১. পঠমভাণৱাৰো
ৱিহাৰানুজাননং
২৯৪. তেন সমযেন বুদ্ধো ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. তেন খো পন সমযেন ভগৱতা ভিক্খূনং সেনাসনং অপঞ্ঞত্তং হোতি. তে চ ভিক্খূ তহং তহং ৱিহৰন্তি – অৰঞ্ঞে, ৰুক্খমূলে, পব্বতে, কন্দৰাযং, গিৰিগুহাযং, সুসানে, ৱনপত্থে, অজ্ঝোকাসে, পলালপুঞ্জে. তে কালস্সেৱ ততো ততো উপনিক্খমন্তি – অৰঞ্ঞা ৰুক্খমূলা পব্বতা কন্দৰা গিৰিগুহা সুসানা ৱনপত্থা অজ্ঝোকাসা পলালপুঞ্জা, পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন, আলোকিতেন ৱিলোকিতেন, সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন, ওক্খিত্তচক্খূ, ইৰিযাপথসম্পন্না. তেন খো পন সমযেন ৰাজগহকো সেট্ঠী [সেট্ঠি (ক.)] কালস্সেৱ উয্যানং অগমাসি. অদ্দসা খো ৰাজগহকো সেট্ঠী তে ভিক্খূ কালস্সেৱ ততো ততো উপনিক্খমন্তে – অৰঞ্ঞা ৰুক্খমূলা পব্বতা কন্দৰা গিৰিগুহা সুসানা ৱনপত্থা অজ্ঝোকাসা পলালপুঞ্জা, পাসাদিকেন অভিক্কন্তেন পটিক্কন্তেন, আলোকিতেন ৱিলোকিতেন, সমিঞ্জিতেন পসাৰিতেন, ওক্খিত্তচক্খূ, ইৰিযাপথসম্পন্নে. দিস্ৱানস্স চিত্তং পসীদি. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী যেন তে ভিক্খূ তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তে ভিক্খূ এতদৱোচ – ‘‘সচাহং, ভন্তে, ৱিহাৰে কাৰাপেয্যং, ৱসেয্যাথ মে ৱিহাৰেসূ’’তি? ‘‘ন খো, গহপতি, ভগৱতা ৱিহাৰা অনুঞ্ঞাতা’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, ভগৱন্তং পটিপুচ্ছিত্ৱা মম আৰোচেয্যাথা’’তি. ‘‘এৱং গহপতী’’তি খো তে ভিক্খূ ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স পটিস্সুত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং – ‘‘ৰাজগহকো, ভন্তে, সেট্ঠী ৱিহাৰে কাৰাপেতুকামো. কথং নু খো, ভন্তে, অম্হেহি [ভন্তে (সী. ক.)] পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি? অথ খো ভগৱা এতস্মিং নিদানে এতস্মিং পকৰণে ধম্মিং কথং কত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ লেণানি [পঞ্চ সেনাসনানি (স্যা.)] – ৱিহাৰং, অড্ঢযোগং, পাসাদং, হম্মিযং, গুহ’’ন্তি.
অথ খো তে ভিক্খূ যেন ৰাজগহকো সেট্ঠী তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজগহকং সেট্ঠিং এতদৱোচুং – ‘‘অনুঞ্ঞাতা খো, গহপতি, ভগৱতা ৱিহাৰা; যস্সদানি কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী একাহেনেৱ সট্ঠিৱিহাৰে পতিট্ঠাপেসি. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী তে সট্ঠিৱিহাৰে পৰিযোসাপেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজগহকো সেট্ঠী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা স্ৱাতনায ভত্তং সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেনা’’তি. অধিৱাসেসি ভগৱা তুণ্হীভাৱেন. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী ভগৱতো অধিৱাসনং ৱিদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতং খাদনীযং ভোজনীযং পটিযাদাপেত্ৱা ভগৱতো কালং আৰোচাপেসি – ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৰাজগহকস্স সেট্ঠিস্স নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি সদ্ধিং ভিক্খুসঙ্ঘেন. অথ খো ৰাজগহকো সেট্ঠী বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেত্ৱা সম্পৱাৰেত্ৱা, ভগৱন্তং ভুত্তাৱিং ওনীতপত্তপাণিং, একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৰাজগহকো সেট্ঠী ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘এতে মে, ভন্তে, সট্ঠিৱিহাৰা পুঞ্ঞত্থিকেন সগ্গত্থিকেন কাৰাপিতা. কথাহং, ভন্তে, তেসু ৱিহাৰেসু পটিপজ্জামী’’তি? ‘‘তেন হি ত্ৱং, গহপতি, তে সট্ঠিৱিহাৰে আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেহী’’তি. ‘‘এৱং ভন্তে’’তি খো ৰাজগহকো সেট্ঠী ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা তে সট্ঠিৱিহাৰে আগতানাগতস্স চাতুদ্দিসস্স সঙ্ঘস্স পতিট্ঠাপেসি.
২৯৫. অথ খো ভগৱা ৰাজগহকং সেট্ঠিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদি –
‘‘সীতং উণ্হং পটিহন্তি [পটিহনতি (ক.)], ততো ৱাড়মিগানি চ;
সৰীসপে চ মকসে, সিসিৰে চাপি ৱুট্ঠিযো.
‘‘ততো ৱাতাতপো ঘোৰে, সঞ্জাতো [ৱাতাতপে ঘোৰে, সঞ্জাতে (ক. সদ্দনীতি)] পটিহঞ্ঞতি;
লেণত্থঞ্চ সুখত্থঞ্চ, ঝাযিতুঞ্চ ৱিপস্সিতুং.
‘‘ৱিহাৰদানং সঙ্ঘস্স, অগ্গং বুদ্ধেন [বুদ্ধেহি (স্যা.)] ৱণ্ণিতং;
তস্মা হি পণ্ডিতো, পোসো সম্পস্সং অত্থমত্তনো.
‘‘ৱিহাৰে কাৰযে ৰম্মে, ৱাসযেত্থ বহুস্সুতে;
তেসং অন্নঞ্চ পানঞ্চ, ৱত্থসেনাসনানি চ;
দদেয্য উজুভূতেসু, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা.
‘‘তে তস্স ধম্মং দেসেন্তি, সব্বদুক্খাপনূদনং;
যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞায, পৰিনিব্বাতি অনাসৱো’’তি.
অথ খো ভগৱা ৰাজগহকং সেট্ঠিং ইমাহি গাথাহি অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
২৯৬. অস্সোসুং খো মনুস্সা – ‘‘ভগৱতা কিৰ ৱিহাৰা অনুঞ্ঞাতা’’তি সক্কচ্চং [তে সক্কচ্চং (স্যা. কং.)] ৱিহাৰে কাৰাপেন্তি. তে ৱিহাৰা অকৱাটকা হোন্তি; অহীপি ৱিচ্ছিকাপি সতপদিযোপি পৱিসন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কৱাট’’ন্তি. ভিত্তিছিদ্দং কৰিত্ৱা ৱল্লিযাপি ৰজ্জুযাপি কৱাটং বন্ধন্তি. উন্দূৰেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জন্তি. খযিতবন্ধনানি কৱাটানি পতন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তৰপাসক’’ন্তি. কৱাটা ন ফুসীযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৱিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনৰজ্জু’’ন্তি. কৱাটা ন থকিযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অগ্গড়ৱট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ন সক্কোন্তি কৱাটং অপাপুৰিতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তাড়চ্ছিদ্দং. তীণি তাড়ানি – লোহতাড়ং, কট্ঠতাড়ং, ৱিসাণতাড়’’ন্তি. যেহি [যেপি (সী. স্যা.)] তে উগ্ঘাটেত্ৱা পৱিসন্তি [ৱিসাণতাড়ং, যেহি তে উগ্ঘাটেত্ৱা পৱিসন্তীতি (ক.)], ৱিহাৰা অগুত্তা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যন্তকং সূচিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা তিণচ্ছদনা হোন্তি; সীতকালে সীতা, উণ্হকালে উণ্হা. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা অৱাতপানকা হোন্তি অচক্খুস্সা দুগ্গন্ধা. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তীণি ৱাতপানানি – ৱেদিকাৱাতপানং, জালৱাতপানং, সলাকৱাতপান’’ন্তি. ৱাতপানন্তৰিকায কাড়কাপি ৱগ্গুলিযোপি পৱিসন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱাতপানচক্কলিক’’ন্তি. চক্কলিকন্তৰিকাযপি কাড়কাপি ৱগ্গুলিযোপি পৱিসন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱাতপানকৱাটকং ৱাতপানভিসিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ ছমাযং সযন্তি. গত্তানিপি চীৱৰানিপি পংসুকিতানি হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিণসন্থাৰক’’ন্তি. তিণসন্থাৰকো উন্দূৰেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মিড্ঢি’’ন্তি [মীঢন্তি (সী.), মিঢিন্তি (স্যা.)]. মিড্ঢিযা গত্তানি দুক্খা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, বিদলমঞ্চক’’ন্তি.
মঞ্চপীঠাদিঅনুজাননং
২৯৭. তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো মসাৰকো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মসাৰকং মঞ্চ’’ন্তি. মসাৰকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মসাৰকং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো বুন্দিকাবদ্ধো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, বুন্দিকাবদ্ধং মঞ্চ’’ন্তি. বুন্দিকাবদ্ধং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, বুন্দিকাবদ্ধং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো কুড়ীৰপাদকো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কুড়ীৰপাদকং মঞ্চ’’ন্তি. কুড়ীৰপাদকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কুড়ীৰপাদকং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সোসানিকো আহচ্চপাদকো মঞ্চো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং ওৰাচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আহচ্চপাদকং মঞ্চ’’ন্তি. আহচ্চপাদকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আহচ্চপাদকং পীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স আসন্দিকো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আসন্দিক’’ন্তি. উচ্চকো আসন্দিকো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চকম্পি আসন্দিক’’ন্তি. সত্তঙ্গো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সত্তঙ্গ’’ন্তি. উচ্চকো সত্তঙ্গো উপ্পন্নো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চকম্পি সত্তঙ্গ’’ন্তি. ভদ্দপীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভদ্দপীঠ’’ন্তি. পীঠিকা উপ্পন্না হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পীঠিক’’ন্তি. এড়কপাদকং পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, এড়কপাদকং পীঠ’’ন্তি. আমলকৱট্টিকং [আমলকৱণ্টিকং (স্যা.)] পীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আমলকৱট্টিকং পীঠ’’ন্তি. ফলকং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ফলক’’ন্তি. কোচ্ছং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কোচ্ছ’’ন্তি. পলালপীঠং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পলালপীঠ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চে মঞ্চে সযন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, উচ্চে মঞ্চে সযিতব্বং. যো সযেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি.
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খু নীচে মঞ্চে সযন্তো অহিনা দট্ঠো হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মঞ্চপটিপাদক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ উচ্চে মঞ্চপটিপাদকে ধাৰেন্তি, সহ মঞ্চপটিপাদকেহি পৱেধেন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, উচ্চা মঞ্চপটিপাদকা ধাৰেতব্বা. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, অট্ঠঙ্গুলপৰমং মঞ্চপটিপাদক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সুত্তং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সুত্তং মঞ্চং ৱেঠেতু’’ন্তি [ৱেতুন্তি (সী.)]. অঙ্গানি বহুসুত্তং পৰিযাদিযন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱা অট্ঠপদকং ৱেঠেতু’’ন্তি. চোড়কং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিমিলিকং কাতু’’ন্তি. তূলিকা উপ্পন্না হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিজটেত্ৱা বিব্বোহনং [বিম্বোহনং (সী. স্যা. বিম্ব + ওহনং)] কাতুং. তীণি তূলানি – ৰুক্খতূলং, লতাতূলং, পোটকিতূল’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ অদ্ধকাযিকানি [অড্ঢকাযিকানি (ক.)] বিব্বোহনানি ধাৰেন্তি. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অড্ঢকাযিকানি বিব্বোহনানি ধাৰেতব্বানি. যো ধাৰেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, সীসপ্পমাণং বিব্বোহনং কাতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰাজগহে গিৰগ্গসমজ্জো হোতি. মনুস্সা মহামত্তানং অত্থায ভিসিযো পটিযাদেন্তি – উণ্ণভিসিং, চোড়ভিসিং, ৱাকভিসিং, তিণভিসিং, পণ্ণভিসিং. তে ৱীতিৱত্তে সমজ্জে ছৱিং উপ্পাটেত্ৱা হৰন্তি. অদ্দসাসুং খো ভিক্খূ সমজ্জট্ঠানে বহুং উণ্ণম্পি চোড়কম্পি ৱাকম্পি তিণম্পি পণ্ণম্পি ছট্টিতং. দিস্ৱান ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ভিসিযো – উণ্ণভিসিং, চোড়ভিসিং, ৱাকভিসিং, তিণভিসিং, পণ্ণভিসি’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন সঙ্ঘস্স সেনাসনপৰিক্খাৰিকং দুস্সং উপ্পন্নং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভিসিং ওনন্ধিতু’’ন্তি [ওনদ্ধিতুং (স্যা.)].
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চভিসিং পীঠে সন্থৰন্তি, পীঠভিসিং মঞ্চে সন্থৰন্তি. ভিসিযো পৰিভিজ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওনদ্ধমঞ্চং [ওনদ্ধমঞ্চং (ক.) এৱমুপৰিপি] ওনদ্ধপীঠ’’ন্তি. উল্লোকং অকৰিত্ৱা সন্থৰন্তি, হেট্ঠতো নিপতন্তি [নিপটন্তি (ক.), নিপ্ফটন্তি (সী.), নিপ্পাটেন্তি (স্যা.)] …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উল্লোকং কৰিত্ৱা সন্থৰিত্ৱা ভিসিং ওনন্ধিতু’’ন্তি. ছৱিং উপ্পাটেত্ৱা হৰন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ফোসিতু’’ন্তি. হৰন্তিযেৱ…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভত্তিকম্ম’’ন্তি. হৰন্তিযেৱ…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, হত্থভত্তিকম্ম’’ন্তি. হৰন্তিযেৱ…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, হত্থভত্তি’’ন্তি.
সেতৱণ্ণাদিঅনুজাননং
২৯৮. তেন খো পন সমযেন তিত্থিযানং সেয্যাযো সেতৱণ্ণা হোন্তি, কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি, গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি. বহূ মনুস্সা সেয্যাপেক্খকা গচ্ছন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰে সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্ম’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ফৰুসায ভিত্তিযা সেতৱণ্ণো ন নিপততি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, থুসপিণ্ডং দত্ৱা পাণিকায পটিবাহেত্ৱা সেতৱণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. সেতৱণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সণ্হমত্তিকং দত্ৱা পাণিকায পটিবাহেত্ৱা সেতৱণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. সেতৱণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইক্কাসং পিট্ঠমদ্দ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ফৰুসায ভিত্তিযা গেৰুকা ন নিপততি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, থুসপিণ্ডং দত্ৱা পাণিকায পটিবাহেত্ৱা গেৰুকং নিপাতেতু’’ন্তি. গেৰুকা অনিবন্ধনীযা হোতি …পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কুণ্ডকমত্তিকং দত্ৱা পাণিকায পটিবাহেত্ৱা গেৰুকং নিপাতেতু’’ন্তি. গেৰুকা অনিবন্ধনীযা হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সাসপকুট্টং সিত্থতেলক’’ন্তি. অচ্চুস্সন্নং হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চোড়কেন পচ্চুদ্ধৰিতু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ফৰুসায ভূমিযা কাড়ৱণ্ণো ন নিপততি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, থুসপিণ্ডং দত্ৱা পাণিকায পটিবাহেত্ৱা কাড়ৱণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. কাড়ৱণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, গণ্ডুমত্তিকং দত্ৱা পাণিকায পটিবাহেত্ৱা কাড়ৱণ্ণং নিপাতেতু’’ন্তি. কাড়ৱণ্ণো অনিবন্ধনীযো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইক্কাসং কসাৱ’’ন্তি.
পটিভানচিত্তপটিক্খেপং
২৯৯. তেন খো পন সমযেন ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ ৱিহাৰে পটিভানচিত্তং কাৰাপেন্তি – ইত্থিৰূপকং পুৰিসৰূপকং. মনুস্সা ৱিহাৰচাৰিকং আহিণ্ডন্তা পস্সিত্ৱা উজ্ঝাযন্তি খিয্যন্তি ৱিপাচেন্তি – সেয্যথাপি গিহী কামভোগিনোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘ন, ভিক্খৱে, পটিভানচিত্তং কাৰাপেতব্বং – ইত্থিৰূপকং পুৰিসৰূপকং. যো কাৰাপেয্য, আপত্তি দুক্কটস্স. অনুজানামি, ভিক্খৱে, মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিক’’ন্তি.
ইট্ঠকাচযাদিঅনুজাননং
৩০০. তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা নীচৱত্থুকা হোন্তি, উদকেন ওত্থৰিয্যন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা আড়কমন্দা হোন্তি. ভিক্খূ হিৰিযন্তি নিপজ্জিতুং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তিৰোকৰণি’’ন্তি. তিৰোকৰণিং উক্খিপিত্ৱা ওলোকেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অড্ঢকুট্টক’’ন্তি. অড্ঢকুট্টকা উপৰিতো ওলোকেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো গব্ভে – সিৱিকাগব্ভং, নাড়িকাগব্ভং, হম্মিযগব্ভ’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ খুদ্দকে ৱিহাৰে মজ্ঝে গব্ভং কৰোন্তি. উপচাৰো ন হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, খুদ্দকে ৱিহাৰে একমন্তং গব্ভং কাতুং, মহল্লকে মজ্ঝে’’তি.
তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰস্স কুট্টপাদো জীৰতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কুলঙ্কপাদক’’ন্তি [কুড়ুঙ্কপাদকন্তি (সী.)]. ৱিহাৰস্স কুট্টো ওৱস্সতি…পে…‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিত্তাণকিটিকং উদ্দসুধ’’ন্তি [উদ্ধাসুধন্তি (স্যা.)].
তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো তিণচ্ছদনা অহি খন্ধে পততি. সো ভীতো ৱিস্সৰমকাসি. ভিক্খূ উপধাৱিত্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচুং – ‘‘কিস্স ত্ৱং, আৱুসো, ৱিস্সৰমকাসী’’তি? অথ খো সো ভিক্খূনং এতমত্থং আৰোচেসি. ভিক্খূ ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিতান’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চপাদেপি পীঠপাদেপি থৱিকাযো লগ্গেন্তি. উন্দূৰেহিপি উপচিকাহিপি খজ্জন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভিত্তিখিলং নাগদন্তক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ মঞ্চেপি পীঠেপি চীৱৰং নিক্খিপন্তি. চীৱৰং পৰিভিজ্জিতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱিহাৰে চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা অনাড়িন্দকা হোন্তি অপ্পটিস্সৰণা. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আড়িন্দং পঘনং পকুট্টং [পকুড্ডং (সী.)] ওসাৰক’’ন্তি. আড়িন্দা পাকটা হোন্তি. ভিক্খূ হিৰিযন্তি নিপজ্জিতুং…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সংসৰণকিটিকং উগ্ঘাটনকিটিক’’ন্তি.
উপট্ঠানসালাঅনুজাননং
৩০১. তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে ভত্তৱিস্সগ্গং কৰোন্তা সীতেনপি উণ্হেনপি কিলমন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উপট্ঠানসাল’’ন্তি. উপট্ঠানসালা নীচৱত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. উপট্ঠানসালায তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ অজ্ঝোকাসে ছমায চীৱৰং পত্থৰন্তি. চীৱৰং পংসুকিতং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অজ্ঝোকাসে চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি. পানীযং ওতপ্পতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পানীযসালং পানীযমণ্ডপ’’ন্তি. পানীযসালা নীচৱত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. পানীযসালায তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি. পানীযভাজনং ন সংৱিজ্জতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পানীযসঙ্খং পানীযসৰাৱক’’ন্তি.
পাকাৰাদিঅনুজাননং
৩০২. তেন খো পন সমযেন ৱিহাৰা অপৰিক্খিত্তা হোন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিক্খিপিতুং তযো পাকাৰে – ইট্ঠকাপাকাৰং, সিলাপাকাৰং, দাৰুপাকাৰ’’ন্তি. কোট্ঠকো ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কোট্ঠক’’ন্তি. কোট্ঠকো নীচৱত্থুকো হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. কোট্ঠকস্স কৱাটং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কৱাটং পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তৰপাসকং অগ্গড়ৱট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিকং তাড়চ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনৰজ্জু’’ন্তি. কোট্ঠকে তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিক’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন পৰিৱেণং চিক্খল্লং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মৰুম্বং উপকিৰিতু’’ন্তি. ন পৰিযাপুণন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পদৰসিলং নিক্খিপিতু’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ভিক্খূ পৰিৱেণে তহং তহং অগ্গিট্ঠানং কৰোন্তি. পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, একমন্তং অগ্গিসালং কাতু’’ন্তি. অগ্গিসালা নীচৱত্থুকা হোতি, উদকেন ওত্থৰিয্যতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উচ্চৱত্থুকং কাতু’’ন্তি. চযো পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, চিনিতুং তযো চযে – ইট্ঠকাচযং, সিলাচযং, দাৰুচয’’ন্তি. আৰোহন্তা ৱিহঞ্ঞন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তযো সোপানে – ইট্ঠকাসোপানং, সিলাসোপানং, দাৰুসোপান’’ন্তি. আৰোহন্তা পৰিপতন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আলম্বনবাহ’’ন্তি. অগ্গিসালায কৱাটং ন হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কৱাটং পিট্ঠসঙ্ঘাটং উদুক্খলিকং উত্তৰপাসকং অগ্গড়ৱট্টিং কপিসীসকং সূচিকং ঘটিকং তাড়চ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনচ্ছিদ্দং আৱিঞ্ছনৰজ্জু’’ন্তি. অগ্গিসালায তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিকং চীৱৰৱংসং চীৱৰৰজ্জু’’ন্তি.
আৰামপৰিক্খেপঅনুজাননং
৩০৩. তেন খো পন সমযেন আৰামো অপৰিক্খিত্তো হোতি. অজকাপি পসুকাপি উপৰোপে ৱিহেঠেন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পৰিক্খিপিতুং তযো ৱাটে – ৱেড়ুৱাটং, কণ্ডকৱাটং [ৱটে ৱেড়ুৱটং কণ্ডকৱটং (স্যা.)], পৰিখ’’ন্তি. কোট্ঠকো ন হোতি. তথেৱ অজকাপি পসুকাপি উপৰোপে ৱিহেঠেন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কোট্ঠকং অপেসিং যমককৱাটং তোৰণং পলিঘ’’ন্তি. কোট্ঠকে তিণচুণ্ণং পৰিপততি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ওগুম্ফেত্ৱা উল্লিত্তাৱলিত্তং কাতুং – সেতৱণ্ণং কাড়ৱণ্ণং গেৰুকপৰিকম্মং মালাকম্মং লতাকম্মং মকৰদন্তকং পঞ্চপটিক’’ন্তি. আৰামো চিক্খল্লো হোতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, মৰুম্বং উপকিৰিতু’’ন্তি. ন পৰিযাপুণন্তি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পদৰসিলং নিক্খিপিতু’’ন্তি. উদকং সন্তিট্ঠতি…পে… ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উদকনিদ্ধমন’’ন্তি.
তেন খো পন সমযেন ৰাজা মাগধো সেনিযো বিম্বিসাৰো সঙ্ঘস্স অত্থায সুধামত্তিকালেপনং পাসাদং কাৰেতুকামো হোতি. অথ খো ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘কিং নু খো ভগৱতা ছদনং অনুঞ্ঞাতং, কিং অননুঞ্ঞাত’’ন্তি. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুং. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চ ছদনানি – ইট্ঠকাছদনং, সিলাছদনং, সুধাছদনং, তিণচ্ছদনং, পণ্ণচ্ছদন’’ন্তি.
পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.