৬. ভেসজ্জক্খন্ধকো

১৬০. পঞ্চভেসজ্জকথা

২৬০. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং সাৰদিকেন আবাধেন ফুট্ঠানং যাগুপি পীতা উগ্গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং উগ্গচ্ছতি. তে তেন কিসা হোন্তি, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা. অদ্দসা খো ভগৱা তে ভিক্খূ কিসে লূখে দুব্বণ্ণে উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতে ধমনিসন্থতগত্তে, দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো, আনন্দ, এতৰহি ভিক্খূ কিসা, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা’’তি? ‘‘এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূনং সাৰদিকেন আবাধেন ফুট্ঠানং যাগুপি পীতা উগ্গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং উগ্গচ্ছতি. তে তেন কিসা হোন্তি, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা’’তি. অথ খো ভগৱতো ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘‘এতৰহি খো ভিক্খূনং সাৰদিকেন আবাধেন ফুট্ঠানং যাগুপি পীতা উগ্গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং উগ্গচ্ছতি. তে তেন কিসা হোন্তি, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা. কিং নু খো অহং ভিক্খূনং ভেসজ্জং অনুজানেয্যং, যং ভেসজ্জঞ্চেৱ অস্স ভেসজ্জসম্মতঞ্চ লোকস্স, আহাৰত্থঞ্চ ফৰেয্য, ন চ ওড়াৰিকো আহাৰো পঞ্ঞাযেয্যা’’তি? অথ খো ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ইমানি খো পঞ্চ ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি, নৱনীতং, তেলং, মধু, ফাণিতং; ভেসজ্জানি চেৱ ভেসজ্জসম্মতানি চ লোকস্স, আহাৰত্থঞ্চ ফৰন্তি, ন চ ওড়াৰিকো আহাৰো পঞ্ঞাযতি. যংনূনাহং ভিক্খূনং ইমানি পঞ্চ ভেসজ্জানি অনুজানেয্যং, কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ইধ ময্হং, ভিক্খৱে, ৰহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি – ‘এতৰহি খো ভিক্খূনং সাৰদিকেন আবাধেন ফুট্ঠানং যাগুপি পীতা উগ্গচ্ছতি, ভত্তম্পি ভুত্তং উগ্গচ্ছতি. তে তেন কিসা হোন্তি, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা. কিং নু খো অহং ভিক্খূনং ভেসজ্জং অনুজানেয্যং, যং ভেসজ্জঞ্চেৱ অস্স ভেসজ্জসম্মতঞ্চ লোকস্স, আহাৰত্থঞ্চ ফৰেয্য, ন চ ওড়াৰিকো আহাৰো পঞ্ঞাযেয্যা’তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি ‘ইমানি খো পঞ্চ ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি, নৱনীতং, তেলং, মধু, ফাণিতং; ভেসজ্জানি চেৱ ভেসজ্জসম্মতানি চ লোকস্স, আহাৰত্থঞ্চ ফৰন্তি, ন চ ওড়াৰিকো আহাৰো পঞ্ঞাযতি. যংনূনাহং ভিক্খূনং ইমানি পঞ্চ ভেসজ্জানি অনুজানেয্যং, কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জিতু’ন্তি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তানি পঞ্চ ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি.

২৬১. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ তানি পঞ্চ ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জন্তি. তেসং যানিপি তানি পাকতিকানি লূখানি ভোজনানি তানিপি নচ্ছাদেন্তি, পগেৱ সেনেসিতানি [সেনেসিকানি (সী. স্যা.), সেনেহিকানি (যোজনা)]. তে তেন চেৱ সাৰদিকেন আবাধেন ফুট্ঠা, ইমিনা চ ভত্তাচ্ছাদকেন [ভত্তাচ্ছন্নকেন (ক.)], তদুভযেন ভিয্যোসোমত্তায কিসা হোন্তি, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা. অদ্দসা খো ভগৱা তে ভিক্খূ ভিয্যোসোমত্তায কিসে লূখে দুব্বণ্ণে উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতে ধমনিসন্থতগত্তে, দিস্ৱান আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো, আনন্দ, এতৰহি ভিক্খূ ভিয্যোসোমত্তায কিসা, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা’’তি? ‘‘এতৰহি, ভন্তে, ভিক্খূ তানি চ পঞ্চ ভেসজ্জানি কালে পটিগ্গহেত্ৱা কালে পৰিভুঞ্জন্তি. তেসং যানিপি তানি পাকতিকানি লূখানি ভোজনানি তানিপি নচ্ছাদেন্তি, পগেৱ সেনেসিকানি. তে তেন চেৱ সাৰদিকেন আবাধেন ফুট্ঠা, ইমিনা চ ভত্তাচ্ছাদকেন, তদুভযেন ভিয্যোসোমত্তায কিসা, লূখা, দুব্বণ্ণা, উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতা, ধমনিসন্থতগত্তা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তানি পঞ্চ ভেসজ্জানি পটিগ্গহেত্ৱা কালেপি ৱিকালেপি পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি.

২৬২. তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং ৱসেহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱসানি ভেসজ্জানি – অচ্ছৱসং, মচ্ছৱসং, সুসুকাৱসং, সূকৰৱসং, গদ্ৰভৱসং – কালে পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং [নিপক্কং (ক.)] কালে সংসট্ঠং তেলপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুং. ৱিকালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং ৱিকালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং ৱিকালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. কালে চে, ভিক্খৱে, পটিগ্গহিতং কালে নিপ্পক্কং কালে সংসট্ঠং, তং চে পৰিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তীতি.

পঞ্চভেসজ্জকথা নিট্ঠিতা.

১৬১. মূলাদিভেসজ্জকথা

২৬৩. তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং মূলেহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মূলানি ভেসজ্জানি – হলিদ্দিং, সিঙ্গিৱেৰং, ৱচং, ৱচত্থং [ৱচত্থং (সী. স্যা.)], অতিৱিসং, কটুকৰোহিণিং, উসীৰং, ভদ্দমুত্তকং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি মূলানি ভেসজ্জানি, নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তি, তানি – পটিগ্গহেত্ৱা যাৱজীৱং পৰিহৰিতুং; সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং. অসতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং মূলেহি ভেসজ্জেহি পিট্ঠেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, নিসদং নিসদপোতকন্তি.

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং কসাৱেহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কসাৱানি [কসাৱভেসজ্জানি (ক.)] ভেসজ্জানি – নিম্বকসাৱং, কুটজকসাৱং, পটোলকসাৱং, ফগ্গৱকসাৱং, নত্তমালকসাৱং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি কসাৱানি ভেসজ্জানি নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তি, তানি – পটিগ্গহেত্ৱা যাৱজীৱং পৰিহৰিতুং; সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং. অসতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং পণ্ণেহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পণ্ণানি ভেসজ্জানি – নিম্বপণ্ণং, কুটজপণ্ণং, পটোলপণ্ণং, সুলসিপণ্ণং, কপ্পাসপণ্ণং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি পণ্ণানি ভেসজ্জানি, নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তি…পে….

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং ফলেহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ফলানি ভেসজ্জানি – বিলঙ্গং, পিপ্পলিং, মৰিচং, হৰীতকং, ৱিভীতকং, আমলকং, গোট্ঠফলং [গোঠফলং (স্যা.), কোট্ঠফলং (ক.)], যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি ফলানি ভেসজ্জানি, নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তি…পে….

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং জতূহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, জতূনি ভেসজ্জানি – হিঙ্গুং, হিঙ্গুজতুং, হিঙ্গুসিপাটিকং, তকং, তকপত্তিং, তকপণ্ণিং, সজ্জুলসং, যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি জতূনি ভেসজ্জানি, নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি…পে….

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং লোণেহি ভেসজ্জেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, লোণানি ভেসজ্জানি – সামুদ্দং, কাড়লোণং, সিন্ধৱং, উব্ভিদং [উব্ভিৰং (ক.)], বিলং [বিড়ালং (সী.)], যানি ৱা পনঞ্ঞানিপি অত্থি লোণানি ভেসজ্জানি, নেৱ খাদনীযে খাদনীযত্থং ফৰন্তি, ন ভোজনীযে ভোজনীযত্থং ফৰন্তি, তানি – পটিগ্গহেত্ৱা যাৱজীৱং পৰিহৰিতুং; সতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং. অসতি পচ্চযে পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

২৬৪. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো আনন্দস্স উপজ্ঝাযস্স আযস্মতো বেলট্ঠসীসস্স থুল্লকচ্ছাবাধো হোতি. তস্স লসিকায চীৱৰানি কাযে লগ্গন্তি, তানি ভিক্খূ উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা অপকড্ঢন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো তে ভিক্খূ তানি চীৱৰানি উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা অপকড্ঢন্তে, দিস্ৱান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘কিং ইমস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আবাধো’’তি? ‘‘ইমস্স, ভন্তে, আযস্মতো থুল্লকচ্ছাবাধো, লসিকায চীৱৰানি কাযে লগ্গন্তি, তানি মযং উদকেন তেমেত্ৱা তেমেত্ৱা অপকড্ঢামা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যস্স কণ্ডু ৱা, পিড়কা ৱা, অস্সাৱো ৱা, থুল্লকচ্ছু ৱা আবাধো, কাযো ৱা দুগ্গন্ধো, চুণ্ণানি ভেসজ্জানি; অগিলানস্স ছকণং মত্তিকং ৰজননিপ্পক্কং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদুক্খলং মুসল’’ন্তি.

তেন খো পন সমযেন গিলানানং ভিক্খূনং চুণ্ণেহি ভেসজ্জেহি চালিতেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, চুণ্ণচালিনিন্তি. সণ্হেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, দুস্সচালিনিন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো অমনুস্সিকাবাধো হোতি. তং আচৰিযুপজ্ঝাযা উপট্ঠহন্তা নাসক্খিংসু অৰোগং কাতুং. সো সূকৰসূনং গন্ত্ৱা আমকমংসং খাদি, আমকলোহিতং পিৱি. তস্স সো অমনুস্সিকাবাধো পটিপ্পস্সম্ভি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অমনুস্সিকাবাধে আমকমংসং আমকলোহিতন্তি.

২৬৫. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো চক্খুৰোগাবাধো হোতি. তং ভিক্খূ পৰিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰম্পি পস্সাৱম্পি নিক্খামেন্তি. অদ্দসা খো ভগৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো তে ভিক্খূ তং ভিক্খুং পৰিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰম্পি পস্সাৱম্পি নিক্খামেন্তে, দিস্ৱান যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘কিং ইমস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আবাধো’’তি? ‘‘ইমস্স, ভন্তে, আযস্মতো চক্খুৰোগাবাধো. ইমং মযং পৰিগ্গহেত্ৱা উচ্চাৰম্পি পস্সাৱম্পি নিক্খামেমা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অঞ্জনং – কাড়ঞ্জনং, ৰসঞ্জনং, সোতঞ্জনং, গেৰুকং, কপল্ল’’ন্তি. অঞ্জনূপপিসনেহি অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, চন্দনং, তগৰং, কাড়ানুসাৰিযং, তালীসং, ভদ্দমুত্তকন্তি. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পিট্ঠানি অঞ্জনানি চৰুকেসুপি [থালকেসুপি (সী. স্যা.)] সৰাৱকেসুপি নিক্খিপন্তি; তিণচুণ্ণেহিপি পংসুকেহিপি ওকিৰিযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অঞ্জনিন্তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচা অঞ্জনিযো ধাৰেন্তি – সোৱণ্ণমযং, ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচা অঞ্জনী ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠিমযং, দন্তমযং, ৱিসাণমযং, নড়মযং, ৱেড়ুমযং, কট্ঠমযং, জতুমযং, ফলমযং, লোহমযং, সঙ্খনাভিমযন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্জনিযো অপাৰুতা হোন্তি, তিণচুণ্ণেহিপি পংসুকেহিপি ওকিৰিযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অপিধানন্তি. অপিধানং নিপততি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সুত্তকেন বন্ধিত্ৱা অঞ্জনিযা বন্ধিতুন্তি. অঞ্জনী ফলতি [নিপততি (ক.)]. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সুত্তকেন সিব্বেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অঙ্গুলিযা অঞ্জন্তি, অক্খীনি দুক্খানি হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অঞ্জনিসলাকন্তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচা অঞ্জনিসলাকাযো ধাৰেন্তি – সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি, ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচা অঞ্জনিসলাকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠিমযং…পে… সঙ্খনাভিমযন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্জনিসলাকা ভূমিযং পতিতা ফৰুসা হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সলাকঠানিযন্তি [সলাকোধানিযন্তি (সী. স্যা.)].

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অঞ্জনিম্পি অঞ্জনিসলাকম্পি হত্থেন পৰিহৰন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অঞ্জনিত্থৱিকন্তি. অংসবদ্ধকো ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অংসবদ্ধকং বন্ধনসুত্তকন্তি.

২৬৬. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স সীসাভিতাপো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুদ্ধনি তেলকন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, নত্থুকম্মন্তি. নত্থু গলতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, নত্থুকৰণিন্তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচা নত্থুকৰণিযো ধাৰেন্তি – সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি, ‘‘সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচা নত্থুকৰণী ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠিমযং…পে… সঙ্খনাভিমযন্তি. নত্থুং ৱিসমং আসিঞ্চন্তি [নত্থু ৱিসমং আসিঞ্চিযতি (সী. স্যা.)]. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যমকনত্থুকৰণিন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধূমং পাতুন্তি. তঞ্ঞেৱ ৱট্টিং আলিম্পেত্ৱা পিৱন্তি, কণ্ঠো দহতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধূমনেত্তন্তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চাৱচানি ধূমনেত্তানি ধাৰেন্তি – সোৱণ্ণমযং ৰূপিযমযং. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, উচ্চাৱচানি ধূমনেত্তানি ধাৰেতব্বানি. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠিমযং…পে… সঙ্খনাভিমযন্তি.

তেন খো পন সমযেন ধূমনেত্তানি অপাৰুতানি হোন্তি, পাণকা পৱিসন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অপিধানন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ধূমনেত্তানি হত্থেন পৰিহৰন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধূমনেত্তথৱিকন্তি. একতো ঘংসিযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যমকথৱিকন্তি. অংসবদ্ধকো ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অংসবদ্ধকং বন্ধনসুত্তকন্তি.

২৬৭. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স ৱাতাবাধো হোতি. ৱেজ্জা এৱমাহংসু – ‘‘তেলং পচিতব্ব’’ন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তেলপাকন্তি. তস্মিং খো পন তেলপাকে মজ্জং পক্খিপিতব্বং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তেলপাকে মজ্জং পক্খিপিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অতিপক্খিত্তমজ্জানি [অতিখিত্তমজ্জানি (ক.)] তেলানি পচন্তি, তানি পিৱিত্ৱা মজ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, অতিপক্খিত্তমজ্জং তেলং পাতব্বং. যো পিৱেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যস্মিং তেলপাকে মজ্জস্স ন ৱণ্ণো ন গন্ধো ন ৰসো পঞ্ঞাযতি, এৱৰূপং মজ্জপক্খিত্তং তেলং পাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূনং বহুং অতিপক্খিত্তমজ্জং তেলং পক্কং হোতি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো অতিপক্খিত্তমজ্জে তেলে পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অব্ভঞ্জনং অধিট্ঠাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স বহুতৰং তেলং পক্কং হোতি, তেলভাজনং ন ৱিজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তীণি তুম্বানি – লোহতুম্বং, কট্ঠতুম্বং, ফলতুম্বন্তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স অঙ্গৱাতো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সেদকম্মন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সম্ভাৰসেদন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মহাসেদন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভঙ্গোদকন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদককোট্ঠকন্তি.

তেন খো পন সমযেন আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স পব্বৱাতো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, লোহিতং মোচেতুন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, লোহিতং মোচেত্ৱা ৱিসাণেন গাহেতুন্তি [গহেতুন্তি (সী. স্যা.)].

তেন খো পন সমযেন আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স পাদা ফলিতা [ফালিতা (ক.)] হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পাদব্ভঞ্জনন্তি. নক্খমনিযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পজ্জং অভিসঙ্খৰিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো গণ্ডাবাধো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সত্থকম্মন্তি. কসাৱোদকেন অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কসাৱোদকন্তি. তিলকক্কেন অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিলকক্কন্তি. কবড়িকায অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কবড়িকন্তি. ৱণবন্ধনচোড়েন অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱণবন্ধনচোড়ন্তি. ৱণো কণ্ডুৱতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সাসপকুট্টেন [সাসপকুড্ডেন (সী. স্যা.)] ফোসিতুন্তি. ৱণো কিলিজ্জিত্থ. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ধূমং কাতুন্তি. ৱড্ঢমংসং ৱুট্ঠাতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, লোণসক্খৰিকায ছিন্দিতুন্তি. ৱণো ন ৰুহতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱণতেলন্তি. তেলং গলতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিকাসিকং সব্বং ৱণপটিকম্মন্তি.

২৬৮. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অহিনা দট্ঠো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, চত্তাৰি মহাৱিকটানি দাতুং – গূথং, মুত্তং, ছাৰিকং, মত্তিকন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অপ্পটিগ্গহিতানি নু খো উদাহু পটিগ্গহেতব্বানী’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সতি কপ্পিযকাৰকে পটিগ্গহাপেতুং, অসতি কপ্পিযকাৰকে সামং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰেন ভিক্খুনা ৱিসং পীতং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি ভিক্খৱে গূথং পাযেতুন্তি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অপ্পটিগ্গহিতং নু খো উদাহু পটিগ্গহেতব্বো’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যং কৰোন্তো পটিগ্গণ্হাতি, স্ৱেৱ পটিগ্গহো কতো, ন পুন [কতো পন (?)] পটিগ্গহেতব্বোতি.

২৬৯. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো ঘৰদিন্নকাবাধো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সীতালোড়িং পাযেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু দুট্ঠগহণিকো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, আমিসখাৰং পাযেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো পণ্ডুৰোগাবাধো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মুত্তহৰীতকং পাযেতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো ছৱিদোসাবাধো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গন্ধালেপং কাতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু অভিসন্নকাযো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিৰেচনং পাতুন্তি. অচ্ছকঞ্জিযা অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অচ্ছকঞ্জিন্তি. অকটযূসেন অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অকটযূসন্তি. কটাকটেন অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, কটাকটন্তি. পটিচ্ছাদনীযেন অত্থো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পটিচ্ছাদনীযন্তি.

মূলাদিভেসজ্জকথা নিট্ঠিতা.

১৬২. পিলিন্দৱচ্ছৱত্থু

২৭০. [ইদং ৱত্থু পাৰা. ৬১৮ আদযো] তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো ৰাজগহে পব্ভাৰং সোধাপেতি লেণং কত্তুকামো. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো যেনাযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং এতদৱোচ – ‘‘কিং, ভন্তে, থেৰো কাৰাপেতী’’তি? ‘‘পব্ভাৰং, মহাৰাজ, সোধাপেমি, লেণং কত্তুকামো’’তি. ‘‘অত্থো, ভন্তে, অয্যস্স আৰামিকেনা’’তি? ‘‘ন খো, মহাৰাজ, ভগৱতা আৰামিকো অনুঞ্ঞাতো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভগৱন্তং পটিপুচ্ছিত্ৱা মম আৰোচেয্যাথা’’তি. ‘এৱং, মহাৰাজা’তি খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি, সমাদপেসি, সমুত্তেজেসি, সম্পহংসেসি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো আযস্মতা পিলিন্দৱচ্ছেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতো সমাদপিতো সমুত্তেজিতো সম্পহংসিতো উট্ঠাযাসনা আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো ভগৱতো সন্তিকে দূতং পাহেসি – ‘‘ৰাজা, ভন্তে, মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো আৰামিকং দাতুকামো. কথং নু খো, ভন্তে, মযা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৰামিক’’ন্তি. দুতিযম্পি খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো যেনাযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং এতদৱোচ – ‘‘অনুঞ্ঞাতো, ভন্তে, ভগৱতা আৰামিকো’’তি? ‘‘এৱং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, অয্যস্স আৰামিকং দম্মী’’তি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স আৰামিকং পটিস্সুত্ৱা, ৱিস্সৰিত্ৱা, চিৰেন সতিং পটিলভিত্ৱা, অঞ্ঞতৰং সব্বত্থকং মহামত্তং আমন্তেসি – ‘‘যো মযা, ভণে, অয্যস্স আৰামিকো পটিস্সুতো, দিন্নো সো আৰামিকো’’তি? ‘‘ন খো, দেৱ, অয্যস্স আৰামিকো দিন্নো’’তি. ‘‘কীৱ চিৰং নু খো, ভণে, ইতো [ইতো ৰত্তি (স্যা.)] হি তং হোতী’’তি? অথ খো সো মহামত্তো ৰত্তিযো গণেত্ৱা [ৱিগণেত্ৱা (সী.)] ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং এতদৱোচ – ‘‘পঞ্চ, দেৱ, ৰত্তিসতানী’’তি. তেন হি, ভণে, অয্যস্স পঞ্চ আৰামিকসতানি দেহীতি. ‘‘এৱং, দেৱা’’তি খো সো মহামত্তো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পটিস্সুত্ৱা আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স পঞ্চ আৰামিকসতানি পাদাসি, পাটিযেক্কো গামো নিৱিসি. ‘আৰামিকগামকোতি’পি নং আহংসু, ‘পিলিন্দগামকো’তিপি নং আহংসু.

২৭১. তেন খো পন সমযেন আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তস্মিং গামকে কুলূপকো হোতি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায পিলিন্দগামং পিণ্ডায পাৱিসি. তেন খো পন সমযেন তস্মিং গামকে উস্সৱো হোতি. দাৰকা অলঙ্কতা মালাকিতা কীড়ন্তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো পিলিন্দগামকে সপদানং পিণ্ডায চৰমানো যেন অঞ্ঞতৰস্স আৰামিকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. তেন খো পন সমযেন তস্সা আৰামিকিনিযা ধীতা অঞ্ঞে দাৰকে অলঙ্কতে মালাকিতে পস্সিত্ৱা ৰোদতি – ‘মালং মে দেথ, অলঙ্কাৰং মে দেথা’তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তং আৰামিকিনিং এতদৱোচ – ‘‘কিস্সাযং দাৰিকা ৰোদতী’’তি? ‘‘অযং, ভন্তে, দাৰিকা অঞ্ঞে দাৰকে অলঙ্কতে মালাকিতে পস্সিত্ৱা ৰোদতি – ‘মালং মে দেথ, অলঙ্কাৰং মে দেথা’তি. কুতো অম্হাকং দুগ্গতানং মালা, কুতো অলঙ্কাৰো’’তি? অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো অঞ্ঞতৰং তিণণ্ডুপকং গহেত্ৱা তং আৰামিকিনিং এতদৱোচ – ‘‘হন্দিমং তিণণ্ডুপকং তস্সা দাৰিকায সীসে পটিমুঞ্চা’’তি. অথ খো সা আৰামিকিনী তং তিণণ্ডুপকং গহেত্ৱা তস্সা দাৰিকায সীসে পটিমুঞ্চি. সা অহোসি সুৱণ্ণমালা অভিৰূপা, দস্সনীযা, পাসাদিকা; নত্থি তাদিসা ৰঞ্ঞোপি অন্তেপুৰে সুৱণ্ণমালা. মনুস্সা ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স আৰোচেসুং – ‘‘অমুকস্স, দেৱ, আৰামিকস্স ঘৰে সুৱণ্ণমালা অভিৰূপা, দস্সনীযা, পাসাদিকা; নত্থি তাদিসা দেৱস্সপি অন্তেপুৰে সুৱণ্ণমালা; কুতো তস্স দুগ্গতস্স? নিস্সংসযং চোৰিকায আভতা’’তি.

অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তং আৰামিককুলং বন্ধাপেসি. দুতিযম্পি খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায পিলিন্দগামং পিণ্ডায পাৱিসি. পিলিন্দগামকে সপদানং পিণ্ডায চৰমানো যেন তস্স আৰামিকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পটিৱিস্সকে পুচ্ছি – ‘‘কহং ইমং আৰামিককুলং গত’’ন্তি? ‘‘এতিস্সা, ভন্তে, সুৱণ্ণমালায কাৰণা ৰঞ্ঞা বন্ধাপিত’’ন্তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো যেন ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো যেনাযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং পিলিন্দৱচ্ছং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো এতদৱোচ – ‘‘কিস্স, মহাৰাজ, আৰামিককুলং বন্ধাপিত’’ন্তি? ‘‘তস্স, ভন্তে, আৰামিকস্স ঘৰে সুৱণ্ণমালা অভিৰূপা, দস্সনীযা, পাসাদিকা; নত্থি তাদিসা অম্হাকম্পি অন্তেপুৰে সুৱণ্ণমালা; কুতো তস্স দুগ্গতস্স? নিস্সংসযং চোৰিকায আভতা’’তি. অথ খো আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স পাসাদং সুৱণ্ণন্তি অধিমুচ্চি; সো অহোসি সব্বসোৱণ্ণমযো. ‘‘ইদং পন তে, মহাৰাজ, তাৱ বহুং সুৱণ্ণং কুতো’’তি? ‘অঞ্ঞাতং, ভন্তে, অয্যস্সেৱেসো ইদ্ধানুভাৱো’তি তং আৰামিককুলং মুঞ্চাপেসি.

মনুস্সা ‘‘অয্যেন কিৰ পিলিন্দৱচ্ছেন সৰাজিকায পৰিসায উত্তৰিমনুস্সধম্মং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং দস্সিত’’ন্তি অত্তমনা অভিপ্পসন্না আযস্মতো পিলিন্দৱচ্ছস্স পঞ্চ ভেসজ্জানি অভিহৰিংসু, সেয্যথিদং – সপ্পিং, নৱনীতং, তেলং, মধুং [সপ্পি নৱনীতং তেলং মধু (ক.)], ফাণিতং. পকতিযাপি চ আযস্মা পিলিন্দৱচ্ছো লাভী হোতি পঞ্চন্নং ভেসজ্জানং; লদ্ধং লদ্ধং পৰিসায ৱিস্সজ্জেতি. পৰিসা চস্স হোতি বাহুল্লিকা; লদ্ধং লদ্ধং কোলম্বেপি [কোড়ুম্বেপি (ক.)], ঘটেপি, পূৰেত্ৱা পটিসামেতি; পৰিস্সাৱনানিপি, থৱিকাযোপি, পূৰেত্ৱা ৱাতপানেসু লগ্গেতি. তানি ওলীনৱিলীনানি তিট্ঠন্তি. উন্দূৰেহিপি ৱিহাৰা ওকিণ্ণৱিকিণ্ণা হোন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘অন্তোকোট্ঠাগাৰিকা ইমে সমণা সক্যপুত্তিযা, সেয্যথাপি ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা, তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভিক্খূ এৱৰূপায বাহুল্লায চেতেস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ তে অনেকপৰিযাযেন ৱিগৰহিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ এৱৰূপায বাহুল্লায চেতেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱাতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘যানি খো পন তানি গিলানানং ভিক্খূনং পটিসাযনীযানি ভেসজ্জানি, সেয্যথিদং – সপ্পি, নৱনীতং, তেলং, মধু, ফাণিতং, তানি পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্বানি. তং অতিক্কামযতো যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি.

পিলিন্দৱচ্ছৱত্থু নিট্ঠিতং.

ভেসজ্জানুঞ্ঞাতভাণৱাৰো নিট্ঠিতো পঠমো.

১৬৩. গুড়াদিঅনুজাননা

২৭২. অথ খো ভগৱা সাৱত্থিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি. অদ্দসা খো আযস্মা কঙ্খাৰেৱতো অন্তৰামগ্গে গুড়কৰণং, ওক্কমিত্ৱা গুড়ে পিট্ঠম্পি ছাৰিকম্পি পক্খিপন্তে, দিস্ৱান ‘‘অকপ্পিযো গুড়ো সামিসো, ন কপ্পতি গুড়ো ৱিকালে পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি কুক্কুচ্চাযন্তো সপৰিসো গুড়ং ন পৰিভুঞ্জতি. যেপিস্স সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেপি গুড়ং ন পৰিভুঞ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. কিমত্থায [কিমত্থিযা (ক.)], ভিক্খৱে, গুড়ে পিট্ঠম্পি ছাৰিকম্পি পক্খিপন্তীতি? থদ্ধত্থায [বন্ধনত্থায (সী. স্যা.)] ভগৱাতি. সচে, ভিক্খৱে, থদ্ধত্থায গুড়ে পিট্ঠম্পি ছাৰিকম্পি পক্খিপন্তি, সো চ গুড়োত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যথাসুখং গুড়ং পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

অদ্দসা খো আযস্মা কঙ্খাৰেৱতো অন্তৰামগ্গে ৱচ্চে মুগ্গং জাতং, পস্সিত্ৱা ‘‘অকপ্পিযা মুগ্গা; পক্কাপি মুগ্গা জাযন্তীতি’’ কুক্কুচ্চাযন্তো সপৰিসো মুগ্গং ন পৰিভুঞ্জতি. যেপিস্স সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, তেপি মুগ্গং ন পৰিভুঞ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. সচে [সচেপি (?)], ভিক্খৱে, পক্কাপি মুগ্গা জাযন্তি, অনুজানামি, ভিক্খৱে, যথাসুখং মুগ্গং পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

২৭৩. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো উদৰৱাতাবাধো হোতি. সো লোণসোৱীৰকং অপাযি. তস্স সো উদৰৱাতাবাধো পটিপ্পস্সম্ভি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স লোণসোৱীৰকং; অগিলানস্স উদকসম্ভিন্নং পানপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

গুড়াদিঅনুজাননা নিট্ঠিতা.

১৬৪. অন্তোৱুট্ঠাদিপটিক্খেপকথা

২৭৪. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ভগৱতো উদৰৱাতাবাধো হোতি. অথ খো আযস্মা আনন্দো – ‘পুব্বেপি ভগৱতো উদৰৱাতাবাধো তেকটুলযাগুযা ফাসু হোতী’তি – সামং তিলম্পি, তণ্ডুলম্পি, মুগ্গম্পি ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা, অন্তো ৱাসেত্ৱা, অন্তো সামং পচিত্ৱা ভগৱতো উপনামেসি – ‘‘পিৱতু ভগৱা তেকটুলযাগু’’ন্তি. জানন্তাপি তথাগতা পুচ্ছন্তি, জানন্তাপি ন পুচ্ছন্তি; কালং ৱিদিত্ৱা পুচ্ছন্তি, কালং ৱিদিত্ৱা ন পুচ্ছন্তি; অত্থসংহিতং তথাগতা পুচ্ছন্তি, নো অনত্থসংহিতং. অনত্থসংহিতে সেতুঘাতো তথাগতানং. দ্ৱীহি আকাৰেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো ভিক্খূ পটিপুচ্ছন্তি – ধম্মং ৱা দেসেস্সাম, সাৱকানং ৱা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সামাতি. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কুতাযং, আনন্দ, যাগূ’’তি? অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা – ‘অননুচ্ছৱিকং, আনন্দ, অননুলোমিকং, অপ্পতিৰূপং, অস্সামণকং, অকপ্পিযং, অকৰণীযং. কথঞ্হি নাম ত্ৱং, আনন্দ, এৱৰূপায বাহুল্লায চেতেস্সসি. যদপি, আনন্দ, অন্তো ৱুট্ঠং [ৱুত্থং (সী. স্যা. ক.)] তদপি অকপ্পিযং; যদপি অন্তো পক্কং তদপি অকপ্পিযং; যদপি সামং পক্কং, তদপি অকপ্পিযং. নেতং, আনন্দ, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অন্তো ৱুট্ঠং, অন্তো পক্কং, সামং পক্কং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয, আপত্তি দুক্কটস্স. অন্তো চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, অন্তো পক্কং, সামং পক্কং তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি তিণ্ণং দুক্কটানং. অন্তো চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, অন্তো পক্কং, অঞ্ঞেহি পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. অন্তো চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, বহি পক্কং, সামং পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. বহি চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, অন্তো পক্কং, সামং পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দ্ৱিন্নং দুক্কটানং. অন্তো চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, বহি পক্কং, অঞ্ঞেহি পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. বহি চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, অন্তো পক্কং, অঞ্ঞেহি পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. বহি চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, বহি পক্কং, সামং পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. বহি চে, ভিক্খৱে, ৱুট্ঠং, বহি পক্কং, অঞ্ঞেহি পক্কং, তঞ্চে পৰিভুঞ্জেয্য, অনাপত্তী’’’তি.

তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ‘‘ভগৱতা সামংপাকো পটিক্খিত্তো’’তি পুন পাকে কুক্কুচ্চাযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পুন পাকং পচিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন ৰাজগহং দুব্ভিক্খং হোতি. মনুস্সা লোণম্পি, তেলম্পি, তণ্ডুলম্পি, খাদনীযম্পি আৰামং আহৰন্তি. তানি ভিক্খূ বহি ৱাসেন্তি; উক্কপিণ্ডকাপি খাদন্তি, চোৰাপি হৰন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অন্তো ৱাসেতুন্তি. অন্তো ৱাসেত্ৱা বহি পাচেন্তি. দমকা পৰিৱাৰেন্তি. ভিক্খূ অৱিস্সট্ঠা পৰিভুঞ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অন্তো পচিতুন্তি. দুব্ভিক্খে কপ্পিযকাৰকা বহুতৰং হৰন্তি, অপ্পতৰং ভিক্খূনং দেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সামং পচিতুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অন্তো ৱুট্ঠং, অন্তো পক্কং, সামং পক্কন্তি.

অন্তোৱুট্ঠাদিপটিক্খেপকথা নিট্ঠিতা.

১৬৫. উগ্গহিতপটিগ্গহণা

২৭৫. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ কাসীসু ৱস্সংৱুট্ঠা ৰাজগহং গচ্ছন্তা ভগৱন্তং দস্সনায অন্তৰামগ্গে ন লভিংসু লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং; বহুঞ্চ ফলখাদনীযং অহোসি; কপ্পিযকাৰকো চ ন অহোসি. অথ খো তে ভিক্খূ কিলন্তৰূপা যেন ৰাজগহং ৱেড়ুৱনং কলন্দকনিৱাপো, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. আচিণ্ণং খো পনেতং বুদ্ধানং ভগৱন্তানং আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং পটিসম্মোদিতুং. অথ খো ভগৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, ভিক্খৱে, খমনীযং, কচ্চি যাপনীযং, কচ্চিত্থ অপ্পকিলমথেন অদ্ধানং আগতা; কুতো চ তুম্হে, ভিক্খৱে, আগচ্ছথা’’তি? ‘‘খমনীযং ভগৱা, যাপনীযং ভগৱা. ইধ মযং, ভন্তে, কাসীসু ৱস্সংৱুট্ঠা ৰাজগহং আগচ্ছন্তা ভগৱন্তং দস্সনায অন্তৰামগ্গে ন লভিম্হা লূখস্স ৱা পণীতস্স ৱা ভোজনস্স যাৱদত্থং পাৰিপূৰিং; বহুঞ্চ ফলখাদনীযং অহোসি; কপ্পিযকাৰকো চ ন অহোসি; তেন মযং কিলন্তৰূপা অদ্ধানং আগতা’’তি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যত্থ ফলখাদনীযং পস্সতি, কপ্পিযকাৰকো চ ন হোতি, সামং গহেত্ৱা, হৰিত্ৱা, কপ্পিযকাৰকে পস্সিত্ৱা, ভূমিযং নিক্খিপিত্ৱা, পটিগ্গহাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, উগ্গহিতং পটিগ্গহিতু’’ন্তি.

২৭৬. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স নৱা চ তিলা নৱঞ্চ মধু উপ্পন্না হোন্তি. অথ খো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং নৱে চ তিলে নৱঞ্চ মধুং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দদেয্য’’ন্তি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং পটিসম্মোদি, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে ভৱং গোতমো স্ৱাতনায ভত্তং, সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা পক্কামি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স ব্ৰাহ্মণস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং ব্ৰাহ্মণং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা, সমাদপেত্ৱা, সমুত্তেজেত্ৱা, সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘যেসং খো মযা অত্থায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, ‘নৱে চ তিলে নৱঞ্চ মধুং দস্সামী’তি, তে মযা পমুট্ঠা দাতুং. যংনূনাহং নৱে চ তিলে নৱঞ্চ মধুং কোলম্বেহি চ ঘটেহি চ আৰামং হৰাপেয্য’’ন্তি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো নৱে চ তিলে নৱঞ্চ মধুং কোলম্বেহি চ ঘটেহি চ আৰামং হৰাপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘যেসং খো মযা, ভো গোতম, অত্থায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, ‘নৱে চ তিলে নৱঞ্চ মধুং দস্সামী’তি, তে মযা পমুট্ঠা দাতুং. পটিগ্গণ্হাতু মে ভৱং গোতমো নৱে চ তিলে নৱঞ্চ মধু’’ন্তি. তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খূনং দেহীতি. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ দুব্ভিক্খে অপ্পমত্তকেপি পৱাৰেন্তি, পটিসঙ্খাপি পটিক্খিপন্তি, সব্বো চ সঙ্ঘো পৱাৰিতো হোতি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তি. পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৱে, পৰিভুঞ্জথ. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ততো নীহটং ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

উগ্গহিতপটিগ্গহণা নিট্ঠিতা.

১৬৬. পটিগ্গহিতাদিঅনুজাননা

২৭৭. [পাচি. ২৯৫] তেন খো পন সমযেন আযস্মতো উপনন্দস্স সক্যপুত্তস্স উপট্ঠাককুলং সঙ্ঘস্সত্থায খাদনীযং পাহেসি – অয্যস্স উপনন্দস্স দস্সেত্ৱা সঙ্ঘস্স দাতব্বন্তি. তেন খো পন সমযেন আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠো হোতি. অথ খো তে মনুস্সা আৰামং গন্ত্ৱা ভিক্খূ পুচ্ছিংসু – ‘‘কহং, ভন্তে, অয্যো উপনন্দো’’তি? ‘‘এসাৱুসো, আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো গামং পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি. ‘‘ইদং, ভন্তে, খাদনীযং অয্যস্স উপনন্দস্স দস্সেত্ৱা সঙ্ঘস্স দাতব্ব’’ন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. তেন হি, ভিক্খৱে, পটিগ্গহেত্ৱা নিক্খিপথ যাৱ উপনন্দো আগচ্ছতীতি. অথ খো আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো পুৰেভত্তং কুলানি পযিৰুপাসিত্ৱা দিৱা আগচ্ছতি. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ দুব্ভিক্খে অপ্পমত্তকেপি পৱাৰেন্তি, পটিসঙ্খাপি পটিক্খিপন্তি, সব্বো চ সঙ্ঘো পৱাৰিতো হোতি, ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তি. পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৱে, পৰিভুঞ্জথ. অনুজানামি, ভিক্খৱে, পুৰেভত্তং পটিগ্গহিতং ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

২৭৮. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স কাযডাহাবাধো হোতি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘পুব্বে তে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, কাযডাহাবাধো কেন ফাসু হোতী’’তি? ‘‘ভিসেহি চ মে, আৱুসো, মুড়ালিকাহি চা’’তি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সম্মিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ জেতৱনে অন্তৰহিতো মন্দাকিনিযা পোক্খৰণিযা তীৰে পাতুৰহোসি. অদ্দসা খো অঞ্ঞতৰো নাগো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘‘এতু খো, ভন্তে, অয্যো মহামোগ্গল্লানো. স্ৱাগতং, ভন্তে, অয্যস্স মহামোগ্গল্লানস্স. কেন, ভন্তে, অয্যস্স অত্থো; কিং দম্মী’’তি? ‘‘ভিসেহি চ মে, আৱুসো, অত্থো, মুড়ালিকাহি চা’’তি. অথ খো সো নাগো অঞ্ঞতৰং নাগং আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, অয্যস্স ভিসে চ মুড়ালিকাযো চ যাৱদত্থং দেহী’’তি. অথ খো সো নাগো মন্দাকিনিং পোক্খৰণিং ওগাহেত্ৱা, সোণ্ডায ভিসঞ্চ মুড়ালিকঞ্চ অব্বাহিত্ৱা, সুৱিক্খালিতং ৱিক্খালেত্ৱা, ভণ্ডিকং বন্ধিত্ৱা যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো – সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ – মন্দাকিনিযা পোক্খৰণিযা তীৰে অন্তৰহিতো জেতৱনে পাতুৰহোসি. সোপি খো নাগো মন্দাকিনিযা পোক্খৰণিযা তীৰে অন্তৰহিতো জেতৱনে পাতুৰহোসি. অথ খো সো নাগো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স ভিসে চ মুড়ালিকাযো চ পটিগ্গহাপেত্ৱা জেতৱনে অন্তৰহিতো মন্দাকিনিযা পোক্খৰণিযা তীৰে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভিসে চ মুড়ালিকাযো চ উপনামেসি. অথ খো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স ভিসে চ মুড়ালিকাযো চ ভুত্তস্স কাযডাহাবাধো পটিপ্পস্সম্ভি. বহূ ভিসা চ মুড়ালিকাযো চ অৱসিট্ঠা হোন্তি. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ দুব্ভিক্খে অপ্পমত্তকেপি পৱাৰেন্তি, পটিসঙ্খাপি পটিক্খিপন্তি, সব্বো চ সঙ্ঘো পৱাৰিতো হোতি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তি. পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৱে, পৰিভুঞ্জথ. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱনট্ঠং পোক্খৰট্ঠং ভুত্তাৱিনা পৱাৰিতেন অনতিৰিত্তং পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

তেন খো পন সমযেন সাৱত্থিযং বহুং ফলখাদনীযং উপ্পন্নং হোতি, কপ্পিযকাৰকো চ ন হোতি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ফলং ন পৰিভুঞ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অবীজং নিব্বত্তবীজং [নিব্বট্টবীজং (সী.), নিব্বটবীজং (স্যা.), নিপ্পট্টবীজং (ক.)] অকতকপ্পং ফলং পৰিভুঞ্জিতুন্তি.

পটিগ্গহিতাদি অনুজাননা নিট্ঠিতা.

১৬৭. সত্থকম্মপটিক্খেপকথা

২৭৯. অথ খো ভগৱা সাৱত্থিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো ভগন্দলাবাধো হোতি. আকাসগোত্তো ৱেজ্জো সত্থকম্মং কৰোতি. অথ খো ভগৱা সেনাসনচাৰিকং আহিণ্ডন্তো যেন তস্স ভিক্খুনো ৱিহাৰো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো আকাসগোত্তো ৱেজ্জো ভগৱন্তং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আগচ্ছতু ভৱং গোতমো, ইমস্স ভিক্খুনো ৱচ্চমগ্গং পস্সতু, সেয্যথাপি গোধামুখ’’ন্তি. অথ খো ভগৱা – ‘‘সো মং খ্ৱাযং মোঘপুৰিসো উপ্পণ্ডেতী’’তি – ততোৱ পটিনিৱত্তিত্ৱা, এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা, ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘অত্থি কিৰ, ভিক্খৱে, অমুকস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খু গিলানো’’তি? ‘‘অত্থি ভগৱা’’তি. ‘‘কিং তস্স, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো আবাধো’’তি? ‘‘তস্স, ভন্তে, আযস্মতো ভগন্দলাবাধো, আকাসগোত্তো ৱেজ্জো সত্থকম্মং কৰোতী’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা – ‘‘অননুচ্ছৱিকং, ভিক্খৱে, তস্স মোঘপুৰিসস্স, অননুলোমিকং, অপ্পতিৰূপং, অস্সামণকং, অকপ্পিযং, অকৰণীযং. কথঞ্হি নাম সো, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসো সম্বাধে সত্থকম্মং কাৰাপেস্সতি. সম্বাধে, ভিক্খৱে, সুখুমা ছৱি, দুৰোপযো ৱণো, দুপ্পৰিহাৰং সত্থং. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, সম্বাধে সত্থকম্মং কাৰাপেতব্বং. যো কাৰাপেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি.

তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ – ভগৱতা সত্থকম্মং পটিক্খিত্তন্তি – ৱত্থিকম্মং কাৰাপেন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা, তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱত্থিকম্মং কাৰাপেস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱত্থিকম্মং কাৰাপেন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, সম্বাধস্স সামন্তা দ্ৱঙ্গুলা সত্থকম্মং ৱা ৱত্থিকম্মং ৱা কাৰাপেতব্বং. যো কাৰাপেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি.

সত্থকম্মপটিক্খেপকথা নিট্ঠিতা.

১৬৮. মনুস্সমংসপটিক্খেপকথা

২৮০. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন বাৰাণসী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন বাৰাণসী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তেন খো পন সমযেন বাৰাণসিযং সুপ্পিযো চ উপাসকো সুপ্পিযা চ উপাসিকা উভতোপসন্না হোন্তি, দাযকা, কাৰকা, সঙ্ঘুপট্ঠাকা. অথ খো সুপ্পিযা উপাসিকা আৰামং গন্ত্ৱা ৱিহাৰেন ৱিহাৰং পৰিৱেণেন পৰিৱেণং উপসঙ্কমিত্ৱা ভিক্খূ পুচ্ছতি – ‘‘কো, ভন্তে, গিলানো, কস্স কিং আহৰিযতূ’’তি? তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰেন ভিক্খুনা ৱিৰেচনং পীতং হোতি. অথ খো সো ভিক্খু সুপ্পিযং উপাসিকং এতদৱোচ – ‘‘মযা খো, ভগিনি, ৱিৰেচনং পীতং. অত্থো মে পটিচ্ছাদনীযেনা’’তি. ‘‘সুট্ঠু, অয্য, আহৰিযিস্সতী’’তি ঘৰং গন্ত্ৱা অন্তেৱাসিং আণাপেসি – ‘‘গচ্ছ, ভণে, পৱত্তমংসং জানাহী’’তি. এৱং, অয্যেতি খো সো পুৰিসো সুপ্পিযায উপাসিকায পটিস্সুণিত্ৱা কেৱলকপ্পং বাৰাণসিং আহিণ্ডন্তো ন অদ্দস পৱত্তমংসং. অথ খো সো পুৰিসো যেন সুপ্পিযা উপাসিকা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা সুপ্পিযং উপাসিকং এতদৱোচ – ‘‘নত্থয্যে পৱত্তমংসং. মাঘাতো অজ্জা’’তি. অথ খো সুপ্পিযায উপাসিকায এতদহোসি – ‘‘তস্স খো গিলানস্স ভিক্খুনো পটিচ্ছাদনীযং অলভন্তস্স আবাধো ৱা অভিৱড্ঢিস্সতি, কালঙ্কিৰিযা ৱা ভৱিস্সতি. ন খো মেতং পতিৰূপং যাহং পটিস্সুণিত্ৱা ন হৰাপেয্য’’ন্তি. পোত্থনিকং গহেত্ৱা ঊৰুমংসং উক্কন্তিত্ৱা দাসিযা অদাসি – ‘‘হন্দ, জে, ইমং মংসং সম্পাদেত্ৱা অমুকস্মিং ৱিহাৰে ভিক্খু গিলানো, তস্স দজ্জাহি. যো চ মং পুচ্ছতি, ‘গিলানা’তি পটিৱেদেহী’’তি. উত্তৰাসঙ্গেন ঊৰুং ৱেঠেত্ৱা ওৱৰকং পৱিসিত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো ঘৰং গন্ত্ৱা দাসিং পুচ্ছি – ‘‘কহং সুপ্পিযা’’তি? ‘‘এসায্য ওৱৰকে নিপন্না’’তি. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো যেন সুপ্পিযা উপাসিকা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা সুপ্পিযং উপাসিকং এতদৱোচ – ‘‘কিস্স নিপন্নাসী’’তি? ‘‘গিলানাম্হী’’তি. ‘‘কিং তে আবাধো’’তি? অথ খো সুপ্পিযা উপাসিকা সুপ্পিযস্স উপাসকস্স এতমত্থং আৰোচেসি. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো – অচ্ছৰিযং ৱত ভো! অব্ভুতং ৱত ভো! যাৱ সদ্ধাযং সুপ্পিযা পসন্না, যত্ৰ হি নাম অত্তনোপি মংসানি পৰিচ্চত্তানি! কিম্পিমায [কিং পনিমায (সী. স্যা.)] অঞ্ঞং কিঞ্চি অদেয্যং ভৱিস্সতীতি – হট্ঠো উদগ্গো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সুপ্পিযো উপাসকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং, সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সুপ্পিযস্স উপাসকস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো সুপ্পিযং উপাসকং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কহং সুপ্পিযা’’তি? ‘‘গিলানা ভগৱা’’তি. ‘‘তেন হি আগচ্ছতূ’’তি. ‘‘ন ভগৱা উস্সহতী’’তি. ‘‘তেন হি পৰিগ্গহেত্ৱাপি আনেথা’’তি. অথ খো সুপ্পিযো উপাসকো সুপ্পিযং উপাসিকং পৰিগ্গহেত্ৱা আনেসি. তস্সা, সহ দস্সনেন ভগৱতো, তাৱ মহাৱণো ৰুড়হো অহোসি, সুচ্ছৱিলোমজাতো. অথ খো সুপ্পিযো চ উপাসকো সুপ্পিযা চ উপাসিকা – ‘‘অচ্ছৰিযং ৱত ভো! অব্ভুতং ৱত ভো! তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৱতা, যত্ৰ হি নাম সহ দস্সনেন ভগৱতো তাৱ মহাৱণো ৰুড়হো ভৱিস্সতি, সুচ্ছৱিলোমজাতো’’তি – হট্ঠা উদগ্গা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদিংসু. অথ খো ভগৱা সুপ্পিযঞ্চ উপাসকং সুপ্পিযঞ্চ উপাসিকং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ভিক্খূ

পটিপুচ্ছি – ‘‘কো, ভিক্খৱে, সুপ্পিযং উপাসিকং মংসং ৱিঞ্ঞাপেসী’’তি? এৱং ৱুত্তে সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, সুপ্পিযং উপাসিকং মংসং ৱিঞ্ঞাপেসি’’ন্তি. ‘‘আহৰিযিত্থ ভিক্খূ’’তি? ‘‘আহৰিযিত্থ ভগৱা’’তি. ‘‘পৰিভুঞ্জি ত্ৱং ভিক্খূ’’তি? ‘‘পৰিভুঞ্জামহং ভগৱা’’তি. ‘‘পটিৱেক্খি ত্ৱং ভিক্খূ’’তি? ‘‘নাহং ভগৱা পটিৱেক্খি’’ন্তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, অপ্পটিৱেক্খিত্ৱা মংসং পৰিভুঞ্জিস্সসি. মনুস্সমংসং খো তযা, মোঘপুৰিস, পৰিভুত্তং. নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, মনুস্সা সদ্ধা পসন্না, তেহি অত্তনোপি মংসানি পৰিচ্চত্তানি. ন, ভিক্খৱে, মনুস্সমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. ন চ, ভিক্খৱে, অপ্পটিৱেক্খিত্ৱা মংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.

মনুস্সমংসপটিক্খেপকথা নিট্ঠিতা.

১৬৯. হত্থিমংসাদিপটিক্খেপকথা

২৮১. তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো হত্থী মৰন্তি. মনুস্সা দুব্ভিক্খে হত্থিমংসং পৰিভুঞ্জন্তি, ভিক্খূনং পিণ্ডায চৰন্তানং হত্থিমংসং দেন্তি. ভিক্খূ হত্থিমংসং পৰিভুঞ্জন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা হত্থিমংসং পৰিভুঞ্জিস্সন্তি. ৰাজঙ্গং হত্থী, সচে ৰাজা জানেয্য, ন নেসং অত্তমনো অস্সা’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, হত্থিমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন ৰঞ্ঞো অস্সা মৰন্তি. মনুস্সা দুব্ভিক্খে অস্সমংসং পৰিভুঞ্জন্তি, ভিক্খূনং পিণ্ডায চৰন্তানং অস্সমংসং দেন্তি. ভিক্খূ অস্সমংসং পৰিভুঞ্জন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা অস্সমংসং পৰিভুঞ্জিস্সন্তি. ৰাজঙ্গং অস্সা, সচে ৰাজা জানেয্য, ন নেসং অত্তমনো অস্সা’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, অস্সমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন মনুস্সা দুব্ভিক্খে সুনখমংসং পৰিভুঞ্জন্তি, ভিক্খূনং পিণ্ডায চৰন্তানং সুনখমংসং দেন্তি. ভিক্খূ সুনখমংসং পৰিভুঞ্জন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা সুনখমংসং পৰিভুঞ্জিস্সন্তি, জেগুচ্ছো সুনখো পটিকূলো’’তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, সুনখমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন মনুস্সা দুব্ভিক্খে অহিমংসং পৰিভুঞ্জন্তি, ভিক্খূনং পিণ্ডায চৰন্তানং অহিমংসং দেন্তি. ভিক্খূ অহিমংসং পৰিভুঞ্জন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা অহিমংসং পৰিভুঞ্জিস্সন্তি, জেগুচ্ছো অহি পটিকূলো’’তি. সুপস্সোপি [সুফস্সো (সী.)] নাগৰাজা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সুপস্সো নাগৰাজা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্তি, ভন্তে, নাগা অস্সদ্ধা অপ্পসন্না. তে অপ্পমত্তকেহিপি ভিক্খূ ৱিহেঠেয্যুং. সাধু, ভন্তে, অয্যা অহিমংসং ন পৰিভুঞ্জেয্যু’’ন্তি. অথ খো ভগৱা সুপস্সং নাগৰাজানং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি…পে… পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অহিমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.

তেন খো পন সমযেন লুদ্দকা সীহং হন্ত্ৱা সীহমংসং [মংসং (ক.)] পৰিভুঞ্জন্তি, ভিক্খূনং পিণ্ডায চৰন্তানং সীহমংসং দেন্তি. ভিক্খূ সীহমংসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তি. সীহা সীহমংসগন্ধেন ভিক্খূ পৰিপাতেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, সীহমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন লুদ্দকা ব্যগ্ঘং হন্ত্ৱা…পে… দীপিং হন্ত্ৱা…পে… অচ্ছং হন্ত্ৱা…পে… তৰচ্ছং হন্ত্ৱা তৰচ্ছমংসং পৰিভুঞ্জন্তি, ভিক্খূনং পিণ্ডায চৰন্তানং তৰচ্ছমংসং দেন্তি. ভিক্খূ তৰচ্ছমংসং পৰিভুঞ্জিত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তি. তৰচ্ছা তৰচ্ছমংসগন্ধেন ভিক্খূ পৰিপাতেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, তৰচ্ছমংসং পৰিভুঞ্জিতব্বং. যো পৰিভুঞ্জেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

হত্থিমংসাদিপটিক্খেপকথা নিট্ঠিতা.

সুপ্পিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো দুতিযো.

১৭০. যাগুমধুগোড়কানুজাননা

২৮২. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন অন্ধকৱিন্দং তেন চাৰিকং পক্কামি, মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং, অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. তেন খো পন সমযেন জানপদা মনুস্সা বহুং লোণম্পি, তেলম্পি, তণ্ডুলম্পি, খাদনীযম্পি সকটেসু আৰোপেত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি – যদা পটিপাটিং লভিস্সাম তদা ভত্তং কৰিস্সামাতি, পঞ্চমত্তানি চ ৱিঘাসাদসতানি. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন অন্ধকৱিন্দং তদৱসৰি. অথ খো অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স পটিপাটিং অলভন্তস্স এতদহোসি – ‘‘অতীতানি [অধিকানি (সী. স্যা.)] খো মে দ্ৱে মাসানি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুবন্ধন্তস্স ‘যদা পটিপাটিং লভিস্সামি তদা ভত্তং কৰিস্সামী’তি, ন চ মে পটিপাটি লব্ভতি, অহঞ্চম্হি একত্তকো [একতো (সী. স্যা.)], বহু চ মে ঘৰাৱাসত্থো হাযতি. যংনূনাহং ভত্তগ্গং ওলোকেয্যং; যং ভত্তগ্গে নাস্স, তং পটিযাদেয্য’’ন্তি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো ভত্তগ্গং ওলোকেন্তো দ্ৱে নাদ্দস – যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চ. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো যেনাযস্মা আনন্দো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং এতদৱোচ – ‘‘ইধ মে, ভো আনন্দ, পটিপাটিং অলভন্তস্স এতদহোসি ‘অতীতানি খো মে দ্ৱে মাসানি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুবন্ধন্তস্স, যদা পটিপাটিং লভিস্সামি তদা ভত্তং কৰিস্সামীতি. ন চ মে পটিপাটি লব্ভতি, অহঞ্চম্হি একত্তকো, বহু চ মে ঘৰাৱাসত্থো হাযতি. যংনূনাহং ভত্তগ্গং ওলোকেয্যং; যং ভত্তগ্গে নাস্স, তং পটিযাদেয্য’ন্তি. সো খো অহং, ভো আনন্দ, ভত্তগ্গং ওলোকেন্তো দ্ৱে নাদ্দসং – যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চ. সচাহং, ভো আনন্দ, পটিযাদেয্যং যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চ, পটিগ্গণ্হেয্য মে ভৱং গোতমো’’তি? ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, ভগৱন্তং পটিপুচ্ছিস্সামী’’তি. অথ খো আযস্মা আনন্দো ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. তেন হানন্দ, পটিযাদেতূতি. তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, পটিযাদেহীতি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পহূতং যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চ পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো উপনামেসি – পটিগ্গণ্হাতু মে ভৱং গোতমো যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চাতি. তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খূনং দেহীতি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা ন পটিগ্গণ্হন্তি. পটিগ্গণ্হথ, ভিক্খৱে, পৰিভুঞ্জথাতি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পহূতায যাগুযা চ মধুগোড়কেন চ সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ধোতহত্থং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং ব্ৰাহ্মণং ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘দসযিমে, ব্ৰাহ্মণ, আনিসংসা যাগুযা. কতমে দস? যাগুং দেন্তো আযুং দেতি, ৱণ্ণং দেতি, সুখং দেতি, বলং দেতি, পটিভানং দেতি, যাগু পীতা খুদ্দং [খুদং (সী. স্যা.)] পটিহনতি, পিপাসং ৱিনেতি, ৱাতং অনুলোমেতি, ৱত্থিং সোধেতি, আমাৱসেসং পাচেতি – ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, দসানিসংসা যাগুযা’’তি [পচ্ছিমা পঞ্চ আনিসংসা অ. নি. ৫.২০৭].

[অ. নি. ৪.৫৮-৫৯ থোকং ৱিসদিসং] যো সঞ্ঞতানং পৰদত্তভোজিনং;

কালেন সক্কচ্চ দদাতি যাগুং;

দসস্স ঠানানি অনুপ্পৱেচ্ছতি;

আযুঞ্চ ৱণ্ণঞ্চ সুখং বলঞ্চ.

পটিভানমস্স উপজাযতে ততো;

খুদ্দং পিপাসঞ্চ ব্যপনেতি ৱাতং;

সোধেতি ৱত্থিং পৰিণামেতি ভুত্তং;

ভেসজ্জমেতং সুগতেন ৱণ্ণিতং.

তস্মা হি যাগুং অলমেৱ দাতুং;

নিচ্চং মনুস্সেন সুখত্থিকেন;

দিব্বানি ৱা পত্থযতা সুখানি;

মনুস্সসোভগ্যতমিচ্ছতা ৱাতি.

অথ খো ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যাগুঞ্চ মধুগোড়কঞ্চা’’তি.

যাগুমধুগোড়কানুজাননা নিট্ঠিতা.

১৭১. তৰুণপসন্নমহামত্তৱত্থু

২৮৩. অস্সোসুং খো মনুস্সা ভগৱতা কিৰ যাগু অনুঞ্ঞাতা মধুগোড়কঞ্চাতি. তে কালস্সেৱ, ভোজ্জযাগুং পটিযাদেন্তি মধুগোড়কঞ্চ. ভিক্খূ কালস্সেৱ ভোজ্জযাগুযা ধাতা মধুগোড়কেন চ ভত্তগ্গে ন চিত্তৰূপং পৰিভুঞ্জন্তি. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰেন তৰুণপসন্নেন মহামত্তেন স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো হোতি. অথ খো তস্স তৰুণপসন্নস্স মহামত্তস্স এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং অড্ঢতেলসন্নং ভিক্খুসতানং অড্ঢতেলসানি মংসপাতিসতানি পটিযাদেয্যং, একমেকস্স ভিক্খুনো একমেকং মংসপাতিং উপনামেয্য’’ন্তি. অথ খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা অড্ঢতেলসানি চ মংসপাতিসতানি, ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স তৰুণপসন্নস্স মহামত্তস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো ভত্তগ্গে ভিক্খূ পৰিৱিসতি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘থোকং, আৱুসো, দেহি; থোকং, আৱুসো, দেহী’’তি. ‘‘মা খো তুম্হে, ভন্তে, – ‘অযং তৰুণপসন্নো মহামত্তো’তি – থোকং থোকং পটিগ্গণ্হথ. বহুং মে খাদনীযং ভোজনীযং পটিযত্তং, অড্ঢতেলসানি চ মংসপাতিসতানি. একমেকস্স ভিক্খুনো একমেকং মংসপাতিং উপনামেস্সামীতি. পটিগ্গণ্হথ, ভন্তে, যাৱদত্থ’’ন্তি. ‘‘ন খো মযং, আৱুসো, এতংকাৰণা থোকং থোকং পটিগ্গণ্হাম, অপি চ মযং কালস্সেৱ ভোজ্জযাগুযা ধাতা মধুগোড়কেন চ. তেন মযং থোকং থোকং পটিগ্গণ্হামা’’তি. অথ খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৱিপাচেতি – ‘‘কথঞ্হি নাম ভদন্তা মযা নিমন্তিতা অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগুং পৰিভুঞ্জিস্সন্তি, ন চাহং পটিবলো যাৱদত্থং দাতু’’ন্তি কুপিতো অনত্তমনো আসাদনাপেক্খো ভিক্খূনং পত্তে পূৰেন্তো অগমাসি – ভুঞ্জথ ৱা হৰথ ৱাতি. অথ খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো তং তৰুণপসন্নং মহামত্তং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

অথ খো তস্স তৰুণপসন্নস্স মহামত্তস্স অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো অহুদেৱ কুক্কুচ্চং, অহু ৱিপ্পটিসাৰো – ‘‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; যোহং কুপিতো অনত্তমনো আসাদনাপেক্খো ভিক্খূনং পত্তে পূৰেন্তো অগমাসিং – ‘ভুঞ্জথ ৱা হৰথ ৱা’তি. কিং নু খো মযা বহুং পসুতং পুঞ্ঞং ৱা অপুঞ্ঞং ৱা’’তি? অথ খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধ ময্হং, ভন্তে, অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো অহুদেৱ কুক্কুচ্চং, অহু ৱিপ্পটিসাৰো ‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; যোহং কুপিতো অনত্তমনো আসাদনাপেক্খো ভিক্খূনং পত্তে পূৰেন্তো অগমাসিং – ভুঞ্জথ ৱা হৰথ ৱাতি. কিং নু খো মযা বহুং পসুতং, পুঞ্ঞং ৱা অপুঞ্ঞং ৱা’তি. কিং নু খো মযা, ভন্তে, বহুং পসুতং, পুঞ্ঞং ৱা অপুঞ্ঞং ৱা’’তি? ‘‘যদগ্গেন তযা, আৱুসো, স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো তদগ্গেন তে বহুং পুঞ্ঞং পসুতং. যদগ্গেন তে একমেকেন ভিক্খুনা একমেকং সিত্থং পটিগ্গহিতং তদগ্গেন তে বহুং পুঞ্ঞং পসুতং, সগ্গা তে আৰদ্ধা’’তি. অথ খো সো তৰুণপসন্নো মহামত্তো – ‘‘লাভা কিৰ মে, সুলদ্ধং কিৰ মে, বহুং কিৰ মযা পুঞ্ঞং পসুতং, সগ্গা কিৰ মে আৰদ্ধা’’তি – হট্ঠো উদগ্গো উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ভিক্খূ অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তিতা অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগুং পৰিভুঞ্জন্তী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তিতা অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগুং পৰিভুঞ্জিস্সন্তি. নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তিতেন অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগু পৰিভুঞ্জিতব্বা. যো পৰিভুঞ্জেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি.

তৰুণপসন্নমহামত্তৱত্থু নিট্ঠিতং.

১৭২. বেলট্ঠকচ্চানৱত্থু

২৮৪. অথ খো ভগৱা অন্ধকৱিন্দে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি, মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং, অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. তেন খো পন সমযেন বেলট্ঠো কচ্চানো ৰাজগহা অন্ধকৱিন্দং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো হোতি, পঞ্চমত্তেহি সকটসতেহি, সব্বেহেৱ গুড়কুম্ভপূৰেহি. অদ্দসা খো ভগৱা বেলট্ঠং কচ্চানং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান মগ্গা ওক্কম্ম অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো বেলট্ঠো কচ্চানো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইচ্ছামহং, ভন্তে, একমেকস্স ভিক্খুনো একমেকং গুড়কুম্ভং দাতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, একংযেৱ গুড়কুম্ভং আহৰা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা একংযেৱ গুড়কুম্ভং আদায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘আভতো [আহটো (সী. স্যা. ক.)], ভন্তে, গুড়কুম্ভো; কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, ভিক্খূনং গুড়ং দেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ভিক্খূনং গুড়ং দত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিন্নো, ভন্তে, ভিক্খূনং গুড়ো, বহু চাযং গুড়ো অৱসিট্ঠো. কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, ভিক্খূনং গুড়ং যাৱদত্থং দেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ভিক্খূনং গুড়ং যাৱদত্থং দত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিন্নো, ভন্তে, ভিক্খূনং গুড়ো যাৱদত্থো, বহু চাযং গুড়ো অৱসিট্ঠো. কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, ভিক্খূ গুড়েহি সন্তপ্পেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ভিক্খূ গুড়েহি সন্তপ্পেসি. একচ্চে ভিক্খূ পত্তেপি পূৰেসুং পৰিস্সাৱনানিপি থৱিকাযোপি পূৰেসুং. অথ খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভিক্খূ গুড়েহি সন্তপ্পেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্তপ্পিতা, ভন্তে, ভিক্খূ গুড়েহি, বহু চাযং গুড়ো অৱসিট্ঠো. কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, ৱিঘাসাদানং গুড়ং দেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ৱিঘাসাদানং গুড়ং দত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিন্নো, ভন্তে, ৱিঘাসাদানং গুড়ো, বহু চাযং গুড়ো অৱসিট্ঠো. কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, ৱিঘাসাদানং গুড়ং যাৱদত্থং দেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ৱিঘাসাদানং গুড়ং যাৱদত্থং দত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘দিন্নো, ভন্তে, ৱিঘাসাদানং গুড়ো যাৱদত্থো, বহু চাযং গুড়ো অৱসিট্ঠো. কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, ৱিঘাসাদে গুড়েহি সন্তপ্পেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা ৱিঘাসাদে গুড়েহি সন্তপ্পেসি. একচ্চে ৱিঘাসাদা কোলম্বেপি ঘটেপি পূৰেসুং, পিটকানিপি উচ্ছঙ্গেপি পূৰেসুং. অথ খো বেলট্ঠো কচ্চানো ৱিঘাসাদে গুড়েহি সন্তপ্পেত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্তপ্পিতা, ভন্তে, ৱিঘাসাদা গুড়েহি, বহু চাযং গুড়ো অৱসিট্ঠো. কথাহং, ভন্তে, পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘নাহং তং, কচ্চান, পস্সামি সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায যস্স সো গুড়ো পৰিভুত্তো সম্মা পৰিণামং গচ্ছেয্য, অঞ্ঞত্ৰ তথাগতস্স ৱা তথাগতসাৱকস্স ৱা. তেন হি ত্ৱং, কচ্চান, তং গুড়ং অপ্পহৰিতে ৱা ছড্ডেহি, অপ্পাণকে ৱা উদকে ওপিলাপেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো বেলট্ঠো কচ্চানো ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা তং গুড়ং অপ্পাণকে উদকে ওপিলাপেতি. অথ খো সো গুড়ো উদকে পক্খিত্তো চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতি পধূপাযতি [সন্ধূপাযতি (সী. স্যা.)] সম্পধূপাযতি. সেয্যথাপি নাম ফালো দিৱসংসন্তত্তো উদকে পক্খিত্তো চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতি পধূপাযতি সম্পধূপাযতি, এৱমেৱ সো গুড়ো উদকে পক্খিত্তো চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতি পধূপাযতি সম্পধূপাযতি.

অথ খো বেলট্ঠো কচ্চানো সংৱিগ্গো লোমহট্ঠজাতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নস্স খো বেলট্ঠস্স কচ্চানস্স ভগৱা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – ‘‘দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৱা অঞ্ঞাসি বেলট্ঠং কচ্চানং কল্লচিত্তং, মুদুচিত্তং, ৱিনীৱৰণচিত্তং, উদগ্গচিত্তং, পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি…পে… এৱমেৱ বেলট্ঠস্স কচ্চানস্স তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি. অথ খো বেলট্ঠো কচ্চানো দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে. অভিক্কন্তং, ভন্তে. সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য…পে… এৱমেৱং খো ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণগত’’ন্তি.

অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে গুড়ো উস্সন্নো হোতি. ভিক্খূ – গিলানস্সেৱ ভগৱতা গুড়ো অনুঞ্ঞাতো, নো অগিলানস্সাতি – কুক্কুচ্চাযন্তা গুড়ং ন ভুঞ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স গুড়ং, অগিলানস্স গুড়োদকন্তি.

বেলট্ঠকচ্চানৱত্থু নিট্ঠিতং.

১৭৩. পাটলিগামৱত্থু

২৮৫. [ইতো পৰং মহাৱ. ২৮৬-২৮৭ ‘তিণ্ণা মেধাৱিনো জনা’তি পাঠো দী. নি. ২.১৪৮; উদা. ৭৬ আদযো] অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন পাটলিগামো তেন চাৰিকং পক্কামি, মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং, অড্ঢতেলসেহি ভিক্খুসতেহি. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন পাটলিগামো তদৱসৰি. অস্সোসুং খো পাটলিগামিকা উপাসকা – ‘‘ভগৱা কিৰ পাটলিগামং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো পাটলিগামিকে উপাসকে ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি, সমাদপেসি, সমুত্তেজেসি, সম্পহংসেসি. অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অধিৱাসেতু নো, ভন্তে, ভগৱা আৱসথাগাৰং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা সব্বসন্থৰিং আৱসথাগাৰং সন্থৰিত্ৱা, আসনানি পঞ্ঞপেত্ৱা, উদকমণিকং পতিট্ঠাপেত্ৱা, তেলপদীপং আৰোপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘সব্বসন্থৰিসন্থতং, ভন্তে, আৱসথাগাৰং. আসনানি পঞ্ঞত্তানি. উদকমণিকো পতিট্ঠাপিতো. তেলপদীপো আৰোপিতো. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি.

অথ খো ভগৱা নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন যেন আৱসথাগাৰং তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পাদে পক্খালেত্ৱা আৱসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা মজ্ঝিমং থম্ভং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি. ভিক্খুসঙ্ঘোপি খো পাদে পক্খালেত্ৱা আৱসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা পচ্ছিমং ভিত্তিং নিস্সায পুৰত্থাভিমুখো নিসীদি, ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱা. পাটলিগামিকাপি খো উপাসকা পাদে পক্খালেত্ৱা আৱসথাগাৰং পৱিসিত্ৱা পুৰত্থিমং ভিত্তিং নিস্সায পচ্ছিমাভিমুখা নিসীদিংসু, ভগৱন্তংযেৱ পুৰক্খত্ৱা. অথ খো ভগৱা পাটলিগামিকে উপাসকে আমন্তেসি –

[দী. নি. ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩ আদযো], গহপতযো, আদীনৱা দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো পমাদাধিকৰণং মহতিং ভোগজানিং নিগচ্ছতি. অযং পঠমো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো যঞ্ঞদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি, যদি খত্তিযপৰিসং, যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং, যদি গহপতিপৰিসং, যদি সমণপৰিসং, অৱিসাৰদো উপসঙ্কমতি মঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো সম্মূড়্হো কালংকৰোতি. অযং চতুত্থো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. পুন চপৰং, গহপতযো, দুস্সীলো সীলৱিপন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আদীনৱো দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আদীনৱা দুস্সীলস্স সীলৱিপত্তিযা.

[দী. নি. ৩.৩১৬; অ. নি. ৫.২১৩ আদযো] ‘‘পঞ্চিমে, গহপতযো, আনিসংসা সীলৱতো সীলসম্পদায. কতমে পঞ্চ? ইধ, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো অপ্পমাদাধিকৰণং মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছতি. অযং পঠমো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি. অযং দুতিযো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো যঞ্ঞদেৱ পৰিসং উপসঙ্কমতি, যদি খত্তিযপৰিসং, যদি ব্ৰাহ্মণপৰিসং, যদি গহপতিপৰিসং, যদি সমণপৰিসং, ৱিসাৰদো উপসঙ্কমতি অমঙ্কুভূতো. অযং ততিযো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো অসম্মূড়্হো কালংকৰোতি. অযং চতুত্থো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. পুন চপৰং, গহপতযো, সীলৱা সীলসম্পন্নো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জতি. অযং পঞ্চমো আনিসংসো সীলৱতো সীলসম্পদায. ইমে খো, গহপতযো, পঞ্চ আনিসংসা সীলৱতো সীলসম্পদাযাতি.

অথ খো ভগৱা পাটলিগামিকে উপাসকে বহুদেৱ ৰত্তিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উয্যোজেসি – ‘‘অভিক্কন্তা খো, গহপতযো, ৰত্তি. যস্সদানি তুম্হে কালং মঞ্ঞথা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি, খো পাটলিগামিকা উপাসকা ভগৱতো পটিস্সুণিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো ভগৱা অচিৰপক্কন্তেসু পাটলিগামিকেসু উপাসকেসু সুঞ্ঞাগাৰং পাৱিসি.

পাটলিগামৱত্থু নিট্ঠিতং.

১৭৪. সুনিধৱস্সকাৰৱত্থু

২৮৬. তেন খো পন সমযেন সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তি ৱজ্জীনং পটিবাহায. অদ্দসা খো ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সম্বহুলা দেৱতাযো পাটলিগামে ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ ৰাজূনং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ ৰাজূনং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ ৰাজূনং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. অথ খো ভগৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘কে নু খো তে, আনন্দ, পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তী’’তি? ‘‘সুনিধৱস্সকাৰা, ভন্তে, মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তি ৱজ্জীনং পটিবাহাযা’’তি. সেয্যথাপি, আনন্দ, দেৱেহি তাৱতিংসেহি সদ্ধিং মন্তেত্ৱা, এৱমেৱ খো, আনন্দ, সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা পাটলিগামে নগৰং মাপেন্তি ৱজ্জীনং পটিবাহায. ইধাহং, আনন্দ, ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায অদ্দসং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সম্বহুলা দেৱতাযো পাটলিগামে ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তিযো. যস্মিং পদেসে মহেসক্খা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মহেসক্খানং তত্থ ৰাজূনং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে মজ্ঝিমা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, মজ্ঝিমানং তত্থ ৰাজূনং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যস্মিং পদেসে নীচা দেৱতা ৱত্থূনি পৰিগ্গণ্হন্তি, নীচানং তত্থ ৰাজূনং ৰাজমহামত্তানং চিত্তানি নমন্তি নিৱেসনানি মাপেতুং. যাৱতা, আনন্দ, অৰিযং আযতনং, যাৱতা ৱণিপ্পথো, ইদং অগ্গনগৰং ভৱিস্সতি পাটলিপুত্তং পুটভেদনং. পাটলিপুত্তস্স খো, আনন্দ, তযো অন্তৰাযা ভৱিস্সন্তি – অগ্গিতো ৱা উদকতো ৱা অব্ভন্তৰতো ৱা মিথুভেদাতি.

অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. একমন্তং ঠিতা খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘অধিৱাসেতু নো ভৱং গোতমো অজ্জতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা পক্কমিংসু. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসুং – ‘‘কালো, ভো গোতম, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন সুনিধৱস্সকাৰানং মগধমহামত্তানং পৰিৱেসনা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো সুনিধৱস্সকাৰে মগধমহামত্তে ভগৱা ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –

‘‘যস্মিং পদেসে কপ্পেতি, ৱাসং পণ্ডিতজাতিযো;

সীলৱন্তেত্থ ভোজেত্ৱা, সঞ্ঞতে ব্ৰহ্মচাৰযো [ব্ৰহ্মচাৰিনো (স্যা.)].

‘‘যা তত্থ দেৱতা আসুং, তাসং দক্খিণমাদিসে;

তা পূজিতা পূজযন্তি, মানিতা মানযন্তি নং.

‘‘ততো নং অনুকম্পন্তি, মাতা পুত্তংৱ ওৰসং;

দেৱতানুকম্পিতো পোসো, সদা ভদ্ৰানি পস্সতী’’তি.

অথ খো ভগৱা সুনিধৱস্সকাৰে মগধমহামত্তে ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. তেন খো পন সমযেন সুনিধৱস্সকাৰা মগধমহামত্তা ভগৱন্তং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধা হোন্তি, ‘‘যেনজ্জ সমণো গোতমো দ্ৱাৰেন নিক্খমিস্সতি, তং গোতমদ্ৱাৰং নাম ভৱিস্সতি; যেন তিত্থেন গঙ্গং নদিং উত্তৰিস্সতি, তং গোতমতিত্থং নাম ভৱিস্সতী’’তি. অথ খো ভগৱা যেন দ্ৱাৰেন নিক্খমি, তং গোতমদ্ৱাৰং নাম অহোসি. অথ খো ভগৱা যেন গঙ্গা নদী তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন গঙ্গা নদী পূৰা হোতি সমতিত্তিকা কাকপেয্যা. মনুস্সা অঞ্ঞে নাৱং পৰিযেসন্তি, অঞ্ঞে উড়ুম্পং পৰিযেসন্তি, অঞ্ঞে কুল্লং বন্ধন্তি ওৰা পাৰং গন্তুকামা. অদ্দসা খো ভগৱা তে মনুস্সে অঞ্ঞে নাৱং পৰিযেসন্তে, অঞ্ঞে উড়ুম্পং পৰিযেসন্তে, অঞ্ঞে কুল্লং বন্ধন্তে ওৰা পাৰং গন্তুকামে, দিস্ৱান সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৱমেৱ খো গঙ্গায নদিযা ওৰিমতীৰে অন্তৰহিতো পাৰিমতীৰে পচ্চুট্ঠাসি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ভগৱা এতমত্থং ৱিদিত্ৱা তাযং ৱেলাযং ইমং উদানং উদানেসি –

‘‘যে তৰন্তি অণ্ণৱং সৰং;

সেতুং কত্ৱান ৱিসজ্জ পল্ললানি;

কুল্লঞ্হি জনো বন্ধতি;

তিণ্ণা মেধাৱিনো জনা’’তি.

সুনিধৱস্সকাৰৱত্থু নিট্ঠিতং.

১৭৫. কোটিগামে সচ্চকথা

২৮৭. অথ খো ভগৱা যেন কোটিগামো তেনুপসঙ্কমি. তত্ৰ সুদং ভগৱা কোটিগামে ৱিহৰতি. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – [দী. নি. ২.১৫৫] ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চানং অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. কতমেসং চতুন্নং? দুক্খস্স, ভিক্খৱে, অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. দুক্খসমুদযস্স অৰিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিৰোধস্স অৰিযসচ্চস্স…পে… দুক্খনিৰোধগামিনিযা পটিপদায অৰিযসচ্চস্স অননুবোধা অপ্পটিৱেধা এৱমিদং দীঘমদ্ধানং সন্ধাৱিতং সংসৰিতং মমঞ্চেৱ তুম্হাকঞ্চ. তযিদং, ভিক্খৱে, দুক্খং অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খসমুদযং [দুক্খসমুদযো (স্যা.)] অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধং [দুক্খনিৰোধো (স্যা.)] অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা অৰিযসচ্চং অনুবুদ্ধং পটিৱিদ্ধং, উচ্ছিন্না ভৱতণ্হা, খীণা ভৱনেত্তি, নত্থিদানি পুনব্ভৱো’’তি.

চতুন্নং অৰিযসচ্চানং, যথাভূতং অদস্সনা;

সংসিতং দীঘমদ্ধানং, তাসু তাস্ৱেৱ জাতিসু.

তানি এতানি দিট্ঠানি, ভৱনেত্তি সমূহতা;

উচ্ছিন্নং মূলং দুক্খস্স, নত্থিদানি পুনব্ভৱোতি.

কোটিগামে সচ্চকথা নিট্ঠিতা.

১৭৬. অম্বপালীৱত্থু

২৮৮. [দী. নি. ২.১৬১ আদযো] অস্সোসি খো অম্বপালী গণিকা – ভগৱা কিৰ কোটিগামং অনুপ্পত্তোতি. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভদ্ৰানি ভদ্ৰানি যানানি যোজাপেত্ৱা ভদ্ৰং ভদ্ৰং যানং অভিৰুহিত্ৱা ভদ্ৰেহি ভদ্ৰেহি যানেহি ৱেসালিযা নিয্যাসি ভগৱন্তং দস্সনায. যাৱতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৱা, যানা পচ্চোৰোহিত্ৱা, পত্তিকাৱ যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অম্বপালিং গণিকং ভগৱা ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৱতা ধম্মিযা কথায সন্দস্সিতা সমাদপিতা সমুত্তেজিতা সম্পহংসিতা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো অম্বপালী গণিকা ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.

অম্বপালীৱত্থু নিট্ঠিতং.

১৭৭. লিচ্ছৱীৱত্থু