৮. মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা

অচেলকস্সপৱত্থুৱণ্ণনা

৩৮১. এৱং জালিযসুত্তং সংৱণ্ণেত্ৱা ইদানি মহাসীহনাদসুত্তং সংৱণ্ণেন্তো যথানুপুব্বং সংৱণ্ণনোকাসস্স পত্তভাৱং ৱিভাৱেতুং, জালিযসুত্তস্সানন্তৰং সঙ্গীতস্স সুত্তস্স মহাসীহনাদসুত্তভাৱং ৱা পকাসেতুং ‘‘এৱং মে সুতং…পে… উৰুঞ্ঞাযং ৱিহৰতীতি মহাসীহনাদসুত্ত’’ন্তি আহ. এতদেৱ নামন্তি যস্মিং ৰট্ঠে তং নগৰং, তস্স ৰট্ঠস্সপি যস্মিং নগৰে ভগৱা ৱিহাসি, তস্স নগৰস্সপি ‘‘উৰুঞ্ঞা’’ত্ৱেৱ নামং, তস্মা উৰুঞ্ঞাযন্তি উৰুঞ্ঞানামজনপদে উৰুঞ্ঞানামনগৰেতি আৱুত্তিআদিনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমিনা ইমমত্থং দস্সেতি – ন সব্বত্থ নিযতপুল্লিঙ্গপুথুৱচনাৱ জনপদৱাচী সদ্দা, কত্থচি অনিযতপুল্লিঙ্গপুথুৱচনাপি যথা ‘‘আড়ৱিযং ৱিহৰতী’’তি (পাচি. ৮৪, ৮৯) কেচি জনপদমেৱত্থং ৱদন্তি, তং অপনেতুং ‘‘ভগৱা হী’’তিআদি ৱুত্তং. ৰমণীযোতি মনোহৰভূমিভাগতায, ছাযূদকসম্পত্তিযা, জনৱিৱিত্ততায চ মনোৰমো. মিগানং অভযং দেতি এত্থাতি মিগদাযো. তেনাহ ‘‘সো’’তিআদি. চেলং ৱত্থং, তং নত্থি অস্সাতি অচেলোতি ৱুত্তং ‘‘নগ্গপৰিব্বাজকো’’তি. নামন্তি গোত্তনামং. তপনং সন্তপনং কাযস্স খেদনং তপো, সো এতস্স অত্থীতি তপস্সী. যস্মা তথাভূতো তপং নিস্সিতো, তপো চ তং নিস্সিতো হোতি, তস্মা ‘‘তপনিস্সিতক’’ন্তি আহ. মুত্তাচাৰাদীতি এত্থ আদিসদ্দেন পৰতো পাড়িয (দী. নি. ১.৩৯৭) মাগতা হত্থাপলেখনাদযো সঙ্গহিতা. লূখং ফৰুসং সাধুসম্মতাচাৰৱিৰহতো অপসাদনীযং আজীৱতি ৱত্ততীতি লূখাজীৱীতি অট্ঠকথামুত্তকনযো. উপ্পণ্ডেতীতি উহসনৱসেন পৰিভাসতি. উপৱদতীতি অৱঞ্ঞাপুব্বকং অপৱদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘হীড়েতি ৱম্ভেতী’’তি. ‘‘হেতুম্হি ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু ৱিয ধম্মসদ্দো হেতুপৰিযাযোতি আহ ‘‘কাৰণস্স অনুকাৰণ’’ন্তি. তথাৱুত্তসদ্দত্থোযেৱেত্থ কাৰণসদ্দস্স হেতুভাৱতো. অত্থৱসা পযুত্তো হি সদ্দপযোগো. সোযেৱ চ সদ্দত্থো পৰেহি ৱুচ্চমানো অনুকাৰণং তদনুৰূপং তস্সদিসং ৱা ততো পচ্ছা ৱা ৱুত্তকাৰণভাৱতো. পৰেহীতি যেসং তুম্হেহি ইদং ৱুত্তং, তেহি পৰেহি. ৱুত্তকাৰণেনাতি যথা তেহি ৱুত্তং, তথা চে তুম্হেহি ন ৱুত্তং, এৱং সতি তেহি ৱুত্তকাৰণেন সকাৰণো হুত্ৱা তুম্হাকং ৱাদো ৱা ততো পৰং তস্স অনুৱাদো ৱা কোচি অপ্পমত্তকোপি ৱিঞ্ঞূহি গৰহিতব্বং কাৰণং ঠানং নাগচ্ছেয্য, কিমেৱং নাগচ্ছতীতি যোজনা. ‘‘ইদং ৱুত্তং হোতী’’তিআদিনা তদেৱত্থং সঙ্খেপতো দস্সেতি.

৩৮২. ইদানি যং ৱিভজ্জৱাদং সন্ধায ভগৱতা ‘‘ন মেতে ৱুত্তৱাদিনো’’তি সঙ্খেপেন ৱত্ৱা তং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ইধাহং কস্সপা’’তিআদি ৱুত্তং, তং ৱিভাগেন দস্সেন্তো ‘‘ইধেকচ্চো’’তিআদিমাহ. ভগৱা হি নিৰত্থকং অনুপসমসংৱত্তনিকং কাযকিলমথং ‘‘অত্তকিলমথানুযোগো দুক্খো অনৰিযো অনত্থসংহিতো’’তিআদিনা (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৱ. ১৩). গৰহতি, সাত্থকং পন উপসমসংৱত্তনিকং কাযকিলমথং ‘‘আৰঞ্ঞিকো হোতি, পংসুকূলিকো হোতী’’তিআদিনা (অ. নি. ৫.১৮১, ১৮২; পৰি. ৩২৫) ৱণ্ণেতি. অপ্পপুঞ্ঞতাযাতি অপুঞ্ঞতায. অপ্পসদ্দো চেত্থ ‘‘দ্ৱত্তিছদনস্স পৰিযাযং অপ্পহৰিতে ঠিতেন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তিআদীসু (পাচি. ১৩৫) ৱিয অভাৱত্থো. মিচ্ছাদিট্ঠিভাৱতো কম্মফলং পটিক্খিপন্তেন ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনা (দী. নি. ১.১৭১; ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬, ১৩৬; সং. নি. ৩.২১০; অ. নি. ৩.১১৮; ১০.১৭৬; ধ. স. ১২২১; ৱিভ. ৯০৭) মিচ্ছাদিট্ঠিং পুৰক্খত্ৱা জীৱিতৱুত্তিহেতু তথা তথা দুচ্চৰিতপূৰণং সন্ধায ‘‘তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা’’তি ৱুত্তং.

ভিয্যোসোমত্তাযাতি মত্ততো অতিৰেকং. ‘‘ভিয্যোসো’’তি হি ইদং ভিয্যোসদ্দেন সমানত্থং নেপাতিকং. অনেসনৱসেনাতি কোহঞ্ঞে ঠত্ৱা অসন্তগুণসম্ভাৱনিচ্ছায যথা তথা তপং কত্ৱা অনেসিতব্বমেসনাৱসেন মিচ্ছাজীৱেনাতি অত্থো. যথাৱুত্তনযেন জীৱিতৱুত্তিহেতু তীণি দুচ্চৰিতানি পূৰেত্ৱা.ইমে দ্ৱেতি ‘‘অপ্পপুঞ্ঞো, পুঞ্ঞৱা’’তি চ ৱুত্তে দুচ্চৰিতকাৰিনো দ্ৱে পুগ্গলে.

দুতিযনযে ইমে দ্ৱেতি ‘‘অপ্পপুঞ্ঞো, পুঞ্ঞৱা’’তি চ ৱুত্তে সুচৰিতকাৰিনো দ্ৱে পুগ্গলে.

পঠমদুতিযনযেসু ৱুত্তনযেনেৱ ততিযচতুত্থনযেসুপি যথাক্কমং অত্থো ৱেদিতব্বো. পঠমততিযনযেসু চেত্থ অহেতুকঅকিৰিযৱাদিনো. দুতিযচতুত্থনযেসু পন কম্মকিৰিযৱাদিনোতি দট্ঠব্বং. অপ্পদুক্খৱিহাৰীতি অপ্পকং দুক্খেন ৱিহাৰী. বাহিৰকাচাৰযুত্তোতি সাসনাচাৰতো বাহিৰকেন তিত্থিযাচাৰেন যুত্তো. অত্তানং সুখেত্ৱাতি অধম্মিকেন অনেসনায লদ্ধপচ্চযনিমিত্তেন সুখেন অত্তানং সুখেত্ৱা সুখং কত্ৱা, ‘‘সুখে ঠপেত্ৱা’’তি অধুনা পাঠো.

‘‘ন দানি মযা সদিসো অত্থী’’তিআদিনা তণ্হামানদিট্ঠিসঙ্খাতানং তিস্সন্নং মঞ্ঞনানং ৱসেন দুচ্চৰিতপূৰণমাহ. লাভসক্কাৰং ৱা উপ্পাদেন্তো তীণি দুচ্চৰিতানি পুৰেত্ৱাতি সম্বন্ধো. মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেনাতি ‘‘নত্থি কামেসু দোসো’’তি এৱং পৱত্তমিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন. পৰিব্বাজিকাযাতি বাহিৰপব্বজ্জমুপগতায তাপসদাৰিকায, ছন্নপৰিব্বাজিকায চ. ‘‘অপৰো’’তি এত্থাপি হি ‘‘তাপসো ৱা ছন্নপৰিব্বাজকো ৱা’’তি অধিকাৰো. দহৰাযাতি তৰুণায. মুদুকাযাতি সুখুমালায. লোমসাযাতি তনুতম্বলোমতায অপ্পলোমৱতিযা. লোমং এতিস্সা অত্থীতি লোমসা. লিঙ্গত্তযেপি হি স-পচ্চযেন পদসিদ্ধিমিচ্ছন্তি সদ্দৱিদূ. কামেসূতি ৱত্থুকামেসু. পাতব্বতন্তি পৰিভুঞ্জিতব্বং. পৰিভোগত্থো হেত্থ পা-সদ্দো, তব্বসদ্দো চ ভাৱসাধনো. তা-সদ্দো পন সকত্থে যথা ‘‘দেৱতা’’তি, পাতব্বতন্তি ৱা পৰিভুঞ্জনকতং, কত্তুসাধনো চেত্থ তব্বসদ্দো যথা উপৰিপণ্ণাসকে পঞ্চত্তযসুত্তে ‘‘যে হি কেচি ভিক্খৱে সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতব্বসঙ্খাৰমত্তেন এতস্স আযতনস্স উপসম্পদং পঞ্ঞপেন্তী’’তি (ম. নি. ৩.২৪) তথা হি তদট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাতব্বং, দিট্ঠসুতমুতৱিঞ্ঞাতমত্তেন পঞ্চদ্ৱাৰিকসঞ্ঞাপৱত্তিমত্তেনাতি অযঞ্হি এত্থ অত্থো’’তি, (ম. নি. অট্ঠ. ৩.২৪) তট্টীকাযঞ্চ ‘‘যথা নিয্যন্তীতি নিয্যানিকাতি বহুলং ৱচনতো কত্তুসাধনো নিয্যানিকসদ্দো, এৱং ইধ ৱিঞ্ঞাতব্বসদ্দোতি আহ ‘ৱিজানাতীতি ৱিঞ্ঞাতব্ব’ন্তি,’’ তা-সদ্দো পন ভাৱে. অস্সাদিযমানপক্খে ঠিতো কিলেসকামোপি ৱত্থুকামপৰিযাপন্নোযেৱ, তস্মা তেসু যথাৰুচি পৰিভুঞ্জন্তোতি অত্থো.

ইদন্তি নযচতুক্কৱসেন ৱুত্তং অত্থপ্পভেদৱিভজনং. ‘‘তিত্থিযৱসেন আগতং অট্ঠকথাযং তথা ৱিভত্তত্তা’’তি (দী. নি. টী. ১.৩৮২) আচৰিযেন ৱুত্তং, তথাযেৱ পন পাড়িযম্পি ৱিভত্তন্তি ৱেদিতব্বং. সাসনেপীতি ইমস্মিং সাসনেপি.

কথং লব্ভতীতি আহ ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি. যস্মা ন লভতি, তস্মা অনেসনং কত্ৱাতিআদিনা যোজেতব্বং. অৰহত্তং ৱা অত্তনি অসন্তং ‘‘অত্থি মে’’তি যথাৰুতং পটিজানিত্ৱা. সামন্তজপ্পনপচ্চযপটিসেৱনইৰিযাপথসন্নিস্সিতসঙ্খাতানি তীণি ৱা কুহনৱত্থূনি পটিসেৱিত্ৱা.

তাদিসোৱাতি ধুতঙ্গ (ৱিসুদ্ধি. ১.২২; থেৰগা. অট্ঠ. ২.৮৪৪ আদযো) সমাদানৱসেন লূখাজীৱী এৱ. অনেসনৱসেনাতি নিদস্সনমত্তং. ‘‘অৰহত্তপটিজাননেনা’’তিআদিপি হি ৱত্তব্বং.

দুল্লভসুখো ভৱিস্সামি দুগ্গতীসু উপপত্তিযাতি অধিপ্পাযো. অসক্কোন্তোতি এত্থ অন্তসদ্দো ভাৱলক্খণে, অসক্কুণমানে সতীতি অত্থো.

৩৮৩. অসুকট্ঠানতোতি অসুকভৱতো. আগতাতি উপপত্তিৱসেন ইধাগতা. ইদানি গন্তব্বট্ঠানঞ্চাতি উপপত্তিৱসেনেৱ আযতিং গমিতব্বভৱঞ্চ. ততোতি অতীতভৱতো. পুন উপপত্তিন্তি আযতিং অনন্তৰভৱে পুন উপপত্তিং, ততো অনন্তৰভৱেপি পুন উপপত্তিন্তি পুনপ্পুনং নিব্বত্তিং. কেন কাৰণেন গৰহিস্সামীতি এত্থ যথাভূতমজানন্তো ইচ্ছাদোসৱসেন যং কিঞ্চি গৰহেয্য, ন তথা চাহং, অহং পন যথাভূতং জানন্তো সব্বম্পেতং কেন কাৰণেন গৰহিস্সামি, সব্বস্সপেতস্স তপস্স গৰহায কাৰণং নত্থীতি ইমমধিপ্পাযং দস্সেন্তো ‘‘গৰহিতব্বমেৱা’’তিআদিমাহ. ভণ্ডিকন্তি পুটভণ্ডিকং. উপমাপক্খে পৰিসুদ্ধতায ধোতং, তথা অধোতঞ্চ, উপমেয্যপক্খে পন পসংসিতব্বগুণতায ধোতং পৰিসুদ্ধং, তথা অধোতঞ্চাতি অত্থো. তমত্থন্তি গৰহিতব্বস্স চেৱ গৰহণং, পসংসিতব্বস্স চ পসংসনং.

৩৮৪. দিট্ঠধম্মিকস্স, সম্পৰাযিকস্স চ অত্থস্স সাধনৱসেন পৱত্তিযা গৰুকত্তা ন কোচি ন সাধূতি ৱদতি. পঞ্চৱিধং ৱেৰন্তি পাণাতিপাতাদিপঞ্চৱিধৱেৰং. তঞ্হি পঞ্চৱিধস্স সীলস্স পটিপক্খভাৱতো, সত্তানং ৱেৰহেতুতায চ ‘‘ৱেৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি, ততো এৱ চ তং ন কোচি ‘‘সাধূ’’তি ৱদতি তথা দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থানমসাধনতো, সত্তানং সাধুভাৱস্স দূসনতো চ. ন নিৰুন্ধিতব্বন্তি ৰূপগ্গহণে ন নিৱাৰেতব্বং. দস্সনীযদস্সনত্থো হি চক্খুপটিলাভোতি তেসমধিপ্পাযো. অযমেৱ নযো সোতাদীসুপি. যদগ্গেন তেসং পঞ্চদ্ৱাৰে অসংৱৰো সাধু, তদগ্গেন তত্থ সংৱৰো ন সাধূতি অধিপ্পাযো হোতীতি আহ ‘‘পুন…পে… অসংৱৰ’’ন্তি.

অযমেত্থ অট্ঠকথাতো অপৰো নযো – যং তে একচ্চং ৱদন্তি ‘‘সাধূ’’তি তে ‘‘একে সমণব্ৰাহ্মণা’’তি ৱুত্তা তিত্থিযা যং অত্তকিলমথানুযোগাদিং ‘‘সাধূ’’তি ৱদন্তি, তং মযং ন ‘‘সাধূ’’তি ৱদাম. যং তে…পে… ‘‘ন সাধূ’’তি যং পন তে অনৱজ্জপচ্চযপৰিভোগং, সুনিৱত্থসুপাৰুতাদিসম্মাপটিপত্তিঞ্চ ‘‘ন সাধূ’’তি ৱদন্তি, তং মযং ‘‘সাধূ’’তি ৱদামাতি.

ইতি যং পৰৱাদমূলকং চতুক্কং দস্সিতং, তদেৱ পুন সকৱাদমূলকং চতুক্কং কত্ৱা দস্সিতন্তি ৱিঞ্ঞাপেতুং ‘‘এৱ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. যঞ্হি কিঞ্চি কেনচি সমানং, তেনপি তং সমানমেৱ. যঞ্চ কিঞ্চি কেনচি অসমানং, তেনপি তং অসমানমেৱাতি আহ ‘‘সমানাসমানত’’ন্তি. এত্থ চ সমানতন্তি সমানতামত্তং. অনৱসেসতো হি পহাতব্বধম্মানং পহানং, উপসম্পাদেতব্বধম্মানং উপসম্পাদনঞ্চ সকৱাদেৱ দিস্সতি, ন পৰৱাদে. তেন ৱুত্তং ‘‘ত্যাহং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱং ৱদামী’’তিআদি. সকৱাদপৰৱাদানুৰূপং ৱুত্তনযেন পঞ্চসীলাদিৱসেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো.

সমনুযুঞ্জাপনকথাৱণ্ণনা

৩৮৫. অন্তমিতি আণত্তিযং পঞ্চমীঅত্তনোপদং. লদ্ধিং পুচ্ছন্তোতি ‘‘কিং সমণো গোতমো সংকিলেসধম্মে অনৱসেসং পহায ৱত্ততি, উদাহু পৰে গণাচৰিযা, এত্থ তাৱ অত্তনো লদ্ধিং ৱদেহী’’তি এৱং পটিঞ্ঞাতং সিদ্ধন্তং পুচ্ছন্তো. কাৰণং পুচ্ছন্তোতি ‘‘সমণোৱ গোতমো সংকিলেসধম্মে অনৱসেসং পহায ৱত্ততী’’তি ৱুত্তে ‘‘কাৰণেনপি এতমত্থং গাহযা’’তি এৱং হেতুং পুচ্ছন্তো. উভযং পুচ্ছন্তোতি ‘‘ইদং নামেত্থ কাৰণ’’ন্তি কাৰণং ৱত্ৱা পটিঞ্ঞাতে অত্থে সাধিযমানে অন্ৱযতো, ব্যতিৰেকতো চ কাৰণং সমত্থেতুং সদিসাসদিসপ্পভেদং উপমোদাহৰণদ্ৱযং পুচ্ছন্তো. অপিচ হেতুপমোদাহৰণৱসেন তিলক্খণসম্পত্তিযা যথাপটিঞ্ঞাতে অত্থে সাধিতে সম্মদেৱ অনু পচ্ছা ভাসন্তো নিগমেন্তোপি সমনুভাসতি নামাতি ৱেদিতব্বং. ‘‘উপসংহৰিত্ৱা’’তি পাঠসেসো. ‘‘কিং তে’’তিআদি উপসংহৰণাকাৰদস্সনং. দুতিযপদেপীতি ‘‘সঙ্ঘেন ৱা সঙ্ঘ’’ন্তি পদেপি. ৱচনসেসং, উপসংহৰণাকাৰঞ্চ সন্ধায ‘‘এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তং.

তমত্থন্তি তং পহাতব্বধম্মানং অনৱসেসং পহায ৱত্তনসঙ্খাতং, সমাদাতব্বধম্মানং অনৱসেসং সমাদায ৱত্তনসঙ্খাতঞ্চ অত্থং. যোজেত্ৱাতি অকুসলাদিপদেহি যোজেত্ৱা. অকোসল্লসম্ভূতাদিঅত্থেন অকুসলা চেৱ ততোযেৱ অকুসলাতি চ সঙ্খাতা,সঙ্খাতসদ্দো চেত্থ ঞাতত্থো, কোট্ঠাসত্থো চ যুজ্জতীতি আহ ‘‘ঞাতা, কোট্ঠাসং ৱা কত্ৱা ঠপিতা’’তি, পুৰিমেন চেত্থ পদেন একন্তাকুসলে ৱদতি, পচ্ছিমেন তং সহগতে, তপ্পটিপক্খিযে চ. এৱঞ্হি কোট্ঠাসকৰণেন ঠপনং উপপন্নং হোতি. অকুসলপক্খিকভাৱেন হি ৱৱত্থাপনং কোট্ঠাসকৰণং. অৱজ্জসদ্দো দোসত্থো গাৰয্হপৰিযাযত্তা, অ-সদ্দস্স চ তব্ভাৱৱুত্তিতোতি আহ ‘‘সদোসা’’তি. অৰিযা নাম নিদ্দোসা. ইমে পন অকুসলা কথঞ্চিপি নিদ্দোসা ন হোন্তীতি নিদ্দোসট্ঠেন অৰিযা ভৱিতুং নালং অসমত্থা.

৩৮৬-৩৯২. ‘‘য’’ন্তি এতং কাৰণে পচ্চত্তৱচনন্তি দস্সেতি ‘‘যেনা’’তি ইমিনা. যং ৱা পনাতি অসম্ভাৱনাৱচনমেতং, যং ৱা পন কিঞ্চীতি অত্থো. পহায ৱত্তন্তীতি চ অত্থৱসা পুথুৱচনৱিপৰিণামোতি ৱুত্তং ‘‘যং ৱা তং ৱা অপ্পমত্তকং পহায ৱত্তন্তী’’তি. গণাচৰিযা চেত্থ পূৰণমক্খলিআদযো. সত্থুপভৱত্তা সঙ্ঘস্স সঙ্ঘসম্পত্তিযাপি সত্থুসম্পত্তি ৱিভাৱীযতীতি আহ ‘‘সঙ্ঘ…পে… সিদ্ধিতো’’তি, সা পন পসংসা পসাদহেতুকাতি পসাদমুখেন তং দস্সেতুং ‘‘পসীদমানাপী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সম্পিণ্ডনত্থেন পি-সদ্দেন অপ্পসীদমানাপি এৱমেৱ ন পসীদন্তীতি সম্পিণ্ডেতি. যথা হি অন্ৱযতো সত্থুসম্পত্তিযা সাৱকেসু, সাৱকসম্পত্তিযা চ সত্থৰি পসাদো সমুচ্চীযতি, এৱং ব্যতিৰেকতো সত্থুৱিপত্তিযা সাৱকেসু, সাৱকৱিপত্তিযা চ সত্থৰিঅপ্পসাদোতি দট্ঠব্বং. ‘‘তথা হী’’তিআদি তব্বিৱৰণং. সৰীৰসম্পত্তিন্তি ৰূপসম্পত্তিং, ৰূপকাযপাৰিপূৰিন্তি অত্থো. ৰূপপ্পমাণে সত্তে সন্ধায ইদং ৱুত্তং, ‘‘ধম্মদেসনং ৱা সুত্ৱা’’তি ইদন্তু ঘোসপ্পমাণে, ধম্মপ্পমাণে চ, ‘‘ভিক্খূনং পনাচাৰগোচৰ’’ন্তিআদিং পন ধম্মপ্পমাণে, লূখপ্পমাণে চ. আচাৰগোচৰাদীহি ধম্মো, সম্মাপটিপত্তিযা লূখো চ হোতি. তস্মা ‘‘ভৱন্তি ৱত্তাৰো’’তি পঠমপদে ৰূপপ্পমাণা, ঘোসপ্পমাণা, ধম্মপ্পমাণা চ, দুতিযপদে ধম্মপ্পমাণাৱ যোজেতব্বা. কীৱৰূপোতি কিত্তকজাতিকো. যা সঙ্ঘস্স পসংসাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো, অযমেৱ ৱা পাঠো.

তত্থ যা বুদ্ধানং, বুদ্ধসাৱকানমেৱ চ পাসংসতা, অঞ্ঞেসঞ্চ তদভাৱো জোতিতো, তং ৱিৰতিপ্পহানসংৱৰুদ্দেসৱসেন নীহৰিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘অযমধিপ্পাযো’’তিআদিমাহ. তত্থ সেতুঘাতৱিৰতিযা অৰিযমগ্গসম্পযুত্তত্তা ‘‘সব্বেন সব্বং নত্থী’’তি ৱুত্তং. অট্ঠসমাপত্তিৱসেন ৱিক্খম্ভনপ্পহানমত্তং, ৱিপস্সনামত্তৱসেন তদঙ্গপ্পহানমত্তন্তি যথালাভং যোজেতব্বং. ৱিপস্সনামত্তৱসেনাতি চ ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি ৱা ‘‘দুক্খ’’ন্তি ৱা ৱিৱিধং দস্সনমত্তৱসেন, ন পন নামৰূপৱৱত্থানপচ্চযপৰিগ্গণ্হনপুব্বকং লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা সঙ্খাৰানং সম্মসনৱসেন. নামৰূপপৰিচ্ছেদো, হি অনত্তানুপস্সনা চ বাহিৰকানং নত্থি. ইতৰানি সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সৰণপ্পহানানি তীণি সব্বেন সব্বং নত্থি মগ্গফলনিব্বানত্তা. লোকিযপঞ্চসীলতো অঞ্ঞো সব্বোপি সীলসংৱৰো, ‘‘খমো হোতি সীতস্স উণ্হস্সা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৪; ৩.১৫৯; অ. নি. ৪.১১৪) ৱুত্তো সুপৰিসুদ্ধো খন্তিসংৱৰো, ‘‘পঞ্ঞাযেতে পিধিয্যৰে’’তিআদিনা (সু. নি. ১০৪১; চূড়নি. ৬০) ৱুত্তো কিলেসানং সমুচ্ছেদকো মগ্গঞাণসঙ্খাতো ঞাণসংৱৰো, মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং পিদহনৱসেন পৱত্তো সুপৰিসুদ্ধো ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, ‘‘অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদাযা’’তিআদিনা (দী. নি. ২.৪০৩; ম. নি. ১.১৩৫; সং. নি. ৫.৮; ৱিভ. ২০৫) ৱুত্তো সম্মপ্পধানসঙ্খাতো ৱীৰিযসংৱৰোতি ইমং সংৱৰপঞ্চকং সন্ধায ‘‘সেসং সব্বেন সব্বং নত্থী’’তি ৱুত্তং.

‘‘পঞ্চ খো পনিমে পাতিমোক্খুদ্দেসা’’তিআদিনা যথাৱুত্তসীলস্সেৱ পুন গহণং সাসনে সীলস্স বহুভাৱং দস্সেত্ৱা তদেকদেসে এৱ পৰেসং অৱট্ঠানদস্সনত্থং. ‘‘উপোসথুদ্দেসা’’তি অধুনা পাঠো. পঞ্ঞাযতীতি পতিট্ঠিতভাৱেন পাকটো হোতি, তস্মা মযা হি…পে… নত্থীতি যোজেতব্বং. সীহনাদন্তি সেট্ঠনাদং, অভীতনাদং কেনচি অপ্পটিৱত্তিযৱাদং. যং পন ৱদন্তি –

‘‘উত্তৰস্মিং পদে ব্যগ্ঘ-পুঙ্গৱোসভকুঞ্জৰ;

সীহসদ্দূলনাগাদ্যা, পুমে সেট্ঠত্থগোচৰা’’তি.

তং যেভুয্যৱসেনাতি দট্ঠব্বং.

অৰিযঅট্ঠঙ্গিকমগ্গৱণ্ণনা

৩৯৩. ‘‘অযং পন যথাৱুত্তো মম ৱাদো অৱিপৰীতোৱ, তস্সেৱং অৱিপৰীতভাৱো ইমং মগ্গং পটিপজ্জিত্ৱা অপৰপ্পচ্চযতো জানিতব্বো’’তি এৱং অৱিপৰীতভাৱাৱবোধনত্থং. পাড়িযং ‘‘অত্থি কস্সপা’’তিআদীসু অযং যোজনা – যং মগ্গং পটিপন্নো সামংযেৱ অত্তপচ্চক্খতো এৱং ঞস্সতি দক্খতি ‘‘সমণো গোতমো ৱদন্তো যুত্তপত্তকালে তথভাৱতো ভূতং, একংসেন হিতাৱহভাৱতো অত্থং, ধম্মতো অনপেতত্তা ধম্মং, ৱিনযযোগতো, পৰেসঞ্চ ৱিনযনতো ৱিনযং ৱদতী’’তি, সো মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতো সকলৱট্টদুক্খনিস্সৰণভূতো অত্থি কস্সপ মগ্গো, তস্স চ অধিগমূপাযভূতা পুব্বভাগপটিপদাতি, তেন ‘‘সমণো গোতমো ইমে ধম্মে অনৱসেসং পহায ৱত্ততী’’তিআদি নযপ্পৱত্তো ৱাদো কেনচি অসম্পকম্পিতো যথাভূত সীহনাদোতি দস্সেতি. দক্খতীতি চেত্থ স্সতি-সদ্দেন পদসিদ্ধি ‘‘যত্ৰ হি নাম সাৱকো এৱৰূপং ঞস্সতি ৱা দক্খতি ৱা সক্খিং কৰিস্সতী’’তিআদীসু ৱিয.

‘‘এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতী’’তিআদি সুত্তপদেসু (অ. নি. ৩.১৩৪) ৱিয চ মগ্গঞ্চ পটিপদঞ্চ একতো কত্ৱা দস্সেন্তো. ‘‘অযমেৱা’’তি সাৱধাৰণৱচনং মগ্গস্স পুথুভাৱপটিক্খেপত্থং, সব্বঅৰিযসাধাৰণভাৱদস্সনত্থং, সাসনে পাকটভাৱদস্সনত্থঞ্চ. তেনাহ ‘‘একাযনো অযং ভিক্খৱে মগ্গো সত্তানং ৱিসুদ্ধিযা’’তি (দী. নি. ২.৩৭৩; ম. নি. ১.১০৬; সং. নি. ৫.৩৬৭, ৩৮৪).

‘‘এসেৱ মগ্গো নত্থঞ্ঞো, দস্সনস্স ৱিসুদ্ধিযা’’তি, (ধ. প. ২৭৪) –

‘‘একাযনং জাতিখযন্তদস্সী,

মগ্গং পজানাতি হিতানুকম্পী;

এতেন মগ্গেন অতৰিং সু পুব্বে,

তৰিস্সন্তি যে চ তৰন্তি ওঘ’’ন্তি. (সং. নি. ৫.৩৮৪, ৪০৯; চূড়নি. ১০৭, ২১১; নেত্তি. ১৭০) চ –

সব্বেসু চেৱ সুত্তপদেসেসু, অভিধম্মপদেসেসু (ৱিভ. ৩৫৫) চ একোৱাযং মগ্গো পাকটোতি.

তপোপক্কমকথাৱণ্ণনা

৩৯৪. তপোযেৱ উপক্কমিতব্বতো, আৰভিতব্বতো তপোপক্কমাতি আহ ‘‘তপাৰম্ভা’’তি, আৰম্ভনঞ্চেত্থ তপকৰণমেৱাতি দস্সেতি ‘‘তপোকম্মানী’’তি ইমিনা. সমণকম্মসঙ্খাতাতি সমণেহি কত্তব্বকম্মসঞ্ঞিতা. ব্ৰাহ্মণকম্মসঙ্খাতাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. নিচ্চোলোতি নিস্সট্ঠচোলো সব্বেন সব্বং পটিক্খিত্তচোলো. চেলং, চোলোতি চ পৰিযাযৱচনং. কোচি ছিন্নভিন্নপটপিলোতিকধৰোপি দসন্তযুত্তস্স ৱত্থস্স অভাৱতো ‘‘নিচ্চোলো’’তি ৱত্তব্বতং লভেয্যাতি তং নিৱত্তেতুং ‘‘নগ্গো’’তি ৱুত্তং, নগ্গিযৱতসমাদানেন সব্বথা নগ্গোতি অত্থো. লোকিযকুলপুত্তাচাৰৱিৰহিততাৱ ৱিস্সট্ঠাচাৰতাতি দস্সেতি ‘‘উচ্চাৰকম্মাদীসূ’’তিআদিনা. কথং ৱিৰহিতোতি আহ ‘‘ঠিতকোৱা’’তিআদি, ইদঞ্চ নিদস্সনমত্তং ৱমিত্ৱা মুখৱিক্খালনাদিআচাৰস্সপি তেন ৱিস্সট্ঠত্তা. অপলিখতীতি উদকেন অধোৱনতো অপলিহতি. সো কিৰ দণ্ডকং ‘‘সত্তো’’তি পঞ্ঞপেতি, তস্মা তং পটিপদং পূৰেন্তো এৱং কৰোতীতি ৱুত্তং ‘‘উচ্চাৰং ৱা’’তিআদি. তত্থ অপলিখতীতি অপকসতি.

‘‘এহি ভদন্তো’’তি ৱুত্তে উপগমনসঙ্খাতো ৱিধি এহিভদ্দন্তো, তং চৰতীতি এহিভদ্দন্তিকো, ৰুড়্হিসদ্দেন চেত্থ তদ্ধিতসিদ্ধি যথা ‘‘এহিপস্সিকো’’তি, (ম. নি. ১.৭৪) তপ্পটিক্খেপেন নএহিভদ্দন্তিকো, তদেৱত্থং দস্সেতি ‘‘ভিক্খাগহণত্থ’’ন্তিআদিনা. ন এতীতি ন আগচ্ছতি. এৱং নতিট্ঠভদ্দন্তিকোতি এত্থাপি. সমণেন নাম সযংৱচনকৰেনেৱ ভৱিতব্বং, ন পৰৱচনকৰেনাতি অধিপ্পাযেন তদুভযম্পি…পে… ন কৰোতি. পুৰেতৰন্তি তং ঠানং অত্তনা উপগমনতো পঠমতৰং, তং কিৰ সো ‘‘ভিক্খুনা নাম যাদিচ্ছকী এৱ ভিক্খা গহেতব্বা’’তি অধিপ্পাযেন ন গণ্হাতি. উদ্দিস্সকতং পন ‘‘মম নিমিত্তভাৱেন বহূ খুদ্দকা পাণা সঙ্ঘাটমাপাদিতা’’তি অধিপ্পাযেন নাধিৱাসেতি. নিমন্তনম্পি ‘‘এৱং তেসং ৱচনং কতং ভৱিস্সতী’’তি অধিপ্পাযেন ন সাদিযতি. কুম্ভীতি পক্কভিক্খাপক্খিত্তকুম্ভো. উক্খলীতি ভিক্খাপচনকুম্ভো. পচ্ছীতি ভিক্খাপক্খিত্তপিটকং. ততোপীতি কুম্ভীকড়োপিতোপি. কুম্ভীআদীসুপি সো সত্তসঞ্ঞীতি আহ ‘‘কুম্ভীকড়োপিযো’’তিআদি. ‘‘অযং ম’’ন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. অন্তৰন্তি উভিন্নমন্তৰাড়ং.

কবড়ন্তৰাযোতি আলোপস্স অন্তৰাযো. এত্থাপি সো সত্তসঞ্ঞী. পুৰিসন্তৰগতাযাতি পুৰিসসমীপগতায. ৰতিঅন্তৰাযোতি কামৰতিযা অন্তৰাযো. গামসভাগাদিৱসেন সঙ্গম্ম কিত্তেন্তি এতিস্সাতি সংকিত্তি. তথা সংহটতণ্ডুলাদিসঞ্চযো তেন কতভত্তমিধাধিপ্পেতন্তি ৱুত্তং ‘‘সংকিত্তেত্ৱা কতভত্তেসূ’’তি. মজ্ঝিমনিকাযে মহাসীহনাদসুত্তন্তটীকাযং পন আচৰিযেনেৱ এৱং ৱুত্তং ‘‘সংকিত্তযন্তি এতাযাতি সংকিত্তি, গামৱাসীহি সমুদাযৱসেন কিৰিযমানকিৰিযা, এত্থ পন ভত্তসংকিত্তি অধিপ্পেতাতি আহ ‘সংকিত্তেত্ৱা কতভত্তেসূ’তি’’. ইদং পন তস্স উক্কট্ঠপটিপদাতি দস্সেতি ‘‘উক্কট্ঠো’’তিআদিনা. যথা চেত্থ, এৱং ‘‘নএহিভদ্দন্তিকো’’তিআদীসুপি উক্কট্ঠপটিপদাদস্সনং ৱেদিতব্বং. সাসদ্দো সুনখপৰিযাযো. তস্সাতি সুনখস্স. তত্থাতি তস্মিং ঠানে. সমূহসমূহচাৰিনীতি সঙ্ঘসঙ্ঘচাৰিনী. মনুস্সাতি ৱেয্যাৱচ্চকৰমনুস্সা.

সোৱীৰকন্তি কঞ্জিকং. ‘‘লোণসোৱীৰক’’ন্তি কেচি, তদযুত্তমেৱ, ‘‘সব্বসস্সসম্ভাৰেহি কত’’ন্তি ৱুত্তত্তা. লোণসোৱীৰকঞ্হি সব্বমচ্ছমংসপুপ্ফফলাদিসম্ভাৰকতং. সুৰাপানমেৱাতি মজ্জলক্খণপ্পত্তায সুৰায পানমেৱ. মেৰযম্পেত্থ সঙ্গহিতং লক্খণহাৰেন, একসেসনযেন ৱা. সব্বেসুপীতি সাৱজ্জানৱজ্জেসুপি কঞ্জিকসুৰাদীসু. একাগাৰমেৱ ভিক্খাচৰিযায উপগচ্ছতীতি একাগাৰিকো. নিৱত্ততীতি পচ্চাগচ্ছতি, সতি ভিক্খালাভে তদুত্তৰি ন গচ্ছতীতি ৱুত্তং হোতি. একালোপেনেৱ ৱত্ততীতি একালোপিকো. দীযতি এতাযাতি দত্তি, দ্ৱত্তিআলোপমত্তগ্গাহি খুদ্দকং ভিক্খাদানভাজনং. তেনাহ ‘‘খুদ্দকপাতী’’তি. অগ্গভিক্খন্তি অনামট্ঠভিক্খং, সমাভিসঙ্খততায ৱা উত্তমভিক্খং. অভুঞ্জনৱসেন একো হো এতস্সাতি একাহিকো, আহাৰো, তং আহাৰং আহাৰেতীতি অত্থো. সো পন অত্থতো একদিৱসলঙ্ঘকোতি ৱুত্তং ‘‘একদিৱসন্তৰিক’’ন্তি. এস নযো ‘‘দ্ৱাহিক’’ন্তিআদীসুপি. অপিচ একাহং অভুঞ্জিত্ৱা একাহং ভুঞ্জনং, একাহৱাৰো ৱা একাহিকং. দ্ৱীহং অভুঞ্জিত্ৱা দ্ৱীহং ভুঞ্জনং, দ্ৱীহৱাৰো ৱা দ্ৱাহিকং. সেসদ্ৱযেপি অযং নযো. উক্কট্ঠো হি পৰিযাযভত্তভোজনিকো দ্ৱীহং অভুঞ্জিত্ৱা একাহমেৱ ভুঞ্জতি. এৱং সেসদ্ৱযেপি. মজ্ঝিমাগমটীকাযং পন ‘‘একাহং অন্তৰভূতং এতস্স অত্থীতি একাহিকং. সেসপদেসুপি এস নযো’’তি ৱুত্তং. ‘‘থেৰা ভিক্খূ ভিক্খুনিযো ওৱদন্তি পৰিযাযেনা’’তিআদীসু ৱিয ৱাৰত্থো পৰিযায সদ্দো. একাহৱাৰেনাতি একাহিকৱাৰেন. ‘‘একাহিক’’ন্তিআদিনা ৱুত্তৱিধিমেৱ পটিপাটিযা পৱত্তভাৱেন দস্সেতুং পাড়িযং ‘‘ইতি এৱৰূপ’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

৩৯৫. সামাকো নাম গোধুমো. সযংজাতা ৱীহিজাতীতি অৰোপিমৱীহিজাতি. যদেৱ ‘‘ৱীহী’’তি ৱদন্তি. লিখিত্ৱাতি কসিত্ৱা. সিলেসোপীতি কণিকাৰাদিৰুক্খনিয্যাসোপি. কুণ্ডকন্তি তনুতৰং তণ্ডুলসকলং, তণ্ডুলখণ্ডকন্তি অত্থো. ওদনেন কতং কঞ্জিযং ওদনকঞ্জিযং. ‘‘ৱাসিতকেন পিঞ্ঞাকেন নহাযেয্যা’’তিআদীসু (পাচি. ১২০৩) ৱিয পিঞ্ঞাক সদ্দো তিলপিট্ঠপৰিযাযো. যথাহ ‘‘পিঞ্ঞাকং নাম তিলপিট্ঠং ৱুচ্চতী’’তি. ‘‘তৰুণকদলিক্খন্ধমেৱ পিঞ্ঞাক’’ন্তি কেচি, ন গহেতব্বমেতং কত্থচিপি তথা অৱচনতো.

৩৯৬. সণেহি সণৱাকেহি নিব্বত্তিতানি সাণানি, অঞ্ঞেহি মিস্সকানি সাণানি এৱ মসাণানি নিৰুত্তিনযেন, ন ছচীৱৰপৰিযাপন্নানি ভঙ্গানি. কেচি পন ‘‘মসাণানি নাম চোড়ৱিসেসানীতি পৰিকপ্পেত্ৱা মস্সকচোড়ানী’’তি পঠন্তি, তদযুত্তমেৱ পোৰাণেহি তথা অৱুত্তত্তা. এৰকতিণাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন অক্কমকচিকদলিৱাকাদীনং সঙ্গহো, এৰকাদীহি কতানি হি ছৱানি লামকানি দুস্সানীতি ৱত্তব্বতং লভন্তি. ছৱসদ্দো হেত্থ হীনৱাচকো, পুৰিমৱিকপ্পে পন মতসৰীৰৱাচকো. ছড্ডিতনন্তকানীতি ছড্ডিতপিলোতিকানি. অজিনস্সেদন্তি অজিনং, পকতিঅজিনমিগচম্মং, তদেৱ মজ্ঝে ফালিতকঞ্চে, অজিনস্স খিপং ফালিতমুপড্ঢন্তি অজিনক্খিপং. ‘‘সখুৰকন্তিপি ৱদন্তী’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৫৫) পপঞ্চসূদনিযং ৱুত্তং, দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৱা সমুদিতঞ্চে, অজিনক্খিপন্তি তেসমধিপ্পাযো. ৱিনযসংৱণ্ণনাসু পন ‘‘অজিনমেৱ অভেদতো অজিনক্খিপ’’ন্তি ৱুত্তং. কন্দিত্ৱাতি উজ্জৱুজ্জৱেন কন্দিত্ৱা. ‘‘গন্থেত্ৱা’’তিপি পাঠো, ৱট্টেত্ৱা বন্ধিত্ৱাতি অত্থো. এৱঞ্হি ফলকচীৰে নিদস্সনং উপপন্নং হোতি. যং সন্ধায ৱুত্তন্তি অজিতৱাদস্স পটিকিট্ঠতৰভাৱে উপমাদস্সনত্থং যদেৱ কেসকম্বলং সন্ধায অঙ্গুত্তৰাগমে (অ. নি. ৩.১৩৮) ৱুত্তং.

তন্তাৱুতানীতি তন্তং পসাৰেত্ৱা ৱীতানি. পটিকিট্ঠোতি হীনো. কস্মাতি ৱুত্তং ‘‘কেসকম্বলো’’তিআদি. পাড়িযং উব্ভট্ঠকো’’তি এতস্স ‘‘উদ্ধং ঠিতকো’’তি অত্থো মজ্ঝিমাগমট্ঠকথাযং মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.২১৫) ৱুত্তো. উব্ভসদ্দো হি উপৰিঅত্থে নেপাতিকো যথা ‘‘উব্ভজাণুমণ্ডল’’ন্তি. অনেকপৰিমাণা, হি নিপাতা, অনেকত্থা চ.

মিচ্ছাৱাযামৱসেনেৱ উক্কুটিকৱতানুযোগোতি আহ ‘‘উক্কুটিকৱীৰিযং অনুযুত্তো’’তি. ন কেৱলং নিসিন্নোযেৱ উক্কুটিকো, অথ খো গচ্ছন্তোপি…পে… গচ্ছতি. অযকণ্টকেতি অযোমযকণ্টকে. পকতিকণ্টকেতি সলাককণ্টকে. উচ্চভূমিযং থণ্ডিলসদ্দোতি ৱুত্তং ‘‘উচ্চে ভূমিট্ঠানে’’তি. অযং অট্ঠকথাতো অপৰো নযো – থণ্ডিলন্তি সমাপকতিভূমি ৱুচ্চতি ‘‘পত্থণ্ডিলে পাতুৰহোসী’’তিআদীসু ৱিয. অমৰকোসেপি হি নিঘণ্টুসত্থে ৱুত্তং ‘‘ৱেদী পৰিক্খতা ভূমি, সমে থণ্ডিলং চাতুৰে’’তি (সত্তৰসমৱগ্গে ১৮ গাথাযং) তস্মা থণ্ডিলে অনন্তৰহিতায পকতিভূমিযং সেয্যম্পি কপ্পেতীতি অত্থো. যং সন্ধায তত্থেৱ নিঘণ্টুসত্থে ৱুত্তং ‘‘যো থণ্ডিলে ৱত ৱসা, সেতে থণ্ডিলসাযি সো’’তি (সত্তৰসমৱগ্গে ৪৪ গাথাযং) ৰজো এৱ জল্লং মলীনং ৰজোজল্লং. তেন ৱুত্তং ‘‘সৰীৰ’’ন্তিআদি. লদ্ধং আসনন্তি নিসীদিতুং যথালদ্ধমাসনং. অকোপেত্ৱাতি অঞ্ঞত্থ অনুপগন্ত্ৱা. তথা চাহ ‘‘তত্থেৱ নিসীদনসীলো’’তি. এৱং নিসীদন্তো হি তং অকোপেন্তো নাম হোতি. চতূসু মহাৱিকটেসু গূথমেৱিধাধিপ্পেতন্তি ৱুত্তং ‘‘গূথং ৱুচ্চতী’’তি. তঞ্হি আসযৱসেন ৱিৰূপং কটত্তা ‘‘ৱিকট’’ন্তি ৱুচ্চতি. সাযং ততিযন্তি সাযন্হসমযসঙ্খাতং ততিযসমযং. অস্সাতি উদকোৰোহনানুযোগস্স. পাতোপদমিৱ সাযংপদং নেপাতিকং. অনুসাৰলোপেন পন ‘‘সাযততিযক’’ন্তিপি পাঠো দিস্সতি.

এত্থ চ ‘‘অচেলকো হোতী’’তিআদীনি যাৱ ‘‘থুসোদকং পিৱতী’’তি এতানি ৱতপদানি একৱাৰানি, ‘‘একাগাৰিকো ৱা হোতী’’তিআদীনি পন নানাৱাৰানি, নানাকালিকানি ৱা. তথা ‘‘সাকভক্খো ৱা হোতী’’তিআদীনি, ‘‘সাণানিপি ধাৰেতি, মসাণানিপি ধাৰেতী’’তিআদীনি চ. তথা হেত্থ ৱা-সদ্দগ্গহণং, পি-সদ্দগ্গহণঞ্চ কতং. পি-সদ্দোপি ইধ ৱিকপ্পত্থো এৱ দট্ঠব্বো. পুৰিমেসু পন ৱতপদেসু তদুভযম্পি ন কতং, এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘অচেলকো হোতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘সাণানিপি ধাৰেতী’’তিআদিৱচনস্স, ‘‘ৰজোজল্লধৰোপি হোতী’’তি ৱত্ৱা ‘‘উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতী’’তি ৱচনস্স চ অৱিৰোধো সিদ্ধো হোতি. অথ ৱা কিমেত্থ অৱিৰোধচিন্তায. উম্মত্তকপচ্ছিসদিসো হি তিত্থিযৱাদো. অপিচ ‘‘অচেলকো হোতী’’তি আৰভিত্ৱা তপ্পসঙ্গেন সব্বম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধমেৱ অত্তকিলমথানুযোগং দস্সেন্তেন তেন অচেলকস্সপেন ‘‘সাণানিপি ধাৰেতী’’তিআদি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

তপোপক্কমনিৰত্থকতাৱণ্ণনা

৩৯৭. সীলসম্পদাদীহীতি সীলসম্পদা, সমাধিসম্পদা, পঞ্ঞাসম্পদাতি ইমাহি লোকুত্তৰাহি সম্পদাহি. ৱিনাতি ৱিৰহিতত্তা, ৱিনা ৱা তাহি ন কদাচিপি সামঞ্ঞং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞং ৱা সম্ভৱতি, তস্মা তেসং তপোপক্কমানং নিৰত্থকতং দস্সেন্তোতি সপাঠসেসযোজনা. দোসৱেৰৱিৰহিতন্তি দোসসঙ্খাতৱেৰতো ৱিৰহিতং. ইদঞ্হি দোসস্স মেত্তায উজুপটিপক্খতো ৱুত্তং. যং পন আচৰিযেন ৱুত্তং ‘‘দোসগ্গহণেন ৱা সব্বেপি ঝানপটিপক্খা সংকিলেসধম্মা গহিতা. ৱেৰগ্গহণেন পচ্চত্থিকভূতা সত্তা. যদগ্গেন হি দোসৰহিতং, তদগ্গেন ৱেৰৰহিত’’ন্তি (দী. নি. টী. ১.৩৯৭), তদেতং পাড়িযং ৱেৰসদ্দস্সেৱ ৱিজ্জমানত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ তদত্থমেৱ দস্সেতুং দোসসদ্দস্স ৱুত্তত্তা ৱিচাৰেতব্বং.

৩৯৮. এত্তকমত্তন্তি নগ্গচৰিযাদিমত্তং. পাকটভাৱেন কাযতি অত্থং গমেতীতি পকতি, লোকসিদ্ধৱাদো. তেনাহ ‘‘পকতিকথা এসা’’তি. ‘‘মত্তা সুখপৰিচ্চাগা’’তিআদীসু (ধ. প. ২৯০) ৱিয মত্তাসদ্দো অপ্পত্তং অন্তোনীতং কত্ৱা পমাণৱাচকোতি আহ ‘‘ইমিনা’’তিআদি. তেন পন পমাণেন পহাতব্বো এৱ পটিপত্তিক্কমো পকৰণপ্পত্তো. ইমিনা ‘‘তপোপক্কমেনা’’তি সদ্দন্তৰেন ৱা অধিগতোতি দস্সেতি ‘‘পটিপত্তিক্কমেনা’’তি ইমিনা. ততোতি তস্মা সামঞ্ঞব্ৰহ্মঞ্ঞস্স অপ্পমত্তকেনেৱ পটিপত্তিক্কমেন সুদুক্কৰভাৱতো. ইমং হেতুসম্বন্ধং সন্ধায ‘‘পদসম্বন্ধেন সদ্ধি’’ন্তি ৱুত্তং. সব্বত্থাতি সব্বৱাৰেসু.

৩৯৯. অঞ্ঞথাতি যদি অচেলকভাৱাদিনা সামঞ্ঞং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞং ৱা অভৱিস্স, এৱং সতি সুৱিজানোৱ সমণো, সুৱিজানো ব্ৰাহ্মণো. যস্মা পন তুম্হে ইতো অঞ্ঞথাৱ সামঞ্ঞং, অঞ্ঞথা ব্ৰহ্মঞ্ঞং ৱদথ, তস্মা দুজ্জানোৱ সমণো দুজ্জানো ব্ৰাহ্মণোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ইদং সন্ধাযাহা’’তি. তং পকতিৱাদং পটিক্খিপিত্ৱাতি যং পুব্বে পাকতিকং সামঞ্ঞং, ব্ৰহ্মঞ্ঞঞ্চ হদযে ঠপেত্ৱা তেন অচেলকস্সপেন ‘‘দুক্কৰং সুদুক্কৰ’’ন্তি ৱুত্তং, ভগৱতা চ তমেৱ সন্ধায ‘‘পকতি খো এসা’’তিআদি ভাসিতং, তমেৱ ইধ পাকতিকসামঞ্ঞব্ৰহ্মঞ্ঞৱিসযং কথং পটিসংহৰিত্ৱা. সভাৱতোৱ পৰমত্থতো এৱ সমণস্স, ব্ৰাহ্মণস্স চ দুজ্জানভাৱং আৱিকৰোন্তো পুনপি ‘‘পকতি খো’’তিআদিমাহ. তত্ৰাপীতি সমণব্ৰাহ্মণৱাদেপি. পদসম্বন্ধন্তি হেতুপদেন সদ্ধিং পুব্বাপৰৱাক্যসম্বন্ধং.

সীলসমাধিপঞ্ঞাসম্পদাৱণ্ণনা

৪০০-১. পণ্ডিতোতি হেতুসম্পত্তিসিদ্ধেন পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. কথং উগ্গহেসীতি পৰিপক্কঞাণত্তা ঘটে পদীপেন ৱিয অব্ভন্তৰে সমুজ্জলন্তেন পঞ্ঞাৱেয্যত্তিযেন তত্থ তত্থ ভগৱতা দেসিতমত্থং পৰিগ্গণ্হন্তো তং দেসনং উপধাৰেসি. যস্মা উগ্গহেসি, তস্মা…পে… ৱিদিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তস্স চাতি যো অচেলকো হোতি, যাৱ উদকোৰোহনানুযোগমনুযুত্তো ৱিহৰতি, তস্স চ. তস্স চেতি ৱা পদচ্ছেদো, অভাৱিতা অসচ্ছিকতা হোতি চেতি যোজনা. তা সম্পত্তিযো পুচ্ছামি, যাহি সমণো চ ব্ৰাহ্মণো চ হোতীতি অধিপ্পাযো. সীলসম্পদাদিৱিজাননত্থন্তি সীলসম্পদাদিৱিজাননহেতু. ‘‘কস্মা পুচ্ছতী’’তি হি ৱুত্তং. অথ-সদ্দো চেত্থ কাৰণে. এৱমীদিসেসু. সীলসম্পদাযাতি এত্থ ইতিসদ্দো আদিঅত্থো, উপলক্খণনিদ্দেসো ৱাযং, তেন ‘‘চিত্তসম্পদায, পঞ্ঞাসম্পদাযা’’তি পদদ্ৱযং সঙ্গণ্হাতি. তেনাহ ‘‘সীলচিত্তপঞ্ঞাসম্পদাহি অঞ্ঞা’’তি. ইমেহি চ অসেক্খসীলাদিক্খন্ধত্তযং সঙ্গহিতন্তি ৱুত্তং ‘‘অৰহত্তফলমেৱা’’তি. তত্থ কাৰণং দস্সেতি ‘‘অৰহত্তফলপৰিযোসান’’ন্তিআদিনা. ইদঞ্হি কাকোলোকনমিৱ উভযাপেক্খৱচনং.

সীহনাদকথাৱণ্ণনা

৪০২. অনুত্তৰন্তি অনঞ্ঞসাধাৰণতায, অনঞ্ঞসাধাৰণত্থৱিসযতায চ অনুত্তৰং. মহাসীহনাদন্তি মহন্তং বুদ্ধসীহনাদং. অতিৱিয অচ্চন্তৱিসুদ্ধতায পৰমৱিসুদ্ধং. ‘‘পৰমন্তি উক্কট্ঠং. তেনাহ ‘উত্তম’ন্তি’’ আচৰিযেন ৱুত্তং, উক্কট্ঠপৰিযাযো চ পৰমসদ্দো অত্থীতি তস্সাধিপ্পাযো. সীলমেৱাতি লোকিযসীলমত্তত্তা সীলসামঞ্ঞমেৱ. যথা অনঞ্ঞসাধাৰণং ভগৱতো লোকুত্তৰসীলং সৱাসনপটিপক্খধম্মৱিদ্ধংসনতো, এৱং লোকিযসীলম্পি অনঞ্ঞসাধাৰণমেৱ তদনুচ্ছৱিকভাৱেন পৱত্তত্তা. এৱঞ্হি ‘‘নাহং তত্থা’’তি পাড়িৱচনং উপপন্নং হোতি. ‘‘যাৱতা কস্সপ অৰিযং পৰমং সীল’’ন্তি ইদং ‘‘সীলস্স ৱণ্ণং ভাসন্তী’’তি এত্থ আকাৰদস্সনং. ‘‘যদিদং অধিসীল’’ন্তি ইদং পন ‘‘তত্থা’’তি পদদ্ৱযে অনিযমৱচনং. ‘‘যদিদং অধিসীল’’ন্তি চ লোকিযলোকুত্তৰৱসেন দুৱিধম্পি বুদ্ধসীলং একজ্ঝং কত্ৱা ৱুত্তং, তস্মা ত-সদ্দেনপি উভযস্সেৱ পৰামসনন্তি দস্সেতুং ‘‘তত্থ সীলেপি পৰমসীলেপী’’তিআদিমাহ. সমসমন্তি সমেন ৱিসেসনভূতেন সীলেন সমন্তি অত্থং ৱিঞ্ঞাপেতুং ‘‘মম সীলসমেন সীলেন মযা সম’’ন্তি ৱুত্তং. তস্মিং সীলেতি দুৱিধেপি সীলে. ইতি ইমন্তি এৱং ইমং সীলৱিসযং. পঠমন্তি উপ্পত্তিক্কমতো পঠমং পৱত্তত্তা পঠমভূতং.

তপতীতি কিলেসে সন্তপ্পতি, ৱিধমতীতি অত্থো. ‘‘তদেৱা’’তি ইমিনা তুল্যাধিকৰণসমাসমাহ. জিগুচ্ছতীতি হীড়েতি লামকতো ঠপেতি. আৰকা কিলেসেহীতি কত্ৱা নিদ্দোসত্তা অৰিযা. আৰম্ভৱত্থুৱসেনাতি অট্ঠাৰম্ভৱত্থুৱসেন. ৱিপস্সনাৱীৰিযসঙ্খাতাতি ৱিপস্সনাসম্পযুত্তৱীৰিযসঙ্খাতা. লোকিযমত্তত্তা তপোজিগুচ্ছাৱ. মগ্গফলসম্পযুত্তা ৱীৰিযসঙ্খাতা তপোজিগুচ্ছাতি অধিকাৰৱসেন সম্বন্ধো. সব্বুক্কট্ঠভাৱতো পৰমা নাম. যথা যুৱিনো ভাৱো যোব্বনং, এৱং জিগুচ্ছিনো ভাৱো জেগুচ্ছং. যদিদং অধিজেগুচ্ছন্তি সীলে ৱিয লোকিযলোকুত্তৰৱসেন দুৱিধম্পি বুদ্ধজেগুচ্ছং. তত্থাতি জেগুচ্ছেপি অধিজেগুচ্ছেপি. কম্মস্সকতাপঞ্ঞাতি ‘‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠ’’ন্তিআদি (ম. নি. ১.৪৪১; ৱিভ. ৭৯৩) নযপ্পৱত্তং ঞাণং. যথাহ ৱিভঙ্গে –

‘‘তত্থ কতৰং কম্মস্সকতাঞাণং, অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো…পে… ঠপেত্ৱা সচ্চানুলোমিকং ঞাণং সব্বাপি সাসৱা কুসলা পঞ্ঞা কম্মস্সকতাঞাণ’’ন্তি (ৱিভ. ৭৯৩).

সব্বম্পি হি অকুসলং অত্তনো ৱা হোতু, পৰস্স ৱা, ন সকং নাম. কস্মা? অত্থভঞ্জনতো, অনত্থজননতো চ. তথা সব্বম্পি কুসলং সকং নাম. কস্মা? অনত্থভঞ্জনতো, অত্থজননতো চ. এৱং কম্মস্সকভাৱে পৱত্তা পঞ্ঞা কম্মস্সকতাপঞ্ঞা নাম. ৱিপস্সনাপঞ্ঞাতি মগ্গসচ্চস্স, পৰমত্থসচ্চস্স চ অনুলোমনতো সচ্চানুলোমিকসঞ্ঞিতা ৱিপস্সনাপঞ্ঞা, লোকিযমত্ততো পঞ্ঞাৱ. ইত্থিলিঙ্গস্স নপুংসকলিঙ্গৱিপৰিযাযো ইধ লিঙ্গৱিপল্লাসো. যাযং অধিপঞ্ঞাতি সীলে ৱিয লোকিযলোকুত্তৰৱসেন দুৱিধাপি বুদ্ধপঞ্ঞা. তত্থাতি পঞ্ঞাযপি অধিপঞ্ঞাযপি. যথাৰহং পৰিত্তমহগ্গতভাৱতো ৱিমুত্তিযেৱ নাম. মগ্গফলৱসেন কিলেসানং সমুচ্ছিন্দনপটিপ্পস্সম্ভনানি সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তিযো. অথ ৱা সম্মাৱাচাদিৱিৰতীনং অধিসীলগ্গহণেন, সম্মাৱাযামস্স অধিজেগুচ্ছগ্গহণেন, সম্মাদিট্ঠিযা অধিপঞ্ঞাগ্গহণেন গহিতত্তা অগ্গহিতগ্গহণেন সম্মাসঙ্কপ্পসতিসমাধযো মগ্গফলপৰিযাপন্না সমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৱিমুত্তিযো দট্ঠব্বা. নিস্সৰণৱিমুত্তি পন নিব্বানমেৱ. যা অযং অধিৱিমুত্তীতি সীলে ৱুত্তনযেন দুৱিধাপি অধিৱিমুত্তি. তত্থাতি ৱিমুত্তিযাপি অধিৱিমুত্তিযাপি.

৪০৩. যং কিঞ্চি জনৱিৱিত্তট্ঠানং সুঞ্ঞাগাৰমিধাধিপ্পেতং. তত্থ নদন্তেন ৱিনা অঞ্ঞো জনো নত্থীতি দস্সেতুং ‘‘এককোৱা’’তিআদি ৱুত্তং. অট্ঠসু পৰিসাসূতি খত্তিযপৰিসা, ব্ৰাহ্মণগহপতিসমণচাতুমহাৰাজিকতাৱতিংসমাৰব্ৰহ্মপৰিসাতি ইমাসু অট্ঠসু পৰিসাসু.

তদত্থং মজ্ঝিমাগমৱৰে মহাসীহনাদসুত্তপদেন (ম. নি. ১.১৫০) সাধেন্তো ‘‘চত্তাৰিমানী’’তিআদিমাহ. তত্থ ৱেসাৰজ্জানীতি ৱিসাৰদভাৱা, ঞাণপ্পহানঅন্তৰাযিকনিয্যানিকধম্মদেসনানিমিত্তং কুতোচিপি অসন্তস্সনভাৱা নিব্ভযভাৱাতি অত্থো. ‘‘ৱেসাৰজ্জ’’ন্তি হি চতূসু ঠানেসু সাৰজ্জাভাৱং পচ্চৱেক্খন্তস্স উপ্পন্নসোমনস্সমযঞাণস্সেতং নামং. অঞ্ঞেহি পন অসাধাৰণতং দস্সেতুং ‘‘তথাগতস্স তথাগতৱেসাৰজ্জানী’’তি ৱুত্তং. ‘‘যথা ৱা পুব্ববুদ্ধানং ৱেসাৰজ্জানি পুঞ্ঞুস্সযসম্পত্তিযা আগতানি, তথা আগতৱেসাৰজ্জানী’’তি ৱা দুতিযস্স তথাগতসদ্দস্স তুল্যাধিকৰণত্তা এৱং ৱুত্তং. অযং অট্ঠকথানযো. নেৰুত্তিকা পন ৱদন্তি ‘‘সমাসে সিদ্ধে সামঞ্ঞত্তা, সঞ্ঞাসদ্দত্তা চ তথা ৱুত্ত’’ন্তি. আসভং ঠানন্তি সেট্ঠট্ঠানং উত্তমট্ঠানং. সব্বঞ্ঞুতং পটিজাননৱসেন অভিমুখং গচ্ছন্তি, অট্ঠপৰিসং উপসঙ্কমন্তীতি ৱা আসভা, বুদ্ধা, তেসং ঠানন্তিপি অত্থো.

অপিচ তযো পুঙ্গৱা – গৱসতজেট্ঠকো উসভো, গৱসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. ৱজসতজেট্ঠকো ৱা উসভো, ৱজসহস্সজেট্ঠকো ৱসভো. একগামখেত্তে ৱা জেট্ঠো উসভো, দ্ৱীসু গামখেত্তেসু জেট্ঠো ৱসভো, সব্বগৱসেট্ঠো সব্বত্থ জেট্ঠো সব্বপৰিস্সযসহো সেতো পাসাদিকো মহাভাৰৱহো অসনিসতসদ্দেহিপি অকম্পনীযো নিসভোতি. নিসভোৱ ইধ ‘‘উসভো’’তি অধিপ্পেতো. ইদম্পি হি তস্স পৰিযাযৱচনং. উসভস্স ইদন্তি আসভং, ইদং পন আসভং ৱিযাতি আসভং. যথেৱ হি নিসভসঙ্খাতো উসভো উসভবলেন সমন্নাগতো চতূহি পাদেহি পথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি, এৱং তথাগতোপি দসতথাগতবলেন সমন্নাগতো চতূহি ৱেসাৰজ্জপাদেহি অট্ঠপৰিসাপথৱিং উপ্পীড়েত্ৱা সদেৱকে লোকে কেনচি পচ্চত্থিকেন পচ্চামিত্তেন অকম্পিযো অচলট্ঠানেন তিট্ঠতি. এৱং তিট্ঠমানোৱ তং আসভং ঠানং পটিৱিজানাতি উপগচ্ছতি ন পচ্চক্খাতি অত্তনি আৰোপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘আসভং ঠানং পটিজানাতী’’তি.

সীহনাদং নদতীতি ‘‘সেট্ঠনাদং অভীতনাদং নদতী’’তি ৱুত্তোৱাযমত্থো. অথ ৱা সীহনাদসদিসং নাদং নদতি. অযমত্থো খন্ধৱগ্গসংযুত্তে আগতেন সীহনাদসুত্তেন (সং. নি. ৩.৭৮) দীপেতব্বো. যথা ৱা সীহো মিগৰাজা পৰিস্সযানং সহনতো, গোণমহিং সমত্তৱাৰণাদীনং হননতো চ ‘‘সীহো’’তি ৱুচ্চতি, এৱং তথাগতো মুনিৰাজা লোকধম্মানং সহনতো, পৰপ্পৱাদানং হননতো চ ‘‘সীহো’’তি ৱুচ্চতি. এৱং ৱুত্তস্স সীহস্স নাদং নদতি. তত্থ যথা মিগসীহো সীহবলেন সমন্নাগতো সব্বত্থ ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো সীহনাদং নদতি, এৱং তথাগতসীহো দসতথাগতবলেন সমন্নাগতো অট্ঠসু পৰিসাসু ৱিসাৰদো ৱিগতলোমহংসো ‘‘ইতি ৰূপ’’ন্তিআদিনা (সং. নি. ৩.৭৮; অ. নি. ৮.২) নযেন নানাৱিধদেসনাৱিলাসসম্পন্নং সীহনাদং নদতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসু সীহনাদং নদতী’’তি.

পঞ্হং অভিসঙ্খৰিত্ৱাতি ঞাতুমিচ্ছিতং অত্থং অত্তনো ঞাণবলানুৰূপং অভিসঙ্খৰিত্ৱা. তঙ্খণঞ্ঞেৱাতি পুচ্ছিতক্খণেযেৱ ঠানুপ্পত্তিকপটিভানেন ৱিস্সজ্জেতি. অজ্ঝাসযানুৰূপং, অত্থধম্মানুৰূপঞ্চ ৱিস্সজ্জনতো চিত্তং পৰিতোসেতিযেৱ. অস্সাতি সমণস্স গোতমস্স. সোতব্বং মঞ্ঞন্তীতি অট্ঠক্খণৱজ্জিতেন নৱমেন খণেন লব্ভমানত্তা ‘‘যং নো সত্থা সাসতি, তং মযং সোস্সামা’’তি আদৰভাৱজাতা মহন্তেনেৱ উস্সাহেন সোতব্বং সম্পটিচ্ছিতব্বং মঞ্ঞতি. কল্লচিত্তা মুদুচিত্তাতি পসাদাভিৱুদ্ধিযা ৱিগতুপক্কিলেসতায কল্লচিত্তা মুদুচিত্তা হোন্তি. মুদ্ধপ্পসন্নাতি তুচ্ছপ্পসন্না নিৰত্থকপ্পসন্না. পসন্নাকাৰো নাম পসন্নেহি কাতব্বসক্কাৰো, সো দুৱিধো ধম্মামিসপূজাৱসেন, তত্থ আমিসপূজং দস্সেন্তো ‘‘পণীতানী’’তিআদিমাহ. ধম্মপূজা পন পাড়িযমেৱ ‘‘তথত্তায পটিপজ্জন্তী’’তি ইমিনা দস্সিতা. তথাভাৱাযাতি যথাভাৱায যস্স ৱট্টদুক্খনিস্সৰণস্স অত্থায ধম্মো দেসিতো, তথাভাৱায. তদেৱত্থং দস্সেতুং ‘‘ধম্মানুধম্মপটিপত্তিপূৰণত্থাযা’’তি ৱুত্তং. ধম্মানুধম্মপটিপত্তি হি ৱট্টদুক্খনিস্সৰণপৰিযোসানা, সা চ ধম্মানুধম্মপটিপত্তি যায অনুপুব্বিযা পটিপজ্জিতব্বা, পটিপজ্জন্তানঞ্চ সতি অজ্ঝত্তিকঙ্গসমৱাযে একংসিকা তস্সা পাৰিপূৰীতি তং অনুপুব্বিং দস্সেন্তো ‘‘কেচি সৰণেসূ’’তিআদিমাহ. যথা পূৰেন্তা পূৰেতুং সক্কোতি নাম, তথা পূৰণং দস্সেতুং ‘‘সব্বাকাৰেন পন পূৰেন্তী’’তি ৱুত্তং.

ইমস্মিং পনোকাসেতি ‘‘পটিপন্না চ আৰাধেন্তী’’তি সীহনাদকিচ্চপাৰিপূৰিট্ঠপনে পাড়িপদেসে. সমোধানেতব্বাতি সঙ্কলযিতব্বা. একচ্চং…পে… পস্সামীতি ভগৱতো একো সীহনাদো অসাধাৰণো অঞ্ঞেহি অপ্পটিৱত্তিযো সেট্ঠনাদো অভীতনাদোতি কত্ৱা. এস নযো সেসেসুপি. অপৰং তপস্সিন্তি অধিকাৰো. পুৰিমানং দসন্নন্তি ‘‘একচ্চং তপস্সিং নিৰযে নিব্বত্তং পস্সামী’’তি ৱুত্তসীহনাদতো পট্ঠায যাৱ ‘‘ৱিমুত্তিযা ময্হং সদিসো নত্থী’’তি ৱুত্তসীহনাদা পুৰিমকানং দসন্নং সীহনাদানং, নিদ্ধাৰণে চেতং সামিৱচনং. তেনাহ ‘‘একেকস্সা’’তি. ‘‘পৰিসাসু চ নদতী’’তি আদযো ‘‘পটিপন্না চ মং আৰাধেন্তী’’তি পৰিযোসানা দস দস সীহনাদা পৰিৱাৰা. ‘‘একচ্চং তপস্সিং নিৰযে নিব্বত্তং পস্সামী’’তি হি সীহনাদং নদন্তো ভগৱা পৰিসাসু নদতি ৱিসাৰদো হুত্ৱা নদতি, তত্থ চ পঞ্হং পুচ্ছন্তি, পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, ৱিস্সজ্জনেন পৰস্স চিত্তং আৰাধেতি, সুত্ৱা সোতব্বং মঞ্ঞন্তি, সুত্ৱা চ ভগৱতো পসীদন্তি, পসন্না চ পসন্নাকাৰং কৰোন্তি, যং পটিপত্তিং দেসেতি, তথত্তায পটিপজ্জন্তি, পটিপন্না চ মং আৰাধেন্তীতি এৱং পৰিৱাৰেত্ৱা অত্থযোজনা সম্ভৱতি. অযমেৱ নযো সেসেসুপি নৱসু.

‘‘এৱ’’ন্তিআদিনা যথাৱুত্তানং সীহনাদানং সঙ্কলযিত্ৱা দস্সনং. তে দসাতি ‘‘পৰিসাসু চ নদতী’’তি আদযো দস সীহনাদা. পুৰিমানং দসন্নন্তি যথাৱুত্তানং মূলভূতানং পুৰিমকানং দসসীহনাদানং. পৰিৱাৰৱসেনাতি মূলিং কত্ৱা পচ্চেকং পৰিৱাৰৱসেন যোজিযমানা সতং সীহনাদা. পুৰিমা চ দসাতি মূলমূলিযো কত্ৱা পৰিৱাৰৱসেন অযোজিযমানা পুৰিমকা চ দসাতি এৱং দসাধিকং সীহনাদসতং হোতি. অঞ্ঞস্মিং পন সুত্তেতি মজ্ঝিমাগমচূড়সীহনাদসুত্তাদিম্হি (ম. নি. ১.১৯৩) তেনাতি সঙ্খ্যামহত্তেন. মহাসীহনাদত্তা ইদং সুত্তং ‘‘মহাসীহনাদ’’ন্তি ৱুচ্চতি, ন পন মজ্ঝিমনিকাযে মহাসীহনাদসুত্তমিৱ চূড়সীহনাদসুত্তমুপাদাযাতি অধিপ্পাযো.

তিত্থিযপৰিৱাসকথাৱণ্ণনা

৪০৪. পটিসেধেত্ৱাতি তথা ভাৱাভাৱদস্সনেন পটিক্খিপিত্ৱা. যং ভগৱা পাথিকৱগ্গে উদুম্বৰিকসুত্তে (দী. নি. ৩.৫৭) ‘‘ইধ নিগ্ৰোধ তপস্সী’’তিআদিনা উপক্কিলেসৱিভাগং, পাৰিসুদ্ধিৱিভাগঞ্চ দস্সেন্তো সপৰিসস্স নিগ্ৰোধপৰিব্বাজকস্স পুৰতো সীহনাদং নদতি, তং দস্সেতুং ‘‘ইদানী’’তিআদি ৱুত্তং. নদিতপুব্বন্তি উদুম্বৰিকসুত্তে আগতনযেন পুব্বে নিগ্ৰোধপৰিব্বাজকস্স নদিতং. তপব্ৰহ্মচাৰীতি উত্তমতপচাৰী, তপেন ৱা ৱীৰিযেন ব্ৰহ্মচাৰী. ইদন্তি ‘‘ৰাজগহে…পে… পঞ্হং অপুচ্ছী’’তি পাড়িযং আগতৱচনং. আচৰিযেন (দী. নি. টী. ১.৪০৩) পন যথাৱুত্তং অট্ঠকথাৱচনমেৱ পচ্চামট্ঠং. এত্থ চ কামং যদা নিগ্ৰোধো পঞ্হমপুচ্ছি, ভগৱা চস্স ৱিস্সজ্জেসি, ন তদা ভগৱা গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৱিহৰতি, ৰাজগহসমীপেযেৱ উদুম্বৰিকায দেৱিযা উয্যানে ৱিহৰতি তত্থেৱ তথা পুচ্ছিতত্তা, ৱিস্সজ্জিতত্তা চ, তথাপি গিজ্ঝকূটে পব্বতে ভগৱতো ৱিহাৰো ন তাৱ ৱিচ্ছিন্নো, তস্মা পাড়িযং ‘‘তত্ৰ ম’’ন্তিআদিৱচনং, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তত্ৰ ৰাজগহে গিজ্ঝকূটে পব্বতে ৱিহৰন্তং ম’’ন্তিআদিৱচনং ৱুত্তন্তি ইমমত্থম্পি ‘‘যং তং ভগৱা’’তিআদিনা ৱিঞ্ঞাপেতীতি দট্ঠব্বং. ‘‘গিজ্ঝকূটে পব্বতে’’তি ইদং তত্থ কতৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তন্তি দস্সেতি ‘‘গিজ্ঝকূটে মহাৱিহাৰে’’তি ইমিনা. উদুম্বৰিকাযাতি তন্নামিকায. উয্যানেতি তত্থ কতপৰিব্বাজকাৰামং সন্ধায ৱদতি. নিগ্ৰোধো নাম ছন্নপৰিব্বাজকো. সন্ধানো নাম পঞ্চউপাসকসতপৰিৱাৰো অনাগামিউপাসকো. কথাসল্লাপন্তি ‘‘যগ্ঘে গহপতি জানেয্যাসি, কেন সমণো গোতমো সদ্ধিং সল্লপতী’’তিআদিনা (দী. নি. ৩.৫৩) সল্লাপকথং. পৰন্তি অতিসযত্থে নিপাতো. ৱিযাতি পদপূৰণমত্তে যথা তং ‘‘অতিৱিযা’’তি. অন্ধবালন্তি পঞ্ঞাচক্খুনা অন্ধং বালজনং. যোগেতি নযে, দুক্খনিস্সৰণূপাযেতি অত্থো.

৪০৫. অনেনাতি ভগৱতা. খন্ধকেতি মহাৱগ্গে পব্বজ্জখন্ধকে (মহাৱ. ৯৬) যং পৰিৱাসং পৰিৱসতীতি যোজনা. ‘‘পুব্বে অঞ্ঞতিত্থিযো ভূতোতি অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বো’’তি (সাৰত্থ. টী. ৭৬) আচৰিযসাৰিপুত্তত্থেৰেন ৱুত্তং. পঠমং পব্বজ্জং গহেত্ৱাৱ পৰিৱসতীতি আহ ‘‘সামণেৰভূমিযং ঠিতো’’তি. তন্তি দ্ৱীহি আকাৰেহি ৱুত্তং পৰিৱাসং. পব্বজ্জন্তি ‘‘আকঙ্খতি পব্বজ্জং, আকঙ্খতি উপসম্পদ’’ন্তি এত্থ ৱুত্তং পব্বজ্জগ্গহণং. ‘‘উত্তৰিদিৰত্ততিৰত্তং সহসেয্যং কপ্পেয্যা’’তি (পাচি. ৫১) এত্থ দিৰত্তগ্গহণং ৱিয ৱচনসিলিট্ঠতাৱসেনেৱ ৱুত্তং. যস্মা পন সামণেৰভূমিযং ঠিতেনেৱ পৰিৱসিতব্বং, ন গিহিভূতেন, তস্মা অপৰিৱসিত্ৱাযেৱ পব্বজ্জং লভতি. ন গামপ্পৱেসনাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন নৱেসিযাৱিধৱাথুল্লকুমাৰিকপণ্ডকভিক্খুনিগোচৰতা, সব্ৰহ্মচাৰীনং কিং কৰণীযেসু দক্খানলসাদিতা, উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীসু তিব্বচ্ছন্দতা, যস্স তিত্থাযতনতো ইধাগতো, তস্স অৱণ্ণভণনে অত্তমনতা, বুদ্ধাদীনং অৱণ্ণভণনে অনত্তমনতা, যস্স তিত্থাযতনতো ইধাগতো, তস্স ৱণ্ণভণনে অনত্তমনতা, বুদ্ধাদীনং ৱণ্ণভণনে অত্তমনতাতি ইমেসং সত্তৱত্তানং সঙ্গহো ৱেদিতব্বো. পূৰেন্তেন পৰিৱসিতব্বন্তি যদা পৰিৱসতি, তদা পূৰমানেন পৰিৱসিতব্বং. অট্ঠৱত্তপূৰণেনাতি যথাৱুত্তানং অট্ঠন্নং ৱত্তানং পূৰণেন. এত্থাতি পৰিৱাসে, উপসম্পদায ৱা. ঘংসিত্ৱা কোট্টেত্ৱাতি অজ্ঝাসযৱীমংসনৱসেন সুৱণ্ণং ৱিয ঘংসিত্ৱা কোট্টেত্ৱা. পব্বজ্জাযাতি নিদস্সনমত্তং. উপসম্পদাপি হি তেন সঙ্গয্হতি.

‘‘গণমজ্ঝে নিসীদিত্ৱাতি উপসম্পদাকম্মস্স গণপ্পহোনকানং ভিক্খূনং মজ্ঝে সঙ্ঘত্থেৰো ৱিয তস্স অনুগ্গহত্থং নিসীদিত্ৱা’’তি (দী. নি. টী. ১.৪০৫) আচৰিযেন ৱুত্তং, ইদানি পন বহূসুপি পোত্থকেসু ‘‘তং নিসীদাপেত্ৱা’’তি কাৰিতৱসেন পাঠো দিস্সতি. অচিৰমুপসম্পন্নস্স অস্সাতি অচিৰূপসম্পন্নো, অত্থমত্তং পন দস্সেতুং ‘‘উপসম্পন্নো হুত্ৱা নচিৰমেৱা’’তি আহ. কাযচিত্তৱিৱেকাৱ ইধাধিপ্পেতা উপধিৱিৱেকত্থং পটিপজ্জনাধিকাৰত্তাতি ৱুত্তং ‘‘কাযেন চেৱ চিত্তেন চা’’তি. ৱূপকট্ঠোতি ৱিৱিত্তো. তাদিসস্স সীলৱিসোধনে অপ্পমাদো অৱুত্তসিদ্ধোতি কম্মট্ঠানে অপ্পমাদমেৱ দস্সেতি. পেসিতচিত্তোতি নিব্বানং পতি পেসিতচিত্তো, তন্নিন্নো তপ্পোণো তপ্পব্ভাৰোতি ৱুত্তং হোতি, এৱংভূতো চ তথা অনপেক্খতায ৱিস্সজ্জিতকাযো নামাতি অধিপ্পাযমাৱিকাতুং ‘‘ৱিস্সট্ঠঅত্তভাৱো’’তি ৱুত্তং. অত্তাতি চেত্থ চিত্তং ৱুচ্চতি ৰূপকাযস্স অৱিসযত্তা. যস্সাতি অৰহত্তফলস্স. জাতিকুলপুত্তাপি আচাৰসম্পন্না এৱ অৰহত্তাধিগমায পব্বজ্জাপেক্খা হোন্তীতি তেপি জাতিকুলপুত্তে তেহেৱ আচাৰকুলপুত্তেহি একসঙ্গহে কৰোন্তো ‘‘আচাৰকুলপুত্তা’’তি আহ. ইমিনা হি আচাৰসম্পন্না জাতিকুলপুত্তাপি সঙ্গহিতা হোন্তি. আচাৰসম্পন্নানমেৱাধিপ্পেতভাৱো চ ‘‘সম্মদেৱা’’তি সদ্দন্তৰেন ৱিঞ্ঞাযতি. ‘‘ওতিণ্ণোম্হি জাতিযা’’তিআদিনা নযেন হি সংৱেগপুব্বিকং যথানুসিট্ঠং পব্বজ্জং সন্ধায ‘‘সম্মদেৱা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘হেতুনাৱ কাৰণেনেৱা’’তি. তত্থ হেতুনাতি নযেন উপাযেন. কাৰণেনেৱাতি তব্বিৱৰণৱচনং. তন্তি অৰহত্তফলং. তদেৱ হি ‘‘অনুত্তৰং ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসান’’ন্তি ৱত্তুমৰহতি অঞ্ঞেসং তথা অভাৱতো. ‘‘যংতংসদ্দা নিচ্চসম্বন্ধা’’তি সদ্দনযেনপি তদত্থং দস্সেতি ‘‘তস্স হী’’তিআদিনা. ‘‘যস্সত্থায…পে… পব্বজ্জন্তী’’তি পুব্বে ৱুত্তস্স তস্স অৰহত্তফলস্স অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি, তস্মা অৰহত্তফলমিধাধিপ্পেতন্তি ৱিঞ্ঞাযতীতি অধিপ্পাযো. নত্থি পৰো জনো তথা সচ্ছিকৰণে পচ্চযো যস্সাতি অপৰপ্পচ্চযো, তং. উপ-সদ্দো ৱিয সং-সদ্দোপি ধাতুসদ্দানুৱত্তকোতি ৱুত্তং ‘‘পাপুণিত্ৱা’’তি, পত্ৱা অধিগন্ত্ৱাতি অত্থো. উপ-সদ্দো ৱা ধাতুসদ্দানুৱত্তকো, সং-সদ্দো পন ধাতুৱিসেসকোতি আহ ‘‘সম্পাদেত্ৱা’’তি, অসেক্খা সীলসমাধিপঞ্ঞাযো নিপ্ফাদেত্ৱা, পৰিপূৰেত্ৱাৱাতি অত্থো.

নিট্ঠাপেতুন্তি নিগমনৱসেন পৰিযোসাপেতুং. ‘‘ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং…পে… ৱিহাসী’’তি ইমিনা এৱ হি অৰহত্তনিকূটেন দেসনা পৰিযোসাপিতা, তং পন নিগমেতুং ‘‘অঞ্ঞতৰো…পে… অহোসী’’তি ধম্মসঙ্গাহকেহি ৱুত্তং. একতোৱ ইধ অঞ্ঞতৰো, ন পন নামগোত্তাদীহি অপাকটতো. অৰহন্তানন্তি উব্বাহনে চেতং সামিৱচনং. তথা উব্বাহিতত্তা চ তেসমব্ভন্তৰোতি অত্থো আপন্নোতি অধিপ্পাযং দস্সেন্তো ‘‘ভগৱতো’’তিআদিমাহ. কেচি পন এৱং ৱদন্তি – অৰহন্তানন্তি চেতং সম্বন্ধেযেৱ সামিৱচনং, অতো চেত্থ সহ পাঠসেসেন অধিপ্পাযমত্থং দস্সেতুং ‘‘ভগৱতো’’তিআদি ৱুত্তন্তি. যং পনেত্থ অত্থতো ন ৱিভত্তং, তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায পৰমসুখুমগম্ভীৰদুৰনুবোধত্থপৰিদীপনায সুৱিমলৱিপুলপঞ্ঞাৱেয্যত্তিযজননায সাধুৱিলাসিনিযা নাম লীনত্থপ্পকাসনিযা মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপকাসনা.

মহাসীহনাদসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.