১৮০. মেণ্ডকগহপতিৱত্থু

২৯৬. তেন খো পন সমযেন ভদ্দিযনগৰে মেণ্ডকো গহপতি পটিৱসতি. তস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো হোতি – সীসং নহাযিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং সম্মজ্জাপেত্ৱা বহিদ্ৱাৰে নিসীদতি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধাৰা ওপতিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং পূৰেতি. ভৰিযায এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো হোতি – একংযেৱ আড়্হকথালিকং উপনিসীদিত্ৱা একঞ্চ সূপভিঞ্জনকং [সূপভিঞ্জৰকং (সী.)] দাসকম্মকৰপোৰিসং ভত্তেন পৰিৱিসতি, ন তাৱ তং খিয্যতি [খীযতি (সী. স্যা.)] যাৱ সা ন ৱুট্ঠাতি. পুত্তস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো হোতি – একংযেৱ সহস্সথৱিকং গহেত্ৱা দাসকম্মকৰপোৰিসস্স ছমাসিকং ৱেতনং দেতি, ন তাৱ তং খিয্যতি যাৱস্স হত্থগতা. সুণিসায এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো হোতি – একংযেৱ চতুদোণিকং পিটকং উপনিসীদিত্ৱা দাসকম্মকৰপোৰিসস্স ছমাসিকং ভত্তং দেতি, ন তাৱ তং খিয্যতি যাৱ সা ন ৱুট্ঠাতি. দাসস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো হোতি – একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তি.

অস্সোসি খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো – ‘‘অম্হাকং কিৰ ৱিজিতে ভদ্দিযনগৰে মেণ্ডকো গহপতি পটিৱসতি. তস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো – সীসং নহাযিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং সম্মজ্জাপেত্ৱা বহিদ্ৱাৰে নিসীদতি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধাৰা ওপতিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং পূৰেতি. ভৰিযায এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো – একংযেৱ আড়্হকথালিকং উপনিসীদিত্ৱা একঞ্চ সূপভিঞ্জনকং দাসকম্মকৰপোৰিসং ভত্তেন পৰিৱিসতি, ন তাৱ তং খিয্যতি যাৱ সা ন ৱুট্ঠাতি. পুত্তস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো – একংযেৱ সহস্সথৱিকং গহেত্ৱা দাসকম্মকৰপোৰিসস্স ছমাসিকং ৱেতনং দেতি, ন তাৱ তং খিয্যতি যাৱস্স হত্থগতা. সুণিসায এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো – একংযেৱ চতুদোণিকং পিটকং উপনিসীদিত্ৱা দাসকম্মকৰপোৰিসস্স ছমাসিকং ভত্তং দেতি, ন তাৱ তং খিয্যতি যাৱ সা ন ৱুট্ঠাতি. দাসস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো – একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তী’’তি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো অঞ্ঞতৰং সব্বত্থকং মহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘অম্হাকং কিৰ, ভণে, ৱিজিতে ভদ্দিযনগৰে মেণ্ডকো গহপতি পটিৱসতি. তস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো – সীসং নহাযিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং সম্মজ্জাপেত্ৱা বহিদ্ৱাৰে নিসীদতি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধাৰা ওপতিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং পূৰেতি. ভৰিযায…পে… পুত্তস্স… সুণিসায… দাসস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো, একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তীতি. গচ্ছ, ভণে, জানাহি. যথা মযা সামং দিট্ঠো, এৱং তৱ দিট্ঠো ভৱিস্সতী’’তি.

২৯৭. এৱং, দেৱাতি খো সো মহামত্তো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পটিস্সুণিত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায যেন ভদ্দিযং তেন পাযাসি. অনুপুব্বেন যেন ভদ্দিযং যেন মেণ্ডকো গহপতি তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা মেণ্ডকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘অহঞ্হি, গহপতি, ৰঞ্ঞা আণত্তো ‘অম্হাকং কিৰ, ভণে, ৱিজিতে ভদ্দিযনগৰে মেণ্ডকো গহপতি পটিৱসতি, তস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো, সীসং নহাযিত্ৱা…পে… ভৰিযায… পুত্তস্স… সুণিসায… দাসস্স এৱৰূপো ইদ্ধানুভাৱো, একেন নঙ্গলেন কসন্তস্স সত্ত সীতাযো গচ্ছন্তী’তি, গচ্ছ, ভণে, জানাহি. যথা মযা সামং দিট্ঠো, এৱং তৱ দিট্ঠো ভৱিস্সতী’তি. পস্সাম তে, গহপতি, ইদ্ধানুভাৱ’’ন্তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি সীসং নহাযিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং সম্মজ্জাপেত্ৱা বহিদ্ৱাৰে নিসীদি, অন্তলিক্খা ধঞ্ঞস্স ধাৰা ওপতিত্ৱা ধঞ্ঞাগাৰং পূৰেসি. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, ইদ্ধানুভাৱো. ভৰিযায তে ইদ্ধানুভাৱং পস্সিস্সামা’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি ভৰিযং আণাপেসি – ‘‘তেন হি চতুৰঙ্গিনিং সেনং ভত্তেন পৰিৱিসা’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স ভৰিযা একংযেৱ আড়্হকথালিকং উপনিসীদিত্ৱা একঞ্চ সূপভিঞ্জনকং চতুৰঙ্গিনিং সেনং ভত্তেন পৰিৱিসি, ন তাৱ তং খিয্যতি, যাৱ সা ন ৱুট্ঠাতি. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, ভৰিযাযপি ইদ্ধানুভাৱো. পুত্তস্স তে ইদ্ধানুভাৱং পস্সিস্সামা’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি পুত্তং আণাপেসি – ‘‘তেন হি চতুৰঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ৱেতনং দেহী’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স পুত্তো একংযেৱ সহস্সথৱিকং গহেত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ৱেতনং অদাসি, ন তাৱ তং খিয্যতি, যাৱস্স হত্থগতা. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, পুত্তস্সপি ইদ্ধানুভাৱো. সুণিসায তে ইদ্ধানুভাৱং পস্সিস্সামা’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি সুণিসং আণাপেসি – ‘‘তেন হি চতুৰঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ভত্তং দেহী’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স সুণিসা একংযেৱ চতুদোণিকং পিটকং উপনিসীদিত্ৱা চতুৰঙ্গিনিযা সেনায ছমাসিকং ভত্তং অদাসি, ন তাৱ তং খিয্যতি যাৱ সা ন ৱুট্ঠাতি. ‘‘দিট্ঠো তে, গহপতি, সুণিসাযপি ইদ্ধানুভাৱো. দাসস্স তে ইদ্ধানুভাৱং পস্সিস্সামা’’তি. ‘‘ময্হং খো, সামি, দাসস্স ইদ্ধানুভাৱো খেত্তে পস্সিতব্বো’’তি. ‘‘অলং, গহপতি, দিট্ঠো তে দাসস্সপি ইদ্ধানুভাৱো’’তি. অথ খো সো মহামত্তো চতুৰঙ্গিনিযা সেনায পুনদেৱ ৰাজগহং পচ্চাগঞ্ছি. যেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স এতমত্থং আৰোচেসি.

২৯৮. অথ খো ভগৱা ৱেসালিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ভদ্দিযং তেন চাৰিকং পক্কামি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ভদ্দিযং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ভদ্দিযে ৱিহৰতি জাতিযা ৱনে. অস্সোসি খো মেণ্ডকো গহপতি – ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ভদ্দিযং অনুপ্পত্তো ভদ্দিযে ৱিহৰতি জাতিযা ৱনে. তং খো পন ভগৱন্তং গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা’ [ভগৱাতি (ক.)]. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতী’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং ভদ্ৰং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি ভদ্দিযা নিয্যাসি ভগৱন্তং দস্সনায. অদ্দসংসু খো সম্বহুলা তিত্থিযা মেণ্ডকং গহপতিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান মেণ্ডকং গহপতিং এতদৱোচুং – ‘‘কহং ত্ৱং, গহপতি, গচ্ছসী’’তি? ‘‘গচ্ছামহং, ভন্তে, ভগৱন্তং [ইদং পদং সী. স্যা. পোত্থকেসু নত্থি] সমণং গোতমং দস্সনাযা’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, গহপতি, কিৰিযৱাদো সমানো অকিৰিযৱাদং সমণং গোতমং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি? সমণো হি, গহপতি, গোতমো অকিৰিযৱাদো অকিৰিযায ধম্মং দেসেতি, তেন চ সাৱকে ৱিনেতী’’তি. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘নিস্সংসযং, খো সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভৱিস্সতি, যথযিমে তিত্থিযা উসূযন্তী’’তি. যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা পত্তিকোৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নস্স খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং…পে… অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং. অধিৱাসেতু চ মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

অথ খো মেণ্ডকো গহপতি তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন মেণ্ডকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো মেণ্ডকস্স গহপতিস্স ভৰিযা চ পুত্তো চ সুণিসা চ দাসো চ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. তেসং ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং…পে… অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… এতে মযং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকে নো ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতে সৰণং গতে’’তি. অথ খো মেণ্ডকো গহপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মেণ্ডকো গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যাৱ, ভন্তে, ভগৱা ভদ্দিযে ৱিহৰতি তাৱ অহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ধুৱভত্তেনা’’তি. অথ খো ভগৱা মেণ্ডকং গহপতিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

মেণ্ডকগহপতিৱত্থ নিট্ঠিতং.