৪. সোণদণ্ডসুত্তৱণ্ণনা
৩০০. এৱং অম্বট্ঠসুত্তং সংৱণ্ণেত্ৱা ইদানি সোণদণ্ডসুত্তং সংৱণ্ণেন্তো যথানুপুব্বং সংৱণ্ণনোকাসস্স পত্তভাৱং ৱিভাৱেতুং, অম্বট্ঠসুত্তস্সানন্তৰং সঙ্গীতস্স সুত্তস্স সোণদণ্ডসুত্তভাৱং ৱা পকাসেতুং ‘‘এৱং মে সুতং…পে… অঙ্গেসূতি সোণদণ্ডসুত্ত’’ন্তি আহ. সুন্দৰভাৱেন সাতিসযানি অঙ্গানি এতেসমত্থীতি অঙ্গা. তদ্ধিতপচ্চযস্স অতিসযৱিসিট্ঠে অত্থিতাঅত্থে পৱত্তিতো, পধানতো ৰাজকুমাৰা, ৰুড়্হিৱসেন পন জনপদোতি ৱুত্তং ‘‘অঙ্গা নামা’’তিআদি. ইধাপি অধিপ্পেতা, ন অম্বট্ঠসুত্তে এৱ. ‘‘তদা কিৰা’’তিআদি তস্সা চাৰিকায কাৰণৱচনং. আগমনে আদীনৱং দস্সেত্ৱা পটিক্খিপনৱসেন আগন্তুং ন দস্সন্তি, নানুজানিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো.
নীলাসোককণিকাৰকোৱিড়াৰকুন্দৰাজৰুক্খাদিসম্মিস্সতায তং চম্পকৱনং নীলাদিপঞ্চৱণ্ণকুসুমপটিমণ্ডিতং, ন চম্পকৰুক্খানঞ্ঞেৱ নীলাদিপঞ্চৱণ্ণকুসুমতাযাতি ৱদন্তি, তথাৰূপায পন ধাতুযা চম্পকৰুক্খাৱ নীলাদিপঞ্চৱণ্ণম্পি কুসুমং পুপ্ফন্তি. ইদানিপি হি কত্থচি দেসে দিস্সন্তি, এৱঞ্চ যথাৰুতম্পি অট্ঠকথাৱচনং উপপন্নং হোতি. কুসুমগন্ধসুগন্ধেতি ৱুত্তনযেন সম্মিস্সকানং, সুদ্ধচম্পকানং ৱা কুসুমানং গন্ধেহি সুগন্ধে. এৱং পন ৱদন্তো ন মাপনকালেযেৱ তস্মিং নগৰে চম্পকৰুক্খা উস্সন্না, অথ খো অপৰভাগেপীতি দস্সেতি. মাপনকালে হি চম্পকৰুক্খানমুস্সন্নতায তং নগৰং ‘‘চম্পা’’তি নামং লভি. ইস্সৰত্তাতি অধিপতিভাৱতো. সেনা এতস্স অত্থীতি সেনিকো, স্ৱেৱ সেনিযো. বহুভাৱৱিসিট্ঠা চেত্থ অত্থিতা তদ্ধিতপচ্চযেন জোতিতাতি ৱুত্তং ‘‘মহতিযা সেনায সমন্নাগতত্তা’’তি. সাৰসুৱণ্ণসদিসতাযাতি উত্তমজাতিসুৱণ্ণসদিসতায. চূড়দুক্খক্খন্ধসুত্তট্ঠকথাযং পন এৱং ৱুত্তং ‘‘সেনিযো’’তি তস্স নামং, বিম্বীতি অত্তভাৱস্স নামং ৱুচ্চতি, সো তস্স সাৰভূতো দস্সনীযো পাসাদিকো অত্তভাৱসমিদ্ধিযা বিম্বিসাৰোতি ৱুচ্চতী’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৮০).
৩০১-২. সংহতাতি সন্নিপতনৱসেন সঙ্ঘটিতা, সন্নিপতিতাতি ৱুত্তং হোতি. একেকিস্সায দিসাযাতি একেকায পদেসভূতায দিসায. পাড়িযং ব্ৰাহ্মণগহপতিকানমধিপ্পেতত্তা ‘‘সঙ্ঘিনো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সঙ্ঘী’’তি পুথুত্তে একৱচনং ৱুত্তন্তি দস্সেতি ‘‘এতেস’’ন্তি ইমিনা. এৱং আচৰিযেন (দী. নি. টী. ১.৩০১, ৩০২) ৱুত্তং, সঙ্ঘীতি পন দীঘৱসেন বহুৱচনম্পি দিস্সতি. অগণাতি অসমূহভূতা অগণবন্ধা, ‘‘অগণনা’’তিপি পাঠো, অযমেৱত্থো, সঙ্খ্যাত্থস্স অযুত্তত্তা. ন হি তেসং সঙ্খ্যা অত্থীতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – পুব্বে অন্তোনগৰে অগণাপি পচ্ছা বহিনগৰে গণং ভূতা পত্তাতি গণীভূতাতি. অভূততব্ভাৱে হি কৰাসভূযোগে অ-কাৰস্স ঈ-কাৰাদেসো, ঈপচ্চযো ৱা. ৰাজৰাজঞ্ঞাদীনং দণ্ডধৰো পুৰিসোৱ ততো ততো খত্তিযানং তাযনতো ৰক্খণতো খত্তা নিৰুত্তিনযেন. সো হি যত্থ তেহি পেসিতো, তত্থ তেসং দোসং পৰিহৰন্তো যুত্তপত্তৱসেন পুচ্ছিতমত্থং কথেতি. তেনাহ ‘‘পুচ্ছিতপঞ্হে ব্যাকৰণসমত্থো’’তি. কুলাপদেসাদিনা মহতী মত্তা পমাণমেতস্সাতি মহামত্তো.
সোণদণ্ডগুণকথাৱণ্ণনা
৩০৩. একস্স ৰঞ্ঞো আণাপৱত্তিট্ঠানানি ৰজ্জানি নাম, ৱিসিট্ঠানি ৰজ্জানি ৱিৰজ্জানি, তানেৱ ৱেৰজ্জানি, নানাৱিধানি ৱেৰজ্জানি তথা, তেসু জাতাতিআদিনা তিধা তদ্ধিতনিব্বচনং. ৱিচিত্ৰা হি তদ্ধিতৱুত্তীতি. যঞ্ঞানুভৱনত্থন্তি যস্স কস্সচি যঞ্ঞস্স অনুভৱনত্থং. তেতি নানাৱেৰজ্জকা ব্ৰাহ্মণা. তস্সাতি সোণদণ্ডব্ৰাহ্মণস্স. উত্তমব্ৰাহ্মণোতি অভিজনসম্পত্তিযা, ৱিত্তসম্পত্তিযা, ৱিজ্জাসম্পত্তিযা চ উগ্গততৰো, উড়াৰো ৱা ব্ৰাহ্মণো. আৱট্টনীমাযা ৱুত্তাৱ. লাভমচ্ছেৰেন নিপ্পীড়িততায অসন্নিপাতো ভৱিস্সতি.
অঙ্গেতি গমেতি অত্তনো ফলং ঞাপেতি, সযং ৱা অঙ্গীযতি গমীযতি ঞাযতীতি অঙ্গং, হেতু. তেনাহ ‘‘কাৰণেনা’’তি. লোকধম্মতানুস্সৰণেন অপৰানিপি কাৰণানি আহংসূতি দস্সেন্তো ‘‘এৱ’’ন্তিআদিমাহ.
দ্ৱীহি পক্খেহীতি মাতুপক্খেন, পিতুপক্খেন চাতি দ্ৱীহি ঞাতিপক্খেহি. ‘‘উভতো সুজাতো’’তি হি এত্থকেযেৱ ৱুত্তে যেহি কেহিচি দ্ৱীহি ভাগেহি সুজাতত্তং ৱিজানেয্য, সুজাতসদ্দো চ ‘‘সুজাতো চাৰুদস্সনো’’তিআদীসু (ম. নি. ২.৩৯৯) আৰোহসম্পত্তিপৰিযাযোপি হোতীতি জাতিৱসেনেৱ সুজাতত্তং ৱিভাৱেতুং ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘ভোতো মাতা ব্ৰাহ্মণী’’তিআদি. এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন, মাতুপক্খতো চ পিতুপক্খতো চ পচ্চেকং তিৱিধেন ঞাতিপৰিৱট্টেনাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘সংসুদ্ধগহণিকো’’তি ইমিনাপি ‘‘মাতিতো চ পিতিতো চা’’তি ৱুত্তমেৱত্থং সমত্থেতীতি আহ ‘‘সংসুদ্ধা তে মাতুগহণী’’তি, সংসুদ্ধাৱ অনঞ্ঞপুৰিসসাধাৰণাতি অত্থো. অনোৰসপুত্তৱসেনাপি হি লোকে মাতাপিতুসমঞ্ঞা দিস্সতি, ইধ পনস্স ওৰসপুত্তৱসেনেৱ ইচ্ছিতাতি দস্সেতুং ‘‘সংসুদ্ধগহণিকো’’তি ৱুত্তং. গব্ভং গণ্হাতি ধাৰেতীতি গহণী, ততিযাৱট্টসঙ্খাতো গব্ভাসযসঞ্ঞিতো মাতুকুচ্ছিপদেসো সমৱেপাকিনিযাতি সমৱিপাচনিযা. এত্থাতি মহাসুদস্সনসুত্তে. যথাভুত্তমাহাৰং ৱিপাচনৱসেন গণ্হাতি ন ছড্ডেতীতি গহণী, কম্মজতেজোধাতু, যা ‘‘উদৰগ্গী’’তি লোকে পঞ্ঞাযতি.
পিতুপিতাতি পিতুনো পিতা. পিতামহোতি আমহ-পচ্চযেন তদ্ধিতসিদ্ধি. ‘‘চতুযুগ’’ন্তিআদীসু ৱিয তং তদত্থে যুজ্জিতব্বতো কালৱিসেসো যুগং নাম. এতং যুগসদ্দেন আযুপ্পমাণৱচনং অভিলাপমত্তং লোকৱোহাৰৱচনমত্তমেৱ, অধিপ্পেতত্থতো পন পিতামহোযেৱ পিতামহযুগসদ্দেন ৱুত্তো তস্সেৱ পধানভাৱেন অধিপ্পেতত্তাতি অধিপ্পাযো. ততো উদ্ধন্তি পিতামহতো উপৰি. তেনাহ ‘‘পুব্বপুৰিসা’’তি, তদৱসেসা পুব্বকা ছ পুৰিসাতি অত্থো. পুৰিসগ্গহণঞ্চেত্থ উক্কট্ঠনিদ্দেসেন কতন্তি দট্ঠব্বং. এৱঞ্হি ‘‘মাতিতো’’তি পাড়িৱচনং সমত্থিতং হোতি.
তত্ৰাযমট্ঠকথামুত্তকনযো – মাতা চ পিতা চ পিতৰো, পিতূনং পিতৰো পিতামহা, তেসং যুগো দ্ৱন্দো পিতামহযুগো, তস্মা, যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহদ্ৱন্দাতি অত্থো ৱেদিতব্বো, এৱঞ্চ পিতামহগ্গহণেনেৱ মাতামহোপি গহিতো. যুগসদ্দো চেত্থ একসেসো ‘‘যুগো চ যুগো চ যুগো’’তি, অতো তত্থ তত্থ ঞাতিপৰিৱট্টে পিতামহদ্ৱন্দং গহিতং হোতীতি.
‘‘যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা’’তি ইদং কাকাপেক্খনমিৱ উভযত্থ সম্বন্ধগতন্তি আহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি. যাৱ সত্তমো পুৰিসো, তাৱ অক্খিত্তো অনুপকুট্ঠো জাতিৱাদেনাতি সম্বন্ধো. অক্খিত্তোতি অপ্পত্তখেপো. অনৱক্খিত্তোতি সদ্ধথালিপাকাদীসু ন ছড্ডিতো. ন উপকুট্ঠোতি ন উপক্কোসিতো. ‘‘জাতিৱাদেনা’’তি ইদং হেতুম্হি কৰণৱচনন্তি দস্সেতুং ‘‘কেন কাৰণেনা’’তিআদি ৱুত্তং. ইতিপীতি ইমিনাপি কাৰণেন. এত্থ চ ‘‘উভতো…পে… যুগা’’তি এতেন ব্ৰাহ্মণস্স যোনিদোসাভাৱো দস্সিতো সংসুদ্ধগহণিকভাৱকিত্তনতো, ‘‘অক্খিত্তো’’তি এতেন কিৰিযাপৰাধাভাৱো. কিৰিযাপৰাধেন হি সত্তা খেপং পাপুণন্তি. ‘‘অনুপকুট্ঠো’’তি এতেন অযুত্তসংসগ্গাভাৱো. অযুত্তসংসগ্গঞ্হি পটিচ্চ সত্তা অক্কোসং লভন্তীতি.
ইস্সৰোতি আধিপতেয্যসংৱত্তনিযকম্মবলেন ঈসনসীলো, সা পনস্স ইস্সৰতা ৱিভৱসম্পত্তিপচ্চযা পাকটা জাতা, তস্মা অড্ঢভাৱপৰিযাযেন দস্সেন্তো ‘‘অড্ঢোতি ইস্সৰো’’তি আহ. মহন্তং ধনমস্স ভূমিগতং, ৱেহাসগতঞ্চাতি মহদ্ধনো. তস্সাতি তস্স তস্স গুণস্স, অযমেৱ চ পাঠো অধুনা দিস্সতি. অগুণংযেৱ দস্সেমাতি অন্ৱযতো তস্স গুণং ৱত্ৱা ব্যতিৰেকতো ভগৱতো অনুপসঙ্কমনকাৰণং অগুণমেৱ দস্সেম.
অধিকৰূপোতি ৱিসিট্ঠৰূপো উত্তমসৰীৰো. দস্সনং অৰহতীতি দস্সনীযোতি আহ ‘‘দস্সনযোগ্গো’’তি. পসাদং আৱহতীতি পাসাদিকো. তেনাহ ‘‘পসাদজননতো’’তি. পোক্খৰসদ্দো ইধ সুন্দৰত্থে, সৰীৰত্থে চ নিৰুড়্হো. ৱণ্ণস্সাতি ৱণ্ণধাতুযা. পকাসনিযেন পৰিসুদ্ধনিমিত্তেন ৱণ্ণসদ্দস্স ৱণ্ণধাতুযং পৱত্তনতো তন্নিমিত্তমেৱ ৱণ্ণতা, সা চ ৱণ্ণনিস্সিতাতি অভেদৱসেন ৱুত্তং ‘‘উত্তমেন পৰিসুদ্ধেন ৱণ্ণেনা’’তি. সৰীৰং পন সন্নিৱেসৱিসিট্ঠং কৰচৰণগীৱাসীসাদিসমুদাযং, তঞ্চ অৱযৱভূতেন সণ্ঠাননিমিত্তেন গয্হতি, তস্মা তন্নিমিত্তমেৱ পোক্খৰতাতি ৱুত্তং ‘‘সৰীৰসণ্ঠানসম্পত্তিযা’’তি, উত্তমায সৰীৰসণ্ঠানসম্পত্তিযাতিপি যোজেতব্বং. অত্থৱসা হি লিঙ্গৱিভত্তিৱিপৰিণামো. সব্বেসু ৱণ্ণেসু সুৱণ্ণৱণ্ণোৱ উত্তমোতি আহ ‘‘পৰিসুদ্ধৱণ্ণেসুপি সেট্ঠেন সুৱণ্ণৱণ্ণেন সমন্নাগতো’’তি. তথা হি বুদ্ধা, চক্কৱত্তিনো চ সুৱণ্ণৱণ্ণাৱ হোন্তি. যস্মা পন ৱচ্ছসসদ্দো সৰীৰাভে পৱত্ততি, তস্মা ব্ৰহ্মৱচ্ছসীতি উত্তমসৰীৰাভো, সুৱণ্ণাভো ইচ্চেৱ অত্থো. ইমমেৱ হি অত্থং সন্ধায ‘‘মহাব্ৰহ্মুনো সৰীৰসদিসেনেৱ সৰীৰেন সমন্নাগতো’’তি ৱুত্তং, ন ব্ৰহ্মুজুগত্ততং. ওকাসোতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গট্ঠানং. আৰোহপৰিণাহসম্পত্তিযা, অৱযৱপাৰিপূৰিযা চ দস্সনস্স ওকাসো ন খুদ্দকোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সব্বানেৱা’’তিআদি.
সীলন্তি যমনিযমলক্খণং সীলং, তং পনস্স ৰত্তঞ্ঞুতায ৱুদ্ধং ৱদ্ধিতন্তি ৱিসেসতো ‘‘ৱুদ্ধসীলী’’তি ৱুত্তং. ৱুদ্ধসীলেনাতি সব্বদা সম্মাযোগতো ৱুদ্ধেন ধুৱসীলেন. এৱঞ্চ কত্ৱা পদত্তযম্পেতং অধিপ্পেতত্থতো ৱিসিট্ঠং হোতি, সদ্দত্থমত্তং পন সন্ধায ‘‘ইদং ৱুদ্ধসীলীপদস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি ৱুত্তং. পঞ্চসীলতো পৰং তত্থ সীলস্স অভাৱতো, তেসমজাননতো চ ‘‘পঞ্চসীলমত্তমেৱা’’তি আহ.
ৱাচায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনতা এৱ সুন্দৰভাৱোতি ৱুত্তং ‘‘সুন্দৰা পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা’’তি. ঠানকৰণসম্পত্তিযা, সিক্খাসম্পত্তিযা চ কস্সচিপি অনূনতায পৰিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খৰানি এতিস্সাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অক্খৰমেৱ হি তংতদত্থৱাচকভাৱেন পৰিচ্ছিন্নং পদং. অথ ৱা পদমেৱ অত্থস্স ব্যঞ্জকত্তা ব্যঞ্জনং, সিথিলধনিতাদিঅক্খৰপাৰিপূৰিযা চ পদব্যঞ্জনস্স পৰিমণ্ডলতা, পৰিমণ্ডলং পদব্যঞ্জনমেতিস্সাতি তথা. অপিচ পজ্জতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি, যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং, ৱাক্যং, তেসং পৰিপুণ্ণতায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অত্থৱিঞ্ঞাপনে সাধনতায ৱাচাৱ কৰণং ৱাক্কৰণন্তি তুল্যাধিকৰণতং দস্সেতুং ‘‘উদাহৰণঘোসো’’তি ৱুত্তং, ৱচীভেদসদ্দোতি অত্থো. তস্স ব্ৰাহ্মণস্স, তেন ৱা ভাসিতব্বস্স অত্থস্স গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পূৰে গুণেহি পৰিপুণ্ণভাৱে ভৱাতি পোৰী. পুন পুৰেতি ৰাজধানীমহানগৰে. ভৱত্তাতি সংৱড্ঢত্তা. সুখুমালত্তনেনাতি সুখুমালভাৱেন, ইমিনা তস্সা ৱাচায মুদুসণ্হত্তমাহ. অপলিবুদ্ধাযাতি পিত্তসেম্হাদীহি অপৰিযোনদ্ধায, হেতুগব্ভপদমেতং. ততো এৱ হি যথাৱুত্তদোসাভাৱোতি. ডংসেত্ৱা ৱিয একদেসকথনং সন্দিট্ঠং, সণিকং চিৰাযিত্ৱা কথনং ৱিলম্বিতং, ‘‘সন্নিদ্ধৱিলম্বিতাদী’’তিপি পাঠো. সদ্দেন অজনকং ৱচিনং, মম্মকসঙ্খাতং ৱা একক্খৰমেৱ দ্ৱত্তিক্খত্তুমুচ্চাৰণং সন্নিদ্ধং. আদিসদ্দেন দুক্খলিতানুকড্ঢিতাদীনি সঙ্গণ্হাতি. এড়াগড়েনাতি এড়াপগ্ঘৰণেন. ‘‘এড়া গড়ন্তী’’তি ৱুত্তস্সেৱ দ্ৱিধা অত্থং দস্সেতুং ‘‘লালা ৱা পগ্ঘৰন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘পস্সে’ড়মূগং উৰগং দুজিৱ্হ’’ন্তিআদীসু (জা. ১.৭.৪৯) ৱিয হি এড়াসদ্দো লালায, খেড়ে চ পৱত্ততি. খেড়ফুসিতানীতি খেড়বিন্দূনি.
তত্ৰাযমট্ঠকথামুত্তকনযো – এলন্তি দোসো ৱুচ্চতি ‘‘যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা’’তিআদীসু (দী. নি. ১.৮, ১৯৪) ৱিয. দুপ্পঞ্ঞা চ সদোসমেৱ কথং কথেন্তা এলং পগ্ঘৰাপেন্তি, তস্মা তেসং ৱাচা এলগড়া নাম হোতি, তব্বিপৰীতাযাতি অত্থো. ‘‘আদিমজ্ঝপৰিযোসানং পাকটং কত্ৱা’’তি ইমিনা তস্সা ৱাচায অত্থপাৰিপূৰিং ৱদতি. ৱিঞ্ঞাপনসদ্দেন এতস্স সম্বন্ধো.
জৰাজিণ্ণতায জিণ্ণোতি খণ্ডিচ্চপালিচ্চাদিভাৱমাপাদিতো. ৱুদ্ধিমৰিযাদপ্পত্তোতি ৱুদ্ধিযা পৰিচ্ছেদং পৰিযন্তং পত্তো. জাতিমহল্লকতাযাতি উপপত্তিযা মহল্লকভাৱেন. তেনাহ ‘‘চিৰকালপ্পসুতো’’তি. অদ্ধসদ্দো অদ্ধানপৰিযাযো দীঘকালৱাচকো. কিত্তকো পন সোতি আহ ‘‘দ্ৱে তযো ৰাজপৰিৱট্টে’’তি, দ্ৱিন্নং তিণ্ণং ৰাজূনং ৰজ্জপসাসনপটিপাটিযোতি অত্থো. ‘‘অদ্ধগতো’’তি ৱত্ৱাপি কতং ৱযোগহণং ওসানৱযাপেক্খন্তি ৱুত্তং ‘‘পচ্ছিমৱযং সম্পত্তো’’তি. পচ্ছিমো ততিযভাগোতি ৱস্সসতস্স তিধা কতেসু ভাগেসু ততিযো ওসানভাগো. পচ্চেকং তেত্তিংসৱস্সতো চ অধিকমাসপক্খাদিপি ৱিভজীযতি, তস্মা সত্তসট্ঠিমে ৱস্সে যথাৰহং লব্ভমানমাসপক্খদিৱসতো পট্ঠায পচ্ছিমৱযো ৱেদিতব্বো. আচৰিযসাৰিপুত্তত্থেৰেনপি হি ইমমেৱত্থং সন্ধায ‘‘সত্তসট্ঠিৱস্সতো পট্ঠায পচ্ছিমৱযো কোট্ঠাসো’’তি (সাৰত্থ. টী. ১.ৱেৰঞ্জকণ্ডৱণ্ণনা) ৱুত্তং. ইতৰথা হি ‘‘পচ্ছিমৱযো নাম ৱস্সসতস্স পচ্ছিমো ততিযভাগো’’তি অট্ঠকথাৱচনেন ৱিৰোধো ভৱেয্যাতি.
এৱং কেৱলজাতিৱসেন পঠমৱিকপ্পং ৱত্ৱা গুণমিস্সকৱসেনপি দুতিযৱিকপ্পং ৱদন্তেন ‘‘অপিচা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ নাযং জিণ্ণতা ৱযোমত্তেন, অথ খো কুলপৰিৱট্টেন পুৰাণতাতি আহ ‘‘জিণ্ণোতি পোৰাণো’’তিআদি. চিৰকালপ্পৱত্তকুলন্ৱযোতি চিৰকালং পৱত্তকুলপৰিৱট্টো, তেনাস্স কুলৱসেন উদিতোদিতভাৱমাহ. ‘‘ৱযোঅনুপ্পত্তো’’তি ইমিনা জাতিৱুদ্ধিযা ৱক্খমানত্তা, গুণৱুদ্ধিযা চ ততো সাতিসযত্তা ‘‘ৱুদ্ধোতি সীলাচাৰাদিগুণৱুদ্ধিযা যুত্তো’’তি ৱুত্তং. ৱক্খমানং পতি পাৰিসেসগ্গহণঞ্হেতং. তথা জাতিমহল্লকতাযপি তেনেৱ পদেন ৱক্খমানত্তা, ৱিভৱমহত্ততায চ অনৱসেসিতত্তা ‘‘মহল্লকোতি ৱিভৱমহন্ততায সমন্নাগতো’’তি আহ. মগ্গপটিপন্নোতি ব্ৰাহ্মণানং যুত্তপটিপত্তিৱীথিং অৱোক্কম্ম চৰণৱসেন উপগতোতি অত্থং দস্সেতি ‘‘ব্ৰাহ্মণান’’ন্তিআদিনা. জাতিৱুদ্ধভাৱমনুপ্পত্তো, তম্পি অন্তিমৱযং পচ্ছিমৱযমেৱ অনুপ্পত্তোতি সাধিপ্পাযযোজনা. ইমিনা হি পচ্ছিমৱযৱসেন জাতিৱুদ্ধভাৱং দস্সেতীতি.
বুদ্ধগুণকথাৱণ্ণনা
৩০৪. তাদিসেহি মহানুভাৱেহি সদ্ধিং যুগগ্গাহৱসেন ঠপনম্পি ন মাদিসানং পণ্ডিতজাতীনমনুচ্ছৱিকং, কুতো পন উক্কংসৱসেন ঠপনন্তি ইদং ব্ৰাহ্মণস্স ন যুত্তৰূপন্তি দস্সেন্তো ‘‘ন খো পন মেত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ যেপি গুণা অত্তনো গুণেহি সদিসা, তেপি গুণে উত্তৰিতৰেযেৱ মঞ্ঞমানো পকাসেতীতি সম্বন্ধো. সদিসাতি চ একদেসেন সদিসা. ন হি বুদ্ধানং গুণেহি সব্বথা সদিসা কেচিপি গুণা অঞ্ঞেসু লব্ভন্তি. ‘‘কো চাহ’’ন্তিআদি উত্তৰিতৰাকাৰদস্সনং. অহঞ্চ কীদিসো নাম হুত্ৱা সদিসো ভৱিস্সামি, সমণস্স…পে… গুণা চ কীদিসা নাম হুত্ৱা সদিসা ভৱিস্সন্তীতি সাধিপ্পাযযোজনা. কেচি নৱং পাঠং কৰোন্তি, অযমেৱ মূলপাঠো যথা তং অম্বট্ঠসুত্তে ‘‘কো চাহং ভো গোতম সাচৰিযকো, কা চ অনুত্তৰা ৱিজ্জাচৰণসম্পদা’’তি. ইতৰেতি অত্তনো গুণেহি অসদিসে গুণে, ‘‘পকাসেতী’’তি ইমিনাৱ সম্বন্ধো. একন্তেনেৱাতি সদিসগুণানং ৱিয পসঙ্গাভাৱেন.
এৱং নিযামেন্তো সোণদণ্ডো ইদং অত্থজাতং দীপেতি. যথা হীতি এত্থ হি-সদ্দো কাৰণে. তেনাহ ‘‘তস্মা মযমেৱ অৰহামা’’তি. গোপদকন্তি গাৱিযা খুৰট্ঠানে ঠিতউদকং. গুণেতি সদিসগুণেপি, পগেৱ অসদিসগুণে.
সট্ঠিকুলসতসহস্সন্তি সট্ঠিসহস্সাধিকং কুলসতসহস্সং. ধম্মপদট্ঠকথাদীসু (ধ. প. অট্ঠ. ১৬) পন কত্থচি ভগৱতো অসীতিকুলসহস্সতাৱচনং একেকপক্খমেৱ সন্ধাযাতি ৱেদিতব্বং.
সুধামট্ঠপোক্খৰণিযোতি সুধায পৰিকম্মকতা পোক্খৰণিযো. সত্তৰতনানন্তি সত্তহি ৰতনেহি. পূৰযোগে হি কৰণত্থে বহুলং ছট্ঠীৱচনং. পাসাদনিযূহাদযোতি উপৰিপাসাদে ঠিততুলাসীসাদযো. ‘‘সত্তৰতনান’’ন্তি অধিকাৰো, অভেদেপি ভেদৱোহাৰো এস. কুলপৰিযাযেনাতি সুদ্ধোদনমহাৰাজস্স অসম্ভিন্নখত্তিযকুলানুক্কমেন. তেসুপীতি চতূসু নিধীসুপি. গহিতং গহিতং ঠানং পূৰতিযেৱ ধনেন পাকতিকমেৱ হোতি, ন ঊনং.
ভদ্দকেনাতি সুন্দৰেন. পচ্ছিমৱযে ৱুত্তনযেন পঠমৱযো ৱেদিতব্বো. মাতাপিতূনং অনিচ্ছায পব্বজ্জাৱ অনাদৰো তেন যুত্তে অত্থে সামিৱচনন্তি ৱুত্তং হোতি. এতেসন্তি মাতাপিতূনং. কন্দিত্ৱাতি ‘‘কহং পিযপুত্তকা’’তিআদিনা পৰিদেৱিত্ৱা.
অপৰিমাণোযেৱাতি ‘‘এত্তকো এসো’’তি কেনচি পৰিচ্ছিন্দিতুমসক্কুণেয্যতায অপৰিচ্ছিন্নোযেৱ. দ্ৱে ৱেড়ূ অধোকটিমত্তকমেৱ হোন্তীতি আহ ‘‘দ্ৱিন্নং ৱেড়ূনং উপৰি কটিমত্তমেৱা’’তি. পাৰমিতানুভাৱেন ব্ৰাহ্মণস্স এৱ পঞ্ঞাযতি, ভগৱা পন তদা পকতিপ্পমাণোৱাতি দস্সেতুং ‘‘পঞ্ঞাযমানো’’তি ৱুত্তমিৱ দিস্সতি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. ‘‘ন হী’’তিআদিনা পাৰমিতাবলেনেৱ এৱং অপৰিমাণতা, ন ইদ্ধিবলেনাতি দস্সেতী’’তি ৱদন্তি. অতুলোতি অসদিসো. ‘‘ধম্মপদে গাথমাহা’’তি কত্থচি পাঠো অযুত্তোৱ. ন হি ধম্মপদে অযং গাথা দিস্সতি. সুধাপিণ্ডিযত্থেৰাপদানাদীসু (অপ. ১.১০.সুধাপিণ্ডিযত্থেৰাপদান) পনাযং গাথা আগতা, সা চ খো অঞ্ঞৱত্থুস্মিং এৱ, ন ইমস্মিং ৱত্থুম্হি, তস্মা পাড়িৱসেন সঙ্গীতিমনাৰুড়্হা পকিণ্ণকদেসনাযেৱাযং গাথাতি দট্ঠব্বং.
তত্থ তে তাদিসেতি পৰিযাযৱচনমেতং ‘‘অপ্পং ৱস্সসতং আযু, ইদানেতৰহি ৱিজ্জতী’’তিআদীসু (বু. ৱং. ২৭.২১) ৱিয, ‘‘এতাদিসে’’তিপি পঠন্তি, তদসুন্দৰং অপদানাদীসু তথা অদিস্সনতো. কিলেসপৰিনিব্বানেন পৰিনিব্বুতে কুতোচিপি অভযে তে তাদিসে পূজযতো এত্থ ইদং পুঞ্ঞং কেনচি মহানুভাৱেন অপি সঙ্খাতুং ন সক্কাতি অত্থো.
বাহন্তৰন্তি দ্ৱিন্নং বাহূনমন্তৰং. দ্ৱাদস যোজনসতানীতি দ্ৱাদসাধিকানি যোজনসতানি. বহলন্তৰেনাতি সমন্তা সৰীৰপৰিণাহপ্পমাণেন. পুথুলতোতি ৱিত্থাৰতো. অঙ্গুলিপব্বানীতি একেকানি অঙ্গুলিপব্বানি. ভমুকন্তৰন্তি দ্ৱিন্নং ভমুকানমন্তৰং. মুখং ৱিত্থাৰতো দ্ৱিযোজনসতং পৰিমণ্ডলতো ৱিসুং ৱুত্তত্তা. ‘‘এদিসো ভগৱা’’তি যা পৰেহি ৱুত্তা কথা, তস্সা অনুৰূপন্তি যথাকথং, ইমিনা অঞ্ঞেহি ৱুত্তং ভগৱতো ৱণ্ণকথং সুত্ৱা ওলোকেতুকামতায আগতোতি দস্সেতি, যথাকথন্তি ৱা কীদিসং. ‘‘যথাকথং পন তুম্হে ভিক্খৱে সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা ফাসুকং ৱস্সং ৱসিত্থা’’তিআদীসু (পাৰা. ১৯৪) ৱিয হি পুচ্ছাযং এস নিপাতসমুদাযো, একো ৱা নিপাতো.
গন্ধকুটিপৰিৱেণেতি গন্ধকুটিযা পৰিৱেণে, গন্ধকুটিতো বহি পৰিৱেণব্ভন্তৰেতি অত্থো. তত্থাতি মঞ্চকে. ‘‘সীহসেয্যং কপ্পেসী’’তি যথা ৰাহু অসুৰিন্দো আযামতো, ৱিত্থাৰতো, উব্বেধতো চ ভগৱতো ৰূপকাযস্স পৰিচ্ছেদং গহেতুং ন সক্কোতি, তথা ৰূপং ইদ্ধাভিসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোন্তো সীহসেয্যং কপ্পেসী’’তি (দী. নি. টী. ১.৩০৪) এৱং আচৰিযেন ৱুত্তং, ‘‘তদেতং ‘ন মযা অসুৰিন্দ অধোমুখেন পাৰমিযো পূৰিতা, উদ্ধগ্গমেৱ কত্ৱা দানং দিন্ন’’ন্তি অট্ঠকথাৱচনেন অচ্চন্তমেৱ ৱিৰুদ্ধং হোতি. এতঞ্হি গন্ধকুটিদ্ৱাৰৱিৱৰণাদীসু ৱিয পাৰমিতানুভাৱসিদ্ধিদস্সনং, অঞ্ঞথা তদেৱ ৱচনং ৱত্তব্বং ভৱেয্যা’’তি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা সম্পটিচ্ছিতব্বং. অধোমুখেনাতি ওসক্কিতৱীৰিযতং সন্ধায ৱুত্তং, উদ্ধগ্গমেৱাতি অনোসক্কিতৱীৰিযতং, উব্ভকোটিকং কত্ৱাতি অত্থো. তদা ৰাহু উপাসকভাৱং পটিৱেদেসীতি আহ ‘‘তং দিৱস’’ন্তিআদি.
কিলেসেহি আৰকত্তা অৰিযং নিৰুত্তিনযেন, অতোযেৱ উত্তমতা পৰিসুদ্ধতাতি ৱুত্তং ‘‘উত্তমং পৰিসুদ্ধ’’ন্তি. অনৱজ্জট্ঠেন কুসলং, ন সুখৱিপাকট্ঠেন তস্স অৰহতমসম্ভৱতো. কুসলসীলেনাতি অনৱজ্জেনেৱ ৱিদ্ধস্তসৱাসনকিলেসেন সীলেন. এৱঞ্চ কত্ৱা পদচতুক্কম্পেতং অধিপ্পেতত্থতো ৱিসিট্ঠং হোতি, সদ্দত্থমত্তং পন সন্ধায ‘‘ইদমস্স ৱেৱচন’’ন্তি ৱুত্তং.
কত্থচি চতুৰাসীতিপাণসহস্সানি, কত্থচি অপৰিমাণাপি দেৱমনুস্সাতি অত্থং সন্ধায ‘‘ভগৱতো একেকায ধম্মদেসনাযা’’তিআদিমাহ. মহাসমযসুত্ত (দী. নি. ২.৩৩১ আদযো) মঙ্গলসুত্ত- (খু. পা. ৫.১ আদযো; সু. নি. ২৬১ আদযো) দেসনাদীসু হি চতুৱীসতিযা ঠানেসু অসঙ্খ্যেয্যা অপৰিমেয্যা দেৱমনুস্সা মগ্গফলামতং পিৱিংসু. কোটিসতসহস্সাদিপৰিমাণেনপি বহূ এৱ, নিদস্সনৱসেন পনেৱং ৱুত্তং. তস্মা অনুত্তৰসিক্খাপকভাৱেন ভগৱা বহূনং আচৰিযো, তেসং আচৰিযভূতানং সাৱকানমাচৰিযভাৱেন সাৱকৱেনেয্যানং পাচৰিযো. ভগৱতা হি দিন্ননযে ঠত্ৱা সাৱকা ৱেনেয্যং ৱিনেন্তি, তস্মা ভগৱাৱ তেসং পধানো আচৰিযোতি.
ৱদন্তস্সাধিপ্পেতোৱ অত্থো পমাণং, ন লক্খণহাৰাদিৱিসযোতি আহ ‘‘ব্ৰাহ্মণো পনা’’তিআদি. ‘‘ইমস্স ৱা পূতিকাযস্সা’’তি পাঠাৱসানে পেয্যালং কত্ৱা ‘‘কেলনা পটিকেলনা’’তি ৱুত্তং. অযঞ্হি খুদ্দকৱত্থুৱিভঙ্গপাড়ি (ৱিভ. ৮৫৪) ‘‘বাহিৰানং ৱা পৰিক্খাৰানং মণ্ডনা’’তিআদি পেয্যালৱসেন গয্হতি. তত্থ ইমস্স ৱা পূতিকাযস্সাতি ইমস্স ৱা মনুস্সসৰীৰস্স. যথা হি তদহুজাতোপি সিঙ্গালো ‘‘জৰসিঙ্গালো’’ ত্ৱেৱ, ঊৰুপ্পমাণাপি চ গলোচিলতা ‘‘পূতিলতা’’ ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, এৱং সুৱণ্ণৱণ্ণোপি মনুস্সসৰীৰো ‘‘পূতিকাযো’’ ত্ৱেৱ, তস্স মণ্ডনাতি অত্থো. কেলনাতি কীড়না. ‘‘কেলাযনা’’তিপি পঠন্তি. পটিকেলনাতি পটিকীড়না. চপলস্স ভাৱো চাপল্যং, চাপল্লং ৱা, যেন সমন্নাগতো পুগ্গলো ৱস্সসতিকোপি সমানো তদহুজাতদাৰকো ৱিয হোতি, তস্সেদমধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং.
অপাপে পুৰে কৰোতি, ন ৱা পাপং পুৰে কৰোতীতি অপাপপুৰেক্খাৰোতি যুত্তাযুত্তসমাসেন দুৱিধমত্থং দস্সেতুং ‘‘অপাপে নৱলোকুত্তৰধম্মে’’তিআদি ৱুত্তং. অপাপেতি চ পাপপটিপক্খে, পাপৱিৰহিতে ৱা. ব্ৰহ্মনি সেট্ঠে ভগৱতি ভৱা তস্স ধম্মদেসনাৱসেন অৰিযায জাতিযা জাতত্তা, ব্ৰহ্মুনো ৱা ভগৱতো অপচ্চং গৰুকৰণাদিনা, যথানুসিট্ঠং পটিপত্তিযা চ, ব্ৰহ্মং ৱা সেট্ঠং অৰিযমগ্গং জানাতীতি ব্ৰহ্মঞ্ঞা, অৰিযসাৱকসঙ্খাতা পজা. তেনাহ ‘‘সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানা’’তিআদি. ব্ৰাহ্মণপজাযাতি বহিতপাপপজায. ‘‘অপাপপুৰেক্খাৰো’’তি এত্থ ‘‘পুৰেক্খাৰো’’তি পদমধিকাৰোতি দস্সেতি ‘‘এতিস্সায চ পজায পুৰেক্খাৰো’’তি ইমিনা. চ-সদ্দো সমুচ্চযত্থো ‘‘ন কেৱলং অপাপপুৰেক্খাৰো এৱ, অথ খো ব্ৰহ্মঞ্ঞায চ পজায সম্বন্ধভূতায পুৰেক্খাৰো’’তি. ‘‘অযঞ্হী’’তিআদি অধিপ্পাযমত্তদস্সনং. ‘‘অপাপপুৰেক্খাৰো’’তি ইদং ‘‘ব্ৰহ্মঞ্ঞায পজাযা’’তি ইমিনাৱ সম্বন্ধিতব্বং, ন চ পচ্চেকমত্থদীপকং, পকতিব্ৰাহ্মণজাতিৱসেনপি চেতস্স অত্থো ৱেদিতব্বোতি দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. অযুত্তসমাসো চাযং. পাপন্তি পাপকম্মং, অহিতং দুক্খন্তি অত্থো. তস্স সম্বন্ধিপেক্খত্তা কস্সা অপাপপুৰেক্খাৰোতি পুচ্ছায এৱমাহাতি দস্সেতুং ‘‘কস্সা’’তিআদি ৱুত্তং. ‘‘অত্তনা’’তিআদি তদত্থৱিৱৰণং. ব্ৰাহ্মণপজাযাতি ব্ৰাহ্মণজাতিপজায.
ৰঞ্জন্তি অট্টং ভজন্তি ৰাজানো এতেনাতি ৰট্ঠং, একস্স ৰঞ্ঞো ৰজ্জভূতকাসিকোসলাদিমহাজনপদা. জনা পজ্জন্তি সুখজীৱিকং পাপুণন্তি এত্থাতি জনপদো, একস্স ৰঞ্ঞো ৰজ্জে একেককোট্ঠাসভূতা উত্তৰপথদক্খিণপথাদিখুদ্দকজনপদা. তত্থাতি তথা আগতেসু. পুচ্ছাযাতি অত্তনা অভিসঙ্খতায পুচ্ছায. ৱিস্সজ্জনাসম্পটিচ্ছনেতি ৱিস্সজ্জনায অত্তনো ঞাণেন সম্পটিগ্গহণে. কেসঞ্চি উপনিস্সযসম্পত্তিং, ঞাণপৰিপাকং, চিত্তাচাৰঞ্চ ঞত্ৱা ভগৱাৱ পুচ্ছায উস্সাহং জনেত্ৱা ৱিস্সজ্জেতীতি অধিপ্পাযো.
‘‘তত্থ কতমং সাখল্য’’ন্তিআদি নিক্খেপকণ্ডপাড়ি (ধ. স. ১৩৫০). অদ্ধানদৰথন্তি দীঘমগ্গাগমনপৰিস্সমং. অস্সাতি ভগৱতো, মুখপদুমন্তি সম্বন্ধো. বালাতপসম্ফস্সনেনেৱাতি অভিনৱুগ্গতসূৰিযৰংসিসম্ফস্সনেন ইৱ. তথা হি সূৰিযো ‘‘পদ্মবন্ধূ’’তি লোকে পাকটো, চন্দো পন ‘‘কুমুদবন্ধূ’’তি. পুণ্ণচন্দস্স সিৰিযা সমানা সিৰী এতস্সাতি পুণ্ণচন্দসস্সিৰিকং. কথং নিক্কুজ্জিতসদিসতাতি আহ ‘‘সম্পত্তাযা’’তিআদি. এত্থ পন ‘‘এহি স্ৱাগতৱাদী’’তি ইমিনা সুখসম্ভাসপুব্বকং পিযৱাদিতং দস্সেতি, ‘‘সখিলো’’তি ইমিনা সণ্হৱাচতং, ‘‘সম্মোদকো’’তি ইমিনা পটিসন্ধাৰকুসলতং, ‘‘অব্ভাকুটিকো’’তি ইমিনা সব্বত্থেৱ ৱিপ্পসন্নমুখতং, ‘‘উত্তানমুখো’’তি ইমিনা সুখসল্লাপতং, ‘‘পুব্বভাসী’’তি ইমিনা ধম্মানুগ্গহস্স ওকাসকৰণেন হিতজ্ঝাসযতং দস্সেতীতি ৱেদিতব্বং.
যত্থ কিৰাতি এত্থ কিৰ-সদ্দো অৰুচিসূচনে –
‘‘খণৱত্থুপৰিত্তত্তা, আপাথং ন ৱজন্তি যে;
তে ধম্মাৰম্মণা নাম, যে’সং ৰূপাদযো কিৰা’’তি. –
আদীসু (অভিধম্মাৱতাৰ-অট্ঠকথাযং আৰম্মণৱিভাগে ছট্ঠঅনুচ্ছেদে – ৭৭) ৱিয, তেন ভগৱতা অধিৱুত্থপদেসে ন দেৱতানুভাৱেন মনুস্সানং অনুপদ্দৱতা, অথ খো বুদ্ধানুভাৱেনাতি দস্সেতি. বুদ্ধানুভাৱেনেৱ হি তা আৰক্খং গণ্হন্তি. পংসুপিসাচকাদযোতি পংসুনিস্সিতপিসাচকাদযো. আদিসদ্দেন ভূতৰক্খসাদীনং গহণং. ইদানি বুদ্ধানুভাৱমেৱ পাকটং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং.
অনুসাসিতব্বো সঙ্ঘো নাম সব্বোপি ৱেনেয্যজনসমূহো. সযং উপ্পাদিতো সঙ্ঘো নাম নিব্বত্তিতঅৰিযপুগ্গলসমূহো. ‘‘তাদিসো’’তি ইমিনা ‘‘সযং ৱা উপ্পাদিতো’’তি ৱুত্তৱিকপ্পো এৱ পচ্চামট্ঠো অনন্তৰস্স ৱিধি পটিসেধোৱাতি কত্ৱা, তস্মা ‘‘পুৰিমপদস্সেৱ ৱা’’তি ৱিকপ্পন্তৰগহণন্তি আচৰিযেন (দী. নি. টী. ১.৩০৪) ৱুত্তং. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – কামং ‘‘গণী’’তি ইদং ‘‘সঙ্ঘী’’তি পদস্সেৱ ৱেৱচনং, অত্থমত্তং পন দস্সেতুং যথাৱুত্তৱিকপ্পদ্ৱযে দুতিযৱিকপ্পমেৱ পচ্চামসিত্ৱা ‘‘তাদিসোৱস্স গণো অত্থী’’তি ৱুত্তত্তা অৱসিট্ঠস্সপি পঠমৱিকপ্পস্স সঙ্গহণত্থং ‘‘পুৰিমপদস্সেৱ ৱা ৱেৱচনমেত’’ন্তি ৱুত্তন্তি. এৱম্পি ৱদন্তি – ধম্মসেনাপতিত্থেৰাদীনং পচ্চেকগণীনং গণং, সুত্তন্তিকাদিগণং ৱা সন্ধায ‘‘তাদিসো’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থাপি হি সব্বোৱ ভিক্খুগণো অনুসাসিতব্বো নাম, নিব্বত্তিতঅৰিযগণো পন সযং উপ্পাদিতো নাম, তস্মা ‘‘তাদিসো’’তি ইমিনা ৱিকপ্পদ্ৱযস্সাপি পচ্চামসনং উপপন্নং হোতি. এৱং পদদ্ৱযস্স ৱিসেসত্থতং দস্সেত্ৱা সব্বথা সমানত্থতং দস্সেতুং ‘‘পুৰিমপদস্সেৱা’’তিআদি ৱুত্তন্তি. পূৰণমক্খলিআদীনং বহূনং তিত্থকৰানং, নিদ্ধাৰণে চেতং সামিৱচনং. অচেলকাদিমত্তকেনপি কাৰণেনাতি নিচ্চোড়তাদিমত্তকেনপি অপ্পিচ্ছসন্তুট্ঠতাদিসমাৰোপনলক্খণেন কাৰণেন.
নৱকাতি অভিনৱা. পাহুনকাতি পহেণকং পটিগ্গণ্হিতুমনুচ্ছৱিকা, এতেন দুৱিধেসু আগন্তুকেসু পুৰেতৰমাগতৱসেন ইধ অতিথিনো, ন ভোজনৱেলাযমাগতৱসেন অব্ভাগতাতি দস্সেতি. পৰিযাপুণামীতি পৰিচ্ছিন্দিতুং জানামি, ধাত্ৱত্থমত্তং পন দস্সেতুং ‘‘জানামী’’তি ৱুত্তং.
কপ্পম্পীতি আযুকপ্পম্পি, ভণেয্য চেতি সম্বন্ধো. চিৰং চিৰকালে কপ্পো খীযেথ, দীঘমন্তৰে দীঘকালন্তৰেপি তথাগতস্স ৱণ্ণো ন খীযেথাতি যোজনা. ‘‘চিৰ’’ন্তি চেত্থ ৱত্তব্বেপি ছন্দহানিভযা ৰস্সত্থং নিগ্গহিতলোপো, অতিদীঘকালং ৱা সন্ধায ‘‘চিৰদীঘমন্তৰে’’তি ৱুত্তং, উভযত্থ সম্বন্ধিতব্বমেতং, কিৰিযাৰহাদিযোগে ৱিয চ অন্তৰযোগে অধিকক্খৰপাদো অনুপৱজ্জো, অযঞ্চ গাথা অভূতপৰিকপ্পনাৱসেন অট্ঠকথাসু (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩০৪; ৩.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ২.৪২৫; উদা. অট্ঠ. ৫৩; বু. ৱং. অট্ঠ. ৪.৪; চৰিযা. অট্ঠ. নিদানকথা, পকিণ্ণককথা; অপ. অট্ঠ. ২.৭.২০) ৱুত্তা তথা ভাসমানস্স অভাৱতো.
৩০৫. নন্তি আচৰিযং. অলং-সদ্দো ইধ অৰহত্থো ‘‘অলমেৱ নিব্বিন্দিতু’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ২.২৭২; সং. নি. ২.১৩৪, ১৪৩) ৱিযাতি আহ ‘‘যুত্তমেৱা’’তি. পুটেন নেত্ৱা অসিতব্বতো পৰিভুঞ্জিতব্বতো পুটোসং ৱুচ্চতি পাথেয্যং. ইত্থম্ভূতলক্খণে কৰণৱচনং দস্সেতি ‘‘তং গহেত্ৱা’’তি ইমিনা. পাড়িযং পুটংসেনপি কুলপুত্তেনাতি সম্বন্ধং দস্সেতুং ‘‘তেন পুটংসেনা’’তি ৱুত্তং. ‘‘অংসেনা’’তিআদি অধিপ্পাযমত্তদস্সনং, ৱহন্তেন কুলপুত্তেন উপসঙ্কমিতুং অলমেৱাতি অত্থো.
সোণদণ্ডপৰিৱিতক্কৱণ্ণনা
৩০৬-৭. ন ইধ তিৰো-সদ্দো ‘‘তিৰোকুড্ডে ৱা তিৰোপাকাৰে ৱা ছড্ডেয্য ৱা ছড্ডাপেয্য ৱা’’তিআদীসু (পাচি. ৮২৫) ৱিয বহিঅত্থোতি আহ ‘‘অন্তোৱনসণ্ডে গতস্সা’’তি. তত্থ ৱিহাৰোপি ৱনসণ্ডপৰিযাপন্নোতি দস্সেতি ‘‘ৱিহাৰব্ভন্তৰং পৱিট্ঠস্সা’’তি ইমিনা. এতে অঞ্জলিং পণামেত্ৱা নিসিন্না মিচ্ছাদিট্ঠিৱসেন উভতোপক্খিকা, ‘‘ইতৰে পন সম্মাদিট্ঠিৱসেন একতোপক্খিকা’’তি অত্থতো আপন্নো হোতি. দলিদ্দত্তা, ঞাতিপাৰিজুঞ্ঞাদিনা জিণ্ণত্তা চ নামগোত্তৱসেন অপাকটা হুত্ৱা পাকটা ভৱিতুকামা এৱমকংসূতি অধিপ্পাযো. কেৰাটিকাতি সঠা. তত্থাতি দ্ৱীসু জনেসু. ততোতি ৱিস্সাসতো, দানতো ৱা.
ব্ৰাহ্মণপঞ্ঞত্তিৱণ্ণনা
৩০৯. অনোনতকাযৱসেন থদ্ধগত্তো, ন মানৱসেন. তেন পাড়িযং ৱক্খতি ‘‘অব্ভুন্নামেত্ৱা’’তি. চেতোৱিতক্কং সন্ধায চিত্তসীসেন ‘‘চিত্তং অঞ্ঞাসী’’তি ৱুত্তং. ৱিঘাতন্তি চিত্তদুক্খং.
৩১১. সকসমযেতি ব্ৰাহ্মণলদ্ধিযং. মীযমানোতি মৰিযমানো. দিট্ঠিসঞ্জাননেনেৱাতি অত্তনো লদ্ধিসঞ্জাননেনেৱ. সুজন্তি হোমদব্বিং, নিব্বচনং ৱুত্তমেৱ. গণ্হন্তেসূতি জুহনত্থং গণ্হনকেসু, ইৰুৱিজ্জেসূতি অত্থো. ইৰুৱেদৱসেন হোমকৰণতো হি যঞ্ঞযজকা ‘‘ইৰুৱিজ্জা’’তি ৱুচ্চন্তি. পঠমো ৱাতি তত্থ সন্নিপতিতেসু সুজাকিৰিযাযং সব্বপধানো ৱা. দুতিযো ৱাতি তদনন্তৰিকো ৱা. ‘‘সুজ’’ন্তি ইদং কৰণত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘সুজাযা’’তি. অগ্গিহুত্তমুখতায যঞ্ঞস্স যঞ্ঞে দিয্যমানং সুজামুখেন দিয্যতি. ৱুত্তঞ্চ ‘‘অগ্গিহুত্তমুখা যঞ্ঞা, সাৱিত্তী ছন্দসো মুখ’’ন্তি (ম. নি. ২.৪০০). তস্মা ‘‘দিয্যমান’’ন্তি অযং পাঠসেসো ৱিঞ্ঞাযতীতি আচৰিযেন (দী. নি. টী. ১.৩১১) ৱুত্তং. অপিচ সুজায দিয্যমানং সুজন্তি তদ্ধিতৱসেন অত্থং দস্সেতুং এৱমাহ. পোৰাণাতি অট্ঠকথাচৰিযা. পুৰিমৱাদে চেত্থ দানৱসেন পঠমো ৱা দুতিযো ৱা, পচ্ছিমৱাদে আদানৱসেনাতি অযমেতেসং ৱিসেসো. ৱিসেসতোতি ৱিজ্জাচৰণৱিসেসতো, ন ব্ৰাহ্মণেহি ইচ্ছিতৱিজ্জাচৰণমত্ততো. উত্তমব্ৰাহ্মণস্সাতি অনুত্তৰদক্খিণেয্যতায উক্কট্ঠব্ৰাহ্মণস্স. যথাধিপ্পেতস্স হি ৱিজ্জাচৰণৱিসেসদীপকস্স ‘‘কতমং পন তং ব্ৰাহ্মণসীলং, কতমা সা পঞ্ঞা’’তিআদিৱচনস্স ওকাসকৰণত্থমেৱ ‘‘ইমেসং পন ব্ৰাহ্মণ পঞ্চন্নং অঙ্গান’’ন্তিআদিৱচনং ভগৱা অৱোচ, তস্মা পধানৱচনানুৰূপমনুসন্ধিং দস্সেতুং ‘‘ভগৱা পনা’’তিআদি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
৩১৩. অপৱদতীতি ৱণ্ণাদীনি অপনেত্ৱা ৱদতি, অত্থমত্তং পন দস্সেতুং ‘‘পটিক্খিপতী’’তি ৱুত্তং. ইদন্তি ‘‘মা ভৱং সোণদণ্ডো এৱং অৱচা’’তিআদিৱচনং. ব্ৰাহ্মণসমযন্তি ব্ৰাহ্মণসিদ্ধন্তং. মা ভিন্দীতি মা ৱিনাসেসি.
৩১৬. সমোযেৱ হুত্ৱা সমোতি সমসমো, সব্বথা সমোতি অত্থো. পৰিযাযদ্ৱযঞ্হি অতিসযত্থদীপকং যথা ‘‘দুক্খদুক্খং, ৰূপৰূপ’’ন্তি. একদেসমত্ততো পন অঙ্গকেন মাণৱেন তেসং সমভাৱতো তং নিৱত্তেন্তো ‘‘ঠপেত্ৱা একদেসমত্ত’’ন্তিআদিমাহ. কুলকোটিপৰিদীপনন্তি কুলস্স আদিপৰিদীপনং. যস্মা অত্তনো ভগিনিযা…পে… ন জানিস্সতি, তস্মা ন তস্স মাতাপিতুমত্তং সন্ধায ৱদতি, কুলকোটিপৰিদীপনং পন সন্ধায ৱদতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘অত্থভঞ্জনক’’ন্তি ইমিনা কম্মপথপত্তং ৱদতি. গুণেতি যথাৱুত্তে পঞ্চসীলে. অথাপি সিযাতি যদিপি তুম্হাকং এৱং পৰিৱিতক্কো সিযা, ভিন্নসীলস্সাপি পুন পকতিসীলে ঠিতস্স ব্ৰাহ্মণভাৱং ৱণ্ণাদযো সাধেন্তীতি এৱং সিযাতি অত্থো. ‘‘সাধেতী’’তি পাঠে ‘‘ৱণ্ণো’’তি কত্তা আচৰিযেন (দী. নি. টী. ১.৩১৬) অজ্ঝাহটো, নিদস্সনঞ্চেতং. মন্তজাতীসুপি হি এসেৱ নযো. সীলমেৱাতি পুন পকতিভূতং সীলমেৱ ব্ৰাহ্মণভাৱং সাধেস্সতি, কস্মাতি চে ‘‘তস্মিং হি…পে… ৱণ্ণাদযো’’তি. তত্থ সম্মোহমত্তং ৱণ্ণাদযোতি ৱণ্ণমন্তজাতিযো ব্ৰাহ্মণভাৱস্স অঙ্গন্তি সম্মোহমত্তমেতং, অসমৱেক্খিত্ৱা কথিতমিদং.
সীলপঞ্ঞাকথাৱণ্ণনা
৩১৭. কথিতো ব্ৰাহ্মণেন পঞ্হোতি ‘‘সীলৱা চ হোতী’’তিআদিনা দ্ৱিন্নমেৱ অঙ্গানং ৱসেন যথাপুচ্ছিতো পঞ্হো যাথাৱতো ৱিস্সজ্জিতো. এত্থাতি যথাৱিস্সজ্জিতে অত্থে, অঙ্গদ্ৱযে ৱা. তস্সাতি সোণদণ্ডস্স. যদি একমঙ্গং ঠপেয্য, অথ পতিট্ঠাতুং ন সক্কুণেয্য. যদি পন ন ঠপেয্য, অথ সক্কুণেয্য, কিং পনেস তথা সক্খিস্সতি নু খো, নোতি ৱীমংসনত্থমেৱ এৱমাহ, ন তু একস্স অঙ্গস্স ঠপনীযত্তাতি ৱুত্তং হোতি. তথা চাহ ‘‘এৱমেতং ব্ৰাহ্মণা’’তিআদি. ধোৱিতত্তাৱ পৰিসুজ্ঝনন্তি আহ ‘‘সীলপৰিসুদ্ধা’’তি, সীলসম্পত্তিযা সব্বসো সুদ্ধা অনুপক্কিলিট্ঠাতি অত্থো. কুতো দুস্সীলে পঞ্ঞা অসমাহিতত্তা তস্স. কুতো ৱা পঞ্ঞাৰহিতে জড়ে এড়মূগে সীলং সীলৱিভাগস্স, সীলপৰিসোধনূপাযস্স চ অজাননতো. এড়া মুখে গড়তি যস্সাতি এড়মূগো খ-কাৰস্স গ-কাৰং কত্ৱা, এলমুখো, এলমূকো ৱা. ইতি বহুধা পাঠোতি ভযভেৰৱসুত্তট্ঠকথাযং (ম. নি. অট্ঠ. ১.৪৮) ৱুত্তো. পকট্ঠং উক্কট্ঠং ঞাণং পঞ্ঞাণন্তি কত্ৱা পাকতিকং ঞাণং নিৱত্তেতুং ‘‘পঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিপস্সনাদিঞাণঞ্হি ইধাধিপ্পেতং, তদেতং পকাৰেহি জাননতো পঞ্ঞাৱাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাযেৱা’’তি.
চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন ধোতাতি সমাধিপদট্ঠানেন চতুপাৰিসুদ্ধিসীলেন সকলসংকিলেসমলৱিসুদ্ধিযা ধোৱিতা ৱিসুদ্ধা. তেনাহ ‘‘কথং পনা’’তিআদি. তত্থ ধোৱতীতি সুজ্ঝতি. সট্ঠিঅসীতিৱস্সানীতি সট্ঠিৱস্সানি ৱা অসীতিৱস্সানি ৱা. মৰণকালেপি, পগেৱ অঞ্ঞস্মিং কালে. মহাসট্ঠিৱস্সত্থেৰো ৱিযাতি সট্ঠিৱস্সমহাথেৰো ৱিয. ৱেদনাপৰিগ্গহমত্তম্পীতি এত্থ ৱেদনাপৰিগ্গহো নাম যথাউপ্পন্নং ৱেদনং সভাৱসৰসতো উপধাৰেত্ৱা পুন পদট্ঠানতো ‘‘অযং ৱেদনা ফস্সং পটিচ্চ উপ্পজ্জতি, সো চ ফস্সো অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো’’তি লক্খণত্তযং আৰোপেত্ৱা পৱত্তিতৱিপস্সনা. এৱং পস্সন্তেন হি সুখেন সক্কা সা ৱেদনা অধিৱাসেতুং ‘‘ৱেদনা এৱ ৱেদযতী’’তি. ৱেদনং ৱিক্খম্ভেত্ৱাতি যথাউপ্পন্নং দুক্খৱেদনং অনুৱত্তিত্ৱা ৱিপস্সনং আৰভিত্ৱা ৱীথিপটিপন্নায ৱিপস্সনায তং ৱিনোদেত্ৱা. সংসুমাৰপতিতেনাতি কুম্ভীলেন ৱিয ভূমিযং উৰেন নিপজ্জমানেন. ‘‘নাহ’’ন্তিআদিং তথা সীলৰক্খণমেৱ দুক্কৰন্তি কত্ৱা ৱদতি. সীলে পতিট্ঠিতস্স হি অৰহত্তং হত্থগতংযেৱ. যথাহ ‘‘সীলে পতিট্ঠায…পে… ৱিজটযে জট’’ন্তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২; পেটকো. ২২; মি. প. ২.৯) চতূসু পুগ্গলেসু উগ্ঘাটিতঞ্ঞুনো এৱাযং ৱিসযোতি আহ ‘‘উগ্ঘাটিতঞ্ঞুতাযা’’তি. পঞ্ঞায সীলং ধোৱিত্ৱাতি সীলং আদিমজ্ঝপৰিযোসানেসু অখণ্ডাদিভাৱাপাদনেন পঞ্ঞায সুৱিসোধিতং কত্ৱা. সন্ততিমহামত্তৱত্থু ধম্মপদে (ধ. প. অট্ঠ. ২.সন্তিমহামত্তৱত্থু).
৩১৮. ‘‘কস্মা আহা’’তি উপৰিদেসনায কাৰণং পুচ্ছতি. লজ্জা নাম ‘‘সীলস্স চ জাতিযা চ গুণদোসপ্পকাসনেন সমণেন গোতমেন পুচ্ছিতপঞ্হং ৱিস্সজ্জেসী’’তি পৰিসায পঞ্ঞাততা, সা তথা ৱিস্সজ্জিতুমসমত্থতায ভিজ্জিস্সতীতি অত্থো, পঠমং অলজ্জমানোপি ইদানি লজ্জিস্সামীতি ৱুত্তং হোতি. পৰমন্তি পমাণং. ‘‘এত্তকপৰমা ময’’ন্তি পদানং তুল্যাধিকৰণতং দস্সেতুং ‘‘তে ময’’ন্তি ৱুত্তং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘সীলপঞ্ঞাণ’’ন্তি ৱচনমেৱ অম্হাকং পৰমং, তদত্থভূতানি পঞ্চসীলানি, ৱেদত্তযৱিভাৱনং পঞ্ঞঞ্চ লক্খণাদিতো নিদ্ধাৰেত্ৱা জাননং নত্থি, কেৱলং তত্থ ৱচীপৰমাৱ মযন্তি. অযং পনেত্থ অট্ঠকথামুত্তকনযো – এত্তকপৰমাতি এত্তকউক্কংসকোটিকা, পঠমং পঞ্হাৱিস্সজ্জনাৱ অম্হাকং উক্কংসকোটীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘মযা সকসমযৱসেন পঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো’’তি. পৰন্তি অতিৰেকং. ভাসিতস্সাতি ৱচনস্স সদ্দস্স.
অযং পন ৱিসেসোতি সীলনিদ্দেসে নিয্যাতনমত্তং অপেক্খিত্ৱা ৱুত্তং. তেনাহ ‘‘সীলমিচ্চেৱ নিয্যাতিত’’ন্তি. সামঞ্ঞফলসুত্তে (দী. নি. ১.১৫০) হি সীলং নিয্যাতেত্ৱাপি পুন সামঞ্ঞফলমিচ্চেৱ নিয্যাতিতং. সব্বেসম্পি মহগ্গতচিত্তানং ঞাণসম্পযুত্তত্তা, ঝানানঞ্চ তং সম্পযোগতো ‘‘অত্থতো পঞ্ঞাসম্পদা’’তি ৱুত্তং. পঞ্ঞানিদ্দেসে হি ঝানপঞ্ঞং অধিট্ঠানং কত্ৱা পঠমং ৱিপস্সনাপঞ্ঞা নিয্যাতিতা. তেনাহ ‘‘ৱিপস্সনাপঞ্ঞাযা’’তিআদি.
সোণদণ্ডউপাসকত্তপটিৱেদনাকথাৱণ্ণনা
৩২১. দহৰো যুৱাতি এত্থ দহৰৱচনেন পঠমযোব্বনভাৱং দস্সেতি. পঠমযোব্বনকালগতো হি ‘‘দহৰো’’তি ৱুচ্চতি. পুত্তস্স পুত্তো নত্তা নাম. নপ্পহোতীতি ন সম্পজ্জতি, পুত্তনত্তপ্পমাণোপি ন হোতীতি অত্থো. ‘‘আসনা মে তং ৱুট্ঠান’’ন্তি এতস্স অত্থাপত্তিং দস্সেতুং ‘‘মম অগাৰৱেনা’’তিআদি ৱুত্তং. এতন্তি অঞ্জলিপগ্গহণং. অযঞ্হি যথা তথা অত্তনো মহাজনস্স সম্ভাৱনং উপ্পাদেত্ৱা কোহঞ্ঞেন পৰে ৱিম্হাপেত্ৱা লাভুপ্পাদনং নিজিগীসন্তো ৱিচৰতি, তস্মাস্স অতিৱিয কুহকভাৱং দস্সেন্তো ‘‘ইমিনা কিৰা’’তিআদিং ৱদতি. অগাৰৱং নাম নত্থীতি অগাৰৱৱচনং নাম নত্থি, নাযং ভগৱতি অগাৰৱেন ‘‘অহঞ্চেৱ খো পনা’’তিআদিমাহ, অথ খো অত্তনো লাভপৰিহানিভযেনেৱাতি ৱুত্তং হোতি.
৩২২. তঙ্খণানুৰূপাযাতি যাদিসী তদা তস্স অজ্ঝাসযপ্পৱত্তি, তদনুৰূপাযাতি মজ্ঝেপদলোপেন অত্থো. তদা তস্স ৱিৱট্টসন্নিস্সিতস্স তাদিসস্স ঞাণপৰিপাকস্স অভাৱতো কেৱলং অব্ভুদযসন্নিস্সিতো এৱ অত্থো দস্সিতোতি আহ ‘‘দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকং অত্থং সন্দস্সেত্ৱা’’তি, পচ্চক্খতো ৱিভাৱেত্ৱাতি অত্থো. কুসলে ধম্মেতি তেভূমকে কুসলধম্মে, অযমেত্থ নিপ্পৰিযাযতো অত্থো. পৰিযাযতো পন ‘‘চতুভূমকে’’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি লোকুত্তৰকুসলস্সপি আযতিং লব্ভমানত্তা. তথা হি ৱক্খতি ‘‘আযতিং নিব্বানত্থায, ৱাসনাভাগিযায ৱা’’তি. তত্থাতি কুসলে ধম্মে যথাসমাদপিতে. নন্তি সোণদণ্ডব্ৰাহ্মণং. সমুত্তেজেত্ৱাতি সম্মদেৱ উপৰূপৰি নিসানেত্ৱা পুঞ্ঞকিৰিযায তিক্খৱিসদভাৱমাপাদেত্ৱা. তং পন অত্থতো তত্থ উস্সাহজননমেৱ হোতীতি আহ ‘‘সউস্সাহং কত্ৱা’’তি. তায চ সউস্সাহতাযাতি এৱং পুঞ্ঞকিৰিযায সউস্সাহতা নিযমতো দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থসম্পাদনীতি যথাৱুত্তায সউস্সাহতায চ সম্পহংসেত্ৱাতি সম্বন্ধো. অঞ্ঞেহি চ ৱিজ্জমানগুণেহীতি এৱৰূপা তে গুণসমঙ্গিতা চ একন্তেন দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থনিপ্ফাদনীতি তস্মিং ৱিজ্জমানেহি, অঞ্ঞেহি চ গুণেহি সম্পহংসেত্ৱা সম্মদেৱ হট্ঠতুট্ঠভাৱমাপাদেত্ৱাতি অত্থো.
যদি ভগৱা ধম্মৰতনৱস্সং ৱস্সি, অথ কস্মা সো ৱিসেসং নাধিগচ্ছীতি চোদনং সোধেতুং ‘‘ব্ৰাহ্মণো পনা’’তিআদি ৱুত্তং. কুহকতাযাতি ৱুত্তনযেন কোহঞ্ঞকত্তা, ইমিনা পযোগসম্পত্তিঅভাৱং দস্সেতি. যজ্জেৱং কস্মা ভগৱা তস্স তথা ধম্মৰতনৱস্সং ৱস্সীতি পটিচোদনম্পি সোধেন্তো ‘‘কেৱলমস্সা’’তিআদিমাহ. তত্থ কেৱলন্তি নিব্বেধাসেক্খভাগিযেন অসম্মিস্সং. নিব্বানত্থাযাতি নিব্বানাধিগমত্থায, পৰিনিব্বানত্থায ৱা. আযতিং ৱিসেসাধিগমনূপাযভূতা পুঞ্ঞকিৰিযাসু পৰিচযসঙ্খাতা ৱাসনা এৱ ভাগো, তস্মিং উপাযভাৱেন পৱত্তাতি ৱাসনাভাগিযা. ন হি ভগৱতো নিৰত্থকা চতুপ্পদিকগাথামত্তাপি ধম্মদেসনা অত্থি. তেনাহ ‘‘সব্বা পুৰিমপচ্ছিমকথা’’তি. আদিতো চেত্থ পভুতি যাৱ ব্ৰাহ্মণস্স ৱিস্সজ্জনাপৰিযোসানং, তাৱ পুৰিমকথা, ভগৱতো পন সীলপঞ্ঞাৱিস্সজ্জনা পচ্ছিমকথা. ব্ৰাহ্মণেন ৱুত্তাপি হি বুদ্ধগুণাদিপটিসঞ্ঞুত্তা কথা আযতিং নিব্বানত্থায ৱাসনাভাগিযা এৱাতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
ইতি সুমঙ্গলৱিলাসিনিযা দীঘনিকাযট্ঠকথায পৰমসুখুমগম্ভীৰদুৰনুবোধত্থপৰিদীপনায সুৱিমলৱিপুলপঞ্ঞাৱেয্যত্তিযজননায সাধুৱিলাসিনিযা নাম লীনত্থপকাসনিযা সোণদণ্ডসুত্তৱণ্ণনায লীনত্থপকাসনা.
সোণদণ্ডসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.