১৩. বিম্বিসাৰসমাগমকথা

৫৫. অথ খো ভগৱা গযাসীসে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি, মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ভিক্খুসহস্সেন সব্বেহেৱ পুৰাণজটিলেহি. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি লট্ঠিৱনে [লট্ঠিৱনুয্যানে (স্যা.)] সুপ্পতিট্ঠে চেতিযে. অস্সোসি খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো – সমণো খলু ভো গোতমো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো ৰাজগহং অনুপ্পত্তো ৰাজগহে ৱিহৰতি লট্ঠিৱনে সুপ্পতিট্ঠে চেতিযে. তং খো পন ভগৱন্তং [ভৱন্তং (ক.)] গোতমং এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো – ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা [ভগৱাতি (ক.)]. সো ইমং লোকং সদেৱকং সমাৰকং সব্ৰহ্মকং সস্সমণব্ৰাহ্মণিং পজং সদেৱমনুস্সং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেতি. সো ধম্মং দেসেতি আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পৰিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেতি. সাধু খো পন তথাৰূপানং অৰহতং দস্সনং হোতীতি.

অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো দ্ৱাদসনহুতেহি [দ্ৱাদসনিযুতেহি (যোজনা)] মাগধিকেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি পৰিৱুতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. তেপি খো দ্ৱাদসনহুতা মাগধিকা ব্ৰাহ্মণগহপতিকা অপ্পেকচ্চে ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদিংসু, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে যেন ভগৱা তেনঞ্জলিং পণামেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে ভগৱতো সন্তিকে নামগোত্তং সাৱেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু, অপ্পেকচ্চে তুণ্হীভূতা একমন্তং নিসীদিংসু. অথ খো তেসং দ্ৱাদসনহুতানং [দ্ৱাদসনিযুতানং (যোজনা)] মাগধিকানং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো মহাসমণো উৰুৱেলকস্সপে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি, উদাহু উৰুৱেলকস্সপো মহাসমণে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতী’’তি? অথ খো ভগৱা তেসং দ্ৱাদসনহুতানং মাগধিকানং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায আযস্মন্তং উৰুৱেলকস্সপং গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘কিমেৱ দিস্ৱা উৰুৱেলৱাসি, পহাসি অগ্গিং কিসকোৱদানো;

পুচ্ছামি তং কস্সপ, এতমত্থং কথং পহীনং তৱ অগ্গিহুত্তন্তি.

‘‘ৰূপে চ সদ্দে চ অথো ৰসে চ;

কামিত্থিযো চাভিৱদন্তি যঞ্ঞা;

এতং মলন্তি উপধীসু ঞত্ৱা;

তস্মা ন যিট্ঠে ন হুতে অৰঞ্জিন্তি.

‘‘এত্থেৱ তে মনো ন ৰমিত্থ (কস্সপাতি ভগৱা);

ৰূপেসু সদ্দেসু অথো ৰসেসু;

অথ কো চৰহি দেৱমনুস্সলোকে;

ৰতো মনো কস্সপ, ব্ৰূহি মেতন্তি.

‘‘দিস্ৱা পদং সন্তমনূপধীকং;

অকিঞ্চনং কামভৱে অসত্তং;

অনঞ্ঞথাভাৱিমনঞ্ঞনেয্যং;

তস্মা ন যিট্ঠে ন হুতে অৰঞ্জি’’ন্তি.

৫৬. অথ খো আযস্মা উৰুৱেলকস্সপো উট্ঠাযাসনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা, সাৱকোহমস্মি; সত্থা মে, ভন্তে, ভগৱা, সাৱকোহমস্মী’’তি. অথ খো তেসং দ্ৱাদসনহুতানং মাগধিকানং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং এতদহোসি – ‘‘উৰুৱেলকস্সপো মহাসমণে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতী’’তি. অথ খো ভগৱা তেসং দ্ৱাদসনহুতানং মাগধিকানং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা তে ভগৱা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তে মুদুচিত্তে ৱিনীৱৰণচিত্তে উদগ্গচিত্তে পসন্নচিত্তে, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৱমেৱ একাদসনহুতানং মাগধিকানং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানং বিম্বিসাৰপ্পমুখানং তস্মিং যেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি. একনহুতং উপাসকত্তং পটিৱেদেসি.

৫৭. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পুব্বে মে, ভন্তে, কুমাৰস্স সতো পঞ্চ অস্সাসকা অহেসুং, তে মে এতৰহি সমিদ্ধা. পুব্বে মে, ভন্তে, কুমাৰস্স সতো এতদহোসি – ‘অহো ৱত মং ৰজ্জে অভিসিঞ্চেয্যু’ন্তি, অযং খো মে, ভন্তে, পঠমো অস্সাসকো অহোসি, সো মে এতৰহি সমিদ্ধো. ‘তস্স চ মে ৱিজিতং অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ওক্কমেয্যা’তি, অযং খো মে, ভন্তে, দুতিযো অস্সাসকো অহোসি, সো মে এতৰহি সমিদ্ধো. ‘তঞ্চাহং ভগৱন্তং পযিৰুপাসেয্য’ন্তি, অযং খো মে, ভন্তে, ততিযো অস্সাসকো অহোসি, সো মে এতৰহি সমিদ্ধো. ‘সো চ মে ভগৱা ধম্মং দেসেয্যা’তি, অযং খো মে, ভন্তে, চতুত্থো অস্সাসকো অহোসি, সো মে এতৰহি সমিদ্ধো. ‘তস্স চাহং ভগৱতো ধম্মং আজানেয্য’ন্তি, অযং খো মে, ভন্তে, পঞ্চমো অস্সাসকো অহোসি, সো মে এতৰহি সমিদ্ধো. পুব্বে মে, ভন্তে, কুমাৰস্স সতো ইমে পঞ্চ অস্সাসকা অহেসুং, তে মে এতৰহি সমিদ্ধা. অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে, সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং [মং ভন্তে (ক.)], ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং, অধিৱাসেতু চ মে, ভন্তে, ভগৱা, স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি.

৫৮. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পাৱিসি মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং ভিক্খুসহস্সেন সব্বেহেৱ পুৰাণজটিলেহি. তেন খো পন সমযেন সক্কো দেৱানমিন্দো মাণৱকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স পুৰতো পুৰতো গচ্ছতি ইমা গাথাযো গাযমানো –

‘‘দন্তো দন্তেহি সহ পুৰাণজটিলেহি, ৱিপ্পমুত্তো ৱিপ্পমুত্তেহি;

সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণো, ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা.

‘‘মুত্তো মুত্তেহি সহ পুৰাণজটিলেহি, ৱিপ্পমুত্তো ৱিপ্পমুত্তেহি;

সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণো, ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা.

‘‘তিণ্ণো তিণ্ণেহি সহ পুৰাণজটিলেহি;

ৱিপ্পমুত্তো ৱিপ্পমুত্তেহি;

সিঙ্গীনিক্খসুৱণ্ণো;

ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা.

‘‘সন্তো সন্তেহি সহ পুৰাণজটিলেহি;

ৱিপ্পমুত্তো ৱিপ্পমুত্তেহি;

সিঙ্গীনিক্খসৱণ্ণো;

ৰাজগহং পাৱিসি ভগৱা.

‘‘দসৱাসো দসবলো, দসধম্মৱিদূ দসভি চুপেতো;

সো দসসতপৰিৱাৰো [পৰিৱাৰকো (ক.)] ৰাজগহং, পাৱিসি ভগৱা’’তি.

মনুস্সা সক্কং দেৱানমিন্দং পস্সিত্ৱা এৱমাহংসু – ‘‘অভিৰূপো ৱতাযং মাণৱকো, দস্সনীযো ৱতাযং মাণৱকো, পাসাদিকো ৱতাযং মাণৱকো. কস্স নু খো অযং মাণৱকো’’তি? এৱং ৱুত্তে সক্কো দেৱানমিন্দো তে মনুস্সে গাথায অজ্ঝভাসি –

‘‘যো ধীৰো সব্বধি দন্তো, সুদ্ধো অপ্পটিপুগ্গলো;

অৰহং সুগতো লোকে, তস্সাহং পৰিচাৰকো’’তি.

৫৯. অথ খো ভগৱা যেন ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নস্স খো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স এতদহোসি [চূড়ৱ. ৩০৭] – ‘‘কত্থ নু খো ভগৱা ৱিহৰেয্য? যং অস্স গামতো নেৱ অৱিদূৰে ন অচ্চাসন্নে, গমনাগমনসম্পন্নং, অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং অভিক্কমনীযং, দিৱা অপ্পাকিণ্ণং [অপ্পকিণ্ণং (সী. স্যা.), অব্ভোকিণ্ণং (ক.)], ৰত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং ৱিজনৱাতং, মনুস্সৰাহস্সেয্যকং, পটিসল্লানসাৰুপ্প’’ন্তি. অথ খো ৰঞ্ঞো মাগধস্স সেনিযস্স বিম্বিসাৰস্স এতদহোসি – ‘‘ইদং খো অম্হাকং ৱেড়ুৱনং উয্যানং গামতো নেৱ অৱিদূৰে ন অচ্চাসন্নে গমনাগমনসম্পন্নং অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং অভিক্কমনীযং দিৱা অপ্পাকিণ্ণং ৰত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং ৱিজনৱাতং মনুস্সৰাহস্সেয্যকং পটিসল্লানসাৰুপ্পং. যংনূনাহং ৱেড়ুৱনং উয্যানং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দদেয্য’’ন্তি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো সোৱণ্ণমযং ভিঙ্কাৰং গহেত্ৱা ভগৱতো ওণোজেসি – ‘‘এতাহং, ভন্তে, ৱেড়ুৱনং উয্যানং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দম্মী’’তি. পটিগ্গহেসি ভগৱা আৰামং. অথ খো ভগৱা ৰাজানং মাগধং সেনিযং বিম্বিসাৰং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৰাম’’ন্তি.

বিম্বিসাৰসমাগমকথা নিট্ঠিতা.