১. আগন্তুকৱত্তকথা

৩৫৬. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসন্তি, পানীযেনপি পাদে ধোৱন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছন্তি. অঞ্ঞতৰোপি আগন্তুকো ভিক্খু অনজ্ঝাৱুট্ঠং ৱিহাৰং ঘটিকং উগ্ঘাটেত্ৱা কৱাটং পণামেত্ৱা সহসা পাৱিসি. তস্স উপৰিপিট্ঠিতো [উপৰিপিট্ঠতো (?)] অহি খন্ধে পপতি. সো ভীতো ৱিস্সৰমকাসি. ভিক্খূ উপধাৱিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘‘কিস্স ত্ৱং, আৱুসো, ৱিস্সৰমকাসী’’তি? অথ খো সো ভিক্খু ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসিস্সন্তি, পানীযেনপি পাদে ধোৱিস্সন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেস্সন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ‘‘আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসন্তি, পানীযেনিপি পাদে ধোৱন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছন্তীতি. সচ্চং ভগৱাতি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… কথঞ্হি নাম ভিক্খৱে আগন্তুকা ভিক্খূ সউপাহনাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ছত্তপগ্গহিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, ওগুণ্ঠিতাপি আৰামং পৱিসিস্সন্তি, সীসেপি চীৱৰং কৰিত্ৱা আৰামং পৱিসিস্সন্তি, পানীযেনপি পাদে ধোৱিস্সন্তি, ৱুড্ঢতৰেপি আৱাসিকে ভিক্খূ ন অভিৱাদেস্সন্তি, নপি সেনাসনং পুচ্ছিস্সন্তি, নেতং ভিক্খৱে অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

৩৫৭. ‘‘তেন হি, ভিক্খৱে, আগন্তুকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামি যথা আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্বং. আগন্তুকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা ‘ইদানি আৰামং পৱিসিস্সামী’তি উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা নীচং কত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা গহেত্ৱা ছত্তং অপনামেত্ৱা সীসং ৱিৱৰিত্ৱা সীসে চীৱৰং [ৱিৱৰিত্ৱা চীৱৰং (ক.)] খন্ধে কত্ৱা সাধুকং অতৰমানেন আৰামো পৱিসিতব্বো. আৰামং পৱিসন্তেন সল্লক্খেতব্বং – ‘কত্থ আৱাসিকা ভিক্খূ পটিক্কমন্তী’তি? যত্থ আৱাসিকা ভিক্খূ পটিক্কমন্তি – উপট্ঠানসালায ৱা মণ্ডপে ৱা ৰুক্খমূলে ৱা – তত্থ গন্ত্ৱা একমন্তং পত্তো নিক্খিপিতব্বো; একমন্তং চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং; পতিৰূপং আসনং গহেত্ৱা নিসীদিতব্বং; পানীযং পুচ্ছিতব্বং, পৰিভোজনীযং পুচ্ছিতব্বং – ‘কতমং পানীযং, কতমং পৰিভোজনীয’ন্তি? সচে পানীযেন অত্থো হোতি, পানীযং গহেত্ৱা পাতব্বং. সচে পৰিভোজনীযেন অত্থো হোতি, পৰিভোজনীযং গহেত্ৱা পাদা ধোৱিতব্বা. পাদে ধোৱন্তেন একেন হত্থেন উদকং আসিঞ্চিতব্বং, একেন হত্থেন পাদা ধোৱিতব্বা. তেনেৱ উদকং আসিঞ্চিতব্বং [যেন হত্থেন উদকং আসিঞ্চিতব্বং (স্যা.)] ন তেনেৱ হত্থেন পাদা ধোৱিতব্বা. উপাহনপুঞ্ছনচোড়কং পুচ্ছিত্ৱা উপাহনা পুঞ্ছিতব্বা. উপাহনা পুঞ্ছন্তেন পঠমং সুক্খেন চোড়কেন পুঞ্ছিতব্বা, পচ্ছা অল্লেন. উপাহনাপুঞ্ছনচোড়কং ধোৱিত্ৱা [পীড়েত্ৱা (স্যা.)] একমন্তং ৱিস্সজ্জেতব্বং.

‘‘সচে আৱাসিকো ভিক্খু ৱুড্ঢো হোতি, অভিৱাদেতব্বো. সচে নৱকো হোতি, অভিৱাদাপেতব্বো. সেনাসনং পুচ্ছিতব্বং – ‘কতমং মে সেনাসনং পাপুণাতী’তি? অজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা অনজ্ঝাৱুট্ঠং ৱা পুচ্ছিতব্বং, গোচৰো পুচ্ছিতব্বো, অগোচৰো পুচ্ছিতব্বো, সেক্খসম্মতানি [সেখসম্মতানি (ক.)] কুলানি পুচ্ছিতব্বানি, ৱচ্চট্ঠানং পুচ্ছিতব্বং, পস্সাৱট্ঠানং পুচ্ছিতব্বং, পানীযং পুচ্ছিতব্বং, পৰিভোজনীযং পুচ্ছিতব্বং, কত্তৰদণ্ডো পুচ্ছিতব্বো, সঙ্ঘস্স কতিকসণ্ঠানং পুচ্ছিতব্বং – ‘কং কালং পৱিসিতব্বং, কং কালং নিক্খমিতব্ব’ন্তি? সচে ৱিহাৰো অনজ্ঝাৱুট্ঠো হোতি, কৱাটং আকোটেত্ৱা মুহুত্তং আগমেত্ৱা ঘটিকং উগ্ঘাটেত্ৱা কৱাটং পণামেত্ৱা বহি ঠিতেন নিল্লোকেতব্বো.

‘‘সচে ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, মঞ্চে ৱা মঞ্চো আৰোপিতো হোতি, পীঠে ৱা পীঠং আৰোপিতং হোতি, সেনাসনং উপৰি পুঞ্জীকতং [পুঞ্জকিতং (ক.)] হোতি, সচে উস্সহতি, সোধেতব্বো. [মহাৱ. ৬৬-৬৭ (থোকং ৱিসদিসং)] ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং ভূমত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চপটিপাদকা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বা; ভিসিবিব্বোহনং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; নিসীদনপচ্চত্থৰণং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; মঞ্চো নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; পীঠং নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং; খেড়মল্লকো নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বো; অপস্সেনফলকং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপিতব্বং. সচে ৱিহাৰে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহাৰেতব্বং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগা পমজ্জিতব্বা. সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জিতব্বা. সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা সম্মজ্জিতব্বা – মা ৱিহাৰো ৰজেন উহঞ্ঞীতি [ঊহঞ্ঞীতি (সী. স্যা.)]. সঙ্কাৰং ৱিচিনিত্ৱা একমন্তং ছড্ডেতব্বং.

‘‘ভূমত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাপঞ্ঞত্তং (সী. স্যা.), যথাভাগং (ক.)] পঞ্ঞপেতব্বং. মঞ্চপটিপাদকা ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাভাগং (স্যা. ক.)] ঠপেতব্বা. মঞ্চো ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাভাগং (স্যা. ক.)] পঞ্ঞপেতব্বো. পীঠং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন, অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপিট্ঠং, অতিহৰিত্ৱা যথাঠানে [যথাভাগং (স্যা. ক.)] পঞ্ঞপেতব্বং. ভিসিবিব্বোহনং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং পঞ্ঞপেতব্বং. নিসীদনপচ্চত্থৰণং ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং পঞ্ঞপেতব্বং. খেড়মল্লকো ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং ঠপেতব্বো. অপস্সেনফলকং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাভাগং ঠপেতব্বং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং. পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তো নিক্খিপিতব্বো. চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিতব্বং.

‘‘সচে পুৰত্থিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পুৰত্থিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে পচ্ছিমা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পচ্ছিমা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে উত্তৰা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, উত্তৰা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে দক্খিণা সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, দক্খিণা ৱাতপানা থকেতব্বা. সচে সীতকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা ৱিৱৰিতব্বা, ৰত্তিং থকেতব্বা. সচে উণ্হকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানা থকেতব্বা, ৰত্তিং ৱিৱৰিতব্বা.

‘‘সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং. সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকো সম্মজ্জিতব্বো. সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, উপট্ঠানসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, অগ্গিসালা সম্মজ্জিতব্বা. সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, ৱচ্চকুটি সম্মজ্জিতব্বা. সচে পানীযং ন হোতি, পানীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে পৰিভোজনীযং ন হোতি, পৰিভোজনীযং উপট্ঠাপেতব্বং. সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকং আসিঞ্চিতব্বং. ইদং খো, ভিক্খৱে, আগন্তুকানং ভিক্খূনং ৱত্তং যথা আগন্তুকেহি ভিক্খূহি সম্মা ৱত্তিতব্ব’’ন্তি.