সাসনপট্ঠানৱিভাৱনা

৮৯. ‘‘তত্থ কতমং নযসমুট্ঠান’’ন্তিআদিনা আচৰিযেন সব্বথা নযসমুট্ঠানং ঠপিতং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘সোড়সহাৰপঞ্চনযঅট্ঠাৰসমূলপদেসু অট্ঠাৰস মূলপদা কথং ৱিভত্তা, কুহিং অম্হেহি দট্ঠব্বা’’তি ৱত্তব্বভাৱতো ‘‘তত্থ অট্ঠাৰস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু সোড়সহাৰপঞ্চনযঅট্ঠাৰসমূলপদেসু অট্ঠাৰস মূলপদা কেন পদেন আচৰিযেন ৱিভত্তা, কুহিং অম্হেহি ৱিত্থাৰতো দট্ঠব্বাতি পুচ্ছতি. অট্ঠাৰস মূলপদা সাসনপট্ঠানে মযা ৱিভত্তা, তুম্হেহি চ ৱিত্থাৰতো সাসনপট্ঠানে দট্ঠব্বাতি ৱিস্সজ্জেতি. ৱিভত্তাযেৱ হি অট্ঠাৰস মূলপদা দট্ঠব্বা ভৱন্তি. অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৮৯) পন –

‘‘এৱং সব্বথা নযসমুট্ঠানং ৱিভজিত্ৱা ইদানি সাসনপট্ঠানং ৱিভজন্তো যস্মা সঙ্গহৱাৰাদীসু মূলপদেহেৱ পট্ঠানং সঙ্গহেত্ৱা সৰূপতো ন দস্সিতং, তস্মা যথা মূলপদেহি পট্ঠানং নিদ্ধাৰেতব্বং, এৱং পট্ঠানতোপি মূলপদানি নিদ্ধাৰেতব্বানীতি দস্সনত্থং ‘অট্ঠাৰস মূলপদা কুহিং দট্ঠব্বা? সাসনপট্ঠানে’তি আহা’’তি –

ৱুত্তং. সাসনপট্ঠানে অট্ঠাৰস মূলপদা দট্ঠব্বাতি আচৰিযেন ৱুত্তা, ‘‘কতমং তং সাসনপট্ঠান’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং সাসনপট্ঠান’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু অট্ঠাৰসমূলপদসাসনপট্ঠানেসু কতমং তং সাসনপট্ঠানন্তি ইদানি মযা নিদ্ধাৰিযমানং ভগৱতা দেসিতং সংকিলেসভাগিযাদিসুত্তং সাসনপট্ঠানং নামাতি ৱিস্সজ্জেতি. সাসনন্তি পৰিযত্তিসাসনং. পট্ঠানন্তি তস্স পৰিযত্তিসাসনস্স সংকিলেসভাগিযতাদীহি পকাৰেহি ঠানং পৱত্তনং পট্ঠানং, তংদীপনসুত্তং পন ইধ পট্ঠানং নাম. তেন ৱুত্তং – ‘‘সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি. অথ ৱা সাসনন্তি অধিসীলঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞাসিক্খত্তযং সাসনং নাম, তং সিক্খত্তযং পতিট্ঠহতি এতেন সংকিলেসাদিনাতি পট্ঠানং, সিক্খত্তযস্স সাসনস্স পট্ঠানন্তি সাসনপট্ঠানং. তদাধাৰভূতং সুত্তম্পি ঠান্যূপচাৰতো সাসনপট্ঠানং নাম. তং সাসনপট্ঠানসুত্তং সৰূপতো দস্সেতুং –

‘‘সংকিলেসভাগিযং সুত্তং, ৱাসনাভাগিযং সুত্তং, নিব্বেধভাগিযং সুত্তং, অসেক্খভাগিযং সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ অসেক্খভাগিযঞ্চ সুত্তং, সংকিলেসভাগিযঞ্চ ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, ৱাসনাভাগিযঞ্চ নিব্বেধভাগিযঞ্চ সুত্তং, তণ্হাসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, দুচ্চৰিতসংকিলেসভাগিযং সুত্তং, তণ্হাৱোদানভাগিযং সুত্তং, দিট্ঠিৱোদানভাগিযং সুত্তং, দুচ্চৰিতৱোদানভাগিযং সুত্ত’’ন্তি –

ৱুত্তং. ‘‘তেসু সুত্তেসু যে সংকিলেসাদযো ভগৱতা ৱুত্তা, তেসু সংকিলেসাদীসু সংকিলেসো কিত্তকো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ সংকিলেসো তিৱিধো তণ্হাসংকিলেসো দিট্ঠিসংকিলেসো দুচ্চৰিতসংকিলেসো’’তি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু সুত্তন্তেসু সংকিলেসাদীসু ধম্মেসু. ‘‘তিৱিধে তস্মিং সংকিলেসে তণ্হাসংকিলেসো কতমেন কুসলেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ তণ্হাসংকিলেসো সমথেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং. তত্থাতি তস্মিং তিৱিধে তণ্হাসংকিলেসাদিকে. ‘‘সো সমথো খন্ধেসু কতমো খন্ধো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘সো সমথো সমাধিক্খন্ধো’’তি ৱুত্তং. ‘‘দিট্ঠিসংকিলেসো কেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘দিট্ঠিসংকিলেসো ৱিপস্সনায ৱিসুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘সা ৱিপস্সনা কতমো খন্ধো’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘সা ৱিপস্সনা পঞ্ঞাক্খন্ধো’’তি ৱুত্তং. ‘‘দুচ্চৰিতসংকিলেসো কেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘দুচ্চৰিতসংকিলেসো সুচৰিতেন ৱিসুজ্ঝতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘তং সুচৰিতং কতমো খন্ধো’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘তং সুচৰিতং সীলক্খন্ধো’’তি ৱুত্তং. ‘‘তস্মিং সীলে ঠিতস্স পুগ্গলস্স কিং ভৱতী’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘তস্স সীলে পতিট্ঠিতস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. সীলে সুচৰিতসঙ্খাতে সীলক্খন্ধে পতিট্ঠিতস্স তস্স সীলৱন্তস্স পুগ্গলস্স ভৱেসু কামভৱৰূপাৰূপভৱেসু আসত্তি ভৱপত্থনা যদি উপ্পজ্জতি, এৱংসাযন্তি এৱং অস্স অযন্তি পদচ্ছেদো. এৱং সতি অস্স সীলে পতিট্ঠিতস্স অযং আসত্তি ভৱপত্থনা সমথৱিপস্সনাভাৱনামযপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু চ ভৱতি, চ-সদ্দেন দানমযসীলমযপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থু চ ভৱতীতি অত্থো সঙ্গহিতো. তত্ৰাতি তেসু কামভৱৰূপাৰূপভৱেসু উপপত্তিযা সংৱত্ততীতি.

‘‘সংকিলেসাদযো যেহি সুত্তেহি দস্সিতা, তানি সুত্তানি কিত্তকানী’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘ইমানি চত্তাৰি সুত্তানী’’তিআদি ৱুত্তং. অসাধাৰণানি সংকিলেসভাগিযসুত্তৱাসনাভাগিযসুত্তনিব্বেধভাগিযসুত্তঅসেক্খভাগিযসুত্তানি চত্তাৰি সুত্তানি ভৱন্তি, সাধাৰণানি সংকিলেসভাগিযৱাসনাভাগিযসুত্ত, সংকিলেসভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্ত, সংকিলেসভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত, ৱাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্তানি কতানি মিস্সিতানি চত্তাৰি ভৱন্তি. ইতি অট্ঠ সুত্তানি ভৱন্তি. তানিযেৱ ৱুত্তপ্পকাৰানি অট্ঠ সুত্তানি ভৱন্তি. সাধাৰণানি ৱাসনাভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্তনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- সংকিলেসভাগিযৱাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযসুত্তসংকিলেস- ভাগিযৱাসনাভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- সংকিলেসভাগিযনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- ৱাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- সংকিলেসভাগিযৱাসনাভাগিযনিব্বেধভাগিযঅসেক্খভাগিযসুত্ত- নেৱসংকিলেসভাগিযনৱাসনা- ভাগিযননিব্বেধভাগিযনঅসেক্খভাগিযসুত্তানি কতানি মিস্সিতানি অট্ঠ সুত্তানি ভৱন্তীতি সোড়স সুত্তানি ভৱন্তি. তেসু সোড়সসুত্তেসু চত্তাৰি এককানি সুত্তানি চ চত্তাৰি দুকানি সুত্তানি চ দ্ৱে তিকানি চ পাড়িযং আগতানি, দ্ৱে দুকানি সুত্তানি চ দ্ৱে তিকানি চ দ্ৱে চতুক্কানি সুত্তানি চ অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৮৯) আগতানি.

‘‘যদি পট্ঠাননযেন ৱুত্তপ্পকাৰানি সোড়স সুত্তানিযেৱ ৱিভত্তানি, এৱং সতি সুত্তগেয্যাদিনৱৱিধং সকলং পৰিযত্তিসাসনং পট্ঠাননযেন অৱিভত্তং ভৱেয্যা’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘ইমেহি সোড়সহি সুত্তেহী’’তিআদি ৱুত্তং. পট্ঠাননযেন ৱিভত্তেহি সোড়সহি ইমেহি সুত্তেহি নৱৱিধং সকলং পৰিযত্তিসুত্তং পট্ঠাননযেন ৱিভত্তংযেৱ হুত্ৱা ভিন্নং ভৱতি. সংকিলেসভাগিযাদিপভেদায গাথায গাথা অনুমিনিতব্বা, সংকিলেসভাগিযাদিপভেদেন ৱেয্যাকৰণেন ৱেয্যাকৰণং অনুমিনিতব্বং. সংকিলেসভাগিযাদিপভেদেন সুত্তেন সুত্তং অনুমিনিতব্বং ভৱতিযেৱাতি.

৯০. ‘‘তেসু সোড়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু সোড়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সুত্তং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নামাতি পুচ্ছতি.

‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা;

পমত্তবন্ধনাবদ্ধা, মচ্ছাৱ কুমিনামুখে;

জৰামৰণমন্ৱেন্তি, ৱচ্ছো খীৰপকোৱ মাতৰ’’ন্তি. –

ইদং সুত্তং সংকিলেসভাগে ৱাচকঞাপকভাৱেন পৱত্তনতো সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যে সত্তা কামন্ধা কামেন অন্ধা জালসঞ্ছন্না তণ্হাছদনেন ছাদিতা, পমত্তবন্ধনায বদ্ধা বন্ধিতব্বা, তে সত্তে জৰামৰণং অন্ৱেতি, যথা তং কুমিনামুখে যে মচ্ছা গহিতা, তে মচ্ছে জৰামৰণং অন্ৱেতি ইৱ, এৱং তে সত্তে জৰামৰণং অন্ৱেতি. খীৰপকো ৱচ্ছো মাতৰং অন্ৱেতি ইৱ, এৱং তে সত্তে জৰামৰণং অন্ৱেতীতি যোজনা কাতব্বা. অথ ৱা খীৰপকো ৱচ্ছো মাতৰং অন্ৱেতি ইৱ, কুমিনামুখে গহিতা মচ্ছা জৰামৰণং অন্ৱেন্তি ইৱ চ, এৱং যে সত্তা কামন্ধা পমত্তবন্ধনায বন্ধিতব্বা, তে সত্তা জৰামৰণং অন্ৱেন্তীতি যোজনা.

‘‘ইদং সুত্তংযেৱা’’তি ৱত্তব্বত্তা –

‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, অগতিগমনানি. কতমানি চত্তাৰি? ছন্দাগতিং গচ্ছতি, দোসাগতিং গচ্ছতি, মোহাগতিং গচ্ছতি, ভযাগতিং গচ্ছতি, ইমানি খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰি অগতিগমনানি. ইদমৱোচ ভগৱা, ইদং ৱত্ৱান সুগতো, অথাপৰং এতদৱোচ সত্থা –

‘‘ছন্দা দোসা ভযা মোহা, যো ধম্মং অতিৱত্ততি;

নিহীযতি তস্স যসো, কাড়পক্খেৱ চন্দিমা’’তি. –

ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্তন্তি –

ৱুত্তং. ছন্দা ছন্দহেতুনা দোসা দোসহেতুনা ভযা ভযহেতুনা মোহা মোহহেতুনা যো ৰাজাদিকো যো ৱিনযধৰাদিকো ৱা ধম্মং সপ্পুৰিসধম্মং অতিৱত্ততি অতিক্কমিত্ৱা ৱত্ততি, তস্স ৰাজাদিনো ৱা তস্স ৱিনযধৰাদিনো ৱা যসো কিত্তি চ পৰিৱাৰো চ ভোগো চ নিহীযতি. চন্দিমা কাড়পক্খে পভায নিহীযতি ইৱ, এৱং নিহীযতীতি যোজনা.

‘‘এত্তকংযেৱা’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা…পে… চক্কংৱ ৱহতো পদন্তি ইদং সংকিলেসভাগিযং সুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. অত্থো পাকটো. অট্ঠকথাযম্পি ৱিভত্তো.

‘‘মিদ্ধী যদা হোতি মহগ্ঘসো চ, নিদ্দাযিতা সম্পৰিৱত্তসাযী;

মহাৱৰাহোৱ নিৱাপপুট্ঠো, পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগে ৱিসযে ৱাচকঞাপকভাৱেন পৱত্তনতো সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. নিৱাপপুট্ঠো মহাৱৰাহো গামসূকৰো নিদ্দাযিতা সুপনসীলো সম্পৰিৱত্তসাযী হোতি ইৱ, এৱং যো মন্দো সত্তো যদা মহগ্ঘসো হোতি, সো মন্দো সত্তো মিদ্ধী থিনমিদ্ধাভিভূতো হুত্ৱা নিদ্দাযিতা মুদুফস্সসযনে মুদুহত্থেহি পৰামসিতো সম্পৰিৱত্তসাযী পুনপ্পুনং গব্ভং উপেতীতি যোজনা.

‘‘অযসাৱ মলং সমুট্ঠিতং, ততুট্ঠায তমেৱ খাদতি;

এৱং অতিধোনচাৰিনং, সানি কম্মানি নযন্তি দুগ্গতি’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. অযসা অযতো সমুট্ঠিতং জাতমলং ততুট্ঠায ততো অযতো উট্ঠহিত্ৱা তমেৱ অযং খাদতি ইৱ, এৱং অতিধোনচাৰিনং অতিক্কমিত্ৱা ধোনচাৰিপুগ্গলং সানি সযং কতানি অকুসলকম্মানি দুগ্গতিং নযন্তীতি যোজনা.

‘‘চোৰো যথা সন্ধিমুখে গহীতো, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চ;

এৱং অযং পেচ্চ পজা পৰত্থ, সকম্মুনা হঞ্ঞতি বজ্ঝতে চা’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সন্ধিমুখে ৰাজপুৰিসাদীহি গহিতো চোৰো সকম্মুনা অত্তনা কতেন চোৰকম্মেন হঞ্ঞতি চ বজ্ঝতে চ যথা, এৱং অযং পাপকাৰিনী পজা পৰত্থ পৰলোকে পেচ্চ সকম্মুনা সযং কতেন অকুসলকম্মুনা সত্থাদীহি হঞ্ঞতি চ অদ্দুবন্ধনাদীহি বজ্ঝতে চাতি যোজনা.

‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ৱিহিংসতি;

অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো ন লভতে সুখ’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. অত্তনো সুখং এসানো এসমানো যো সত্তো অঞ্ঞানি সুখকামানি ভূতানি দণ্ডেন ৱিহিংসতি, সো হিংসকো সত্তো পৰলোকে পেচ্চ সুখং ন লভতীতি যোজনা.

‘‘গুন্নং চে তৰমানানং, জিম্হং গচ্ছতি পুঙ্গৱো;

সব্বা তা জিম্হং গচ্ছন্তি, নেত্তে জিম্হং গতে সতি.

‘‘এৱমেৱ মনুস্সেসু, যো হোতি সেট্ঠসম্মতো;

সো চে অধম্মং চৰতি, পগেৱ ইতৰা পজা;

সব্বং ৰট্ঠং দুক্খং সেতি, ৰাজা চে হোতি অধম্মিকো’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. নদিং তৰমানানং গুন্নং পুঙ্গৱো জিম্হং চে গচ্ছতি, এৱং নেত্তে জিম্হং গতে সতি সব্বা তা গাৱিযো জিম্হং গচ্ছন্তি যথা, এৱমেৱ মনুস্সেসু যো ৰাজা সেট্ঠসম্মতো, সো ৰাজা অধম্মং চৰতি, এৱং ৰঞ্ঞে অধম্মং চৰন্তে সতি ইতৰা পজা পগেৱ পঠমমেৱ অধম্মং চৰতি. ৰাজা অধম্মিকো চে হোতি, এৱং ৰঞ্ঞে অধম্মিকে সতি সব্বং ৰট্ঠং দুক্খং সেতীতি যোজনা.

‘‘সুকিচ্ছৰূপা ৱতিমে মনুস্সা, কৰোন্তি পাপং উপধীসু ৰত্তা;

গচ্ছন্তি তে বহুজনসন্নিৱাসং, নিৰযং অৱীচিং কটুকং ভযানক’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যে মনুস্সা উপধীসু কামগুণূপধীসু ৰত্তা ৰাগাভিভূতা হুত্ৱা পাপং অকুসলকম্মং কৰোন্তি, ইমে পাপকম্মকৰা মনুস্সা সুকিচ্ছৰূপা ৱত সুট্ঠু কিচ্ছাপন্নৰূপা ৱত ভৱন্তি, তে পাপকম্মকৰা মনুস্সা কটুকং ভযানকং বহুজনসন্নিৱাসং নিৰযং অৱীচিং গচ্ছন্তীতি যোজনা.

‘‘ফলং ৱে কদলিং হন্তি, ফলং ৱেড়ুং ফলং নড়ং;

সক্কাৰো কাপুৰিসং হন্তি, গব্ভো অস্সতৰিং যথা’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. ফলং কদলিযা ফলং কদলিং ৱে একন্তেন হন্তি যথা, ফলং ৱেড়ুং ৱে একন্তেন হন্তি যথা, ফলং নড়ং ৱে একন্তেন হন্তি যথা, গব্ভো অস্সতৰিং মাতৰং ৱে একন্তেন হন্তি যথা, এৱং সক্কাৰো কাপুৰিসং ৱে একন্তেন হন্তীতি যোজনা.

‘‘কোধমক্খগৰু ভিক্খু, লাভসক্কাৰগাৰৱো;

সুখেত্তে পূতিবীজংৱ, সদ্ধম্মে ন ৱিৰূহতী’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সুখেত্তে সুন্দৰে খেত্তেপি খিত্তং পূতিবীজং ন ৰুহতি ইৱ, এৱং যো ভিক্খু লাভসক্কাৰগাৰৱো কোধং কুজ্ঝনলক্খণং কোধং, মক্খং পৰগুণসীলমক্খনলক্খণং মক্খঞ্চ গৰুং কত্ৱা চৰতি, সো চৰন্তো ভিক্খু সদ্ধম্মস্মিং ন ৰুহতীতি যোজনা.

৯১. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং এৱং চেতসা চেতো পৰিচ্চ পজানামি…পে… ইতি মে সুত’’ন্তি ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. ভিক্খৱে ইধ সাসনে, লোকে ৱা অহং একচ্চং পুগ্গলং পদুট্ঠচিত্তং মম চেতসা তস্স চেতো চিত্তং পৰিচ্চ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা বুদ্ধচক্খুনা এৱং পজানামি. ‘‘কথং পজানামী’’তি চে পুচ্ছেয্য, যঞ্চ পটিপদং পটিপন্নো, যঞ্চ মগ্গং সমাৰুড়্হো অযং পুগ্গলো যথা যায দুপ্পটিপদায যেন দুম্মগ্গেন ইৰিযতি পৱত্ততি, তায দুপ্পটিপদায তেন দুম্মগ্গেন ইমম্হি ইমস্মিং সমযে দুপ্পটিপজ্জনকালে অযং দুপ্পটিপন্নং পটিপন্নো দুম্মগ্গসমাৰুড়্হো পুগ্গলো চে কালং কৰেয্য, এৱং সতি আভতং ৱত্থু নিক্খিত্তং যথা, এৱং নিৰযে নিক্খিত্তো. তং কিস্স হেতু? ভিক্খৱে অস্স পুগ্গলস্স চিত্তং পদুট্ঠং পদোসিতং হি যস্মা হোতি, তস্মা নিক্খিত্তো. এৱং ইধ সাসনে, লোকে ৱা চেতোপদোসহেতু চ পন একচ্চে সত্তা পুগ্গলা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং উপপজ্জন্তীতি পজানামীতি. এতমত্থং ভগৱা অৱোচ. তত্থ তস্মিং সুত্তে এতং ‘‘পদুট্ঠচিত্তং ঞত্ৱান…পে… নিৰযং সো উপপজ্জতী’’তি গাথাৱচনং ইতি এৱং ৱুচ্চতি.

সত্থা ইধ সাসনে, লোকে ৱা পদুট্ঠচিত্তং একচ্চং পুগ্গলং ঞত্ৱান ভিক্খূনং সন্তিকে এতমত্থং ব্যাকাসি. ইমম্হি ইমস্মিং সমযে অযং পুগ্গলো চে কালং কযিৰাথ, এৱং সতি পদুট্ঠচিত্তসমঙ্গী হি নিৰযস্মিং উপপজ্জেয্য, পুগ্গলস্স চিত্তং পদূসিতং হি যস্মা হোতি, তস্মা উপপজ্জেয্য, চেতোপদোসহেতু সত্তা দুগ্গতিং গচ্ছন্তি আভতং ৱত্থুং নিক্খিপেয্য যথা, এৱমেৱং তথাৱিধো দুপ্পঞ্ঞো সো পদোসচিত্তো পুগ্গলো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা নিৰযং উপপজ্জতীতি অযম্পি অত্থো ভগৱতা ৱুত্তো, ইতি মে মযা সুতন্তি যোজনা.

‘‘সচে ভাযথ দুক্খস্স, সচে ৱো দুক্খমপ্পিযং;

মাকত্থ পাপকং কম্মং, আৱি ৱা যদি ৱা ৰহো.

‘‘সচে চ পাপকং কম্মং, কৰিস্সথ কৰোথ ৱা;

ন ৱো দুক্খা পমুত্যত্থি, উপেচ্চপি পলাযত’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সপ্পুৰিসা তুম্হে দুক্খস্স জাতিদুক্খজৰাদুক্খব্যাধিদুক্খমৰণদুক্খঅপাযদুক্খ- অতীতৱট্টমূলকদুক্খঅনাগতৱট্টমূলকদুক্খপচ্চুপ্পন্নাহাৰমূলকদুক্খাতি অট্ঠৱিধস্স দুক্খস্স সচে ভাযথ, ৱো তুম্হেহি দুক্খং তথা অট্ঠৱিধং দুক্খং সচে অপ্পিযং, এৱং সতি আৱি ৱা যদি ৰহো ৱা পাপকং কম্মং মাকত্থ মা অকত্থ. সপ্পুৰিসা তুম্হে আৱি ৱা যদি ৰহো ৱা পাপকং কম্মং সচে কৰিস্সথ ৱা সচে কৰোথ ৱা, এৱং সতি উপেচ্চপি সঞ্চিচ্চাপি পলাযতং পলাযন্তানং ৱো তুম্হাকং দুক্খা অট্ঠৱিধা দুক্খতো পমুত্তি মুচ্চনং নত্থেৱাতি যোজনা.

‘‘অধম্মেন ধনং লদ্ধা, মুসাৱাদেন চূভযং;

মমেতি বালা মঞ্ঞন্তি, তং কথং নু ভৱিস্সতি.

‘‘অন্তৰাযা সু ভৱিস্সন্তি, সম্ভতস্স ৱিনস্সতি;

মতা সগ্গং ন গচ্ছন্তি, ননু এত্তাৱতা হতা’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যে বালা অধম্মেন চ মুসাৱাদেন চ ধনং সৱিঞ্ঞাণাৱিঞ্ঞাণং সব্বং লভিতব্বং ধনং লদ্ধা উভযং ধনং ‘‘মম ধন’’ন্তি মঞ্ঞন্তি, তেসং বালানং তং উভযং ধনং কথং কেন নু পকাৰেন ভৱিস্সতি, অধম্মেন সম্ভতত্তা চিৰট্ঠিতিকং ন হোতি. অন্তৰাযা ৰাজন্তৰাযাদযো অন্তৰাযা তেসং বালানং ভৱিস্সন্তি. যেন অধম্মৱোহাৰাদিকেন যং ধনং সম্ভতং, অস্স অধম্মৱোহাৰাদিকস্স তং সম্ভতং ধনং ৱিনস্সতি. মতা মৰন্তা তে বালা সগ্গং সুগতিং ন গচ্ছন্তি. সুগতি হি সোভনেহি ভোগেহি অগ্গোতি ‘‘সগ্গো’’তি অধিপ্পেতা. এত্তাৱতা এত্তকেন দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং অত্তহিতানং হাযনেন তে বালা হতা ৱিনট্ঠা ভৱন্তি ননূতি যোজনা.

‘‘কথং খণতি অত্তানং, কথং মিত্তেহি জীৰতি;

কথং ৱিৱট্টতে ধম্মা, কথং সগ্গং ন গচ্ছতি’’.

‘‘লোভা খণতি অত্তানং, লুদ্ধো মিত্তেহি জীৰতি;

লোভা ৱিৱট্টতে ধম্মা, লোভা সগ্গং ন গচ্ছতী’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যোজনত্থো পাকটো.

‘‘চৰন্তি বালা দুম্মেধা, অমিত্তেনেৱ অত্তনা;

কৰোন্তা পাপকং কম্মং, যং হোতি কটুকপ্ফলং.

‘‘ন তং কম্মং কতং সাধু, যং কত্ৱা অনুতপ্পতি;

যস্স অস্সুমুখো ৰোদং, ৱিপাকং পটিসেৱতী’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. দুম্মেধা নিপ্পঞ্ঞা বালা অমিত্তেন পাপকং কম্মং কতং ইৱ, এৱং অত্তনা কটুকপ্ফলং যং কম্মং কতং হোতি, তং পাপকং কতং কম্মং কৰোন্তা চৰন্তি. যং কম্মং কত্ৱা কৰোন্তো পচ্ছা অনুতপ্পতি, তং কতং কম্মং ন সাধু. যস্স কম্মস্স ৱিপাকং ৰোদং ৰুদন্তো অস্সুমুখো পটিসেৱতি, তং কতং কম্মং ন সাধূতি যোজনা.

‘‘দুক্কৰং দুত্তিতিক্খঞ্চ…পে… অৱীতৰাগো’’তি ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. সুত্তত্থো অট্ঠকথাযং ৱিত্থাৰতো ৱুত্তো.

‘‘অপ্পমেয্যং পমিনন্তো, কোধ ৱিদ্ৱা ৱিকপ্পযে;

অপ্পমেয্যং পমাযিনং, নিৱুতং তং মঞ্ঞে অকিস্সৱ’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. ইধ সাসনে অপ্পমেয্যং অপ্পমেয্যগুণং খীণাসৱং পুগ্গলং ‘‘অযং খীণাসৱো পুগ্গলো এত্তকসীলো এত্তকসমাধি এত্তকপঞ্ঞো’’তি পমিনন্তো কো পুথুজ্জনো ৱিকপ্পযে. অপ্পমেয্যং খীণাসৱপুগ্গলং পমাযিনং পমাযন্তং তং পুথুজ্জনং অযং নিৱুতং অৱকুজ্জপঞ্ঞং অকিস্সৱং অপঞ্ঞন্তি মঞ্ঞে মঞ্ঞামীতি যোজনা.

‘‘পুৰিসস্স হি জাতস্স, কুঠাৰী জাযতে মুখে;

যায ছিন্দতি অত্তানং, বালো দুব্ভাসিতং ভণং.

‘‘ন হি সত্থং সুনিসিতং, ৱিসং হলাহলং ইৱ;

এৱং ৱিৰদ্ধং পাতেতি, ৱাচা দুব্ভাসিতা যথা’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. দুব্ভাসিতং অৰিযূপৱাদসঙ্খাতং ফৰুসৱাচং ভণং ভণন্তো বালো দুট্ঠো পুৰিসো যায কুঠাৰীসদিসিযা দুব্ভাসিতৱাচায অত্তানং ছিন্দতি, সা কুঠাৰীসদিসী দুব্ভাসিতৱাচা জাতস্স পুৰিসস্স মুখে জাযতে জাযতি, সা দুব্ভাসিতৱাচা মুখে জাযতি ইৱ, এৱং সুনিসিতং সত্থং মুখে ন জাযতি, যথা হলাহলং ৱিসং মুখে ন জাযতি, দুব্ভাসিতা ৱাচা অপাযেসু ৱিৰদ্ধং পুগ্গলং পাতেতি যথা, এৱং সুনিসিতং সত্থং অপাযেসু ন পাতেতি, হলাহলং ৱিসং অপাযেসু ন পাতেতীতি যোজনা.

৯২. ‘‘যো নিন্দিযং পসংসতি, তং ৱা নিন্দতি যো পসংসিযো;

ৱিচিনাতি মুখেন সো কলিং, কলিনা তেন সুখং ন ৱিন্দতি.

‘‘অপ্পমত্তো অযং কলি, যো অক্খেসু ধনপৰাজযো;

সব্বস্সাপি সহাপি অত্তনা, অযমেৱ মহন্ততৰো কলি;

যো সুগতেসু মনং পদোসযে.

‘‘সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানং, ছত্তিংসতী পঞ্চ চ অব্বুদানি;

যমৰিযগৰহী নিৰযং উপেতি, ৱাচং মনঞ্চ পণিধায পাপক’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যো পুগ্গলো নিন্দিযং দুচ্চৰং দুস্সীলং পুগ্গলং পসংসতি, সো পসংসকো পুগ্গলো মুখেন কলিং ৱিচিনাতি উপচিনাতি, তেন কলিনা সুখং ন ৱিন্দতি. যো সুচাৰী সীলৱা পুগ্গলো পসংসিযো হোতি, তং ৱা সুচাৰিং ৱা সীলৱন্তং পুগ্গলং যো পুগ্গলো নিন্দতি, সো নিন্দন্তো পুগ্গলো মুখেন কলিং ৱিচিনাতি উপচিনাতি, তেন কলিনা সুখং ন ৱিন্দতি.

অত্তনা সহাপি সব্বস্স ধনস্স ৱসেনপি অক্খেসু যো ধনপৰাজযো ভৱতি, অযং কলি অযং ধনপৰাজযো অপ্পমত্তো হোতি. যো পুগ্গলো সুগতেসু মনং পদোসযে, তস্স পুগ্গলস্স যো কলি ভৱতি, অযমেৱ কলি মহন্ততৰো হোতি.

কস্মা? ৱাচঞ্চ মনঞ্চ পণিধায অৰিযগৰহী পুগ্গলো যং কালং পাপকং নিৰযং উপেতি, সো কালো ‘‘সতং সহস্সানং নিৰব্বুদানঞ্চ ছত্তিংস নিৰব্বুদানি চ পঞ্চ অব্বুদানি চ যস্মিং কালে গণীযন্তী’’তি তেন কালেন সমো হোতি, তস্মা মহন্ততৰো হোতীতি যোজনা.

‘‘যো লোভগুণে অনুযুত্তো…পে…

গচ্ছসি খো পপতং চিৰৰত্ত’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি সংকিলেসভাগিযং সুত্তং নাম. যো পুগ্গলো লোভগুণে অনুযুত্তো অনু পুনপ্পুনং যুত্তো হোতি, সো পুগ্গলো অঞ্ঞে পুগ্গলে ৱচসা পৰিভাসতি, অস্সদ্ধো কদৰিযো অৱদঞ্ঞূ বুদ্ধানং ওৱাদঞ্ঞূ ন হোতি, মচ্ছৰী পেসুণিযং পেসুণিযস্মিং অনুযুত্তো হোতি.

মুখদুগ্গ মুখৱিসম ৱিভূত ৱিগতভূত অনৰিয ভূনহু বুদ্ধিৱিনাসক পাপক দুক্কটকাৰি পুৰিসন্ত পুৰিসলামক কলি অলক্খি অৱজাতপুত্ত ত্ৱং নেৰযিকো অসি. ইধ ইদানি বহুভাণী মা হোহি.

অহিতায ৰজং অত্তনি মা আকিৰসি মা পক্খিপসি. কিব্বিসকাৰি ত্ৱং সন্তে খীণাসৱে পুগ্গলে গৰহসি, বহূনি দুচ্চৰিতানি কম্মানি চৰসি, চৰিত্ৱা ত্ৱং চিৰৰত্তং ৰচনৱিৰহিতং পপতং নৰকং নিৰযং গচ্ছসি খো একংসেনাতি যোজনা.

নানাৱিধং সংকিলেসভাগিযং সুত্তং আচৰিযেন নিদ্ধাৰিতং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘কতমং ৱাসনাভাগিযং সুত্ত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং ৱাসনাভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থাতি তেসু সোড়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সুত্তং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নামাতি পুচ্ছতি. ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা…পে… ছাযাৱ অনপাযিনী’’তি ইদং ৱাসনাভাগে পুঞ্ঞভাগে ৱিসযে ৱাচকঞাপকভাৱেন পৱত্তনতো ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.

৯৩. ‘‘মহানামো সক্কো ভগৱন্তং এতদৱোচ…পে… অপাপিকা কালঙ্কিৰিযা’’তি ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগে পুঞ্ঞভাগে ৱিসযে ৱাচকঞাপকভাৱেন পৱত্তনতো ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.

‘‘সুখকামানি ভূতানি, যো দণ্ডেন ন হিংসতি;

অত্তনো সুখমেসানো, পেচ্চ সো লভতে সুখ’’ন্তি. –

ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.

‘‘গুন্নং চে তৰমানানং…পে… ৰাজা চে হোতি ধম্মিকো’’তি ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.

৯৪. ‘‘ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি…পে… এৱং পজানাতী’’তি ইদং সুত্তম্পি ৱাসনা…পে… সুত্তং নাম. অত্থো পাকটো.

‘‘কস্মা ভগৱা জনপদচাৰিকং চৰতী’’তি পুচ্ছেয্য, সত্তহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো জনপদচাৰিকং চৰন্তি. কতমেহি সত্তহি? দেসন্তৰগতানং ৱেনেয্যানং ৱিনযনত্থং, তত্ৰ ঠিতানং উস্সুক্কসমুপ্পাদনত্থং, সাৱকানং একস্মিং ঠানে নিবদ্ধৱাসনিৱাৰণত্থং, অত্তনো চ তত্থ নিবদ্ধৱাসে অনাসঙ্গদস্সনত্থং, সম্বুদ্ধৱসিতট্ঠানতায দেসানং চেতিযভাৱসম্পাদনত্থং, বহূনং সত্তানং দস্সনূপসঙ্কমনাদীহি পুঞ্ঞোঘপ্পসৱনত্থং, অৱুট্ঠিআদিউপদ্দৱূপসমনত্থঞ্চাতি ইমেহি সত্তহি কাৰণেহি বুদ্ধা ভগৱন্তো জনপদচাৰিকং চৰন্তীতি জনপদচৰণকাৰণং ৱেদিতব্বং.

‘‘একপুপ্ফং চজিত্ৱান, সহস্সং কপ্পকোটিযো;

দেৱে চেৱ মনুস্সে চ, সেসেন পৰিনিব্বুতো’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. সহস্সং কপ্পকোটিযোতি সহস্সং অত্তভাৱতো কোটিযো.

‘‘অস্সত্থে হৰিতোভাসে, সংৱিৰূড়্হম্হি পাদপে;

একং বুদ্ধগতং সঞ্ঞং, অলভিংহং পতিস্সতো.

‘‘অজ্জ তিংসং ততো কপ্পা, নাভিজানামি দুগ্গতিং;

তিস্সো ৱিজ্জা সচ্ছিকতা, তস্সা সঞ্ঞায ৱাসনা’’তি. –

ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. হৰিতোভাসেতি হৰিতওভাসে. অলভিংহন্তি অহং অলভিং.

‘‘পিণ্ডায কোসলং পুৰং…পে… ৱিপাকো হোতি অচিন্তিযো’’তি ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. অগ্গপুগ্গলো অনুকম্পকো তণ্হানিঘাতকো মুনি সম্বুদ্ধো পুৰেভত্তং পিণ্ডায পিণ্ডং পটিগ্গণ্হিতুং কোসলং পুৰং পাৱিসি.

যস্স পুৰিসস্স হত্থে সব্বপুপ্ফেহি অলঙ্কতো ৱটংসকো পুপ্ফৱটংসকোৱ অত্থি, সো অযং পুৰিসো ৰাজমগ্গেন কোসলপুৰং পৱিসন্তং ভিক্খুসঙ্ঘপুৰক্খতং দেৱমানুসপূজিতং সম্বুদ্ধং অদ্দস, দিস্ৱা হট্ঠো চিত্তং পসাদেসি; পসাদেত্ৱা সম্বুদ্ধং উপসঙ্কমি.

উপসঙ্কমিত্ৱা সো অযং পসন্নো হুত্ৱা সুৰভিং ৱণ্ণৱন্তং মনোৰমং তং ৱটংসকং সম্বুদ্ধস্স সেহি পাণীভি উপনামেসি.

ততো বুদ্ধস্স লপনন্তৰা লপনস্স ৱদনস্স অন্তৰা অগ্গিসিখা ৱণ্ণা সহস্সৰংসি ওক্কা পভা নিক্খমি, অব্ভা ৱিজ্জু নিক্খমতি ইৱ, এৱং আননা সহস্সৰংসি নিক্খমিত্ৱা আদিচ্চবন্ধুনো সীসে তিক্খত্তুং পদক্খিণং কৰিত্ৱান পৰিৱট্টেত্ৱা মুদ্ধনি অন্তৰধাযথ.

আনন্দো অচ্ছৰিযং অব্ভুতং লোমহংসনং ইদং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা চীৱৰং একংসং কৰিত্ৱা এতং অব্ৰৱি – ‘‘মহামুনি, সিতকম্মস্স হেতু কো? তং হেতুং ব্যাকৰোহি, ধম্মালোকো ভৱিস্সতী’’তি.

যস্স ভগৱতো সব্বধম্মেসু ঞাণং সদা পৱত্ততি, কঙ্খাৱিতৰণো মুনি সো ভগৱা কঙ্খিং ৱেমতিকং আনন্দং থেৰং এতং অব্ৰৱি. আনন্দ, যো সোপুৰিসো মযি চিত্তং পসাদযি, সো পুৰিসো চতুৰাসীতিকপ্পানি দুগ্গতিং ন গমিস্সতি, দেৱেসু দেৱসোভগ্গং দিব্বং ৰজ্জং পসাসিত্ৱা মনুজেসু ৰট্ঠে সকলৰট্ঠে মনুজিন্দো ৰাজা ভৱিস্সতি. সো পুৰিসো চৰিমং পব্বজিত্ৱা, ধম্মতং সচ্ছিকত্ৱা চ ধুতৰাগো ৱটংসকো নাম পচ্চেকবুদ্ধো ভৱিস্সতি.

তথাগতে ৱা সম্মাসম্বুদ্ধে ৱা পচ্চেকসম্বুদ্ধে ৱা তস্স তথাগতস্স সাৱকে ৱা চিত্তে পসন্নম্হি দক্খিণা অপ্পকা নাম নত্থি.

বুদ্ধা এৱং এত্তকাতি অচিন্তিযা ভৱন্তি. বুদ্ধধম্মা বুদ্ধগুণা এৱং এত্তকাতি অচিন্তিযা ভৱন্তি, অচিন্তিযে পসন্নানং ৱিপাকো পুঞ্ঞৱিপাকো এৱং এত্তকোতি অচিন্তিযো হোতীতি এতং অব্ৰৱীতি যোজনা.

৯৬. ‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, একচ্চং পুগ্গলং…পে… অযম্পি অত্থো ৱুত্তো ভগৱতা ইতি মে সুত’’ন্তি ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. ভিক্খৱে, ইধ ইমস্মিং সাসনে অহং একচ্চং পুগ্গলং এৱং মম চেতসা একচ্চস্স পুগ্গলস্স চেতো চিত্তং পৰিচ্চ বুদ্ধচক্খুনা এৱং পজানামি, যথা যেন পকাৰেন অযং পুগ্গলো যঞ্চ দানাদিপটিপদং পটিপন্নো, যঞ্চ দস্সনাদিমগ্গং সমাৰুড়্হো হুত্ৱা তং পটিপদং, মগ্গঞ্চ ইৰিযতি পৱত্তেতি, ইমম্হি ইমস্মিঞ্চ সমযে অযং পুগ্গলো চে কালং কৰেয্য, এৱং সতি আভতং ৱত্থুং নিক্খিপতি যথা, এৱং তায পটিপদায তেন মগ্গেন সগ্গে অত্তনিক্খিত্তো ভৱে. তং কিস্স হেতু? ভিক্খৱে, অস্স পুগ্গলস্স চিত্তং হি যস্মা পসন্নং পসাদিতং, তস্মা নিক্খিত্তো ভৱে. ইধ সাসনে, লোকে ৱা একচ্চে সত্তা পুগ্গলা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং চেতোপসাদহেতু খো পন উপপজ্জন্তীতি এৱং অহং পজানামীতি ভগৱা এতমত্থং অৱোচ. তত্থ তস্মিং অত্থে সঙ্গহৱসেন পৱত্তং এতং ‘‘পসন্নচিত্তং ঞত্ৱান…পে… সগ্গং সো উপপজ্জতী’’তি গাথাৱচনং ৱুচ্চতি. অযম্পি অত্থো ভগৱতা ৱুত্তো, ইতি মে মযা সুতন্তি যোজনা.

‘‘সুৱণ্ণচ্ছদনং নাৱং…পে… এতাদিসং কতপুঞ্ঞা লভি’’ন্তি ইদং সুত্তম্পি ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম. নাৰি দেৱধীতা সুৱণ্ণচ্ছদনং সুৱণ্ণালঙ্কাৰেহি ছাদিতং নাৱং আৰুয্হ তিট্ঠসি, পোক্খৰণিং দেৱপোক্খৰণিং ওগাহসি, পদুমং পাণিনা ছিন্দসি.

দেৱতে কেন কম্মেন তে তৱ তাদিসো ৱণ্ণো তাদিসো আনুভাৱো তাদিসী জুতি ভৱতি, দেৱতে তে তৱ যে কেচি ভোগা মনসা ইচ্ছিতা ভৱন্তি, তে ভোগা চ কেন কম্মেন উপ্পজ্জন্তি. দেৱতে মে পুচ্ছিতা ত্ৱং সংস সংসাহি ইদং সব্বং কিস্স কম্মস্স চ ফলন্তি সক্কো পুচ্ছতি.

দেৱৰাজেন পুচ্ছিতা সা দেৱধীতা অত্তমনা হুত্ৱা পঞ্হং পুট্ঠা সক্কস্স ব্যাকাসি. দেৱৰাজা অদ্ধানং দীঘমগ্গং পটিপন্না অহং যসস্সিনো কস্সপস্স ভগৱতো মনোৰমং থূপং অদ্দস্সং, দিস্ৱা তত্থ থূপে চিত্তং পসাদেসিং. পসন্নাহং সেহি পাণীহি পদুমপুপ্ফেহি পূজেসিং. তস্সেৱ কম্মস্স ইদং সব্বং ফলং ৱিপাকো ভৱে. কতপুঞ্ঞাহং এতাদিসং ফলং অলভিন্তি সক্কস্স ব্যাকাসি. ইতি মে সুতন্তি মহামোগ্গল্লানো ৱদতীতি যোজনা.

‘‘যথানিদ্ধাৰিতসুত্তানিযেৱ ৱাসনাভাগিযসুত্তানি পৰিপুণ্ণানী’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘দানকথা সীলকথা সগ্গকথা পুঞ্ঞকথা পুঞ্ঞৱিপাককথাতি ইদং ৱাসনাভাগিয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যায দেসনায দানঞ্চ দানফলঞ্চ দস্সিতং, সা দেসনা দানকথা নাম. যায দেসনায সীলঞ্চ সীলফলঞ্চ দস্সিতং, সা দেসনা সীলকথা নাম. যায দেসনায সগ্গা চ সগ্গেসু নিব্বত্তাপকঞ্চ কম্মং দস্সিতং, সা সগ্গকথা নাম. যায দেসনায দানসীলভাৱনাদিৱসেন দসৱিধং পুঞ্ঞকম্মং দস্সিতং, সা পুঞ্ঞকথা নাম. যায দেসনায তাদিসস্স পুঞ্ঞকম্মস্স ৱিৱিধো অযং ৱিপাকো ইমস্স পুঞ্ঞস্স ৱিপাকোতি নিযমেত্ৱা দস্সিতো, সা পুঞ্ঞৱিপাককথা নাম.

দসবলধৰানং সম্মাসম্বুদ্ধানং উদ্দিস্সকতেসু সৰীৰধাতুং অব্ভন্তৰে ঠপেত্ৱা পংসূহি কতেসু থূপেসু যে নৰা পসন্না, তে নৰা তত্থ থূপে কাৰং পুঞ্ঞং কত্ৱা সগ্গেসু উপ্পজ্জিত্ৱা পমোদন্তীতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৱা…পে… সুত্তং.

৯৭. দেৱপুত্তসৰীৰৱণ্ণা দেৱপুত্তসৰীৰসদিসৱণ্ণা সুভগসণ্ঠিতি সোভগ্গযুত্তসণ্ঠানা সব্বে জনা উদকেন পংসুং তেমেত্ৱা থূপং ৱড্ঢেথ, সো অযং থূপো কস্স পুগ্গলস্স থূপোতি পুচ্ছতি.

সুগত্তে সুন্দৰগত্তে দেৱতে তস্মিং থূপে পসন্না ইমে দেৱমনুজা কাৰং পুঞ্ঞং কৰোন্তা হুত্ৱা জৰামৰণতো পমুচ্চৰে. সো অযং থূপো মহেসিনো দসবলধম্মধাৰিনো সুগতস্স থূপোতি ৱেদিতব্বোতি আহাতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৱা…পে… সুত্তং.

যাহং যা অহং মহেসিনো থূপং চত্তাৰি উপ্পলানি চ মালঞ্চ অভিৰোপযিং, তেন মযা কতং তং পুঞ্ঞং উড়াৰং ৱত আসি অহোসি. ততো কপ্পতো অজ্জ কপ্পা তিংসং ধৰন্তি সত্থুনো থূপং পূজেত্ৱা তত্তকানি দুগ্গতিং ন জানামি, ৱিনিপাতং ন গচ্ছামীতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৱা…পে… সুত্তং.

অহং বাত্তিংসলক্খণধৰস্স বাত্তিংসলক্খণধৰেন সম্পন্নস্স ৱিজিতৱিজযস্স লোকনাথস্স থূপং অপূজেসিং, পূজেত্ৱা সতসহস্সং কপ্পে আযুকপ্পে পমুদিতো আসিং. মযা যং পুঞ্ঞং পসুতং, তেন পুঞ্ঞেন ৱিনিপাতং অনাগন্তুন অনাগন্ত্ৱা দেৱসোভগ্গং সম্পত্তিং চ দেৱৰজ্জানি চ তানি অকাৰিং. অথ ৱা দেৱসোভগ্গঞ্চ মযা কাৰিতং, ৰজ্জানি চ মযা কাৰিতানি.

অদন্তদমকস্স সাসনে যং চক্খু পঞ্ঞাচক্খু পণিহিতং, তথা চিত্তং যং ৱিমুত্তচিত্তং পণিহিতং, তং সব্বং পঞ্ঞাচক্খু ৱিমুত্তচিত্তং মে মযা লদ্ধং, অহং ৱিধুতলতাসঙ্খাততণ্হা হুত্ৱা ৱিমুত্তচিত্তা ফলৱিমুত্তচিত্তসম্পন্না অম্হীতি অৱোচাতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৱা…পে… সুত্তং.

৯৮. ৱিমুত্তচিত্তে ফলৱিমুত্তচিত্তসম্পন্নে অখিলে পঞ্চচেতোখীলৰহিতে অনাসৱে অৰণৱিহাৰিম্হি অৰণৱিহাৰসীলে অসঙ্গমানসে অলগ্গমানসে পচ্চেকবুদ্ধস্মিং সামাকপত্থোদনমত্তমেৱ দক্খিণং অদাসিং.

তস্মিং পচ্চেকবুদ্ধে উত্তমং ধম্মং পচ্চেকবোধিধম্মং ওকপ্পযিং ‘‘সো উত্তমো ধম্মো অত্থী’’তি সদ্দহিং. এৱং অৰিযৱিহাৰেন ৱিহাৰীহি পচ্চেকবুদ্ধেহি মে মম সঙ্গমো কতো সিযা ভৱে, কুদাসুপি চ অহং অপেক্খৱা মা ভৱেয্যন্তি মানসং তস্মিঞ্চ ধম্মে পণিধেসিং ‘‘ইমিনা পচ্চেকবুদ্ধেন লদ্ধধম্মং অহম্পি সচ্ছিকৰেয্য’’ন্তি চিত্তং পণিদহিং.

তস্সেৱ পচ্চেকবুদ্ধে কতস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকতো অহং দীঘাযুকেসু অমমেসু ‘‘মম পৰিগ্গহো’’তি পৰিগ্গহাভাৱেন অপৰিগ্গহেসু ৱিসেসগামীসু অহীনগামীসু কুৰূসু উত্তৰকুৰূসু পাণীসু সত্তেসু সহস্সক্খত্তুং উপপজ্জথ উপপজ্জিং.

তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকতো ৱিচিত্ৰমালাভৰণানুলেপীসু যসস্সীসু পৰিৱাৰৱন্তেসু তিদসো দেৱো অহং ৱিসিট্ঠকাযূপগতো হুত্ৱা সহস্সক্খত্তুং উপপজ্জথ.

তস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকতো অহং ৱিমুত্তচিত্তো অখীলো অনাসৱো হুত্ৱা হিতাহিতাসীহি কুসলাকুসলৱীতিৱত্তেহি অন্তিমদেহধাৰিভি ইমেহি পচ্চেকবুদ্ধেহি, বুদ্ধসাৱকেহি ৱা মে মম সমাগমো আসি.

‘‘সীলৱতো যং ইচ্ছিতং, তং সমিজ্ঝতে’’তি ইমং ৱচনং তথাগতো জিনো পচ্চক্খং কত্ৱা অৱচ খো, যথা যথা যেন যেন পকাৰেন মে মনসা ৱিচিন্তিতং, তথা তথা তেন তেন পকাৰেন সমিদ্ধং ভৱতি. অযং ভৱো অন্তিমো ভৱোতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৱা…পে… সুত্তং.

একতিংসম্হি কপ্পম্হি জিনো অনেজো অনন্তদস্সী ‘‘সিখী’’তি ইতিনামকো উপ্পজ্জি. তস্সাপি ভগৱতো ৰাজা ভাতা সিখিদ্ধে চ সিখী ইতিনামকে বুদ্ধে চ তস্স ভগৱতো ধম্মে চ অভিপ্পসন্নো লোকৱিনাযকম্হি পৰিনিব্বুতে সতি দেৱাতিদেৱস্স নৰুত্তমস্স মহেসিনো ৱিপুলং মহন্তং সমন্ততো গাৱুতিকং থূপং অকাসিং.

তস্মিং থূপে বলিং পূজাবলিং অভিহাৰী মনুস্সো জাতিসুমনং পগ্গয্হ পহট্ঠো পূজেসি. অস্স মনুস্সস্স একং পুপ্ফং ৱাতেন পহৰিতং হুত্ৱা পতিতং. অহং তং পতিতং একং পুপ্ফং গহেত্ৱা তস্সেৱ পুপ্ফসামিকস্স অদাসিং.

সো মনুস্সো পুপ্ফসামিকো অভিপ্পসন্নচিত্তো হুত্ৱা মং ‘‘ত্ৱমেৱ এতং একং পুপ্ফং পূজা’’তি অদাসি. দদাসীতি এত্থ দ-কাৰো আগমো. অহং তং একং পুপ্ফং গহেত্ৱা বুদ্ধং বুদ্ধগুণং পুনপ্পুনং অনুস্সৰন্তো যস্মিং কপ্পে অভিৰোপযিং, ততো কপ্পতো অজ্জ কপ্পা তিংসং অহেসুং. তেসু কপ্পেসু দুগ্গতিং নাভিজানামি, ৱিনিপাতঞ্চ ন গচ্ছামি, ইদং ফলং থূপপূজায ফলন্তি অৱোচাতি যোজনা. ইদং সুত্তং ৱা…পে… সুত্তং.

ব্ৰহ্মদত্তস্স ব্ৰহ্মদত্তনামকস্স ৰাজিনো কপিলং নাম নগৰং সুৱিভত্তং ভাগতো সুট্ঠু ৱিভত্তং, মহাপথং মহাপথসম্পন্নং আকিণ্ণং, নানাজাতিকেহি মনুস্সেহি পৰিপুণ্ণং, ইদ্ধং ফীতঞ্চ আসি.

পঞ্চালানং তত্থ পুৰুত্তমে অহং কুম্মাসং ৱিক্কিণিং, সো অহং যসস্সিনং উপৰিট্ঠং উপসমীপে ঠিতং অৰিট্ঠং নাম সম্বুদ্ধং পচ্চেকবুদ্ধং অদ্দসিং, দিস্ৱা হট্ঠো চিত্তং পসাদেত্ৱা নৰুত্তমং অৰিট্ঠং মে গেহস্মিং যং ধুৱভত্তং ৱিজ্জথ ৱিজ্জি, তেন ধুৱভত্তেন নিমন্তেসিং.

যতো চ যস্মিং কালে চ কত্তিকো যস্সং পন্নৰসীপুণ্ণো, সা পুণ্ণমাসী পন্নৰসী উপট্ঠিতা, ততো চ তস্মিং কালে চ অহং নৱং দুস্সযুগং গয্হ অৰিট্ঠস্স অৰিট্ঠনামকস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স উপনামেসিং.

নৰুত্তমো অনুকম্পকো কাৰুণিকো তণ্হানিঘাতকো মুনি পচ্চেকবুদ্ধো পসন্নচিত্তং মং ঞত্ৱান পটিগ্গণ্হি.

অহং কল্যাণং বুদ্ধৱণ্ণিতং কম্মং কৰিত্ৱান দেৱে চ মনুস্সে চ সন্ধাৱিত্ৱা ততো চুতো বাৰাণসিযং নগৰে অড্ঢে কুলস্মিং সেট্ঠিস্স একপুত্তকো উপ্পজ্জিং, পাণেহি চ পিযতৰো আসিং.

ততো চ তস্মিং কালে ৱিঞ্ঞুতং পত্তো হুত্ৱা দেৱপুত্তেন চোদিতো অহং পাসাদা ওৰুহিত্ৱান সম্বুদ্ধং ভগৱন্তং গোতমং উপসঙ্কমিং.

সো সম্বুদ্ধো ভগৱা গোতমো অনুকম্পায মে ধম্মং অদেসেসি. দুক্খং দুক্খসচ্চঞ্চ দুক্খসমুপ্পাদং সমুদযসচ্চঞ্চ দুক্খস্স অতিক্কমং নিৰোধসচ্চঞ্চ অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং দুক্খূপসমগামিনং মগ্গং মগ্গসচ্চঞ্চ ইতি চত্তাৰি সচ্চানি দেসিতানি, তদুপ্পাদকং ধম্মং মুনি ভগৱা গোতমো অদেসযি.

অহং তস্স ভগৱতো গোতমস্স ৱচনং সুত্ৱা সাসনে ৰতো হুত্ৱা ৱিহৰিং, অহং ৰত্তিন্দিৱং অতন্দিতো হুত্ৱা সমথং পটিৱিজ্ঝিং.

অজ্ঝত্তঞ্চ যে আসৱা, বহিদ্ধা চ যে আসৱা মগ্গেন সমুচ্ছিন্না আসুং, সব্বে তে আসৱা মে মম ৱিজ্জিংসু, পুন ন চ উপ্পজ্জৰে.

দুক্খং ‘‘পৰিযন্তকতং যস্স দুক্খস্সা’’তি পৰিযন্তকতং আসি, অযং সমুস্সযো জাতিমৰণসংসাৰো চৰিমো অন্তিমো আসি, ইদানি ইমস্স অত্তভাৱস্স অনন্তৰং পুনব্ভৱো মম নত্থীতি অৱোচাতি যোজনা. যং নানাৱিধং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং উদাহৰণৱসেন নিদ্ধাৰিতং, ইদং নানাৱিধং সুত্তং ৱাসনাভাগে পুঞ্ঞকোট্ঠাসে ৱিসযে ৱাচকঞাপকভাৱেন পৱত্তনতো ৱাসনাভাগিযং সুত্তং নাম.

নানাৱিধং ৱাসনাভাগিযং সুত্তং আচৰিযেন নিদ্ধাৰিতং, অম্হেহি চ ঞাতং, ‘‘কতমং নিব্বেধভাগিযং সুত্ত’’ন্তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তত্থ কতমং নিব্বেধভাগিযং সুত্ত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তেসু সোড়সসু সংকিলেসভাগিযাদীসু সুত্তেসু কতমং সুত্তং নিব্বেধভাগিযং সুত্তং নামাতি পুচ্ছতি.

উদ্ধং ব্ৰহ্মলোকে অধো কামাৱচৰে ভৱে সব্বধি সব্বেসু ভৱেসু ৱিপ্পমুত্তো অৰহা ‘‘অযং নাম ধম্মো অহং অস্মী’’তি অনানুপস্সী, এৱং ৱিমুত্তো অৰহা অতিণ্ণপুব্বং ওঘং অপুনব্ভৱায উদতাৰি উত্তিণ্ণোতি যোজনা. ইদং সুত্তং নিব্বেধভাগে সেক্খধম্মে ৱিসযে ৱাচকঞাপকভাৱেন পৱত্তনতো নিব্বেধভাগিযং সুত্তং নাম.

‘‘এত্তকমেৱা’’তি ৱত্তব্বত্তা ‘‘সীলৱতো’’তিআদি ৱুত্তং. আনন্দ, সীলৱতো পুগ্গলস্স ‘‘কিন্তি মে মম অৱিপ্পটিসাৰো জাযেয্য পৱত্তেয্যা’’তি চেতনা ন কৰণীযা ন কাতব্বা. আনন্দ, সীলৱতো অৱিপ্পটিসাৰো যং জাযেয্য পৱত্তেয্য, এসা অৱিপ্পটিসাৰস্স জাযনা পৱত্তনা ধম্মতা ভৱতি. আনন্দ, অৱিপ্পটিসাৰিনা পুগ্গলেন ‘‘কিন্তি মে মম পামোজ্জং জাযেয্য পৱত্তেয্যা’’তি চেতনা ন কৰণীযা, আনন্দ, অৱিপ্পটিসাৰিনো পুগ্গলস্স পামোজ্জং যং জাযেয্য পৱত্তেয্য, এসা পামোজ্জস্স জাযনা পৱত্তনা ধম্মতা. সেসেসুপি ইমস্স যোজনানযানুসাৰেন যোজনানযো গহেতব্বো. ইদং সুত্তম্পি নিব্বেধভাগিযং সুত্তং নাম.