১৪. সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথা
৬০. তেন খো পন সমযেন সঞ্চযো [সঞ্জযো (সী. স্যা.)] পৰিব্বাজকো ৰাজগহে পটিৱসতি মহতিযা পৰিব্বাজকপৰিসায সদ্ধিং অড্ঢতেয্যেহি পৰিব্বাজকসতেহি. তেন খো পন সমযেন সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা সঞ্চযে পৰিব্বাজকে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি. তেহি কতিকা কতা হোতি – যো পঠমং অমতং অধিগচ্ছতি, সো ইতৰস্স আৰোচেতূতি. অথ খো আযস্মা অস্সজি পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৰাজগহং পিণ্ডায পাৱিসি পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন, ওক্খিত্তচক্খু ইৰিযাপথসম্পন্নো. অদ্দসা খো সাৰিপুত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং অস্সজিং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন ওক্খিত্তচক্খুং ইৰিযাপথসম্পন্নং. দিস্ৱানস্স এতদহোসি – ‘‘যে ৱত লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অযং তেসং ভিক্খু অঞ্ঞতৰো. যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছেয্যং – ‘কংসি ত্ৱং, আৱুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’’তি? অথ খো সাৰিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ইমং ভিক্খুং পুচ্ছিতুং, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো পিণ্ডায চৰতি. যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং, অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গ’’ন্তি. অথ খো আযস্মা অস্সজি ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতং আদায পটিক্কমি. অথ খো সাৰিপুত্তোপি পৰিব্বাজকো যেনাযস্মা অস্সজি তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা অস্সজিনা সদ্ধিং সম্মোদি, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতো খো সাৰিপুত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং অস্সজিং এতদৱোচ – ‘‘ৱিপ্পসন্নানি খো তে, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. কংসি ত্ৱং, আৱুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’তি? ‘‘অত্থাৱুসো, মহাসমণো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো, তাহং ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতো, সো চ মে ভগৱা সত্থা, তস্স চাহং ভগৱতো ধম্মং ৰোচেমী’’তি. ‘‘কিংৱাদী পনাযস্মতো সত্থা, কিমক্খাযী’’তি? ‘‘অহং খো, আৱুসো, নৱো অচিৰপব্বজিতো, অধুনাগতো ইমং ধম্মৱিনযং, ন তাহং সক্কোমি ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেতুং, অপি চ তে সংখিত্তেন অত্থং ৱক্খামী’’তি. অথ খো সাৰিপুত্তো পৰিব্বাজকো আযস্মন্তং অস্সজিং এতদৱোচ – ‘‘হোতু, আৱুসো –
‘‘অপ্পং ৱা বহুং ৱা ভাসস্সু, অত্থংযেৱ মে ব্ৰূহি;
অত্থেনেৱ মে অত্থো, কিং কাহসি ব্যঞ্জনং বহু’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা অস্সজি সাৰিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স ইমং ধম্মপৰিযাযং অভাসি –
[অপ. ১.১.২৮৬ থেৰাপদানেপি] ‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা, তেসং হেতুং তথাগতো আহ;
তেসঞ্চ যো নিৰোধো, এৱংৱাদী মহাসমণো’’তি.
অথ খো সাৰিপুত্তস্স পৰিব্বাজকস্স ইমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি.
[অপ. ১.১.২৮৯ থেৰাপদানেপি] এসেৱ ধম্মো যদি তাৱদেৱ, পচ্চব্যত্থ পদমসোকং;
অদিট্ঠং অব্ভতীতং, বহুকেহি কপ্পনহুতেহীতি.
৬১. অথ খো সাৰিপুত্তো পৰিব্বাজকো যেন মোগ্গল্লানো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমি. অদ্দসা খো মোগ্গল্লানো পৰিব্বাজকো সাৰিপুত্তং পৰিব্বাজকং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং, দিস্ৱান সাৰিপুত্তং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ – ‘‘ৱিপ্পসন্নানি খো তে, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. কচ্চি নু ত্ৱং, আৱুসো, অমতং অধিগতো’’তি? ‘‘আমাৱুসো, অমতং অধিগতো’’তি. ‘‘যথাকথং পন ত্ৱং, আৱুসো, অমতং অধিগতো’’তি? ‘‘ইধাহং, আৱুসো, অদ্দসং অস্সজিং ভিক্খুং ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তং পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন আলোকিতেন ৱিলোকিতেন সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন ওক্খিত্তচক্খুং ইৰিযাপথসম্পন্নং. দিস্ৱান মে এতদহোসি – ‘যে ৱত লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অযং তেসং ভিক্খু অঞ্ঞতৰো. যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছেয্যং – কংসি ত্ৱং, আৱুসো উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’’তি. তস্স ময্হং, আৱুসো, এতদহোসি – ‘‘অকালো খো ইমং ভিক্খুং পুচ্ছিতুং অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো পিণ্ডায চৰতি, যংনূনাহং ইমং ভিক্খুং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধেয্যং অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং মগ্গ’’ন্তি. অথ খো, আৱুসো, অস্সজি ভিক্খু ৰাজগহে পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতং আদায পটিক্কমি. অথ খ্ৱাহং, আৱুসো, যেন অস্সজি ভিক্খু তেনুপসঙ্কমিং, উপসঙ্কমিত্ৱা অস্সজিনা ভিক্খুনা সদ্ধিং সম্মোদিং, সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসিং. একমন্তং ঠিতো খো অহং, আৱুসো, অস্সজিং ভিক্খুং এতদৱোচং – ‘‘ৱিপ্পসন্নানি খো তে, আৱুসো, ইন্দ্ৰিযানি, পৰিসুদ্ধো ছৱিৱণ্ণো পৰিযোদাতো. ‘কংসি ত্ৱং, আৱুসো, উদ্দিস্স পব্বজিতো, কো ৱা তে সত্থা, কস্স ৱা ত্ৱং ধম্মং ৰোচেসী’’’তি? ‘অত্থাৱুসো, মহাসমণো সক্যপুত্তো সক্যকুলা পব্বজিতো, তাহং ভগৱন্তং উদ্দিস্স পব্বজিতো, সো চ মে ভগৱা সত্থা, তস্স চাহং ভগৱতো ধম্মং ৰোচেমী’তি. ‘কিংৱাদী পনাযস্মতো সত্থা কিমক্খাযী’তি. ‘অহং খো, আৱুসো, নৱো অচিৰপব্বজিতো অধুনাগতো ইমং ধম্মৱিনযং, ন তাহং সক্কোমি ৱিত্থাৰেন ধম্মং দেসেতুং, অপি চ তে সংখিত্তেন অত্থং ৱক্খামী’’’তি. অথ খ্ৱাহং, আৱুসো, অস্সজিং ভিক্খুং এতদৱোচং – ‘‘হোতু, আৱুসো,
অপ্পং ৱা বহুং ৱা ভাসস্সু, অত্থংযেৱ মে ব্ৰূহি;
অত্থেনেৱ মে অত্থো, কিং কাহসি ব্যঞ্জনং বহু’’ন্তি.
অথ খো, আৱুসো, অস্সজি ভিক্খু ইমং ধম্মপৰিযাযং অভাসি –
‘‘যে ধম্মা হেতুপ্পভৱা, তেসং হেতুং তথাগতো আহ;
তেসঞ্চ যো নিৰোধো, এৱংৱাদী মহাসমণো’’তি.
অথ খো মোগ্গল্লানস্স পৰিব্বাজকস্স ইমং ধম্মপৰিযাযং সুত্ৱা ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি.
এসেৱ ধম্মো যদি তাৱদেৱ, পচ্চব্যত্থ পদমসোকং;
অদিট্ঠং অব্ভতীতং, বহুকেহি কপ্পনহুতেহীতি.
৬২. অথ খো মোগ্গল্লানো পৰিব্বাজকো সাৰিপুত্তং পৰিব্বাজকং এতদৱোচ ‘‘গচ্ছাম মযং, আৱুসো, ভগৱতো সন্তিকে, সো নো ভগৱা সত্থা’’তি. ‘‘ইমানি খো, আৱুসো, অড্ঢতেয্যানি পৰিব্বাজকসতানি অম্হে নিস্সায অম্হে সম্পস্সন্তা ইধ ৱিহৰন্তি, তেপি তাৱ অপলোকেম [অপলোকাম (ক)]. যথা তে মঞ্ঞিস্সন্তি, তথা তে কৰিস্সন্তী’’তি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন তে পৰিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা তে পৰিব্বাজকে এতদৱোচুং – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৱুসো, ভগৱতো সন্তিকে, সো নো ভগৱা সত্থা’’তি. ‘‘মযং আযস্মন্তে নিস্সায আযস্মন্তে সম্পস্সন্তা ইধ ৱিহৰাম, সচে আযস্মন্তা মহাসমণে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সন্তি, সব্বেৱ মযং মহাসমণে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰিস্সামা’’তি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন সঞ্চযো পৰিব্বাজকো তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা সঞ্চযং পৰিব্বাজকং এতদৱোচুং – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৱুসো, ভগৱতো সন্তিকে, সো নো ভগৱা সত্থা’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, মা অগমিত্থ, সব্বেৱ তযো ইমং গণং পৰিহৰিস্সামা’’তি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা সঞ্চযং পৰিব্বাজকং এতদৱোচুং – ‘‘গচ্ছাম মযং, আৱুসো, ভগৱতো সন্তিকে, সো নো ভগৱা সত্থা’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, মা অগমিত্থ, সব্বেৱ তযো ইমং গণং পৰিহৰিস্সামা’’তি. অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা তানি অড্ঢতেয্যানি পৰিব্বাজকসতানি আদায যেন ৱেড়ুৱনং তেনুপসঙ্কমিংসু. সঞ্চযস্স পন পৰিব্বাজকস্স তত্থেৱ উণ্হং লোহিতং মুখতো উগ্গঞ্ছি.
অদ্দসা খো ভগৱা [ভগৱাতে (ক)] সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানে দূৰতোৱ আগচ্ছন্তে, দিস্ৱান ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘এতে, ভিক্খৱে, দ্ৱে সহাযকা আগচ্ছন্তি, কোলিতো উপতিস্সো চ. এতং মে সাৱকযুগং ভৱিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগ’’ন্তি.
গম্ভীৰে ঞাণৱিসযে, অনুত্তৰে উপধিসঙ্খযে;
ৱিমুত্তে অপ্পত্তে ৱেড়ুৱনং, অথ নে সত্থা ব্যাকাসি.
এতে দ্ৱে সহাযকা, আগচ্ছন্তি কোলিতো উপতিস্সো চ;
এতং মে সাৱকযুগং, ভৱিস্সতি অগ্গং ভদ্দযুগন্তি.
অথ খো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা
ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘লভেয্যাম মযং, ভন্তে, ভগৱতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যাম উপসম্পদ’’ন্তি. ‘‘এথ ভিক্খৱো’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘স্ৱাক্খাতো ধম্মো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি. সাৱ তেসং আযস্মন্তানং উপসম্পদা অহোসি.
অভিঞ্ঞাতানং পব্বজ্জা
৬৩. তেন খো পন সমযেন অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা মাগধিকা কুলপুত্তা ভগৱতি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তি. মনুস্সা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – অপুত্তকতায পটিপন্নো সমণো গোতমো, ৱেধব্যায পটিপন্নো সমণো গোতমো, কুলুপচ্ছেদায পটিপন্নো সমণো গোতমো, ইদানি অনেন জটিলসহস্সং পব্বাজিতং, ইমানি চ অড্ঢতেয্যানি পৰিব্বাজকসতানি সঞ্চযানি [সঞ্জেয্যানি (সী.), সঞ্জযানি (স্যা.)] পব্বাজিতানি. ইমে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা মাগধিকা কুলপুত্তা সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তীতি. অপিস্সু ভিক্খূ দিস্ৱা ইমায গাথায চোদেন্তি –
‘‘আগতো খো মহাসমণো, মাগধানং গিৰিব্বজং;
সব্বে সঞ্চযে নেত্ৱান [সঞ্জেয্যকে নেত্ৱা (সী.)], কংসু দানি নযিস্সতী’’তি.
অস্সোসুং খো ভিক্খূ তেসং মনুস্সানং উজ্ঝাযন্তানং খিয্যন্তানং ৱিপাচেন্তানং. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ন, ভিক্খৱে, সো সদ্দো চিৰং ভৱিস্সতি, সত্তাহমেৱ ভৱিস্সতি, সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তৰধাযিস্সতি. তেন হি, ভিক্খৱে, যে তুম্হে ইমায গাথায চোদেন্তি –
‘‘আগতো খো মহাসমণো, মাগধানং গিৰিব্বজং;
সব্বে সঞ্চযে নেত্ৱান, কংসু দানি নযিস্সতী’’তি.
তে তুম্হে ইমায গাথায পটিচোদেথ –
‘‘নযন্তি ৱে মহাৱীৰা, সদ্ধম্মেন তথাগতা;
ধম্মেন নযমানানং [নীযমানানং (ক.)], কা উসূযা [উস্সুযা (ক.)] ৱিজানত’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভিক্খূ দিস্ৱা ইমায গাথায চোদেন্তি –
‘‘আগতো খো মহাসমণো, মাগধানং গিৰিব্বজং;
সব্বে সঞ্চযে নেত্ৱান, কংসু দানি নযিস্সতী’’তি.
ভিক্খূ তে মনুস্সে ইমায গাথায পটিচোদেন্তি –
‘‘নযন্তি ৱে মহাৱীৰা, সদ্ধম্মেন তথাগতা;
ধম্মেন নযমানানং, কা উসূযা ৱিজানত’’ন্তি.
মনুস্সা ধম্মেন কিৰ সমণা সক্যপুত্তিযা নেন্তি নো অধম্মেনাতি সত্তাহমেৱ সো সদ্দো অহোসি, সত্তাহস্স অচ্চযেন অন্তৰধাযি.
সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথা নিট্ঠিতা.
চতুত্থভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.