২. দুতিযভাণৱাৰো
অনাথপিণ্ডিকৱত্থু
৩০৪. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স ভগিনিপতিকো হোতি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ৰাজগহং অগমাসি কেনচিদেৱ কৰণীযেন. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহকেন সেট্ঠিনা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো হোতি. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী দাসে চ কম্মকাৰে [কম্মকৰে (সী. স্যা.)] চ আণাপেসি – ‘‘তেন হি, ভণে, কালস্সেৱ উট্ঠায যাগুযো পচথ, ভত্তানি পচথ, সূপানি সম্পাদেথ, উত্তৰিভঙ্গানি সম্পাদেথা’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স এতদহোসি – ‘‘পুব্বে খ্ৱাযং গহপতি মযি আগতে সব্বকিচ্চানি নিক্খিপিত্ৱা মমঞ্ঞেৱ সদ্ধিং পটিসম্মোদতি. সোদানাযং ৱিক্খিত্তৰূপো দাসে চ কম্মকাৰে চ আণাপেসি – ‘তেন হি, ভণে, কালস্সেৱ উট্ঠায যাগুযো পচথ, ভত্তানি পচথ, সূপানি সম্পাদেথ, উত্তৰিভঙ্গানি সম্পাদেথা’তি. কিং নু খো ইমস্স গহপতিস্স আৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, ৱিৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, মহাযঞ্ঞো ৱা পচ্চুপট্ঠিতো, ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেনা’’তি?
অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী দাসে চ কম্মকাৰে চ আণাপেত্ৱা যেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা সদ্ধিং পটিসম্মোদিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো ৰাজগহকং সেট্ঠিং অনাথপিণ্ডিকো গহপতি এতদৱোচ – ‘‘পুব্বে খো ত্ৱং, গহপতি, মযি আগতে সব্বকিচ্চানি নিক্খিপিত্ৱা মমঞ্ঞেৱ সদ্ধিং পটিসম্মোদসি. সোদানি ত্ৱং ৱিক্খিত্তৰূপো দাসে চ কম্মকাৰে চ আণাপেসি – ‘তেন হি, ভণে, কালস্সেৱ উট্ঠায যাগুযো পচথ, ভত্তানি পচথ, সূপানি সম্পাদেথ, উত্তৰিভঙ্গানি সম্পাদেথা’তি. কিং নু খো তে, গহপতি, আৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, ৱিৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, মহাযঞ্ঞো ৱা পচ্চুপট্ঠিতো, ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেনা’’তি? ‘‘ন মে, গহপতি, আৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, নাপি ৱিৱাহো ৱা ভৱিস্সতি, নাপি ৰাজা ৱা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো নিমন্তিতো স্ৱাতনায সদ্ধিং বলকাযেন; অপি চ মে মহাযঞ্ঞো পচ্চুপট্ঠিতো; স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৱং, গহপতি, ৱদেসী’’তি? ‘‘বুদ্ধো ত্যাহং, গহপতি, ৱদামী’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৱং, গহপতি, ৱদেসী’’তি? ‘‘বুদ্ধো ত্যাহং, গহপতি, ৱদামী’’তি. ‘‘বুদ্ধোতি ত্ৱং, গহপতি, ৱদেসী’’তি? ‘‘বুদ্ধো ত্যাহং, গহপতি, ৱদামী’’তি. ‘‘ঘোসোপি খো এসো, গহপতি, দুল্লভো লোকস্মিং যদিদং – বুদ্ধো বুদ্ধোতি. সক্কা নু খো, গহপতি, ইমং কালং তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি? ‘‘অকালো খো, গহপতি, ইমং কালং তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিতুং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং. স্ৱেদানি ত্ৱং কালেন তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সসি অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধ’’ন্তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – স্ৱেদানাহং কালেন তং ভগৱন্তং দস্সনায উপসঙ্কমিস্সামি অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধন্তি – বুদ্ধগতায সতিযা নিপজ্জিত্ৱা ৰত্তিযা সুদং তিক্খত্তুং ৱুট্ঠাসি পভাতং মঞ্ঞমানো.
৩০৫. [সং. নি. ১.২৪২] অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন সিৱকদ্ৱাৰং [সীৱদ্ৱাৰং (সী.), সীতৱনদ্ৱাৰং (স্যা.)] তেনুপসঙ্কমি. অমনুস্সা দ্ৱাৰং ৱিৱৰিংসু. অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নগৰম্হা নিক্খন্তস্স আলোকো অন্তৰধাযি, অন্ধকাৰো পাতুৰহোসি, ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো উদপাদি; ততোৱ পুন নিৱত্তিতুকামো অহোসি. অথ খো সিৱকো [সীৱকো (সী. স্যা.)] যক্খো অন্তৰহিতো সদ্দমনুস্সাৱেসি –
‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতৰীৰথা;
সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;
একস্স পদৱীতিহাৰস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং [সোড়সিন্তি (সী. ক.)].
‘‘অভিক্কম গহপতি অভিক্কম গহপতি;
অভিক্কন্তং তে সেয্যো নো পটিক্কন্ত’’ন্তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স অন্ধকাৰো অন্তৰধাযি, আলোকো পাতুৰহোসি. যং অহোসি ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো সো পটিপ্পস্সম্ভি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো…পে… অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স আলোকো অন্তৰধাযি, অন্ধকাৰো পাতুৰহোসি, ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো উদপাদি, ততোৱ পুন নিৱত্তিতুকামো অহোসি. ততিযম্পি খো সিৱকো যক্খো অন্তৰহিতো সদ্দমনুস্সাৱেসি –
‘‘সতং হত্থী সতং অস্সা, সতং অস্সতৰীৰথা;
সতং কঞ্ঞাসহস্সানি, আমুক্কমণিকুণ্ডলা;
একস্স পদৱীতিহাৰস্স, কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং.
‘‘অভিক্কম গহপতি অভিক্কম গহপতি,
অভিক্কন্তং তে সেয্যো নো পটিক্কন্ত’’ন্তি.
ততিযম্পি খো অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স অন্ধকাৰো অন্তৰধাযি, আলোকো পাতুৰহোসি, যং অহোসি ভযং ছম্ভিতত্তং লোমহংসো, সো পটিপ্পস্সম্ভি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন সীতৱনং তেনুপসঙ্কমি. তেন খো পন সমযেন ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায অজ্ঝোকাসে চঙ্কমতি. অদ্দসা খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং দূৰতোৱ আগচ্ছন্তং. দিস্ৱান চঙ্কমা ওৰোহিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘এহি সুদত্তা’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – নামেন মং ভগৱা আলপতীতি – হট্ঠো উদগ্গো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো পাদেসু সিৰসা নিপতিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, ভন্তে, ভগৱা সুখং সযিত্থা’’তি?
[সং. নি. ১.২৪২] ‘‘সব্বদা ৱে সুখং সেতি, ব্ৰাহ্মণো পৰিনিব্বুতো;
যো ন লিম্পতি কামেসু, সীতিভূতো নিৰূপধি.
‘‘সব্বা আসত্তিযো ছেত্ৱা, ৱিনেয্য হদযে দৰং;
উপসন্তো সুখং সেতি, সন্তিং পপ্পুয্য চেতসা’’তি [চেতসোতি (সী. স্যা.)].
অথ খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স অনুপুব্বিং কথং [আনুপুব্বিকথং (সী.)] কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং, কামানং আদীনৱং ওকাৰং সংকিলেসং, নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি. যদা ভগৱা অঞ্ঞাসি অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং কল্লচিত্তং মুদুচিত্তং ৱিনীৱৰণচিত্তং উদগ্গচিত্তং পসন্নচিত্তং, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা তং পকাসেসি – দুক্খং, সমুদযং, নিৰোধং, মগ্গং. সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৱত্থং অপগতকাড়কং সম্মদেৱ ৰজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৱমেৱ অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স তস্মিংযেৱ আসনে ৱিৰজং ৱীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিৰোধধম্মন্তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি দিট্ঠধম্মো পত্তধম্মো ৱিদিতধম্মো পৰিযোগাড়্হধম্মো তিণ্ণৱিচিকিচ্ছো ৱিগতকথংকথো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অপৰপ্পচ্চযো সত্থুসাসনে ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং ভন্তে, অভিক্কন্তং ভন্তে! সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৱা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৱা ৱিৱৰেয্য, মূড়্হস্স ৱা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকাৰে ৱা তেলপজ্জোতং ধাৰেয্য – চক্খুমন্তো ৰূপানি দক্খন্তীতি – এৱমেৱং ভগৱতা অনেকপৰিযাযেন ধম্মো পকাসিতো. এসাহং, ভন্তে, ভগৱন্তং সৰণং গচ্ছামি, ধম্মঞ্চ, ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ. উপাসকং মং ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গতং. অধিৱাসেতু চ মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অস্সোসি খো ৰাজগহকো সেট্ঠী – ‘‘অনাথপিণ্ডিকেন কিৰ গহপতিনা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি.
৩০৬. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘তযা কিৰ, গহপতি, স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো. ত্ৱঞ্চাসি আগন্তুকো. দেমি তে, গহপতি, ৱেয্যাযিকং যেন ত্ৱং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং কৰেয্যাসী’’তি. ‘‘অলং, গহপতি অত্থি মে ৱেয্যাযিকং যেনাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং কৰিস্সামী’’তি.
অস্সোসি খো ৰাজগহকো নেগমো – ‘‘অনাথপিণ্ডিকেন কিৰ গহপতিনা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি. অথ খো ৰাজগহকো নেগমো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘তযা কিৰ, গহপতি, স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো. ত্ৱঞ্চাসি আগন্তুকো. দেমি তে, গহপতি, ৱেয্যাযিকং যেন ত্ৱং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং কৰেয্যাসী’’তি. ‘‘অলং অয্য; অত্থি মে ৱেয্যাযিকং যেনাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং কৰিস্সামী’’তি.
অস্সোসি খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো – ‘‘অনাথপিণ্ডিকেন কিৰ গহপতিনা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো’’তি. অথ খো ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘তযা কিৰ, গহপতি, স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো সঙ্ঘো নিমন্তিতো. ত্ৱঞ্চাসি আগন্তুকো. দেমি তে, গহপতি, ৱেয্যাযিকং যেন ত্ৱং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং কৰেয্যাসী’’তি. ‘‘অলং দেৱ; অত্থি মে ৱেয্যাযিকং যেনাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স ভত্তং কৰিস্সামী’’তি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৱেসনে পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা, ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা সাৱত্থিযং ৱস্সাৱাসং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. ‘‘সুঞ্ঞাগাৰে খো, গহপতি, তথাগতা অভিৰমন্তী’’তি. ‘‘অঞ্ঞাতং ভগৱা, অঞ্ঞাতং সুগতা’’তি. অথ খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ধম্মিযা কথায সন্দস্সেত্ৱা সমাদপেত্ৱা সমুত্তেজেত্ৱা সম্পহংসেত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
৩০৭. তেন খো পন সমযেন অনাথপিণ্ডিকো গহপতি বহুমিত্তো হোতি বহুসহাযো আদেয্যৱাচো. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ৰাজগহে তং কৰণীযং তীৰেত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন পক্কামি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি অন্তৰামগ্গে মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘আৰামে, অয্যা, কৰোথ, ৱিহাৰে পতিট্ঠাপেথ, দানানি পট্ঠপেথ. বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো. সো চ মযা ভগৱা নিমন্তিতো ইমিনা মগ্গেন আগচ্ছিস্সতী’’তি. অথ খো তে মনুস্সা অনাথপিণ্ডিকেন গহপতিনা উয্যোজিতা আৰামে অকংসু, ৱিহাৰে পতিট্ঠাপেসুং, দানানি পট্ঠপেসুং.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি সাৱত্থিং গন্ত্ৱা সমন্তা সাৱত্থিং অনুৱিলোকেসি – ‘‘কত্থ নু খো ভগৱা ৱিহৰেয্য? যং অস্স গামতো নেৱ অতিদূৰে ন অচ্চাসন্নে, গমনাগমনসম্পন্নং, অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং অভিক্কমনীযং, দিৱা অপ্পাকিণ্ণং, ৰত্তিং অপ্পসদ্দং, অপ্পনিগ্ঘোসং, ৱিজনৱাতং, মনুস্সৰাহস্সেয্যকং, পটিসল্লানসাৰুপ্প’’ন্তি.
অদ্দসা খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি জেতস্স কুমাৰস্স [ৰাজকুমাৰস্স (সী. স্যা. কং.)] উয্যানং – গামতো নেৱ অতিদূৰে ন অচ্চাসন্নে, গমনাগমনসম্পন্নং, অত্থিকানং অত্থিকানং মনুস্সানং অভিক্কমনীযং, দিৱা অপ্পাকিণ্ণং, ৰত্তিং অপ্পসদ্দং, অপ্পনিগ্ঘোসং, ৱিজনৱাতং, মনুস্সৰাহস্সেয্যকং, পটিসল্লানসাৰুপ্পং. দিস্ৱান যেন জেতো কুমাৰো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা জেতং কুমাৰং এতদৱোচ – ‘‘দেহি মে, অয্যপুত্ত, উয্যানং আৰামং কাতু’’ন্তি [কেতুং (ৱজীৰবুদ্ধিটীকাযং)]. ‘‘অদেয্যো, গহপতি, আৰামো অপি কোটিসন্থৰেনা’’তি. ‘‘গহিতো, অয্যপুত্ত, আৰামো’’তি. ‘‘ন, গহপতি, গহিতো আৰামো’’তি. গহিতো ন গহিতোতি ৱোহাৰিকে মহামত্তে পুচ্ছিংসু. মহামত্তা এৱমাহংসু – ‘‘যতো তযা, অয্যপুত্ত, অগ্ঘো কতো, গহিতো আৰামো’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি সকটেহি হিৰঞ্ঞং নিব্বাহাপেত্ৱা জেতৱনং কোটিসন্থৰং সন্থৰাপেসি. সকিং নীহটং হিৰঞ্ঞং থোকস্স ওকাসস্স কোট্ঠকসামন্তা নপ্পহোতি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি মনুস্সে আণাপেসি – ‘‘গচ্ছথ, ভণে, হিৰঞ্ঞং আহৰথ; ইমং ওকাসং সন্থৰিস্সামা’’তি.
অথ খো জেতস্স কুমাৰস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো ইদং ওৰকং ভৱিস্সতি, যথাযং গহপতি তাৱ বহুং হিৰঞ্ঞং পৰিচ্চজতী’’তি. অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং এতদৱোচ – ‘‘অলং, গহপতি; মা তং ওকাসং সন্থৰাপেসি. দেহি মে এতং ওকাসং. মমেতং দানং ভৱিস্সতী’’তি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি – অযং খো জেতো কুমাৰো অভিঞ্ঞাতো ঞাতমনুস্সো; মহত্থিকো খো পন এৱৰূপানং ঞাতমনুস্সানং ইমস্মিং ধম্মৱিনযে পসাদোতি – তং ওকাসং জেতস্স কুমাৰস্স পাদাসি [অদাসি (স্যা.)]. অথ খো জেতো কুমাৰো তস্মিং ওকাসে কোট্ঠকং মাপেসি.
অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি জেতৱনে ৱিহাৰে কাৰাপেসি, পৰিৱেণানি কাৰাপেসি, কোট্ঠকে কাৰাপেসি, উপট্ঠানসালাযো কাৰাপেসি, অগ্গিসালাযো কাৰাপেসি, কপ্পিযকুটিযো কাৰাপেসি, ৱচ্চকুটিযো কাৰাপেসি, চঙ্কমে কাৰাপেসি, চঙ্কমনসালাযো কাৰাপেসি, উদপানে কাৰাপেসি, উদপানসালাযো কাৰাপেসি, জন্তাঘৰে কাৰাপেসি, জন্তাঘৰসালাযো কাৰাপেসি, পোক্খৰণিযো কাৰাপেসি, মণ্ডপে কাৰাপেসি.
নৱকম্মদানং
৩০৮. অথ খো ভগৱা ৰাজগহে যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৱেসালী তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৱেসালী তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা সক্কচ্চং নৱকম্মং কৰোন্তি. যেপি ভিক্খূ নৱকম্মং অধিট্ঠেন্তি তেপি সক্কচ্চং উপট্ঠেন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. অথ খো অঞ্ঞতৰস্স দলিদ্দস্স তুন্নৱাযস্স এতদহোসি – ‘‘ন খো ইদং ওৰকং ভৱিস্সতি, যথযিমে মনুস্সা সক্কচ্চং নৱকম্মং কৰোন্তি; যংনূনাহম্পি নৱকম্মং কৰেয্য’’ন্তি. অথ খো সো দলিদ্দো তুন্নৱাযো সামং চিক্খল্লং মদ্দিত্ৱা ইট্ঠকাযো চিনিত্ৱা কুট্টং উট্ঠাপেসি. তেন অকুসলকেন চিতা ৱঙ্কা ভিত্তি পৰিপতি. দুতিযম্পি খো…পে… ততিযম্পি খো সো দলিদ্দো তুন্নৱাযো সামং চিক্খল্লং মদ্দিত্ৱা ইট্ঠকাযো চিনিত্ৱা কুট্টং উট্ঠাপেসি. তেন অকুসলকেন চিতা ৱঙ্কা ভিত্তি পৰিপতি. অথ খো সো দলিদ্দো তুন্নৱাযো উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৱিপাচেতি – ‘‘যে ইমেসং সমণানং সক্যপুত্তিযানং দেন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপ্পচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰং, তে ইমে ওৱদন্তি অনুসাসন্তি, তেসঞ্চ নৱকম্মং অধিট্ঠেন্তি. অহং পনম্হি দলিদ্দো. ন মং কোচি ওৱদতি ৱা অনুসাসতি ৱা নৱকম্মং ৱা অধিট্ঠেতী’’তি. অস্সোসুং খো ভিক্খূ তস্স দলিদ্দস্স তুন্নৱাযস্স উজ্ঝাযন্তস্স খিয্যন্তস্স ৱিপাচেন্তস্স. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, নৱকম্মং দাতুং. নৱকম্মিকো, ভিক্খৱে, ভিক্খু উস্সুক্কং আপজ্জিস্সতি – ‘কিন্তি নু খো ৱিহাৰো খিপ্পং পৰিযোসানং গচ্ছেয্যা’তি; খণ্ডং ফুল্লং পটিসঙ্খৰিস্সতি. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, দাতব্বং. পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো, যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
৩০৯. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৱিহাৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৱকম্মং দদেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৱিহাৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৱকম্মং দেতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৱিহাৰং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৱকম্মস্স দানং, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্নো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামস্স গহপতিনো ৱিহাৰো ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো নৱকম্মং. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
অগ্গাসনাদিঅনুজাননং
৩১০. অথ খো ভগৱা ৱেসালিযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন সাৱত্থি তেন চাৰিকং পক্কামি. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৱাসিকা ভিক্খূ বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা ৱিহাৰে পৰিগ্গণ্হন্তি, সেয্যাযো পৰিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচৰিযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতী’’তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৱা ৱিহাৰেসু পৰিগ্গহিতেসু, সেয্যাসু পৰিগ্গহিতাসু, সেয্যং অলভমানো অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায উক্কাসি. আযস্মাপি সাৰিপুত্তো উক্কাসি. ‘‘কো এত্থা’’তি? ‘‘অহং, ভগৱা, সাৰিপুত্তো’’তি. ‘‘কিস্স ত্ৱং, সাৰিপুত্তং, ইধ নিসিন্নো’’তি? অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৱাসিকা ভিক্খূ বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা ৱিহাৰে পৰিগ্গণ্হন্তি, সেয্যাযো পৰিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচৰিযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম তে, ভিক্খৱে, মোঘপুৰিসা বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা ৱিহাৰে পৰিগ্গহেস্সন্তি, সেয্যাযো পৰিগ্গহেস্সন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচৰিযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতীতি! নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কো, ভিক্খৱে, অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি?
একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, খত্তিযকুলা পব্বজিতো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, ব্ৰাহ্মণকুলা পব্বজিতো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, গহপতিকুলা পব্বজিতো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, সুত্তন্তিকো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, ৱিনযধৰো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, ধম্মকথিকো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, পঠমস্স ঝানস্স লাভী সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, দুতিযস্স ঝানস্স লাভী সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, ততিযস্স ঝানস্স লাভী সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, চতুত্থস্স ঝানস্স লাভী সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, সোতাপন্নো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, সকদাগামী…পে… যো, ভগৱা, অনাগামী…পে… যো, ভগৱা, অৰহা সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, তেৱিজ্জো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি. একচ্চে ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘যো, ভগৱা, ছড়ভিঞ্ঞো সো অৰহতি অগ্গাসনং অগ্গোদকং অগ্গপিণ্ড’’ন্তি.
৩১১. অথ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, হিমৱন্তপদেসে [হিমৱন্তপস্সে (সী. স্যা.)] মহানিগ্ৰোধো অহোসি. তং তযো সহাযা উপনিস্সায ৱিহৰিংসু – তিত্তিৰো চ, মক্কটো চ, হত্থিনাগো চ. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং অগাৰৱা অপ্পতিস্সা অসভাগৱুত্তিকা ৱিহৰন্তি. অথ খো, ভিক্খৱে, তেসং সহাযানং এতদহোসি – ‘অহো নূন মযং জানেয্যাম যং অম্হাকং জাতিযা মহন্ততৰং তং মযং সক্কৰেয্যাম গৰুং কৰেয্যাম মানেয্যাম পূজেয্যাম, তস্স চ মযং ওৱাদে তিট্ঠেয্যামা’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, তিত্তিৰো চ মক্কটো চ হত্থিনাগং পুচ্ছিংসু – ‘ত্ৱং, সম্ম, কিং পোৰাণং সৰসী’তি? ‘যদাহং, সম্মা, পোতো হোমি, ইমং নিগ্ৰোধং অন্তৰা সত্থীনং [অন্তৰাসত্থিকং (সী.)] কৰিত্ৱা অতিক্কমামি, অগ্গঙ্কুৰকং মে উদৰং ছুপতি. ইমাহং, সম্মা, পোৰাণং সৰামী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, তিত্তিৰো চ হত্থিনাগো চ মক্কটং পুচ্ছিংসু – ‘ত্ৱং, সম্ম, কিং পোৰাণং সৰসী’তি? ‘যদাহং, সম্মা, ছাপো হোমি, ছমাযং নিসীদিত্ৱা ইমস্স নিগ্ৰোধস্স অগ্গঙ্কুৰকং খাদামি. ইমাহং, সম্মা, পোৰাণং সৰামী’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, মক্কটো চ হত্থিনাগো চ তিত্তিৰং পুচ্ছিংসু – ‘ত্ৱং, সম্ম, কিং পোৰাণং সৰসী’তি? ‘অমুকস্মিং, সম্মা, ওকাসে মহানিগ্ৰোধো অহোসি. ততো অহং ফলং ভক্খিত্ৱা ইমস্মিং ওকাসে ৱচ্চং অকাসিং; তস্সাযং নিগ্ৰোধো জাতো. তদাহং, সম্মা, জাতিযা মহন্ততৰো’তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, মক্কটো চ হত্থিনাগো চ তিত্তিৰং এতদৱোচুং – ‘ত্ৱং, সম্ম, অম্হাকং জাতিযা মহন্ততৰো. তং মযং সক্কৰিস্সাম গৰুং কৰিস্সাম মানেস্সাম পূজেস্সাম, তুয্হঞ্চ মযং ওৱাদে পতিট্ঠিস্সামা’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, তিত্তিৰো মক্কটঞ্চ হত্থিনাগঞ্চ পঞ্চসু সীলেসু সমাদপেসি, অত্তনা চ পঞ্চসু সীলেসু সমাদায ৱত্ততি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং সগাৰৱা সপ্পতিস্সা সভাগৱুত্তিকা ৱিহৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জিংসু. এৱং খো তং, ভিক্খৱে, তিত্তিৰিযং নাম ব্ৰহ্মচৰিযং অহোসি.
[জা. ১.১.৩৭] ‘‘যে ৱুড্ঢমপচাযন্তি, নৰা ধম্মস্স কোৱিদা;
দিট্ঠে ধম্মে চ পাসংসা, সম্পৰাযে চ সুগ্গতী’’তি.
‘‘তে হি নাম, ভিক্খৱে, তিৰচ্ছানগতা পাণা অঞ্ঞমঞ্ঞং সগাৰৱা সপ্পতিস্সা সভাগৱুত্তিকা ৱিহৰিস্সন্তি. ইধ খো তং, ভিক্খৱে, সোভেথ যং তুম্হে এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিতা সমানা অঞ্ঞমঞ্ঞং অগাৰৱা অপ্পতিস্সা অসভাগৱুত্তিকা ৱিহৰেয্যাথ? নেতং, ভিক্খৱে, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যথাৱুড্ঢং অভিৱাদনং, পচ্চুট্ঠানং, অঞ্জলিকম্মং, সামীচিকম্মং, অগ্গাসনং, অগ্গোদকং, অগ্গপিণ্ডং. ন চ, ভিক্খৱে, সঙ্ঘিকং যথাৱুড্ঢং পটিবাহিতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
অৱন্দিযাদিপুগ্গলা
৩১২. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, অৱন্দিযা – পুৰে উপসম্পন্নেন পচ্ছা উপসম্পন্নো অৱন্দিযো, অনুপসম্পন্নো অৱন্দিযো, নানাসংৱাসকো ৱুড্ঢতৰো অধম্মৱাদী অৱন্দিযো, মাতুগামো অৱন্দিযো, পণ্ডকো অৱন্দিযো, পাৰিৱাসিকো অৱন্দিযো, মূলাযপটিকস্সনাৰহো অৱন্দিযো, মানত্তাৰহো অৱন্দিযো, মানত্তচাৰিকো অৱন্দিযো, অব্ভানাৰহো অৱন্দিযো. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস অৱন্দিযা.
‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ৱন্দিযা – পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুৰে উপসম্পন্নো ৱন্দিযো, নানাসংৱাসকো ৱুড্ঢতৰো ধম্মৱাদী ৱন্দিযো, সদেৱকে ভিক্খৱে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱন্দিযো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো ৱন্দিযা’’তি.
আসনপ্পটিবাহনপটিক্খেপং
৩১৩. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা সঙ্ঘং উদ্দিস্স মণ্ডপে পটিযাদেন্তি, সন্থৰে পটিযাদেন্তি, ওকাসে পটিযাদেন্তি. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৱাসিকা ভিক্খূ – ‘সঙ্ঘিকঞ্ঞেৱ ভগৱতা যথাৱুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, নো উদ্দিস্সকত’ন্তি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা মণ্ডপেপি পৰিগ্গণ্হন্তি, সন্থৰেপি পৰিগ্গণ্হন্তি, ওকাসেপি পৰিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচৰিযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতীতি. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৱা মণ্ডপেসু পৰিগ্গহিতেসু, সন্থৰেসু পৰিগ্গহিতেসু, ওকাসেসু পৰিগ্গহিতেসু, ওকাসং অলভমানো অঞ্ঞতৰস্মিং ৰুক্খমূলে নিসীদি. অথ খো ভগৱা ৰত্তিযা পচ্চূসসমযং পচ্চুট্ঠায উক্কাসি. আযস্মাপি সাৰিপুত্তো উক্কাসি. ‘‘কো এত্থা’’তি? ‘‘অহং, ভগৱা, সাৰিপুত্তো’’তি. ‘‘কিস্স ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, ইধ নিসিন্নো’’তি? অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসি. অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা ভিক্খূ পটিপুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ, ভিক্খৱে, ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৱাসিকা ভিক্খূ – ‘সঙ্ঘিকঞ্ঞেৱ ভগৱতা যথাৱুড্ঢং অনুঞ্ঞাতং, নো উদ্দিস্সকত’ন্তি বুদ্ধপ্পমুখস্স সঙ্ঘস্স পুৰতো পুৰতো গন্ত্ৱা মণ্ডপে পৰিগ্গণ্হন্তি, সন্থৰে পৰিগ্গণ্হন্তি, ওকাসে পৰিগ্গণ্হন্তি – ইদং অম্হাকং উপজ্ঝাযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং আচৰিযানং ভৱিস্সতি, ইদং অম্হাকং ভৱিস্সতী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, উদ্দিস্সকতম্পি যথাৱুড্ঢং পটিবাহেতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
গিহিৱিকতঅনুজাননং
৩১৪. তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভত্তগ্গে অন্তৰঘৰে উচ্চাসযনমহাসযনানি পঞ্ঞপেন্তি, সেয্যথিদং – আসন্দিং, পল্লঙ্কং, গোনকং, চিত্তকং, পটিকং, পটলিকং, তূলিকং, ৱিকতিকং, উদ্দলোমিং, একন্তলোমিং, কট্টিস্সং, কোসেয্যং [কোসেয্যং কম্বলং (সী. স্যা.)], কুত্তকং, হত্থত্থৰং, অস্সত্থৰং, ৰথত্থৰং, অজিনপৱেণিং, কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণং, সউত্তৰচ্ছদং, উভতোলোহিতকূপধানং. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নাভিনিসীদন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ঠপেত্ৱা তীণি – আসন্দিং, পল্লঙ্কং, তূলিকং – গিহিৱিকতং [গিহিৱিকটং (সী. ক.), অৱসেসং গিহিৱিকটং (স্যা.)] অভিনিসীদিতুং, নত্ৱেৱ অভিনিপজ্জিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন মনুস্সা ভত্তগ্গে অন্তৰঘৰে তূলোনদ্ধং মঞ্চম্পি পীঠম্পি পঞ্ঞপেন্তি. ভিক্খূ কুক্কুচ্চাযন্তা নাভিনিসীদন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিহিৱিকতং অভিনিসীদিতুং, নত্ৱেৱ অভিনিপজ্জিতু’’ন্তি.
জেতৱনৱিহাৰানুমোদনা
৩১৫. অথ খো ভগৱা অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন সাৱত্থি তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন অনাথপিণ্ডিকস্স গহপতিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা, ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কথাহং, ভন্তে, জেতৱনে পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, গহপতি, জেতৱনং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠপেহী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা জেতৱনং আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেসি.
অথ খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি, ততো ৱাড়মিগানি চ;
সৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৱাতাতপো ঘোৰো, সঞ্জাতো পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.
‘‘ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন ৱণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো পোসো, সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ;
দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি.
অথ খো ভগৱা অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
আসনপ্পটিবাহনাদি
৩১৬. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স আজীৱকসাৱকস্স মহামত্তস্স সঙ্ঘভত্তং হোতি. আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱিপ্পকতভোজনং আনন্তৰিকং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেসি. ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসি. অথ খো সো মহামত্তো উজ্ঝাযতি খিয্যতি ৱিপাচেতি – ‘‘কথঞ্হি নাম সমণা সক্যপুত্তিযা পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱিপ্পকতভোজনং আনন্তৰিকং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেস্সন্তি! ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসি. ননু নাম লব্ভা অঞ্ঞত্ৰাপি নিসিন্নেন যাৱদত্থং ভুঞ্জিতু’’ন্তি? অস্সোসুং খো ভিক্খূ তস্স মহামত্তস্স উজ্ঝাযন্তস্স খিয্যন্তস্স ৱিপাচেন্তস্স. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱিপ্পকতভোজনং আনন্তৰিকং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেস্সতি! ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসী’’তি. অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, উপনন্দ, পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱিপ্পকতভোজনং আনন্তৰিকং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেসি, ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসী’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি. ৱিগৰহি বুদ্ধো ভগৱা…পে… ‘‘কথঞ্হি নাম ত্ৱং, মোঘপুৰিস, পচ্ছা আগন্ত্ৱা ৱিপ্পকতভোজনং আনন্তৰিকং ভিক্খুং ৱুট্ঠাপেস্সসি? ভত্তগ্গং কোলাহলং অহোসি. নেতং, মোঘপুৰিস, অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, ৱিপ্পকতভোজনো [ভোজনো আনন্তৰিকো (স্যা.)] ভিক্খু ৱুট্ঠাপেতব্বো. যো ৱুট্ঠাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. সচে ৱুট্ঠাপেতি, পৱাৰিতো চ হোতি, ‘গচ্ছ উদকং আহৰা’তি ৱত্তব্বো. এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, সাধুকং সিত্থানি গিলিত্ৱা ৱুড্ঢতৰস্স ভিক্খুনো আসনং দাতব্বং. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, কেনচি পৰিযাযেন ৱুড্ঢতৰস্স ভিক্খুনো আসনং পটিবাহিতব্বন্তি ৱদামি. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সাতি’’.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ গিলানে ভিক্খূ ৱুট্ঠাপেন্তি. গিলানা এৱং ৱদেন্তি – ‘‘ন মযং, আৱুসো, সক্কোম ৱুট্ঠাতুং, গিলানাম্হা’’তি. ‘‘মযং আযস্মন্তে ৱুট্ঠাপেস্সামা’’তি পৰিগ্গহেত্ৱা ৱুট্ঠাপেত্ৱা ঠিতকে মুঞ্চন্তি. গিলানা মুচ্ছিতা পপতন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, গিলানো ৱুট্ঠাপেতব্বো. যো ৱুট্ঠাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ‘গিলানা মযম্হা অৱুট্ঠাপনীযা’তি ৱৰসেয্যাযো পলিবুদ্ধেন্তি [পলিবুন্ধন্তি (ক.)]. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গিলানস্স পতিৰূপং সেয্যং দাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ লেসকপ্পেন সেনাসনং পটিবাহন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, লেসকপ্পেন সেনাসনং পটিবাহিতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
[পাচি. ১২২] তেন খো পন সমযেন সত্তৰসৱগ্গিযা ভিক্খূ অঞ্ঞতৰং পচ্চন্তিমং মহাৱিহাৰং পটিসঙ্খৰোন্তি – ‘ইধ মযং ৱস্সং ৱসিস্সামা’তি. অদ্দসংসু [অদ্দসাসুং (ক.)] খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সত্তৰসৱগ্গিযে ভিক্খূ ৱিহাৰং [অঞ্ঞতৰং ৱিহাৰং (ক.)] পটিসঙ্খৰোন্তে. দিস্ৱান এৱমাহংসু – ‘‘ইমে, আৱুসো, সত্তৰসৱগ্গিযা ভিক্খূ ৱিহাৰং পটিসঙ্খৰোন্তি. হন্দ নে ৱুট্ঠাপেস্সামা’’তি. একচ্চে এৱমাহংসু – ‘‘আগমেথাৱুসো, যাৱ পটিসঙ্খৰোন্তি, পটিসঙ্খতে ৱুট্ঠাপেস্সামা’’তি. অথ খো ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ সত্তৰসৱগ্গিযে ভিক্খূ এতদৱোচুং – ‘‘উট্ঠেথাৱুসো, অম্হাকং ৱিহাৰো পাপুণাতী’’তি. ‘‘ননু, আৱুসো, পটিকচ্চেৱ আচিক্খিতব্বং? মযঞ্চঞ্ঞং পটিসঙ্খৰেয্যামা’’তি. ‘‘ননু, আৱুসো, সঙ্ঘিকো ৱিহাৰো’’তি? ‘‘আমাৱুসো, সঙ্ঘিকো ৱিহাৰো’’তি. ‘‘উট্ঠেথাৱুসো, অম্হাকং ৱিহাৰো পাপুণাতী’’তি. ‘‘মহল্লকো, আৱুসো, ৱিহাৰো; তুম্হেপি ৱসথ, মযম্পি ৱসিস্সামা’’তি. ‘‘উট্ঠেথাৱুসো, অম্হাকং ৱিহাৰো পাপুণাতী’’তি কুপিতা অনত্তমনা গীৱাযং গহেত্ৱা নিক্কড্ঢন্তি. তে নিক্কড্ঢিযমানা ৰোদন্তি. ভিক্খূ এৱমাহংসু – ‘‘কিস্স তুম্হে, আৱুসো, ৰোদথা’’তি? ‘‘ইমে, আৱুসো, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা অম্হে সঙ্ঘিকা ৱিহাৰা নিক্কড্ঢন্তী’’তি. যে তে ভিক্খূ অপ্পিচ্ছা…পে… তে উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – ‘‘কথঞ্হি নাম ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ কুপিতা অনত্তমনা ভিক্খূ সঙ্ঘিকা ৱিহাৰা নিক্কড্ঢিস্সন্তী’’তি! অথ খো তে ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং…পে… ‘‘সচ্চং কিৰ, তুম্হে ভিক্খৱে, কুপিতা অনত্তমনা সঙ্ঘিকা ৱিহাৰা ভিক্খূ নিক্কড্ঢথা’’তি? ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি…পে… ৱিগৰহিত্ৱা…পে… ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ন, ভিক্খৱে, কুপিতেন অনত্তমনেন ভিক্খু সঙ্ঘিকা ৱিহাৰা নিক্কড্ঢিতব্বো. যো নিক্কড্ঢেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সেনাসনং গাহেতু’’ন্তি.
সেনাসনগ্গাহাপকসম্মুতি
৩১৭. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘কেন নু খো সেনাসনং গাহেতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহঙ্গেহি সমন্নাগতং ভিক্খুং সেনাসনগ্গাহাপকং সম্মন্নিতুং – যো ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য, ন দোসাগতিং গচ্ছেয্য, ন মোহাগতিং গচ্ছেয্য, ন ভযাগতিং গচ্ছেয্য, গহিতাগহিতঞ্চ জানেয্য. এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, সম্মন্নিতব্বো –
‘‘পঠমং ভিক্খু যাচিতব্বো, যাচিত্ৱা ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সেনাসনগ্গাহাপকং সম্মন্নেয্য. এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো. সঙ্ঘো ইত্থন্নামং ভিক্খুং সেনাসনগ্গাহাপকং সম্মন্নতি. যস্সাযস্মতো খমতি ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো সেনাসনগ্গাহাপকস্স সম্মুতি, সো তুণ্হস্স; যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘সম্মতো সঙ্ঘেন ইত্থন্নামো ভিক্খু সেনাসনগ্গাহাপকো. খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি.
৩১৮. অথ খো সেনাসনগ্গাহাপকানং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কথং নু খো সেনাসনং গাহেতব্ব’’ন্তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঠমং ভিক্খূ গণেতুং, ভিক্খূ গণেত্ৱা সেয্যা গণেতুং, সেয্যা গণেত্ৱা সেয্যগ্গেন গাহেতু’’ন্তি. সেয্যগ্গেন গাহেন্তা সেয্যা উস্সাৰযিংসু…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰগ্গেন গাহেতু’’ন্তি. ৱিহাৰগ্গেন গাহেন্তা ৱিহাৰা উস্সাৰযিংসু…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিৱেণগ্গেন গাহেতু’’ন্তি. পৰিৱেণগ্গেন গাহেন্তা পৰিৱেণা উস্সাৰযিংসু…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অনুভাগম্পি দাতুং. গহিতে অনুভাগে অঞ্ঞো ভিক্খু আগচ্ছতি, ন অকামা দাতব্বো’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ নিস্সীমে ঠিতস্স সেনাসনং গাহেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, নিস্সীমে ঠিতস্স সেনাসনং গাহেতব্বং. যো গাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ সেনাসনং গহেত্ৱা সব্বকালং পটিবাহন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, সেনাসনং গহেত্ৱা সব্বকালং পটিবাহেতব্বং. যো পটিবাহেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সানং তেমাসং পটিবাহিতুং, উতুকালং পন ন পটিবাহিতু’’ন্তি.
অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কতি নু খো সেনাসনগ্গাহা’’তি? ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘তযো মে, ভিক্খৱে, সেনাসনগ্গাহা – পুৰিমকো, পচ্ছিমকো, অন্তৰামুত্তকো. অপৰজ্জুগতায আসাড়্হিযা পুৰিমকো গাহেতব্বো. মাসগতায আসাড়্হিযা পচ্ছিমকো গাহেতব্বো. অপৰজ্জুগতায পৱাৰণায আযতিং ৱস্সাৱাসত্থায অন্তৰামুত্তকো গাহেতব্বো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো সেনাসনগ্গাহা’’তি.
দুতিযভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.