৩. নিদ্দেসৱাৰঅত্থৱিভাৱনা

সোড়সহাৰনিদ্দেসৱিভাৱনা

৪. হাৰাদীসু সমুদাযস্স নেত্তিপ্পকৰণস্স উদ্দেসো উদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো নিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা উদ্দিট্ঠে হাৰাদযো নিদ্দিসিতুং ‘‘তত্থ সঙ্খেপতো নেত্তী’’তিআদি আৰদ্ধং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৱং উদ্দিট্ঠে হাৰাদযো নিদ্দিসিতুং ‘তত্থ সঙ্খেপতো’তিআদি আৰদ্ধ’’ন্তি (নেত্তি. অট্ঠ. ৪) ৱুত্তং. তত্থ তত্থাতি তস্মিং ‘‘তত্থ কতমে সোড়স হাৰা? দেসনা ৱিচযো’’তিআদিউদ্দেসপাঠে. সঙ্খেপতোতি সমাসতো. নেত্তীতি নেত্তিপ্পকৰণং. কিত্তিতাতি কথিতা, ইদানি নিদ্দেসতো কথেস্সামীতি ৱুত্তং হোতি.

১. ‘‘অস্সাদাদীনৱতা, নিস্সৰণম্পি চ ফলং উপাযো চ.

আণত্তী চ ভগৱতো, যোগীনং দেসনাহাৰো’’তি. –

গাথাযং যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন সুত্তে আগতা অস্সাদোপি আদীনৱতা আদীনৱোপি নিস্সৰণম্পি ফলম্পি উপাযোপি যোগীনং অত্থায ভগৱতো আণত্তিপি ইমে ধম্মা দস্সিতা সংৱণ্ণিতা সংৱণ্ণনাৱসেন ঞাপিতা, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো দেসনাহাৰো নামাতি অত্থযোজনা.

ৱচনত্থাদযো অট্ঠকথাযং ৱিত্থাৰতো ৱুত্তাৱ, তস্মা কিঞ্চিমত্তমেৱ কথেস্সামি. অস্সাদীযতেতি অস্সাদো, কো সো? সুখং, সোমনস্সং, ইট্ঠাৰম্মণভূতা পঞ্চুপাদানক্খন্ধা চ. অস্সাদেতি এতাযাতি ৱা অস্সাদো, কো সো? তণ্হা, ৱিপল্লাসা চ. ৱিপল্লাসৱসেন হি একচ্চে সত্তা অনিট্ঠম্পি আৰম্মণং ইট্ঠাকাৰেন অস্সাদেন্তি.

আভুসং কম্মেন দীনং দুক্খাদি হুত্ৱা ৱাতি পৱত্ততীতি আদীনৱো, দুক্খাদি. অথ ৱা অতিৱিয আদীনং কপণং হুত্ৱা ৱাতি পৱত্ততীতি আদীনৱো, কপণমনুস্সো, তথাভাৱা চ তেভূমকা ধম্মা অনিচ্চতাদিযোগতো.

নিস্সৰতি এতেনাতি নিস্সৰণং, অৰিযমগ্গো. নিস্সৰতীতি ৱা নিস্সৰণং, নিব্বানং. পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. নিস্সৰণভেদো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৪ হাৰসঙ্খেপ) বহুধা ৱুত্তোৱ.

ফলতি পৱত্ততীতি ফলং, দেসনায ফলং. যদিপি দেসনা ফলনিপ্ফাদিকা ন হোতি, তথাপি ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা পুঞ্ঞসম্ভাৰা সম্ভৱন্তি, পুঞ্ঞসম্ভাৰহেতুতো ফলং পৱত্তং, তস্মা দেসনায ফলং নামাতি. কতমং তং? দেৱমনুস্সেসু আযুৱণ্ণসুখবলযসপৰিৱাৰঅধিপতেয্যউপধিসম্পত্তিচক্কৱত্তিসিৰিদেৱৰজ্জ- সিৰিচতুসম্পত্তিচক্কসীলসমাধিসম্পদা ৱিজ্জাভিঞ্ঞা পটিসম্ভিদা সাৱকবোধিপচ্চেকবোধিসম্মাসম্বোধিযো.

পচ্চযসামগ্গিং উপগন্ত্ৱা অযতি পৱত্ততি ফলং এতেনাতি উপাযো, কো সো? অৰিযমগ্গস্স পুব্বভাগপটিপদা. পুৰিমা পটিপদা হি পচ্ছিমায পটিপদায অধিগমূপাযো, পৰম্পৰায মগ্গনিব্বানাধিগমস্স চ উপাযো. কেচি ‘‘মগ্গোপি উপাযো’’তি ৱদন্তি, তেসং মতেন নিব্বানমেৱ নিস্সৰণন্তি ৱুত্তং সিযা. ‘‘তে পহায তৰে ওঘন্তি ইদং নিস্সৰণ’’ন্তি (নেত্তি. ৫) পন অৰিযমগ্গস্স নিস্সৰণভাৱং ৱক্খতি, তস্মা কেসঞ্চি ৱাদো ন গহেতব্বো.

আণত্তীতি আণাৰহস্স ভগৱতো ৱেনেয্যানং হিতসিদ্ধিযা ‘‘এৱং সম্মাপটিপত্তিং পটিপজ্জাহি, মিচ্ছাপটিপত্তিং মা পটিপজ্জাহী’’তি ৱিধানং আণাঠপনং আণত্তি নাম.

যুজ্জন্তি পযুজ্জন্তি চতুসচ্চকম্মট্ঠানভাৱনাসূতি যোগিনো, ৱেনেয্যা, তেসং যোগীনং অত্থাযাতি ৱচনসেসং নীহৰিত্ৱা যোজনা কাতব্বা. সুত্তে আগতানং সব্বেসং অস্সাদাদীনং একদেসাগতানম্পি নীহৰিত্ৱা সব্বেসং ৱিভজনসংৱণ্ণনাৱিসেসো দেসনাহাৰোতি নিদ্দেসতো গহেতব্বো, সো চ ৱিভজনাকাৰো দেসনাহাৰৱিভঙ্গে (নেত্তি. ৫) আগমিস্সতীতি ইধ ন দস্সিতোতি.

দেসনাহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ৱিচযহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২. ‘‘যং পুচ্ছিতঞ্চ ৱিস্সজ্জিতঞ্চ, সুত্তস্স যা চ অনুগীতি.

সুত্তস্স যো পৱিচযো, হাৰো ৱিচযোতি নিদ্দিট্ঠো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ সুত্তস্স যং পুচ্ছিতঞ্চ যা পুচ্ছা ৱিচযমানা চ সুত্তস্স যং ৱিস্সজ্জিতঞ্চ যা ৱিস্সজ্জনা ৱিচযমানা চ সুত্তস্স যো পদাদিৱিচযো, অস্সাদাদিৱিচযো চ অত্থি, তে ৱুত্তপ্পকাৰা ৱিচযমানা পুচ্ছাদযো যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন ৱিচিযন্তি, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ৱিচযো হাৰোতি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা কাতব্বা.

পুচ্ছীযতে পুচ্ছিতং. ৱিস্সজ্জীযতে ৱিস্সজ্জিতন্তি ভাৱসাধনত্থো দট্ঠব্বো, ন কম্মসাধনত্থো. তেন ৱুত্তং টীকাযং ‘‘ভাৱত্থে তোতি আহ – ‘ৱিস্সজ্জিতন্তি ৱিস্সজ্জনা’’’তি.

‘‘সুত্তস্সা’’তি নিযমিতত্তা সংৱণ্ণনাৱসেন অট্ঠকথাযং আগতং ন গহেতব্বন্তি দট্ঠব্বং. সো ৱিচযো হাৰো অট্ঠকথাযং (নেত্তি. অট্ঠ. ৪ হাৰসঙ্খেপ) ৱুত্তোৱ. কথং? –

‘‘অযং পুচ্ছা অদিট্ঠজোতনা দিট্ঠসংসন্দনা ৱিমতিচ্ছেদনা অনুমতিপুচ্ছা কথেতুকম্যতাপুচ্ছা সত্তাধিট্ঠানা ধম্মাধিট্ঠানা একাধিট্ঠানা অনেকাধিট্ঠানা সম্মুতিৱিসযা পৰমত্থৱিসযা অতীতৱিসযা অনাগতৱিসযা পচ্চুপ্পন্নৱিসযা’’তিআদিনা পুচ্ছাৱিচযো ৱেদিতব্বো. ‘‘ইদং ৱিস্সজ্জনং একংসব্যাকৰণং ৱিভজ্জব্যাকৰণং পটিপুচ্ছাব্যাকৰণং ঠপনং সাৱসেসং নিৰৱসেসং সউত্তৰং নিৰুত্তৰং লোকিযং লোকুত্তৰ’’ন্তিআদিনা ৱিস্সজ্জনৱিচযো.

‘‘অযং পুচ্ছা ইমিনা সমেতি, এতেন ন সমেতী’’তি পুচ্ছিতত্থং আনেত্ৱা, ৱিচযো পুব্বেনাপৰং সংসন্দিত্ৱা চ ৱিচযো পুব্বাপৰৱিচযো. ‘‘অযং অনুগীতি ৱুত্তত্থসঙ্গহা অৱুত্তত্থসঙ্গহা তদুভযত্থসঙ্গহা কুসলত্থসঙ্গহা অকুসলত্থসঙ্গহা’’তিআদিনা অনুগীতিৱিচযো. অস্সাদাদীসু সুখৱেদনায ‘‘ইট্ঠাৰম্মণানুভৱনলক্খণা’’তিআদিনা, তণ্হায ‘‘আৰম্মণগ্গহণলক্খণা’’তিআদিনা, ৱিপল্লাসানং ‘‘ৱিপৰীতগ্গহণলক্খণা’’তিআদিনা, অৱসিট্ঠানং তেভূমকধম্মানং ‘‘যথাসকলক্খণা’’তিআদিনা সব্বেসঞ্চ দ্ৱাৱীসতিযা তিকেসু, দ্ৱাচত্তালীসাধিকে চ দুকসতে লব্ভমানপদৱসেন তংতংঅস্সাদত্থৱিসেসনিদ্ধাৰণং অস্সাদৱিচযো.

দুক্খৱেদনায ‘‘অনিট্ঠানুভৱনলক্খণা’’তিআদিনা, দুক্খসচ্চানং ‘‘পটিসন্ধিলক্খণা’’তিআদিনা, অনিচ্চতাদীনং আদিঅন্তৱন্ততায অনিচ্চন্তিকতায চ ‘‘অনিচ্চা’’তিআদিনা সব্বেসঞ্চ লোকিযধম্মানং সংকিলেসভাগিযহানভাগিযতাদিৱসেন আদীনৱৱুত্তিযা ওকাৰনিদ্ধাৰণেন আদীনৱৱিচযো. নিস্সৰণপদে অৰিযমগ্গস্স আগমনতো কাযানুপস্সনাদিপুব্বভাগপটিপদাৱিভাগৱিসেসনিদ্ধাৰণৱসেন, নিব্বানস্স যথাৱুত্তপৰিযাযৱিভাগৱিসেসনিদ্ধাৰণৱসেনাতি এৱং নিস্সৰণৱিচযো. ফলাদীনং তংতংসুত্তদেসনায সাধেতব্বফলস্স তদুপাযস্স তত্থ তত্থ সুত্তৱিধিৱচনস্স চ ৱিভাগনিদ্ধাৰণৱসেন ৱিচযো ৱেদিতব্বো. এৱং পদপুচ্ছাৱিস্সজ্জনপুচ্ছাপুব্বাপৰানুগীতীনং, অস্সাদাদীনঞ্চ ৱিসেসনিদ্ধাৰণৱসেনেৱ ৱিচযলক্খণো ‘‘ৱিচযো হাৰো’’তি ৱেদিতব্বোতি –

এৱং ৱুত্তোৱ.

ৱিস্সজ্জনৱিসেসো পন টীকাযং ৱুত্তো. কথং? –

‘‘চক্খু অনিচ্চ’’ন্তি পুট্ঠে ‘‘আম, চক্খু অনিচ্চমেৱা’’তি একন্ততো ৱিস্সজ্জনং একংসব্যাকৰণং, ‘‘অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং ভাৱেতব্বং, সচ্ছিকাতব্বঞ্চা’’তি পুট্ঠে ‘‘মগ্গপৰিযাপন্নং ভাৱেতব্বং, ফলপৰিযাপন্নং সচ্ছিকাতব্ব’’ন্তি ৱিভজিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং ৱিভজ্জব্যাকৰণং, ‘‘অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং কুসল’’ন্তি পুট্ঠে ‘‘কিং অনৱজ্জট্ঠো কুসলত্থো, উদাহু সুখৱিপাকট্ঠো’’তি পটিপুচ্ছিত্ৱা ৱিস্সজ্জনং পটিপুচ্ছাব্যাকৰণং, ‘‘সস্সতো অত্তা, অসস্সতো ৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘অব্যাকতমেত’’ন্তিআদিনা অৱিস্সজ্জনং ঠপনং, ‘‘কিং পনেতে ‘কুসলা’তি ৱা ‘ধম্মা’তি ৱা একত্থা, উদাহু নানত্থা’’তি ইদং পুচ্ছনং সাৱসেসং. ৱিস্সজ্জনস্স পন সাৱসেসতো ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেন দেসনাযং ৱেদিতব্বা. অপাটিহীৰকং সউত্তৰং সপ্পাটিহীৰকং নিৰুত্তৰং, সেসং ৱিচযহাৰনিদ্দেসে সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি –

ৱুত্তোৱ. সংৱণ্ণনাসু ৱুত্তো অত্থো অনাকুলো পাকটো যতিপোতেহি ৱিঞ্ঞাতো, সো সব্বত্থ অম্হেহি ন ৱিভত্তোতি দট্ঠব্বো.

ৱিচযহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো যুত্তিহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৩. ‘‘সব্বেসং হাৰানং, যা ভূমী যো চ গোচৰো তেসং.

যুত্তাযুত্তপৰিক্খা, হাৰো যুত্তীতি নিদ্দিট্ঠো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ সব্বেসং সোড়সন্নং হাৰানং যা ভূমি পৱত্তনট্ঠানভূতং ব্যঞ্জনং, যো গোচৰো সুত্তত্থো চ অত্থি, তেসং ভূমিসঙ্খাতব্যঞ্জনগোচৰসঙ্খাতসুত্তত্থানং যা যুত্তাযুত্তপৰিক্খা যুত্তাযুত্তীনং ৱিচাৰণা সংৱণ্ণনা কতা, সো যুত্তিঅযুত্তিপৰিক্খাৱিচাৰণসঙ্খাতো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘যুত্তি হাৰো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

তেসং হাৰানং ভূমিভূতস্স সুত্তে আগতস্স ব্যঞ্জনস্স যুত্তিভাৱো দুৱিধো সভাৱনিৰুত্তিভাৱো, অধিপ্পেতত্থৱাচকভাৱো চ. গোচৰভূতস্স পন সুত্তে আগতস্স যুত্তিভাৱো সুত্তৱিনযধম্মতাহি অৱিলোমনং. অযুত্তিভাৱো ৱুত্তৱিপৰিযাযেন গহেতব্বো.

যুত্তিহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পদট্ঠানহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৪. ‘‘ধম্মং দেসেতি জিনো, তস্স চ ধম্মস্স যং পদট্ঠানং.

ইতি যাৱ সব্বধম্মা, এসো হাৰো পদট্ঠানো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ ধম্মন্তি যং কিঞ্চি কুসলাদিধম্মং সুত্তে জিনো দেসেতি, তস্স সুত্তে জিনেন দেসিতস্স কুসলাদিধম্মস্স যঞ্চ পদট্ঠানং নিদ্ধাৰেতব্বং, তং তং পদট্ঠানঞ্চাতি এৱং ৱুত্তনযেন যাৱ যত্তকা সব্বে ধম্মা সুত্তে জিনেন দেসিতা, তত্তকানং সব্বেসং ধম্মানং যঞ্চ পদট্ঠানং নিদ্ধাৰেতব্বং, তস্স চ পদট্ঠানস্স যঞ্চ পদট্ঠানং নিদ্ধাৰেতব্বং, তং তং পদট্ঠানঞ্চ, ইতি এৱং ৱুত্তনযেন যাৱ যত্তকা সব্বে পদট্ঠানধম্মা নিদ্ধাৰেতব্বাৱ, তত্তকানি সব্বানি ধম্মপদট্ঠানানি যথানুৰূপং নিদ্ধাৰেত্ৱা যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন কথিতানি, এসো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘পদট্ঠানো হাৰো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

সুত্তে দেসিতকুসলধম্মস্স যোনিসোমনসিকাৰসদ্ধম্মস্সৱনসপ্পুৰিসূপনিস্সযাদি পদট্ঠানং, সুত্তে দেসিতঅকুসলধম্মস্স অযোনিসোমনসিকাৰঅসদ্ধম্মস্সৱনঅসপ্পুৰিসূপনিস্সযাদি পদট্ঠানং, অব্যাকতস্স ধম্মস্স যথাৰহং কুসলাকুসলাব্যাকতা পদট্ঠানন্তিআদিনা নিদ্ধাৰেতব্বন্তি.

পদট্ঠানহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো লক্খণহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৫. ‘‘ৱুত্তম্হি একধম্মে, যে ধম্মা একলক্খণা কেচি.

ৱুত্তা ভৱন্তি সব্বে, সো হাৰো লক্খণো নামা’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ একধম্মে সুত্তে ভগৱতা ৱুত্তম্হি, অট্ঠকথাযং নিদ্ধাৰিতে ৱা সতি তেন ধম্মেন যে কেচি ধম্মা একলক্খণা ভৱন্তি, সব্বে তে ধম্মা সুত্তে সৰূপতো অৱুত্তাপি সমানলক্খণতায সংৱণ্ণেতব্বভাৱেন আনেত্ৱা যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন ৱুত্তা ভৱন্তি, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘লক্খণো নাম হাৰো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

একং সমানং লক্খণং এতেসন্তি একলক্খণা, সমানলক্খণা, সহচাৰিতায ৱা সমানকিচ্চতায ৱা সমানহেতুতায ৱা সমানফলতায ৱা সমানাৰম্মণতায ৱা অৱুত্তাপি নিদ্ধাৰিতাতি. কথং? – ‘‘নানত্তকাযানানত্তসঞ্ঞিনো (দী. নি. ৩.৩৪১, ৩৫৭, ৩৫৯; অ. নি. ৯.২৪), নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা’’তিআদীসু সহচাৰিতায সঞ্ঞায সহগতা ধম্মা নিদ্ধাৰিতা. ‘‘দদং মিত্তানি গন্থতী’’তিআদীসু (সং. নি. ১.২৪৬; সু. নি. ১৮৯) সমানকিচ্চতা, পিযৱচনঅত্থচৰিযা সমানত্থতাপি নিদ্ধাৰিতা, ‘‘ফস্সপচ্চযা ৱেদনা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১; মহাৱ. ১; ৱিভ. ২২৫; উদা. ১; নেত্তি. ২৪) সমানহেতুতায সঞ্ঞাদযোপি নিদ্ধাৰিতা, ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদীসু (ম. নি. ৩.১২৬; সং. নি. ২.১; মহাৱ. ১; ৱিভ. ২২৫; উদা. ১; নেত্তি. ২৪) সমানফলতায তণ্হুপাদানাদযোপি নিদ্ধাৰিতা, ‘‘ৰূপং অস্সাদেতি অভিনন্দতি, তং আৰব্ভ ৰাগো উপ্পজ্জতী’’তিআদীসু (পট্ঠা. ১.১.৪২৪) সমানাৰম্মণতায তংসম্পযুত্তা ৱেদনাদযোপি নিদ্ধাৰিতা, নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱত্তব্বাতি অত্থোতি. ৱিত্থাৰো ৱিভঙ্গৱাৰে (নেত্তি. ২৩) আগমিস্সতি.

লক্খণো হাৰো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো চতুব্যূহো হাৰো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৬. ‘‘নেৰুত্তমধিপ্পাযো, ব্যঞ্জনমথ দেসনানিদানঞ্চ;

পুব্বাপৰানুসন্ধী, এসো হাৰো চতুব্যূহো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ নেৰুত্তং সুত্তপদনিব্বচনঞ্চ বুদ্ধানং তস্স তস্স সুত্তস্স দেসকানং, সাৱকানং ৱা অধিপ্পাযো চ অত্থব্যঞ্জনেন ব্যঞ্জনমুখেন দেসনানিদানঞ্চ পুব্বাপৰেন অনুসন্ধি চ এতে নিৰুত্তাদযো যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন ৱিভাৱীযন্তি, এসো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘চতুব্যূহো হাৰো’’তি নিদ্দিট্ঠো. দেসনাপৱত্তিনিমিত্তং দেসকস্স অজ্ঝাসযাদি দেসনানিদানং নাম. চতুব্যূহহাৰস্স বহুৱিসযত্তা ৱিভঙ্গে (নেত্তি. ২৫ আদযো) লক্খণসম্পত্তিং কত্ৱা কথযিস্সাম.

চতুব্যূহহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো আৱট্টহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৭. ‘‘একম্হি পদট্ঠানে, পৰিযেসতি সেসকং পদট্ঠানং;

আৱট্টতি পটিপক্খে, আৱট্টো নাম সো হাৰো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ পৰক্কমধাতুআদীনং পদট্ঠানে একম্হি আৰম্ভধাতুআদিকে দেসনাৰুড়্হে সতি ৱিসভাগতায ৱা সেসকং পদট্ঠানং পৰিযেসতি, দেসনায সৰূপতো অগ্গহণেন ৱা সেসকং পদট্ঠানং পৰিযেসতি, যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন পৰিযেসিত্ৱা যোজেন্তো দেসনং পমাদাদীনং পদট্ঠানভূতে কোসজ্জাদিকে পটিপক্খে আৱট্টতি আৱট্টাপেতি, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘আৱট্টো হাৰো নামা’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

‘‘পটিপক্খে’’তি ইদং নিদস্সনমত্তং, সেসেপি সভাগে আৱট্টনতো. ন হি আৰম্ভধাতুআদিকে দেসনাৰুড়্হে সতি তপ্পটিপক্খে কোসজ্জাদিকেযেৱ দেসনং আৱট্টেতি, অথ খো অৱসেসৱীৰিযাৰম্ভাদিকেপি দেসনং আৱট্টেতীতি.

আৱট্টহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ৱিভত্তিহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৮. ‘‘ধম্মঞ্চ পদট্ঠানং, ভূমিঞ্চ ৱিভজতে অযং হাৰো.

সাধাৰণে অসাধাৰণে চ নেয্যো ৱিভত্তী’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ কুসলাদিৱসেন অনেকৱিধং সভাৱধম্মঞ্চ দানসীলাদিপদট্ঠানঞ্চ ‘‘দস্সনভূমি ভাৱনাভূমী’’তি এৱমাদিকং ভূমিঞ্চ সাধাৰণে চ অসাধাৰণে চ যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন ৱিভজতে, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘ৱিভত্তি হাৰো’’তি নেয্যোতি অত্থযোজনা.

‘‘ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তা কুসলা ৱাসনাভাগিযা, ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তা কুসলা নিব্বেধভাগিযা’’ত্যাদিনা, ‘‘ইমস্মিং সুত্তে ৱুত্তা অকুসলা কিলেসভাগিযা’’ত্যাদিনা ধম্মঞ্চ, ‘‘ইদং সীলং ইমস্স মহগ্গতৱিসেসস্স পদট্ঠানং, ইদং সীলং ইদং ঝানং ইমস্স লোকুত্তৰস্স পদট্ঠান’’ন্ত্যাদিনা পদট্ঠানঞ্চ, ‘‘দস্সনপহাতব্বস্স পুথুজ্জনো ভূমি, ভাৱনাপহাতব্বস্স সোতাপন্নাদযো ভূমি’’ত্যাদিনা ভূমিঞ্চ, ‘‘কামৰাগব্যাপাদা পুথুজ্জনসোতাপন্নানং সাধাৰণা’’ত্যাদিনা সাধাৰণে চ, ‘‘কামৰাগব্যাপাদা অনাগামিঅৰহন্তানং অসাধাৰণা’’ত্যাদিনা অসাধাৰণে চ যেন ৱিভজতি, সো ৱিভত্তি হাৰো নামাতিআদিনা (নেত্তি. ৩৩-৩৪) ৱিত্থাৰেত্ৱা ৱিভজনাকাৰো গহেতব্বো.

ৱিভত্তিহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পৰিৱত্তনহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

৯. ‘‘কুসলাকুসলে ধম্মে, নিদ্দিট্ঠে ভাৱিতে পহীনে চ.

পৰিৱত্ততি পটিপক্খে, হাৰো পৰিৱত্তনো নামা’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ সুত্তে ভাৱিতে ভাৱিতব্বে কুসলে অনৱজ্জধম্মে নিদ্দিট্ঠে কথিতে, সংৱণ্ণিতে ৱা পহীনে পহাতব্বে অকুসলে সাৱজ্জধম্মে নিদ্দিট্ঠে কথিতে, সংৱণ্ণিতে ৱা তেসং ধম্মানং পটিপক্খে ৱিপৰীতধম্মে যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন পৰিৱত্ততি পৰিৱত্তেতি, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘পৰিৱত্তনো হাৰো নামা’’তি ৱেদিতব্বোতি অত্থযোজনা.

‘‘সম্মাদিট্ঠিস্স পুৰিসপুগ্গলস্স মিচ্ছাদিট্ঠি নিজ্জিণ্ণা ভৱতী’’তিআদিনা চ ‘‘যস্স ৱা পাণাতিপাতা পটিৱিৰতস্স পাণাতিপাতো পহীনো’’তিআদিনা চ ‘‘ভুঞ্জিতব্বা কামা …পে… কামেহি ৱেৰমণী তেসং অধম্মো’’তিআদিনা চ পটিপক্খে পৰিৱত্তনভাৱং ৱিভঙ্গৱাৰে (নেত্তি. ৩৫ আদযো) ৱক্খতীতি ন ৱিত্থাৰিতা.

পৰিৱত্তনহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ৱেৱচনহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১০. ‘‘ৱেৱচনানি বহূনি তু, সুত্তে ৱুত্তানি একধম্মস্স.

যো জানাতি সুত্তৱিদূ, ৱেৱচনো নাম সো হাৰো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ একধম্মস্স পদত্থস্স সুত্তে ৱুত্তানি তু ৱুত্তানি এৱ, বহূনি তু বহূনি এৱ ৱেৱচনানি যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন যো সুত্তৱিদূ জানাতি, জানিত্ৱা একস্মিংযেৱ পদত্থে যোজেতি, তস্স সুত্তৱিদুনো সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘ৱেৱচনো নাম হাৰো’’তি নিদ্দিট্ঠোতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ যো সো-সদ্দা অসমানত্থা চ হোন্তীতি ‘‘যো সুত্তৱিদূ’’তি ৱত্ৱা ‘‘সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো’’তি ৱুত্তন্তি. ‘‘ভগৱা’’তি পদস্স একস্মিংযেৱ অত্থে ভগৱতি ‘‘অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো সুগতো লোকৱিদূ অনুত্তৰো পুৰিসদম্মসাৰথি সত্থা দেৱমনুস্সানং বুদ্ধো ভগৱা, ফলনিপ্ফত্তিগতো ৱেসাৰজ্জপ্পত্তো অধিগতপটিসম্ভিদো চতুযোগৱিপ্পহীনো অগতিগমনৱীতিৱত্তো উদ্ধটসল্লো নিৰুড়্হৱণো মদ্দিতকণ্টকো নিব্বাপিতপৰিযুট্ঠানো বন্ধনাতীতো গন্থৱিনিৱেঠনো অজ্ঝাসযৱীতিৱত্তো ভিন্নন্ধকাৰো চক্খুমা লোকধম্মসমতিক্কন্তো অনুৰোধৱিৰোধৱিপ্পযুত্তো ইট্ঠানিট্ঠেসু ধম্মেসু অসঙ্খেপগতো বন্ধনাতিৱত্তো ঠপিতসঙ্গামো অভিক্কন্ততৰো উক্কাধৰো আলোককৰো পজ্জোতকৰো তমোনুদো ৰণঞ্জহো অপৰিমাণৱণ্ণো অপ্পমেয্যৱণ্ণো অসঙ্খেয্যৱণ্ণো আভঙ্কৰো পভঙ্কৰো ধম্মোভাসপজ্জোতকৰো’’তি (নেত্তি. ৩৮) এৱমাদীনি বহূনি ৱেৱচনানি যোজিতানি. ৱিত্থাৰো ৱিভঙ্গৱাৰে (নেত্তি. ৩৭ আদযো) আগমিস্সতি.

ৱেৱচনহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পঞ্ঞত্তিহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১১. ‘‘একং ভগৱা ধম্মং, পঞ্ঞত্তীহি ৱিৱিধাহি দেসেতি.

সো আকাৰো ঞেয্যো, পঞ্ঞত্তী নাম সো হাৰো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ ভগৱা একং খন্ধাদিধম্মং ৱিৱিধাহি নিক্খেপপ্পভৱপঞ্ঞত্তাদীহি পঞ্ঞত্তীহি যেন পঞ্ঞাপেতব্বাকাৰেন দেসেতি, সো পঞ্ঞাপেতব্বাকাৰো যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন ৱিভাৱিতো, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ‘‘পঞ্ঞত্তি হাৰো নামা’’তি ঞেয্যোতি অত্থযোজনা.

তত্থ ৱিৱিধাহি পঞ্ঞত্তীহি নিক্খেপপঞ্ঞত্তিপভৱপঞ্ঞত্তিপৰিঞ্ঞাপঞ্ঞত্তিপহানপঞ্ঞত্তি- ভাৱনাপঞ্ঞত্তিসচ্ছিকিৰিযাপঞ্ঞত্তিনিৰোধপঞ্ঞত্তিনিব্বিদাপঞ্ঞত্তীতি এৱমাদিপঞ্ঞত্তীহি একপদত্থস্সেৱ পঞ্ঞাপেতব্বাকাৰৱিভাৱনালক্খণো সংৱণ্ণনাৱিসেসো পঞ্ঞত্তি হাৰো নামাতি.

তত্থ ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি অযং পঞ্ঞত্তি পঞ্চন্নং খন্ধানং, ছন্নং ধাতূনং, অট্ঠাৰসন্নং ধাতূনং, দ্ৱাদসন্নং আযতনানং, দসন্নং ইন্দ্ৰিযানং নিক্খেপপঞ্ঞত্তি.

‘‘কবড়ীকাৰে চে, ভিক্খৱে, আহাৰে অত্থি ৰাগো, অত্থি নন্দী, অত্থি তণ্হা, পতিট্ঠিতং তত্থ ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰুড়্হং. যত্থ পতিট্ঠিতং ৱিঞ্ঞাণং ৱিৰুড়্হং, অত্থি তত্থ নামৰূপস্স অৱক্কন্তি. যত্থ অত্থি নামৰূপস্স অৱক্কন্তি, অত্থি তত্থ সঙ্খাৰানং ৱুদ্ধী’’তি (সং. নি. ২.৬৪; কথা. ২৯৬) এৱমাদি পভৱপঞ্ঞত্তি দুক্খস্স চ সমুদযস্স চাতি.

‘‘কবড়ীকাৰে চে, ভিক্খৱে, আহাৰে নত্থি ৰাগো, নত্থি নন্দী, নত্থি তণ্হা’’তি (সং. নি. ২.৬৪; কথা. ২৯৬) এৱমাদি পৰিঞ্ঞাপঞ্ঞত্তি দুক্খস্স, ‘‘পহানপঞ্ঞত্তি সমুদযস্স, ভাৱনাপঞ্ঞত্তি মগ্গস্স, সচ্ছিকিৰিযাপঞ্ঞত্তি নিৰোধস্সা’’তি চ ‘‘নিক্খেপপঞ্ঞত্তি সুতমযিযা পঞ্ঞায, সচ্ছিকিৰিযাপঞ্ঞত্তি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযস্স, পৱত্তনাপঞ্ঞত্তি ধম্মচক্কস্সা’’তি এৱমাদিৱিত্থাৰো ৱিভঙ্গে (নেত্তি. ৩৯ আদযো) আগমিস্সতীতি.

পণ্ণত্তিহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো ওতৰণহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১২. ‘‘যো চ পটিচ্চুপ্পাদো, ইন্দ্ৰিযখন্ধা চ ধাতুআযতনা.

এতেহি ওতৰতি যো, ওতৰণো নাম সো হাৰো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ যো পটিচ্চসমুপ্পাদো চ যে ইন্দ্ৰিযখন্ধা চ যানি ধাতুআযতনানি চ যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন নিদ্ধাৰিতানি, এতেহি পটিচ্চসমুপ্পাদাদিন্দ্ৰিযখন্ধধাতাযতনেহি, সুত্তে আগতপদত্থমুখেন নিদ্ধাৰিযমানেহি চ যো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ওতৰতি ওগাহতি পটিচ্চসমুপ্পাদাদিকে তত্থ ৱাচকৱসেন, তত্থ ঞাপকৱসেন ৱা অনুপৱিসতি, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো ওতৰণো হাৰো নামাতি অত্থযোজনা.

তত্থ ইন্দ্ৰিযখন্ধাতি ইন্দ্ৰিযানি চ খন্ধা চাতি ইন্দ্ৰিযখন্ধা. ধাতুআযতনাতি ধাতুযো চ আযতনানি চ ধাতুআযতনা. কথং ওতৰণো? ‘‘উদ্ধং অধো সব্বধি ৱিপ্পমুত্তো’’তিআদি (নেত্তি. ৪২) পাঠো.

উদ্ধন্তি ৰূপধাতু চ অৰূপধাতু চ. অধোতি কামধাতু. সব্বধি ৱিপ্পমুত্তোতি তেধাতুকে অযং অসেক্খাৱিমুত্তি. তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি, অযং ইন্দ্ৰিযেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি ৱিজ্জা, ৱিজ্জুপ্পাদা অৱিজ্জানিৰোধো…পে… দুক্খক্খন্ধস্স নিৰোধো হোতি, অযং পটিচ্চসমুপ্পাদেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি তীহি খন্ধেহি সঙ্গহিতানি সীলক্খন্ধেন সমাধিক্খন্ধেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন, অযং খন্ধেহি ওতৰণা.

তানিযেৱ অসেক্খানি পঞ্চিন্দ্ৰিযানি সঙ্খাৰপৰিযাপন্নানি যে সঙ্খাৰা অনাসৱা, নো চ ভৱঙ্গা, তে সঙ্খাৰা ধম্মধাতুসঙ্গহিতা, অযং ধাতূহি ওতৰণা.

সা ধম্মধাতু ধম্মাযতনপৰিযাপন্না, যং আযতনং অনাসৱং, নো চ ভৱঙ্গং, অযং আযতনেহি ওতৰণাতি এৱমাদীহি ৱিভঙ্গে (নেত্তি. ৪২ আদযো) আগমিস্সতীতি.

ওতৰণহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো সোধনহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৩. ‘‘ৱিস্সজ্জিতম্হি পঞ্হে, গাথাযং পুচ্ছিতা যমাৰব্ভ.

সুদ্ধাসুদ্ধপৰিক্খা, হাৰো সো সোধনো নামা’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ তিস্সং গাথাযং আৰুড়্হে পঞ্হে ঞাতুমিচ্ছিতে অত্থে ভগৱতা ৱিস্সজ্জনগাথাযং ৱিস্সজ্জিতম্হি যং সুত্তত্থং আৰব্ভ অধিকিচ্চ সা গাথা পুচ্ছিতা পুচ্ছনত্থায ঠপিতা, তস্স সুত্তত্থস্স যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন সুদ্ধাসুদ্ধপৰিক্খা ৱিচাৰণা ভৱে, সো সংৱণ্ণনাৱিসেসো সোধনো হাৰো নামাতি অত্থযোজনা.

কথং? ‘‘অৱিজ্জায নিৱুতো লোকো’’তি পদং সোধিতং, আৰম্ভো ন সোধিতো. ‘‘ৱিৱিচ্ছা পমাদা নপ্পকাসতী’’তি পদং সোধিতং, আৰম্ভো ন সোধিতো. ‘‘জপ্পাভিলেপনং ব্ৰূমী’’তি পদং সোধিতং, আৰম্ভো ন সোধিতো. ‘‘দুক্খমস্স মহব্ভয’’ন্তি পদঞ্চ সোধিতং, আৰম্ভো চ সোধিতোতি. এৱং পদাদীনং সোধিতাসোধিতভাৱৱিচাৰো হাৰো সোধনো নাম. ৱিত্থাৰতো পন ৱিভঙ্গে (নেত্তি. ৪৫ আদযো) আগমিস্সতীতি.

সোধনহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো অধিট্ঠানহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৪. ‘‘একত্ততায ধম্মা, যেপি চ ৱেমত্ততায নিদ্দিট্ঠা.

তে ন ৱিকপ্পযিতব্বা, এসো হাৰো অধিট্ঠানো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ যে দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা একত্ততায সামঞ্ঞেনপি চ ৱেমত্ততায ৱিসেসেনপি নিদ্দিট্ঠা, যেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন নিদ্দিট্ঠা দুক্খসচ্চাদযো ধম্মা ন ৱিকপ্পযিতব্বা সামঞ্ঞৱিসেসকপ্পনায ৱোহাৰভাৱেন অনৱট্ঠানতো, কালদিসাৱিসেসাদীনং ৱিয অপেক্খাসিদ্ধিতো চ, এসো সংৱণ্ণনাৱিসেসো অধিট্ঠানো হাৰোতি অত্থযোজনা.

তত্থ একত্ততাযাতি একস্স সমানস্স ভাৱো একত্তং, একত্তমেৱ একত্ততা, তায. একসদ্দো চেত্থ সমানত্থৱাচকো, ন সঙ্খ্যাৱাচকোতি. ৱেমত্ততাযাতি ৱিসিট্ঠা মত্তা ৱিমত্তা, ৱিমত্তা এৱ ৱেমত্তং, ৱেমত্তস্স ভাৱো ৱেমত্ততা, তায. যথা হি ‘‘অজ্জ স্ৱে’’তি ৱুচ্চমানা কালৱিসেসা অনৱট্ঠিতা ভৱন্তি, ‘‘পুৰিমা দিসা, পচ্ছিমা দিসা’’তি ৱুচ্চমানা দিসাৱিসেসা, এৱং সামঞ্ঞৱিসেসা চ অত্থস্স সভাৱাতি. তথা হি ‘‘ইদং দুক্খ’’ন্তি ৱুচ্চমানং জাতিআদিং অপেক্খায সামঞ্ঞং সমানম্পি সচ্চাপেক্খায ৱিসেসো হোতি. এস নযো সমুদযসচ্চাদীসুপীতি. ‘‘দুক্খ’’ন্তি একত্ততা. ‘‘জাতি দুক্খা, জৰা দুক্খা, মৰণং দুক্খ’’ন্তি এৱমাদি ৱেমত্ততা. ‘‘দুক্খসমুদযো’’তি একত্ততা, ‘‘তণ্হা পোনোভৱিকা নন্দীৰাগসহগতা’’তি এৱমাদি ৱেমত্ততাতি এৱমাদি ৱিত্থাৰো ৱিভঙ্গে (নেত্তি. ৪৬ আদযো) আগমিস্সতীতি.

অধিট্ঠানহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো পৰিক্খাৰহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৫. ‘‘যে ধম্মা যং ধম্মং, জনযন্তিপ্পচ্চযা পৰম্পৰতো.

হেতুমৱকড্ঢযিত্ৱা, এসো হাৰো পৰিক্খাৰো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ অৱিজ্জাদিকা যে পচ্চযধম্মা সঙ্খাৰাদিকং যং ফলধম্মং পচ্চযা সহজাতপচ্চযেন পৰম্পৰতো পৰম্পৰপচ্চযভাৱেন জনযন্তি, তস্স সঙ্খাৰাদিফলস্স পচ্চযং পৰিক্খাৰভূতং পুৰিমুপ্পন্নং অৱিজ্জাদিকং অসাধাৰণং জনকং হেতুং, অযোনিসোমনসিকাৰাদিকং সাধাৰণং পচ্চযহেতুঞ্চ অৱকড্ঢযিত্ৱা সুত্ততো নিদ্ধাৰেত্ৱা যো সংৱণ্ণনাৱিসেসো পৰিক্খাৰসংৱণ্ণনাভাৱেন পৱত্তো, এসো সংৱণ্ণনাৱিসেসো পৰিক্খাৰো হাৰো নামাতি অত্থযোজনা. অৱিজ্জাদযো হি অৱিজ্জাদীনং অসাধাৰণহেতূ ভৱন্তি, অযোনিসোমনসিকাৰাদযো সাধাৰণপচ্চযা. তেনাহ – ‘‘অসাধাৰণলক্খণো হেতু, সাধাৰণলক্খণো পচ্চযো’’তি, ‘‘অৱিজ্জা অৱিজ্জায হেতু, অযোনিসোমনসিকাৰো পচ্চযো’’তিআদিকং (নেত্তি. ৪৯) ৱিভঙ্গৱচনঞ্চ.

পৰিক্খাৰহাৰনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো সমাৰোপনহাৰনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৬. ‘‘যে ধম্মা যংমূলা, যে চেকত্থা পকাসিতা মুনিনা.

তে সমাৰোপযিতব্বা, এস সমাৰোপনো হাৰো’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ যে সীলাদযো ধম্মা যংমূলা যেসং সমাধিআদীনং মূলা, তে সীলাদযো ধম্মা তেসং সমাধিআদীনং পদট্ঠানভাৱেন সংৱণ্ণনাৱিসেসেন সমাৰোপযিতব্বা, যে চ ৰাগৱিৰাগচেতোৱিমুত্তিসেক্খফলকামধাতুসমতিক্কমনাদিসদ্দা অনাগামিফলত্থতায একত্থা সমানত্থাতি বুদ্ধমুনিনা পকাসিতা, তে ৰাগ…পে… তিক্কমনাদিসদ্দা অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনভাৱেন সমাৰোপযিতব্বা, এসো সংৱণ্ণনাৱিসেসো সমাৰোপনো হাৰো নামাতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ সীলাদিক্খন্ধত্তযস্স পৰিযাযন্তৰৱিভাৱনাপাৰিপূৰী কথিতা, ভাৱনাপাৰিপূৰী চ পহাতব্বস্স পহানেন হোতীতি ভাৱনাসমাৰোপনপহানসমাৰোপনাপি দস্সিতাতি চতুব্বিধো সমাৰোপনো পদট্ঠানসমাৰোপনো, ৱেৱচনসমাৰোপনো, ভাৱনাসমাৰোপনো, পহানসমাৰোপনোতি.

তত্থ কাযিকসুচৰিতং, ৱাচসিকসুচৰিতঞ্চ সীলক্খন্ধো, মনোসুচৰিতে অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো চ সমাধিক্খন্ধো, সম্মাদিট্ঠি পঞ্ঞাক্খন্ধো. সীলক্খন্ধো সমাধিক্খন্ধস্স পদট্ঠানং, সমাধিক্খন্ধো পঞ্ঞাক্খন্ধস্স পদট্ঠানং. সীলক্খন্ধো, সমাধিক্খন্ধো চ সমথস্স পদট্ঠানং, পঞ্ঞাক্খন্ধো ৱিপস্সনায পদট্ঠানং. সমথো ৰাগৱিৰাগচেতোৱিমুত্তিযা পদট্ঠানং, ৱিপস্সনা অৱিজ্জাৱিৰাগপঞ্ঞাৱিমুত্তিযা পদট্ঠানন্তি এৱমাদি পদট্ঠানসমাৰোপনো. ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি সেক্খফলং, অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি অসেক্খফলং, ইদং ৱেৱচনং. ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি অনাগামিফলং, অৱিজ্জাৱিৰাগা পঞ্ঞাৱিমুত্তি অগ্গফলং অৰহত্তং, ইদং ৱেৱচনং. ৰাগৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি কামধাতুসমতিক্কমনং, অৱিজ্জাৱিৰাগা চেতোৱিমুত্তি তেধাতুসমতিক্কমনং, ইদং ৱেৱচনং. পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং, পঞ্ঞাবলং, অধিপঞ্ঞাসিক্খা, পঞ্ঞাক্খন্ধোতি এৱমাদি ৱেৱচনন্তি এৱমাদি ৱেৱচনসমাৰোপনো. কাযে কাযানুপস্সিনো ৱিহৰতো চত্তাৰো সতিপট্ঠানা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, চতূসু সতিপট্ঠানেসু ভাৱিযমানেসু চত্তাৰো সম্মপ্পধানা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, চতূসু সম্মপ্পধানেসু ভাৱিযমানেসু চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তীতি এৱমাদি ভাৱনাসমাৰোপনো. কাযে কাযানুপস্সী ৱিহৰন্তো অসুভে ‘‘সুভ’’ন্তি ৱিপল্লাসং পজহতি, কবড়ীকাৰো চস্স আহাৰো পৰিঞ্ঞং গচ্ছতি, কামুপাদানেন চ অনুপাদানো ভৱতি, কামযোগেন চ ৱিসংযুত্তো ভৱতি, অভিজ্ঝাকাযগন্থেন চ ৱিপ্পযুজ্জতি, কামাসৱেন চ অনাসৱো ভৱতি, কামোঘঞ্চ উত্তিণ্ণো ভৱতি, ৰাগসল্লেন চ ৱিসল্লো ভৱতি, ৰূপূপিকা চস্স ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতি পৰিঞ্ঞং গচ্ছতি, ৰূপধাতুযং চস্স ৰাগো পহীনো ভৱতি, ন চ ছন্দাগতিং গচ্ছতি, ৱেদনাসূতি এৱমাদি পহানসমাৰোপনোতি এৱমাদি সমাৰোপনো হাৰো নিযুত্তোতি.

ইতি সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা.

সোড়সহাৰনিদ্দেসৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.

নযনিদ্দেসৱিভাৱনা

১৭. হাৰনিদ্দেসা নিদ্দিট্ঠা, অম্হেহি চ ঞাতা, ‘‘কতমে নযনিদ্দেসা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘তণ্হঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. অথ ৱা এৱং উদ্দেসক্কমেনেৱ হাৰে নিদ্দিসিত্ৱা ইদানি নযে নিদ্দিসিতুং ‘‘তণ্হঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ যো সংৱণ্ণনাৱিসেসো সুত্তে আগতং তণ্হঞ্চ অৱিজ্জঞ্চ অত্থতো নিদ্ধাৰণৱসেন গহিতং তণ্হঞ্চ অৱিজ্জঞ্চ সংকিলেসপক্খং নেতি, সুত্তে আগতেন সমথেন, সুত্তে আগতায ৱিপস্সনায অত্থতো নিদ্ধাৰণৱসেন ৱা গহিতেন সমথেন, গহিতায ৱিপস্সনায ৱোদানপক্খং নেতি, নযন্তো চ সচ্চেহি যোজেত্ৱা নেতি, অযং সংৱণ্ণনাৱিসেসো সো নন্দিযাৱট্টো নযো নামাতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ অত্থনযস্স ভূমি, সংৱণ্ণনা চ গাথাযং ‘‘নযো’’তি ৱুত্তা, তস্মা ‘‘সংৱণ্ণনাৱিসেসো’’তি ৱুত্তং. ন হি অত্থনযো সংৱণ্ণনা, চতুসচ্চপটিৱেধস্স অনুৰূপো পুব্বভাগে অনুগাহণনযো অত্থনযোৱ. তস্স পন অত্থনযস্স যা সংৱণ্ণনা উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদীনং ৱসেন তণ্হাদিমুখেন নযভূমিৰচনা পৱত্তা, তস্স সংৱণ্ণনাৱ নযৱোহাৰো কতোতি ৱিত্থাৰতো হাৰসম্পাতে (নেত্তি. ৭৮-৭৯) আগমিস্সতি.

নন্দিযাৱট্টনযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো তিপুক্খলনযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৮. ‘‘যো অকুসলে সমূলেহি, নেতি কুসলে চ কুসলমূলেহি.

ভূতং তথং অৱিতথং, তিপুক্খলং তং নযং আহূ’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ যো সংৱণ্ণনাৱিসেসো অকুসলে সমূলেহি অত্তনো অকুসলস্স তীহি লোভাদীহি মূলেহি সংকিলেসপক্খং নেতি, কুসলে চ কুসলমূলেহি তীহি অলোভাদীহি ৱোদানপক্খং নেতি, নযন্তো চ ভূতং কুসলাকুসলং নেতি, ন অভূতং মাযামৰীচিআদযো ৱিয, তথং কুসলাকুসলং নেতি, ন ঘটাদযো ৱিয সম্মুতিসচ্চমত্তং, অৱিতথং কুসলাকুসলং নেতি, ন ৱিতথং. কুসলাকুসলানং সভাৱতো ৱিজ্জমানত্তা ভূতা পৰমত্থসচ্চত্তা তথা, অকুসলস্স ইট্ঠৱিপাকতাভাৱতো, কুসলস্স চ অনিট্ঠৱিপাকতাভাৱতো ৱিপাকে সতি অৱিসংৱাদকত্তা অৱিতথা ভৱন্তি, কুসলাকুসলা হি এতেসং তিণ্ণং ‘‘ভূতং, তথং, অৱিতথ’’ন্তি পদানং কুসলাকুসলৱিসেসনতা দট্ঠব্বা.

অথ ৱা অকুসলমূলেহি অকুসলানি, কুসলমূলেহি চ কুসলানি নযন্তো অযং নযো ভূতং তথং অৱিতথং নেতি চত্তাৰি সচ্চানি নিদ্ধাৰেত্ৱা যোজেতি. দুক্খাদীনি হি বাধকাদিভাৱতো অঞ্ঞথাভাৱাভাৱেন ভূতানি, সচ্চসভাৱত্তা তথানি, অৱিসংৱাদনতো অৱিতথানি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, তথানি অৱিতথানি অনঞ্ঞথানী’’তি সং. নি. ৫.১০৯০; পটি. ম. ২.৮). অকুসলাদিসুত্তত্থস্স চতুসচ্চযোজনমুখেন নযনলক্খণং তং সংৱণ্ণনাৱিসেসং তিপুক্খলং নযন্তি আহূতি অত্থযোজনা.

তত্থ তীহি হেতূহি পুক্খলো সোভনোতি তিপুক্খলো অকুসলাদিকো অত্থনযো সংৱণ্ণনাৱিসেসোতি ঠানূপচাৰতো তিপুক্খলনযো নামাতি. ৱিত্থাৰো পন হাৰসম্পাতে (নেত্তি. ৮৭-৮৮) আগমিস্সতি.

তিপুক্খলনযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো সীহৱিক্কীড়িতনযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

১৯. ‘‘যো নেতি ৱিপল্লাসেহি, কিলেসে ইন্দ্ৰিযেহি সদ্ধম্মে.

এতং নযং নযৱিদূ, সীহৱিক্কীড়িতং আহূ’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. তত্থ যো সংৱণ্ণনাৱিসেসো সুত্তে ৱুত্তেহি ৱিপল্লাসেহি কিলেসে সংকিলেসপক্খং নেতি, সুত্তে ৱুত্তেহি ইন্দ্ৰিযেহি সদ্ধম্মে ৱোদানপক্খং নেতি, এতং সংৱণ্ণনাৱিসেসং নযৱিদূ সদ্ধম্মনযকোৱিদা, অত্থনযকুসলা এৱ ৱা সীহৱিক্কীড়িতং নযন্তি আহূতি অত্থযোজনা.

তত্থ ৱিপল্লাসেহীতি অসুভে সুভং, দুক্খে সুখং, অনিচ্চে নিচ্চং, অনত্তনি অত্তাতি চতূহি ৱিপল্লাসেহি. ইন্দ্ৰিযেহীতি সদ্ধাদীহি ইন্দ্ৰিযেহি. সদ্ধম্মেতি পটিপত্তিপটিৱেধসদ্ধম্মে. সেসমেত্থ ৱুত্তনযমেৱ. ৱিত্থাৰো পন হাৰসম্পাতে (নেত্তি. ৮৬-৮৭) আগমিস্সতীতি.

সীহৱিক্কীড়িতনযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো, অম্হেহি চ ঞাতো, ‘‘কতমো দিসালোচননযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২০. ‘‘ৱেয্যাকৰণেসু হি যে, কুসলাকুসলা তহিং তহিং ৱুত্তা.

মনসা ৱোলোকযতে, তং খু দিসালোচনং আহূ’’তি. –

গাথা ৱুত্তা. ‘‘সীহলোচনং আহূ’’তি পাঠো লিখিতো, সো পন ন থেৰস্স পাঠোতি দট্ঠব্বো ভিন্নলক্খণত্তা. তত্থ তহিং তহিং ৱেয্যাকৰণেসু যে কুসলাকুসলা নযস্স দিসাভূতা ধম্মা ৱুত্তা, তে কুসলাকুসলে নযস্স দিসাভূতধম্মে অবহি অব্ভন্তৰং চিত্তে এৱ যং ওলোকনং কৰোতি, তং ওলোকনং খু ওলোকনং এৱ দিসালোচনন্তি আহূতি অত্থযোজনা.

তত্থ ৱেয্যাকৰণেসূতি তস্স তস্স অত্থনযস্স যোজনত্থং কতেসু সুত্তস্স অত্থৱিস্সজ্জনেসু. কুসলাতি ৱোদানিযা. অকুসলাতি সংকিলেসিকা. ৱুত্তাতি সুত্ততো নিদ্ধাৰেত্ৱা কথিতা. ওলোকযতেতি তে কুসলাদিধম্মে চিত্তেনেৱ ‘‘অযং পঠমা দিসা, অযং দুতিযা দিসা’’তিআদিনা তস্স তস্স নযস্স দিসাভাৱেন উপপৰিক্খতি, ৱিচাৰেতীতি অত্থো. খূতি অৱধাৰণত্থে নিপাতো, তেন দিসালোচননযো কোচি অত্থৱিসেসো ন হোতীতি দস্সেতীতি.

২১. দিসালোচননযনিদ্দেসো নিদ্দিট্ঠো. অম্হেহি চ ঞাতো. ‘‘কতমো অঙ্কুসনযনিদ্দেসো’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা ‘‘ওলোকেত্ৱা’’তিআদিগাথা ৱুত্তা. তত্থ তংতংনযদিসাভূতে সব্বে কুসলাকুসলে দিসালোচনেন ওলোকেত্ৱা উক্খিপিয সুত্ততো উদ্ধৰিত্ৱা যং সমানেতি যং সমানযনং কৰোতি, অযং সমানযনসঙ্খাতো নযো অঙ্কুসো নযো নামাতি অত্থযোজনা.

এত্থ চ অঙ্কুসো নাম হত্থীনং ইচ্ছিতট্ঠানং আনযনকাৰণভূতো ৱজিৰাদিমযো তিক্খগ্গো উজুৱঙ্কভূতো দব্বসম্ভাৰৱিসেসো, অযম্পি নযো অঙ্কুসো ৱিযাতি অত্থেন অঙ্কুসো. এতেন হি নযেন ইচ্ছিতং সুত্তত্থং নযতীতি. মুখ্যতো পন অঙ্কে ৱিজ্ঝনট্ঠানে উদ্ধটো অসতি অন্তো পৱিসতীতি অঙ্কুসো. অঙ্কসদ্দূপপদউপুব্বঅসধাতু অপচ্চযোতি. অযম্পি নযো কোচিপি অত্থৱিসেসো ন হোতীতি.

সোড়স হাৰনিদ্দেসা চেৱ পঞ্চ নযনিদ্দেসা চ আচৰিযেন নিদ্দিট্ঠা. অম্হেহি চ ঞাতা, ‘‘সংৱণ্ণেতব্বসুত্তে কিং সোড়স হাৰা পঠমং যোজেতব্বা, উদাহু নযা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২২. ‘‘সোড়স হাৰা পঠমং, দিসালোচনতো দিসা ৱিলোকেত্ৱা.

সঙ্খিপিয অঙ্কুসেন হি, নযেহি তিহি নিদ্দিসে সুত্ত’’ন্তি. –

গাথমাহ. অট্ঠকথাযং পন ‘‘এৱং হাৰে, নযে চ নিদ্দিসিত্ৱা ইদানি নেসং যোজনক্কমং দস্সেন্তো ‘সোড়স হাৰা পঠম’ন্তিআদিমাহা’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২২) ৱুত্তং. তত্থ সোড়স হাৰা ব্যঞ্জনপৰিযেট্ঠিভাৱতো সংৱণ্ণেতব্বসুত্তে সংৱণ্ণনাভাৱেন পঠমং যোজেতব্বা, যোজেন্তেন নিদ্দিট্ঠা হাৰানুক্কমেনেৱ যোজেতব্বা, ন উপ্পটিপাটিযা. হাৰসংৱণ্ণনানুক্কমেন সংৱণ্ণেতব্বং পঠমং সংৱণ্ণেত্ৱা পচ্ছা দিসালোচনেন ওলোকেত্ৱা অঙ্কুসনযেন নেত্ৱা তীহি অত্থনযেহি নিদ্দিসেতি অধিপ্পাযো.

ইতি সত্তিবলানুৰূপা ৰচিতা

নযনিদ্দেসৱিভাৱনা নিট্ঠিতা.

দ্ৱাদসপদৱিভাৱনা

নেত্তিৱিসযং সাসনৱৰসঙ্খাতং সংৱণ্ণেতব্বসুত্তং যেসং ব্যঞ্জনপদানং, অত্থপদানঞ্চ ৱসেন ‘‘দ্ৱাদস পদানি সুত্ত’’ন্তি সঙ্গহৱাৰে ৱুত্তং, ‘‘কতমানি তানী’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা সৰূপতো নিদ্দিসিতুং –

২৩. ‘‘অক্খৰং পদং ব্যঞ্জনং, নিৰুত্তি তথেৱ নিদ্দেসো.

আকাৰছট্ঠৱচনং, এত্তাৱ ব্যঞ্জনং সব্বং.

২৪. সঙ্কাসনা পকাসনা, ৱিৱৰণা ৱিভজনুত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তি.

এতেহি ছহি পদেহি, অত্থো কম্মঞ্চ নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি. –

গাথাদ্ৱযং ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ইদানি যেসং ব্যঞ্জনপদানং, অত্থপদানঞ্চ ৱসেন ‘দ্ৱাদস পদানি ‘সুত্ত’ন্তি ৱুত্তং, তানি পদানি নিদ্দিসিতুং ‘অক্খৰপদ’ন্তিআদিমাহা’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২৩) ৱুত্তং.

তত্থ কেনট্ঠেন অক্খৰন্তি? অক্খৰট্ঠেন অসঞ্চৰণট্ঠেন. অকাৰাদিৱণ্ণো হি অকাৰাদিতো ইকাৰাদিপৰিযাযং নক্খৰতি, ন সঞ্চৰতি, ন সঙ্কমতি. তেনাহ অট্ঠকথাযং ‘‘অপৰিযোসিতে পদে ৱণ্ণো অক্খৰং পৰিযাযৱসেন অক্খৰণতো অসঞ্চৰণতো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২৩). অপৰিযোসিতে পদেতি চ ৱিভত্যন্তভাৱং অপ্পত্তে দ্ৱিতিচতুক্খৰৱন্তেসু পদেসু একদ্ৱিতিক্খৰমত্তেযেৱ অক্খৰং নাম, পৰিযোসিতে পদংযেৱ, ন অক্খৰন্তি অধিপ্পাযো. পদং পন পৱেসনতো অত্থৱসেন পৰিযাযং সঞ্চৰন্তং ৱিয হোতি, ন এৱং অকাৰাদিৱণ্ণো অৱেৱচনত্তা. ‘‘মা এৱং মঞ্ঞসী’’তিআদীসু ৱা একক্খৰপদা মা-কাৰাদি অক্খৰং নাম, ৱিভত্যন্তং পদং পন পদমেৱ হোতি.

পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং. তং নামাখ্যাতোপসগ্গনিপাতপ্পভেদেন চতুব্বিধং. তত্থ দব্বপধানং ‘‘ফস্সো ৱেদনা চিত্ত’’ন্তি এৱমাদিকং নামপদং. তত্থ হি দব্বমাৱিভূতৰূপং, কিৰিযা অনাৱিভূতৰূপা. কিৰিযাপধানং ‘‘ফুসতি ৱেদযতি ৱিজানাতী’’তি এৱমাদিকং আখ্যাতপদং নাম. তত্থ হি ফুসনাদিকিৰিযা আৱিভূতৰূপা, দব্বমনাৱিভূতৰূপং. কিৰিযাৱিসেসবোধহেতুভূতং প-উপ-ইতিএৱমাদিকং উপসগ্গপদং নাম. ‘‘চিৰপ্পৱাসিং (ধ. প. ২১৯) উপৱুত্থ’’ন্তি (অ. নি. ৩.৭১; সু. নি. ৪০৫) এৱমাদীসু হি প-উপাদিসদ্দা ৱসনাদিকিৰিযায ৱিযোগাদিৱিসিট্ঠতং দীপেন্তি. ৱচনত্থো পন নামপদআখ্যাতপদদ্ৱযং উপগন্ত্ৱা তস্স পদদ্ৱযস্স অত্থং সজ্জন্তীতি উপসগ্গাতি দট্ঠব্বো. কিৰিযায চেৱ দব্বস্স চ সৰূপৱিসেসপকাসনহেতুভূতং ‘‘এৱং, ইতী’’তি এৱমাদিকং নিপাতপদং অস্সপি সংৱণ্ণনাযপি ইচ্ছিতত্তা, অক্খৰেন পন কথং গহিতোতি চে? অক্খৰেহি সুয্যমানেহি সুণন্তানং ৱিসেসৱিধানস্স কতত্তা পদপৰিযোসানে পদত্থসম্পটিপত্তি হোতি. তস্মা অক্খৰেনপি অত্থাকাৰো গহিতোৱাতি ৱেদিতব্বো. তেন ৱুত্তং – ‘‘অক্খৰেহি সঙ্কাসেতি, পদেহি পকাসেতি, অক্খৰেহি চ পদেহি চ উগ্ঘটেতী’’তি (নেত্তি. ৯) চ.

ৱিৱৰণা ৱিত্থাৰণা. ৱিভজনা চ উত্তানীকম্মঞ্চ পঞ্ঞত্তি চ ৱিভজনুত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তীতি সমাহাৰে অযং দ্ৱন্দসমাসো. তত্থ ৱিভাগকৰণং ৱিভজনং নাম. ব্যঞ্জনাকাৰেহি যো অত্থাকাৰো নিদ্দিসিযমানো, সো অত্থাকাৰো ৱিৱৰণৱিভজনাতি দ্ৱীহি অত্থপদেহি নিদ্দিসিতো. পাকটকৰণং উত্তানীকম্মং নাম. পকাৰেহি ঞাপনং পঞ্ঞত্তি. নিৰুত্তিনিদ্দেসসঙ্খাতেহি ব্যঞ্জনপদেহি পকাসিযমানো যো অত্থাকাৰো অত্থি, সো অত্থাকাৰো উত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তীহি পটিনিদ্দিসিতো. এতেহি সঙ্কাসনাদীহি ছহি অত্থপদেহি অত্থো সুত্তত্থো গহিতো, কম্মঞ্চ উগ্ঘটনাদিকম্মঞ্চ নিদ্দিট্ঠন্তি অত্থো. যেন সুত্তত্থেন উগ্ঘটিতঞ্ঞুনো চিত্তসন্তানস্স সম্বোধনকিৰিযাসঙ্খাতস্স উগ্ঘটনকম্মস্স নিব্বত্তি ভৱে, সো সুত্তত্থো সঙ্কাসনাপকাসনাকাৰো হোতি. যেন সুত্তত্থেন ৱিপঞ্চিতঞ্ঞুনো চিত্তসন্তানস্স বোধনকিৰিযাসঙ্খাতস্স ৱিপঞ্চনকম্মস্স নিব্বত্তি, সো সুত্তত্থো ৱিৱৰণাৱিভজনাকাৰো হোতি. যেন সুত্তত্থেন নেয্যস্স চিত্তসন্তানস্স পবোধনকিৰিযাসঙ্খাতস্স নযকম্মস্স নিব্বত্তি, সো সুত্তত্থো উত্তানীকম্মপঞ্ঞত্তাকাৰো হোতীতি দট্ঠব্বো. তেনাহ অট্ঠকথাচৰিযো ‘‘সুত্তত্থেন হি দেসনায পৱত্তিযমানেন উগ্ঘটিতঞ্ঞুআদিৱেনেয্যানং চিত্তসন্তানস্স পবোধনকিৰিযানিব্বত্তি, সো চ সুত্তত্থো সঙ্কাসনাদিআকাৰো’’তি (নেত্তি. অট্ঠ. ২৪).

‘‘যথাৱুত্তেহি তীহি অত্থনযেহি চেৱ ছহি অত্থপদেহি চ অযুত্তোপি অত্থো কিং কোচি অত্থি, উদাহু সব্বো অত্থো যুত্তো এৱা’’তি পুচ্ছিতব্বত্তা –

২৫. ‘‘তীণি চ নযা অনূনা, অত্থস্স চ ছপ্পদানি গণিতানি.

নৱহি পদেহি ভগৱতো, ৱচনস্সত্থো সমাযুত্তো’’তি. –

গাথমাহ. তত্থ তীণীতি লিঙ্গৱিপল্লাসনিদ্দেসো, তযোতি পন পকতিলিঙ্গনিদ্দেসো ৱত্তব্বো. গণিতা অনূনা তযো অত্থস্স নযা চ গণিতানি অনূনানি ছ অত্থস্স পদানি চ নিদ্দিট্ঠানি, নিদ্দিট্ঠেহি চ অত্থপদেহি ভগৱতো ৱচনস্স সব্বো অত্থো সমাযুত্তোৱ অযুত্তো কোচি অত্থো নত্থীতি যোজনা কাতব্বা. অত্থস্সাতি সুত্তত্থস্স. নযাতি নেত্তিঅত্থনযা. পদানীতি নেত্তিঅত্থপদানি.

২৬. যে হাৰাদযো নিদ্দিট্ঠা, তে হাৰাদযো সম্পিণ্ডেত্ৱা নেত্তিপ্পকৰণস্স পদত্থে সুখগ্গহণত্থং গণনৱসেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘অত্থস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ অত্থস্স সমূহস্স অৱযৱভূতানি নৱভেদানি অত্থপদানি সুত্তব্যঞ্জনস্স অত্থস্স পৰিযেট্ঠিসঙ্খাতায সংৱণ্ণনায গণনতো চতুৱীসতি ব্যঞ্জনপদানি হোন্তি, অত্থপদব্যঞ্জনপদভূতং উভযং সঙ্খেপযতো সম্পিণ্ডযতো তেত্তিংসা তেত্তিংসৱিধা এত্তিকা তেত্তিংসৱিধাৱ নেত্তীতি যোজনা.

তত্থ নৱপ্পদানীতি তযো অত্থনযা, ছ অত্থপদানি চ. চতুব্বীসাতি সোড়স হাৰা, ছ ব্যঞ্জনপদানি, দ্ৱে দিসালোচননযঅঙ্কুসনযা চাতি এৱং তেত্তিংসৱিধা চ নেত্তি নাম, ইতো ৱিনিমুত্তো অঞ্ঞো কোচি নেত্তিপদত্থো নত্থীতি অত্থো দট্ঠব্বো.

‘‘এৱং তেত্তিংসপদত্থায নেত্তিযা হাৰনযানং কতমো দেসনাহাৰৱিচযহাৰো’’তিআদি দেসনাক্কমেনেৱ সিদ্ধো, এৱং সিদ্ধে সতিপি ‘‘সোড়স হাৰা পঠম’’ন্তি আৰম্ভো ‘‘সব্বেপিমে হাৰা চেৱ নযা চ ইমিনা দস্সিতক্কমেনেৱ সংৱণ্ণেতব্বেসু সুত্তেসু সংৱণ্ণনাৱসেন যোজেতব্বা, ন উপ্পটিপাটিযা’’তি ইমমত্থং দীপেতি. দীপনৱচনসৱনানুসাৰেন ঞাপেতি, তস্মা এৱং কমো দস্সিতো, অস্সাদাদীনৱনিস্সৰণানি ধম্মদেসনায নিস্সযানি, ফলঞ্চ ধম্মদেসনায ফলং, উপাযো চ ধম্মদেসনায উপাযো, আণত্তি চ ধম্মদেসনায সৰীৰং. দেসনাহাৰস্স তাসং অস্সাদাদীনৱনিস্সৰণফলুপাযাণত্তীনং ৱিভাৱনসভাৱত্তা.

নিদ্ধাৰণেন ৱিনাপি পকতিযা সব্বসংৱণ্ণেতব্বসুত্তেসু অনৰূপাতি সুৱিঞ্ঞেয্যত্তা, সংৱণ্ণনাৱিসেসানং ৱিচযহাৰাদীনং নিস্সযভাৱতো চ পঠমং দেসনাহাৰো দস্সিতো.