’তি পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে এৱং ৱদেতি – ‘‘ইদানেৱ খো অহং জানামি, অযম্পি কিৰ ধম্মো সুত্তাগতো সুত্তপৰিযাপন্নো অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতী’’তি, আপত্তি দুক্কটস্স.
তঞ্চে মোহেতুকামং ভিক্খুং অঞ্ঞে ভিক্খূ জানেয্যুং নিসিন্নপুব্বং ইমিনা ভিক্খুনা দ্ৱত্তিক্খত্তুং পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে, কো পন ৱাদো ভিয্যো, ন চ তস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞাণকেন মুত্তি অত্থি, যঞ্চ তত্থ আপত্তিং আপন্নো, তঞ্চ যথাধম্মো কাৰেতব্বো, উত্তৰি চস্স মোহো আৰোপেতব্বো. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, আৰোপেতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
৪৪৬. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে ন সাধুকং অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কৰোতি. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহং আৰোপেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ভিক্খু পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে ন সাধুকং অট্ঠিং কত্ৱা মনসি কৰোতি. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহং আৰোপেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহস্স আৰোপনা, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘আৰোপিতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো মোহো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
অনাৰোপিতে মোহে মোহেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. আৰোপিতে মোহে মোহেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৪৭. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৱেমতিকো, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী মোহেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৪৮. অনাপত্তি ন ৱিত্থাৰেন সুতং হোতি, ঊনকদ্ৱত্তিক্খত্তুং ৱিত্থাৰেন সুতং হোতি, ন মোহেতুকামস্স, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
মোহনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং ততিযং.
৪. পহাৰসিক্খাপদং
৪৪৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা সত্তৰসৱগ্গিযানং ভিক্খূনং পহাৰং দেন্তি. তে ৰোদন্তি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৱুসো, ৰোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা অম্হাকং পহাৰং দেন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূনং পহাৰং দস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূনং পহাৰং দেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূনং পহাৰং দস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৫০. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুস্স কুপিতো অনত্তমনো পহাৰং দদেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৫১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.
কুপিতো অনত্তমনোতি অনভিৰদ্ধো আহতচিত্তো খিলজাতো.
পহাৰং দদেয্যাতি কাযেন ৱা কাযপটিবদ্ধেন ৱা নিস্সগ্গিযেন ৱা অন্তমসো উপ্পলপত্তেনপি পহাৰং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৫২. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো পহাৰং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো কুপিতো অনত্তমনো পহাৰং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো পহাৰং দেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স কুপিতো অনত্তমনো পহাৰং দেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৫৩. অনাপত্তি কেনচি ৱিহেঠীযমানো মোক্খাধিপ্পাযো পহাৰং দেতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
পহাৰসিক্খাপদং নিট্ঠিতং চতুত্থং.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদং
৪৫৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা সত্তৰসৱগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিৰন্তি. তে পহাৰসমুচ্চিতা ৰোদন্তি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৱুসো, ৰোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা অম্হাকং তলসত্তিকং উগ্গিৰন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা সত্তৰসৱগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিৰিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, কুপিতা অনত্তমনা সত্তৰসৱগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিৰথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, কুপিতা অনত্তমনা সত্তৰসৱগ্গিযানং ভিক্খূনং তলসত্তিকং উগ্গিৰিস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৫৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুস্স কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিৰেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৫৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.
কুপিতো অনত্তমনোতি অনভিৰদ্ধো আহতচিত্তো খিলজাতো.
তলসত্তিকং উগ্গিৰেয্যাতি কাযং ৱা কাযপটিবদ্ধং ৱা অন্তমসো উপ্পলপত্তম্পি উচ্চাৰেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৫৭. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিৰতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিৰতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিৰতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স কুপিতো অনত্তমনো তলসত্তিকং উগ্গিৰতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৫৮. অনাপত্তি কেনচি ৱিহেঠীযমানো মোক্খাধিপ্পাযো তলসত্তিকং উগ্গিৰতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
তলসত্তিকসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঞ্চমং.
৬. অমূলকসিক্খাপদং
৪৫৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৬০. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুং অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৬১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুন্তি অঞ্ঞং ভিক্খুং.
অমূলকং নাম অদিট্ঠং অস্সুতং অপৰিসঙ্কিতং.
সঙ্ঘাদিসেসেনাতি তেৰসন্নং অঞ্ঞতৰেন.
অনুদ্ধংসেয্যাতি চোদেতি ৱা চোদাপেতি ৱা, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৬২. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেন অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
আচাৰৱিপত্তিযা ৱা দিট্ঠিৱিপত্তিযা ৱা অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নং অনুদ্ধংসেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৬৩. অনাপত্তি তথাসঞ্ঞী চোদেতি, ৱা চোদাপেতি ৱা, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
অমূলকসিক্খাপদং নিট্ঠিতং ছট্ঠং.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদং
৪৬৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সত্তৰসৱগ্গিযানং ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহন্তি – ‘‘ভগৱতা, আৱুসো, সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং – ‘ন ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’তি. তুম্হে চ ঊনৱীসতিৱস্সা উপসম্পন্না. কচ্চি নো তুম্হে অনুপসম্পন্না’’তি? তে ৰোদন্তি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৱুসো, ৰোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অম্হাকং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, ভিক্খূনং সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহিস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৬৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খুস্স সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহেয্য [উপ্পাদেয্য (ইতিপি)] – ‘ইতিস্স মুহুত্তম্পি অফাসু ভৱিস্সতী’তি এতদেৱ পচ্চযং কৰিত্ৱা অনঞ্ঞং, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৬৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খুস্সাতি অঞ্ঞস্স ভিক্খুস্স.
সঞ্চিচ্চাতি জানন্তো সঞ্জানন্তো চেচ্চ অভিৱিতৰিত্ৱা ৱীতিক্কমো.
কুক্কুচ্চং উপদহেয্যাতি ‘‘ঊনৱীসতিৱস্সো মঞ্ঞে ত্ৱং উপসম্পন্নো, ৱিকালে মঞ্ঞে তযা ভুত্তং, মজ্জং মঞ্ঞে তযা পীতং, মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্ন’’ন্তি কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
এতদেৱ পচ্চযং কৰিত্ৱা, অনঞ্ঞন্তি ন অঞ্ঞো কোচি পচ্চযো হোতি কুক্কুচ্চং উপদহিতুং.
৪৬৭. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স সঞ্চিচ্চ কুক্কুচ্চং উপদহতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৬৮. অনাপত্তি ন কুক্কুচ্চং উপদহিতুকামো ‘‘ঊনৱীসতিৱস্সো মঞ্ঞে ত্ৱং উপসম্পন্নো, ৱিকালে মঞ্ঞে তযা ভুত্তং, মজ্জং মঞ্ঞে তযা পীতং, মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহো মঞ্ঞে তযা নিসিন্নং, ইঙ্ঘ জানাহি, মা তে পচ্ছা কুক্কুচ্চং অহোসী’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদং নিট্ঠিতং সত্তমং.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদং
৪৬৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ পেসলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং ভণ্ডন্তি. পেসলা ভিক্খূ এৱং ৱদন্তি – ‘‘অলজ্জিনো ইমে, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ. ন সক্কা ইমেহি সহ ভণ্ডিতু’’ন্তি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ এৱং ৱদন্তি – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৱুসো, অম্হে অলজ্জিৱাদেন পাপেথা’’তি? ‘‘কহং পন তুম্হে, আৱুসো, অস্সুত্থা’’তি? ‘‘মযং আযস্মন্তানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠম্হা’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠথাতি? ‘‘সচ্চ, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং উপস্সুতিং [উপস্সুতি (?)] তিট্ঠিস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৭০. ‘‘যো পন ভিক্খু ভিক্খূনং ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানং উপস্সুতিং তিট্ঠেয্য – ‘যং ইমে ভণিস্সন্তি তং সোস্সামী’তি এতদেৱ পচ্চযং কৰিত্ৱা অনঞ্ঞং, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৭১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ভিক্খূনন্তি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং.
ভণ্ডনজাতানং কলহজাতানং ৱিৱাদাপন্নানন্তি অধিকৰণজাতানং.
উপস্সুতিং তিট্ঠেয্যাতি ‘‘ইমেসং সুত্ৱা চোদেস্সামি সাৰেস্সামি পটিচোদেস্সামি পটিসাৰেস্সামি মঙ্কূ কৰিস্সামী’’তি গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতো সুণাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. পচ্ছতো গচ্ছন্তো তুৰিতো গচ্ছতি সোস্সামীতি, আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতো সুণাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. পুৰতো গচ্ছন্তো ওহিয্যতি সোস্সামীতি, আপত্তি দুক্কটস্স. যত্থ ঠিতো সুণাতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ভিক্খুস্স ঠিতোকাসং ৱা নিসিন্নোকাসং ৱা নিপন্নোকাসং ৱা আগন্ত্ৱা মন্তেন্তং উক্কাসিতব্বং, ৱিজানাপেতব্বং, নো চে উক্কাসেয্য ৱা ৱিজানাপেয্য ৱা, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
এতদেৱ পচ্চযং কৰিত্ৱা অনঞ্ঞন্তি ন অঞ্ঞো কোচি পচ্চযো হোতি উপস্সুতিং তিট্ঠিতুং.
৪৭২. উপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে ৱেমতিকো উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অনুপসম্পন্নস্স উপস্সুতিং তিট্ঠতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স.
৪৭৩. অনাপত্তি – ‘‘ইমেসং সুত্ৱা ওৰমিস্সামি ৱিৰমিস্সামি ৱূপসমিস্সামি [ৱূপসমেস্সামি (সী.)] অত্তানং পৰিমোচেস্সামী’’তি গচ্ছতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
উপস্সুতিসিক্খাপদং নিট্ঠিতং অট্ঠমং.
৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদং
৪৭৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অনাচাৰং আচৰিত্ৱা একমেকস্স কম্মে কযিৰমানে পটিক্কোসন্তি. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘো সন্নিপতিতো হোতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ চীৱৰকম্মং কৰোন্তা একস্স ছন্দং অদংসু. অথ খো সঙ্ঘো – ‘‘অযং, আৱুসো, ছব্বগ্গিযো ভিক্খু এককো আগতো, হন্দস্স মযং কম্মং কৰোমা’’তি তস্স কম্মং অকাসি. অথ খো সো ভিক্খু যেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘‘কিং, আৱুসো, সঙ্ঘো অকাসী’’তি? ‘‘সঙ্ঘো মে, আৱুসো, কম্মং অকাসী’’তি. ‘‘ন মযং, আৱুসো, এতদত্থায ছন্দং অদম্হা – ‘‘তুয্হং কম্মং কৰিস্সতী’’তি. সচে চ মযং জানেয্যাম ‘‘তুয্হং কম্মং কৰিস্সতী’’তি, ন মযং ছন্দং দদেয্যামা’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং [খিয্যধম্মং (ইতিপি)] আপজ্জিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং [খিয্যধম্মং (ইতিপি)] আপজ্জথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং [খিয্যধম্মং (ইতিপি)] আপজ্জিস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৭৫. ‘‘যো পন ভিক্খু ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৭৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
ধম্মিকং নাম কম্মং অপলোকনকম্মং ঞত্তিকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং ঞত্তিচতুত্থকম্মং ধম্মেন ৱিনযেন সত্থুসাসনেন কতং, এতং ধম্মিকং নাম কম্মং. ছন্দং দত্ৱা খিয্যতি আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৭৭. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং দত্ৱা খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৱেমতিকো ছন্দং দত্ৱা খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং দত্ৱা খিয্যতি, অনাপত্তি. অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৭৮. অনাপত্তি – ‘‘অধম্মেন ৱা ৱগ্গেন ৱা ন কম্মাৰহস্স ৱা কম্মং কত’’ন্তি জানন্তো খিয্যতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
কম্মপটিবাহনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং নৱমং.
১০. ছন্দংঅদত্ৱাগমনসিক্খাপদং
৪৭৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘো সন্নিপতিতো হোতি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ চীৱৰকম্মং কৰোন্তা একস্স ছন্দং অদংসু. অথ খো সঙ্ঘো ‘‘যস্সত্থায সন্নিপতিতো তং কম্মং কৰিস্সামী’’তি ঞত্তিং ঠপেসি. অথ খো সো ভিক্খু – ‘‘এৱমেৱিমে একমেকস্স কম্মং কৰোন্তি, কস্স তুম্হে কম্মং কৰিস্সথা’’তি ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খু সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিস্সতী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমসীতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমিস্সসি! নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৮০. ‘‘যো পন ভিক্খু সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৮১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথা নাম ৱত্থু ৱা আৰোচিতং হোতি অৱিনিচ্ছিতং, ঞত্তি ৱা ঠপিতা হোতি, কম্মৱাচা ৱা ৱিপ্পকতা হোতি.
ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্যাতি – ‘‘কথং ইদং কম্মং কুপ্পং অস্স ৱগ্গং অস্স ন কৰেয্যা’’তি গচ্ছতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পৰিসায হত্থপাসং ৱিজহন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্স. ৱিজহিতে আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৮২. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৱেমতিকো ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি, আপত্তি দুক্কটস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমতি, অনাপত্তি. অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৮৩. অনাপত্তি – ‘‘সঙ্ঘস্স ভণ্ডনং ৱা কলহো ৱা ৱিগ্গহো ৱা ৱিৱাদো ৱা ভৱিস্সতী’’তি গচ্ছতি, ‘‘সঙ্ঘভেদো ৱা সঙ্ঘৰাজি ৱা ভৱিস্সতী’’তি গচ্ছতি, ‘‘অধম্মেন ৱা ৱগ্গেন ৱা ন কম্মাৰহস্স ৱা কম্মং কৰিস্সতী’’তি গচ্ছতি, গিলানো গচ্ছতি, গিলানস্স কৰণীযেন গচ্ছতি, উচ্চাৰেন ৱা পস্সাৱেন ৱা পীড়িতো গচ্ছতি, ‘‘ন কম্মং কোপেতুকামো পুন পচ্চাগমিস্সামী’’তি গচ্ছতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
ছন্দং অদত্ৱা গমনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দসমং.
১১. দুব্বলসিক্খাপদং
৪৮৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন আযস্মা দব্বো মল্লপুত্তো সঙ্ঘস্স সেনাসনঞ্চ পঞ্ঞপেতি ভত্তানি চ উদ্দিসতি. সো চাযস্মা দুব্বলচীৱৰো হোতি. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স একং চীৱৰং উপ্পন্নং হোতি. অথ খো সঙ্ঘো তং চীৱৰং আযস্মতো দব্বস্স মল্লপুত্তস্স অদাসি. ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘যথাসন্থুতং ভিক্খূ সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণামেন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জিস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জিস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং, ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৮৫. ‘‘যো পন ভিক্খু সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য ‘যথাসন্থুতং ভিক্খূ সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণামেন্তী’তি, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৮৬. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
সমগ্গো নাম সঙ্ঘো সমানসংৱাসকো সমানসীমাযং ঠিতো.
চীৱৰং নাম ছন্নং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰং চীৱৰং ৱিকপ্পনুপগং পচ্ছিমং.
দত্ৱাতি সযং দত্ৱা.
যথাসন্থুতং নাম যথামিত্ততা যথাসন্দিট্ঠতা যথাসম্ভত্ততা যথাসমানুপজ্ঝাযকতা যথাসমানাচৰিযকতা.
সঙ্ঘিকং নাম সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি পৰিচ্চত্তং.
লাভো নাম চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা, অন্তমসো চুণ্ণপিণ্ডোপি, দন্তকট্ঠম্পি, দসিকসুত্তম্পি.
পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্যাতি উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স ৱা ভত্তুদ্দেসকস্স ৱা যাগুভাজকস্স ৱা ফলভাজকস্স ৱা খজ্জভাজকস্স ৱা অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকস্স ৱা চীৱৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৮৭. ধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী চীৱৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে ৱেমতিকো চীৱৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. ধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী চীৱৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
অঞ্ঞং পৰিক্খাৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন অসম্মতস্স সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স ৱা ভত্তুদ্দেসকস্স ৱা যাগুভাজকস্স ৱা ফলভাজকস্স ৱা খজ্জভাজকস্স ৱা অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকস্স ৱা চীৱৰং ৱা অঞ্ঞং ৱা পৰিক্খাৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স ৱা অসম্মতস্স ৱা সেনাসনপঞ্ঞাপকস্স ৱা ভত্তুদ্দেসকস্স ৱা যাগুভাজকস্স ৱা ফলভাজকস্স ৱা খজ্জভাজকস্স ৱা অপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকস্স ৱা চীৱৰং ৱা অঞ্ঞং ৱা পৰিক্খাৰং দিন্নে খিয্যতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ধম্মকম্মসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৮৮. অনাপত্তি – পকতিযা ছন্দা দোসা মোহা ভযা কৰোন্তং ‘‘ক্ৱত্থো তস্স দিন্নেন লদ্ধাপি ৱিনিপাতেস্সতি ন সম্মা উপনেস্সতী’’তি খিয্যতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
দুব্বলসিক্খাপদং নিট্ঠিতং একাদসমং.
১২. পৰিণামনসিক্খাপদং
৪৮৯. [ইদং ৱত্থু পাৰা. ৬৫৭] তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযং অঞ্ঞতৰস্স পূগস্স সঙ্ঘস্স সচীৱৰভত্তং পটিযত্তং হোতি – ‘‘ভোজেত্ৱা চীৱৰেন অচ্ছাদেস্সামা’’তি. অথ খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ যেন সো পূগো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা তং পূগং এতদৱোচুং – ‘‘দেথাৱুসো, ইমানি চীৱৰানি ইমেসং ভিক্খূন’’ন্তি. ‘‘ন মযং, ভন্তে, দস্সাম. অম্হাকং সঙ্ঘস্স অনুৱস্সং সচীৱৰভিক্খা পঞ্ঞত্তা’’তি. ‘‘বহূ, আৱুসো, সঙ্ঘস্স দাযকা, বহূ সঙ্ঘস্স ভত্তা [ভদ্দা (ক.)]. ইমে তুম্হে নিস্সায তুম্হে সম্পস্সন্তা ইধ ৱিহৰন্তি. তুম্হে চে ইমেসং ন দস্সথ, অথ কো চৰহি ইমেসং দস্সতি? দেথাৱুসো, ইমানি চীৱৰানি ইমেসং ভিক্খূন’’ন্তি. অথ খো সো পূগো ছব্বগ্গিযেহি ভিক্খূহি নিপ্পীড়িযমানো যথাপটিযত্তং চীৱৰং ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং দত্ৱা সঙ্ঘং ভত্তেন পৰিৱিসি. যে তে ভিক্খূ জানন্তি সঙ্ঘস্স সচীৱৰভত্তং পটিযত্তং ‘‘ন চ জানন্তি ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং দিন্ন’’ন্তি তে এৱমাহংসু – ‘‘ওণোজেথাৱুসো, সঙ্ঘস্স চীৱৰ’’ন্তি. ‘‘নত্থি, ভন্তে. যথাপটিযত্তং চীৱৰং অয্যা ছব্বগ্গিযা অয্যানং ছব্বগ্গিযানং পৰিণামেসু’’ন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ জানং সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণতং পুগ্গলস্স পৰিণামেস্সন্তী’’তি…পে… সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, জানং সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণতং পুগ্গলস্স পৰিণামেথাতি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, জানং সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণতং পুগ্গলস্স পৰিণামেস্সথ! নেতং, মোঘপুৰিসা, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –
৪৯০. ‘‘যো পন ভিক্খু জানং সঙ্ঘিকং লাভং পৰিণতং পুগ্গলস্স পৰিণামেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি.
৪৯১. যো পনাতি যো যাদিসো…পে… ভিক্খূতি…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি.
জানাতি নাম সামং ৱা জানাতি, অঞ্ঞে ৱা তস্স আৰোচেন্তি, সো ৱা আৰোচেতি.
সঙ্ঘিকং নাম সঙ্ঘস্স দিন্নং হোতি পৰিচ্চত্তং.
লাভো নাম চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা, অন্তমসো চুণ্ণপিণ্ডোপি, দন্তকট্ঠম্পি, দসিকসুত্তম্পি.
পৰিণতং নাম ‘‘দস্সাম কৰিস্সামা’’তি ৱাচা ভিন্না হোতি, তং পুগ্গলস্স পৰিণামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স.
৪৯২. পৰিণতে পৰিণতসঞ্ঞী পুগ্গলস্স পৰিণামেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. পৰিণতে ৱেমতিকো পুগ্গলস্স পৰিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পৰিণতে অপৰিণতসঞ্ঞী পুগ্গলস্স পৰিণামেতি, অনাপত্তি. সঙ্ঘস্স পৰিণতং অঞ্ঞসঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা পৰিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. চেতিযস্স পৰিণতং অঞ্ঞচেতিযস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা পৰিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. পুগ্গলস্স পৰিণতং অঞ্ঞপুগ্গলস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা চেতিযস্স ৱা পৰিণামেতি, আপত্তি দুক্কটস্স. অপৰিণতে পৰিণতসঞ্ঞী, আপত্তি দুক্কটস্স. অপৰিণতে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অপৰিণতে অপৰিণতসঞ্ঞী, অনাপত্তি.
৪৯৩. অনাপত্তি – ‘‘কত্থ দেমা’’তি পুচ্ছীযমানো – ‘‘যত্থ তুম্হাকং দেয্যধম্মো পৰিভোগং ৱা লভেয্য পটিসঙ্খাৰং ৱা লভেয্য চিৰট্ঠিতিকো ৱা অস্স যত্থ ৱা পন তুম্হাকং চিত্তং পসীদতি তত্থ দেথা’’তি ভণতি, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.
পৰিণামনসিক্খাপদং নিট্ঠিতং দ্ৱাদসমং.
সহধম্মিকৱগ্গো অট্ঠমো.
তস্সুদ্দানং –
সহধম্ম-ৱিৱণ্ণঞ্চ, মোহাপনং পহাৰকং;
তলসত্তি অমূলঞ্চ, সঞ্চিচ্চ চ উপস্সুতি;
পটিবাহনছন্দঞ্চ, দব্বঞ্চ পৰিণামনন্তি.