১. ভূতগামসিক্খাপদং

৮৯. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা আড়ৱিযং ৱিহৰতি অগ্গাড়ৱে চেতিযে. তেন খো পন সমযেন আড়ৱকা ভিক্খূ নৱকম্মং কৰোন্তা ৰুক্খং ছিন্দন্তিপি ছেদাপেন্তিপি. অঞ্ঞতৰোপি আড়ৱকো ভিক্খু ৰুক্খং ছিন্দতি. তস্মিং ৰুক্খে অধিৱত্থা দেৱতা তং ভিক্খুং এতদৱোচ – ‘‘মা, ভন্তে, অত্তনো ভৱনং কত্তুকামো ময্হং ভৱনং ছিন্দী’’তি. সো ভিক্খু অনাদিযন্তো ছিন্দি যেৱ, তস্সা চ দেৱতায দাৰকস্স বাহুং আকোটেসি. অথ খো তস্সা দেৱতায এতদহোসি – ‘‘যংন্নূনাহং ইমং ভিক্খুং ইধেৱ জীৱিতা ৱোৰোপেয্য’’ন্তি. অথ খো তস্সা দেৱতায এতদহোসি – ‘‘ন খো মেতং পতিৰূপং যাহং ইমং ভিক্খুং ইধেৱ জীৱিতা ৱোৰোপেয্যং. যন্নূনাহং ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেয্য’’ন্তি. অথ খো সা দেৱতা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. ‘‘সাধু সাধু দেৱতে! সাধু খো ত্ৱং, দেৱতে, তং ভিক্খুং জীৱিতা ন ৱোৰোপেসি. সচজ্জ ত্ৱং, দেৱতে, তং ভিক্খুং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যাসি, বহুঞ্চ ত্ৱং, দেৱতে, অপুঞ্ঞং পসৱেয্যাসি. গচ্ছ ত্ৱং, দেৱতে, অমুকস্মিং ওকাসে ৰুক্খো ৱিৱিত্তো তস্মিং উপগচ্ছা’’তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা ৰুক্খং ছিন্দিস্সন্তিপি ছেদাপেস্সন্তিপি একিন্দ্ৰিযং সমণা সক্যপুত্তিযা জীৱং ৱিহেঠেস্সন্তী’’তি!

অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আড়ৱকা ভিক্খূ ৰুক্খং ছিন্দিস্সন্তিপি ছেদাপেস্সন্তিপী’’তি…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, ৰুক্খং ছিন্দথাপি ছেদাপেথাপী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তুম্হে, মোঘপুৰিসা, ৰুক্খং ছিন্দিস্সথাপি, ছেদাপেস্সথাপি! জীৱসঞ্ঞিনো হি, মোঘপুৰিসা, মনুস্সা ৰুক্খস্মিং, নেতং মোঘপুৰিসা অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যাথ –

৯০. ‘‘ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিয’’ন্তি.

৯১. ভূতগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানি – মূলবীজং, খন্ধবীজং, ফড়ুবীজং, অগ্গবীজং, বীজবীজমেৱ [বীজবীজঞ্চেৱ (ইতিপি)] পঞ্চমং.

মূলবীজং নাম – হলিদ্দি, সিঙ্গিৱেৰং, ৱচা, ৱচত্তং, অতিৱিসা, কটুকৰোহিণী, উসীৰং, ভদ্দমূত্তকং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলে জাযন্তি, মূলে সঞ্জাযন্তি, এতং মূলবীজং নাম.

খন্ধবীজং নাম – অস্সত্থো, নিগ্ৰোধো, পিলক্খো, উদুম্বৰো, কচ্ছকো, কপিত্থনো, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি খন্ধে জাযন্তি, খন্ধে সঞ্জাযন্তি, এতং খন্ধবীজং নাম.

ফড়ুবীজং নাম – উচ্ছু, ৱেড়ু, নড়ো, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পব্বে জাযন্তি, পব্বে সঞ্জাযন্তি, এতং ফড়ুবীজং নাম.

অগ্গবীজং নাম – অজ্জুকং, ফণিজ্জকং, হিৰিৱেৰং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি অগ্গে জাযন্তি, অগ্গে সঞ্জাযন্তি, এতং অগ্গবীজং নাম.

বীজবীজং নাম – পুব্বণ্ণং, অপৰণ্ণং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি বীজে জাযন্তি, বীজে সঞ্জাযন্তি, এতং বীজবীজং নাম.

৯২. বীজে বীজসঞ্ঞী ছিন্দতি ৱা ছেদাপেতি ৱা, ভিন্দতি ৱা ভেদাপেতি ৱা, পচতি ৱা পচাপেতি ৱা, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. বীজে ৱেমতিকো ছিন্দতি ৱা ছেদাপেতি ৱা, ভিন্দতি ৱা ভেদাপেতি ৱা, পচতি ৱা পচাপেতি ৱা, আপত্তি দুক্কটস্স. বীজে অবীজসঞ্ঞী ছিন্দতি ৱা ছেদাপেতি ৱা, ভিন্দতি ৱা ভেদাপেতি ৱা, পচতি ৱা পচাপেতি ৱা, অনাপত্তি. অবীজে বীজসঞ্ঞী আপত্তি দুক্কটস্স. অবীজে ৱেমতিকো, আপত্তি দুক্কটস্স. অবীজে অবীজসঞ্ঞী, অনাপত্তি.

৯৩. অনাপত্তি – ‘‘ইমং জান, ইমং দেহি, ইমং আহৰ, ইমিনা অত্থো, ইমং কপ্পিযং কৰোহী’’তি ভণতি, অসঞ্চিচ্চ, অস্সতিযা, অজানন্তস্স, উম্মত্তকস্স, আদিকম্মিকস্সাতি.

ভূতগামসিক্খাপদং নিট্ঠিতং পঠমং.