১৭. পণামিতকথা

৬৮. তেন খো পন সমযেন সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তন্তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তন্তীতি? সচ্চং ভগৱাতি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকা উপজ্ঝাযেসু ন সম্মা ৱত্তিস্সন্তীতি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উপজ্ঝাযম্হি ন সম্মা ৱত্তিতব্বং. যো ন সম্মা ৱত্তেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি. নেৱ সম্মা ৱত্তন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অসম্মাৱত্তন্তং পণামেতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, পণামেতব্বো – ‘‘পণামেমি ত’’ন্তি ৱা, ‘‘মাযিধ পটিক্কমী’’তি ৱা, ‘‘নীহৰ তে পত্তচীৱৰ’’ন্তি ৱা, ‘‘নাহং তযা উপট্ঠাতব্বো’’তি ৱা, কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি, ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, কাযেন ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, পণামিতো হোতি সদ্ধিৱিহাৰিকো; ন কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি, ন ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, ন কাযেন ৱাচায ৱিঞ্ঞাপেতি, ন পণামিতো হোতি সদ্ধিৱিহাৰিকোতি.

তেন খো পন সমযেন সদ্ধিৱিহাৰিকা পণামিতা ন খমাপেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, খমাপেতুন্তি. নেৱ খমাপেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, পণামিতেন ন খমাপেতব্বো. যো ন খমাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন উপজ্ঝাযা খমাপিযমানা ন খমন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৱে, খমিতুন্তি. নেৱ খমন্তি. সদ্ধিৱিহাৰিকা পক্কমন্তিপি ৱিব্ভমন্তিপি তিত্থিযেসুপি সঙ্কমন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, খমাপিযমানেন ন খমিতব্বং. যো ন খমেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

তেন খো পন সমযেন উপজ্ঝাযা সম্মাৱত্তন্তং পণামেন্তি, অসম্মাৱত্তন্তং ন পণামেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, সম্মাৱত্তন্তো পণামেতব্বো. যো পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. ন চ, ভিক্খৱে, অসম্মাৱত্তন্তো ন পণামেতব্বো. যো ন পণামেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো পণামেতব্বো. উপজ্ঝাযম্হি নাধিমত্তং পেমং হোতি, নাধিমত্তো পসাদো হোতি, নাধিমত্তা হিৰী হোতি, নাধিমত্তো গাৰৱো হোতি, নাধিমত্তা ভাৱনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো পণামেতব্বো.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো ন পণামেতব্বো. উপজ্ঝাযম্হি অধিমত্তং পেমং হোতি, অধিমত্তো পসাদো হোতি, অধিমত্তা হিৰী হোতি, অধিমত্তো গাৰৱো হোতি, অধিমত্তা ভাৱনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো ন পণামেতব্বো.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো অলং পণামেতুং. উপজ্ঝাযম্হি নাধিমত্তং পেমং হোতি, নাধিমত্তো পসাদো হোতি, নাধিমত্তা হিৰী হোতি, নাধিমত্তা গাৰৱো হোতি, নাধিমত্তা ভাৱনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো অলং পণামেতুং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো নালং পণামেতুং. উপজ্ঝাযম্হি অধিমত্তং পেমং হোতি, অধিমত্তো পসাদো হোতি, অধিমত্তা হিৰী হোতি, অধিমত্তো গাৰৱো হোতি, অধিমত্তা ভাৱনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতো সদ্ধিৱিহাৰিকো নালং পণামেতুং.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৱিহাৰিকং অপ্পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসাৰো হোতি, পণামেন্তো অনতিসাৰো হোতি. উপজ্ঝাযম্হি নাধিমত্তং পেমং হোতি, নাধিমত্তো পসাদো হোতি, নাধিমত্তা হিৰী হোতি, নাধিমত্তো গাৰৱো হোতি, নাধিমত্তা ভাৱনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৱিহাৰিকং অপ্পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসাৰো হোতি, পণামেন্তো অনতিসাৰো হোতি.

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৱিহাৰিকং পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসাৰো হোতি, অপ্পণামেন্তো অনতিসাৰো হোতি. উপজ্ঝাযম্হি অধিমত্তং পেমং হোতি, অধিমত্তো পসাদো হোতি, অধিমত্তা হিৰী হোতি, অধিমত্তো গাৰৱো হোতি, অধিমত্তা ভাৱনা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং সদ্ধিৱিহাৰিকং পণামেন্তো উপজ্ঝাযো সাতিসাৰো হোতি, অপ্পণামেন্তো অনতিসাৰো হোতী’’তি.

৬৯. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ ন ইচ্ছিংসু পব্বাজেতুং. সো ভিক্খূসু পব্বজ্জং অলভমানো কিসো অহোসি লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো. অদ্দসা খো ভগৱা তং ব্ৰাহ্মণং কিসং লূখং দুব্বণ্ণং উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতং ধমনিসন্থতগত্তং, দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কিং নু খো সো, ভিক্খৱে, ব্ৰাহ্মণো কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তো’’তি? এসো, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ ন ইচ্ছিংসু পব্বাজেতুং. সো ভিক্খূসু পব্বজ্জং অলভমানো কিসো লূখো দুব্বণ্ণো উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতো ধমনিসন্থতগত্তোতি. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো নু খো, ভিক্খৱে, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰসী’’তি? এৱং ৱুত্তে আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অহং খো, ভন্তে, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰামী’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰসী’’তি? ‘‘ইধ মে, ভন্তে, সো ব্ৰাহ্মণো ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তস্স কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি. ইমং খো অহং, ভন্তে, তস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰামী’’তি. ‘‘সাধু সাধু, সাৰিপুত্ত, কতঞ্ঞুনো হি, সাৰিপুত্ত, সপ্পুৰিসা কতৱেদিনো. তেন হি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, তং ব্ৰাহ্মণং পব্বাজেহি উপসম্পাদেহী’’তি. ‘‘কথাহং, ভন্তে, তং ব্ৰাহ্মণং পব্বাজেমি উপসম্পাদেমী’’তি? অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – যা সা, ভিক্খৱে, মযা তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পদা অনুঞ্ঞাতা, তং অজ্জতগ্গে পটিক্খিপামি. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পাদেতুং [উপসম্পদং (সী. স্যা.)]. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, উপসম্পাদেতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

৭০. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্য ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি – সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি – সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘উপসম্পন্নো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

৭১. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু উপসম্পন্নসমনন্তৰা অনাচাৰং আচৰতি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘মাৱুসো, এৱৰূপং অকাসি, নেতং কপ্পতী’’তি. সো এৱমাহ – ‘‘নেৱাহং আযস্মন্তে যাচিং উপসম্পাদেথ মন্তি. কিস্স মং তুম্হে অযাচিতা উপসম্পাদিত্থা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ন, ভিক্খৱে, অযাচিতেন উপসম্পাদেতব্বো. যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, যাচিতেন উপসম্পাদেতুং. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, যাচিতব্বো. তেন উপসম্পদাপেক্খেন সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভিক্খূনং পাদে ৱন্দিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো – ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, উপসম্পদং যাচামি, উল্লুম্পতু মং, ভন্তে, সঙ্ঘো অনুকম্পং উপাদাযা’’তি. দুতিযম্পি যাচিতব্বো. ততিযম্পি যাচিতব্বো. ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –

৭২. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেয্য ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. এসা ঞত্তি.

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. অযং ইত্থন্নামো ইত্থন্নামস্স আযস্মতো উপসম্পদাপেক্খো. ইত্থন্নামো সঙ্ঘং উপসম্পদং যাচতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং উপসম্পাদেতি ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স উপসম্পদা ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.

‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে… ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি…পে….

‘‘উপসম্পন্নো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ইত্থন্নামেন উপজ্ঝাযেন. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.

৭৩. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে পণীতানং ভত্তানং ভত্তপটিপাটি অট্ঠিতা [অধিট্ঠিতা (ক.)] হোতি. অথ খো অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স এতদহোসি – ‘‘ইমে খো সমণা সক্যপুত্তিযা সুখসীলা সুখসমাচাৰা, সুভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা নিৱাতেসু সযনেসু সযন্তি. যংনূনাহং সমণেসু সক্যপুত্তিযেসু পব্বজেয্য’’ন্তি. অথ খো সো ব্ৰাহ্মণো ভিক্খূ উপসঙ্কমিত্ৱা পব্বজ্জং যাচি. তং ভিক্খূ পব্বাজেসুং উপসম্পাদেসুং. তস্মিং পব্বজিতে ভত্তপটিপাটি খীযিত্থ. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘এহি দানি, আৱুসো, পিণ্ডায চৰিস্সামা’’তি. সো এৱমাহ – ‘‘নাহং, আৱুসো, এতংকাৰণা পব্বজিতো পিণ্ডায চৰিস্সামীতি. সচে মে দস্সথ ভুঞ্জিস্সামি, নো চে মে দস্সথ ৱিব্ভমিস্সামী’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, আৱুসো, উদৰস্স কাৰণা পব্বজিতো’’তি? ‘‘এৱমাৱুসো’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – কথঞ্হি নাম ভিক্খু এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে উদৰস্স কাৰণা পব্বজিস্সতীতি. তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, উদৰস্স কাৰণা পব্বজিতোতি? সচ্চং ভগৱাতি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে উদৰস্স কাৰণা পব্বজিস্সসি. নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায পসন্নানং ৱা ভিয্যোভাৱায’’…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উপসম্পাদেন্তেন চত্তাৰো নিস্সযে আচিক্খিতুং – পিণ্ডিযালোপভোজনং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৱজীৱং উস্সাহো কৰণীযো; অতিৰেকলাভো – সঙ্ঘভত্তং, উদ্দেসভত্তং, নিমন্তনং, সলাকভত্তং, পক্খিকং, উপোসথিকং, পাটিপদিকং. পংসুকূলচীৱৰং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৱজীৱং উস্সাহো কৰণীযো; অতিৰেকলাভো – খোমং, কপ্পাসিকং, কোসেয্যং, কম্বলং, সাণং, ভঙ্গং. ৰুক্খমূলসেনাসনং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৱজীৱং উস্সাহো কৰণীযো; অতিৰেকলাভো – ৱিহাৰো, অড্ঢযোগো, পাসাদো, হম্মিযং, গুহা. পূতিমুত্তভেসজ্জং নিস্সায পব্বজ্জা, তত্থ তে যাৱজীৱং উস্সাহো কৰণীযো; অতিৰেকলাভো – সপ্পি, নৱনীতং, তেলং, মধু, ফাণিত’’ন্তি.

পণামিতকথা নিট্ঠিতা.

উপজ্ঝাযৱত্তভাণৱাৰো নিট্ঠিতো পঞ্চমো.

পঞ্চমভাণৱাৰো